نگرش نسبت به آب در بین زنان روستایی: مورد مطالعه شهرستان شیروان استان خراسان شمالی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد توسعه روستایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

2 عضو هیات علمی، دانشیار ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان *(مسؤول مکاتبات).

3 - عضو هیات علمی، دانشیار ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان.

چکیده

آب یکی از مهم­ترین منابع طبیعی موجود در زمین است که ضمن محدود بودن، نقش موثری در توسعه پایدار جوامع دارد. رفتار مصرفی مردم نسبت به آب به نگرش و میزان آگاهی آنان نسبت به مسایل مربوط به آب بستگی دارد. تحقیق حاضر به مطالعه­ عوامل موثر بر نگرش زنان روستایی نسبت به آب پرداخته است. روش تحقیق مورد استفاده از نظر هدف، کاربردی و از نظر گردآوری اطلاعات میدانی است و با روش تحقیق توصیفی و با فن پیمایش انجام گرفت. جمعیت مورد مطالعه شامل تمام خانوارهای روستایی ساکن در 125روستای شهرستان شیروان بودند که آب لوله­کشی داشتند. حجم نمونه مورد نیاز برابر 223 نفر برآورد گردید که با روش نمونه­گیری خوشه­ای تصادفی انتخاب شدند. ابزار سنجش، پرسش­نامه بود که روایی محتوایی آن توسط اساتید دانشگاه و کارشناسان سازمان آب مورد تأیید  قرار گرفت. پایایی نیز با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ مورد بررسی قرار گرفت. تجزیه و تحلیل اطلاعات با نرم افزار SPSS انجام شد. نتایج نشان داد که نگرش زنان روستایی نسبت به آب در حد متوسط قابل ارزیابی می­باشد. همچنین بین سن، سطح تحصیلات و هزینه­ آب مصرفی و نگرش نسبت به آب رابطه معنی­دار وجود ندارد، اما افراد با درآمد بالاتر، نگرش نامساعدتری نسبت به آب دارند. پیشنهاد مقاله حاضر در نظر گرفتن برنامه­های آموزشی به منظور ارتقای نگرش زنان روستایی نسبت به آب و انجام تحقیق پیرامون ارتباط نگرش نسبت به آب و رفتار مصرف آب می­باشد.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 


 

 

فصلنامه انسان و محیط زیست، شماره 39، زمستان 95

 

نگرش نسبت به آب در بین زنان روستایی: مورد مطالعه شهرستان شیروان استان خراسان شمالی

 

گوهر خاکسار مقدم[1]

احمد عابدی سروستانی [2]*

abediac@yahoo.com

محمدرضا محبوبی[3]

 

چکیده

آب یکی از مهم­ترین منابع طبیعی موجود در زمین است که ضمن محدود بودن، نقش موثری در توسعه پایدار جوامع دارد. رفتار مصرفی مردم نسبت به آب به نگرش و میزان آگاهی آنان نسبت به مسایل مربوط به آب بستگی دارد. تحقیق حاضر به مطالعه­ عوامل موثر بر نگرش زنان روستایی نسبت به آب پرداخته است. روش تحقیق مورد استفاده از نظر هدف، کاربردی و از نظر گردآوری اطلاعات میدانی است و با روش تحقیق توصیفی و با فن پیمایش انجام گرفت. جمعیت مورد مطالعه شامل تمام خانوارهای روستایی ساکن در 125روستای شهرستان شیروان بودند که آب لوله­کشی داشتند. حجم نمونه مورد نیاز برابر 223 نفر برآورد گردید که با روش نمونه­گیری خوشه­ای تصادفی انتخاب شدند. ابزار سنجش، پرسش­نامه بود که روایی محتوایی آن توسط اساتید دانشگاه و کارشناسان سازمان آب مورد تأیید  قرار گرفت. پایایی نیز با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ مورد بررسی قرار گرفت. تجزیه و تحلیل اطلاعات با نرم افزار SPSS انجام شد. نتایج نشان داد که نگرش زنان روستایی نسبت به آب در حد متوسط قابل ارزیابی می­باشد. همچنین بین سن، سطح تحصیلات و هزینه­ آب مصرفی و نگرش نسبت به آب رابطه معنی­دار وجود ندارد، اما افراد با درآمد بالاتر، نگرش نامساعدتری نسبت به آب دارند. پیشنهاد مقاله حاضر در نظر گرفتن برنامه­های آموزشی به منظور ارتقای نگرش زنان روستایی نسبت به آب و انجام تحقیق پیرامون ارتباط نگرش نسبت به آب و رفتار مصرف آب می­باشد.

کلمات کلیدی: منابع، مصرف، نواحی روستایی.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


مقدمه

 

آب از جمله با ارزش­ترین عوامل محیط­زیستی است که نقش بسزایی در حیات و سلامت انسان دارد (1). امروز کمبود و آلودگی آب، زندگی میلیون‌ها نفر از ساکنان زمین، به ویژه در کشورهای فقیر را به شدت با خطر مواجه ساخته است. از نگاه آمار، 80 درصد جمعیت جهان فقط به 20 درصد از ذخایر آب سالم و بهداشتی دسترسی دارند. بیمارهای ناشی از آب آلوده نیز عامل بسیاری از مرگ‌ومیر‌ها در کشورهای فقیر جهان است. بنابراین، با برداشت بیش از حد و نیز آلودگی منابع آب، بحران آب روز به ‌روز تشدید و تنش‌های سیاسی و اجتماعی در عرصه جهانی، به ویژه در کشورهای نواحی خشک و نیمه خشک، بیشتر خواهد شد. از این‌رو، قرن حاضر قرن بحران آب خواهد بود (2). افزایش تقاضا برای آب، موجب فشار بر نظام­های عرضه آب شده و همین امر، مشکلات محیط­زیستی مانند استفاده بیش از حد از منابع آب و برهم خوردن تعادل زیست­بوم را فراهم می­آورد (3).

رفتار با منابع طبیعی از جمله آب، تابع عوامل مختلف فردی، اجتماعی و اقتصادی می­باشد. یکی از مهمترین عوامل فردی، نگرش می­­باشد. نگرش، عبارت است از سازماندهی بلندمدت فرآیندهای انگیزشی، احساسی، ادراکی و شناختی با توجه به برخی جنبه­های محیطی که فرد درآن قرار گرفته است. به همین دلیل، نگرش بیانگر شیوه تفکر، احساس و واکنش­هایی است که فرد نسبت به محیط اطراف خود دارد (4). همچنین نگرش را می­توان ترکیبی از باورها و هیجان­هایی دانست که شخص را پیشاپیش آماده می­کند تا به دیگران، اشیاء و گروه­های مختلف به شیوه مثبت یا منفی نگاه کند. به همین دلیل، نگرش­ها با خلاصه کردن ارزیابی از پدیده­ها، هدایت اعمال یا رفتارهای انسان را در دست می­گیرند. برخی اعتقاد دارند که نوع نگرش به محیط ریشه در نظام ارزشی اشخاص دارد (5) و اگر نگرش افراد تغییر یابد، رفتار آن­ها نیز تغییر خواهد کرد. دیدگاه دوم بر این عقیده است که تغییر رفتار نیز باعث تغییر نگرش در افراد خواهد شد (6). در مجموع، نگرش فرد درباره یک موضوع می­تواند بر رفتار وی نسبت به موضوع مورد نظر تاثیرگذار باشد (7).

بررسی نگرش‌ محیط­زیستی از این رو اهمیت دارد که با انجام آن می‌توان به این پرسش پاسخ داد که تا چه میزان باورهای ‌محیط­زیستی موجب بروز رفتارهای متناسب با آن می‌شود (8). در عین حال باید توجه داشت که نگرش­ها تنها عوامل تشکیل­دهنده رفتار انسان نسبت به محیط طبیعی نمی­باشند. برای مثال، مطالعات نشان داده است که بسیاری از مردم خود را طرفدار محیط زیست می­دانند، اما بر اساس نگرش­های مثبت خود و در جهت حفظ محیط زیست رفتار نمی­کنند (9، 10، 11). یکی از دلایل این است که سایر متغیرهای موقعیتی (مانند هنجارهای ذهنی، شخصیت، میزان کنترل فرد بر رفتار، هزینه) می­تواند بر رفتار فرد مؤثر باشند (10). در عین حال، بررسی نگرش­های محیط­زیستی در تحقیقات مختلف مورد بررسی قرار گرفته است به طوری برخی مطالعات، نگرش­های محیط­زیستی را به عنوان عامل پیش­بینی قوی برای رفتارهای محیط زیستی معرفی کرده­اند (12). در مجموع از مطالعات گذشته می­توان نتیجه گرفت که رفتارها یا نیات رفتاری مردم نسبت به مصرف آب، به نگرش آنان نسبت به مسایل مربوط به آب بستگی دارد (3). بنابراین لازم است نگرش­های مردم نسبت به آب شناخته و بهبود یابند. در ادامه به نتایج برخی از مطالعات اشاره می­شود.

مطالعات انجام شده در داخل کشور: نظرزاده و همکاران (13) در مطالعه­ای تحت عنوان «ارزیابی نگرش و نیات رفتاری شهروندان کاشان نسبت به آب شهری» به این نتیجه رسیدند که مردم نسبت به کمبود آب نگرانی ندارند، اما اکثراً از کیفیت آب ناراضی هستند و نگرش بیش­تر آنان نسبت به صرفه­جویی در مصرف آب مثبت است. شاهرودی و چیذری (14) در تحقیقی تحت عنوان «عوامل تاثیرگذار بر نگرش کشاورزان به مشارکت در تعاونی آب­بران» به این نتیجه رسیدند که میزان تحصیلات، سطح زیر کشت آبی، درآمد سالیانه، تماس­های ترویجی، مولفه­های سرمایه اجتماعی، وضعیت آبیاری منطقه از دیدگاه آب­بران و وضعیت مشارکت کشاورزان در زمینه­ مدیریت شبکه­های آبیاری با نگرش کشاورزان نسبت به مشارکت در تعاونی آب­بران دارای رابطه مثبت و معنی­داری می­باشد. فروزانی و شاه­ولی (15) در مطالعه خود به این نتیجه رسیدند که در نگرش شناختی روستاییان نسبت به آب تفاوتی وجود ندارد، اما  از نظر نگرش زنان خانه­دار روستایی درباره آب،  قوی­تر از نگرش مردان روستایی است. مطالعه کریمی (16) درباره عوامل جامعه­شناختی موثر بر رفتار مصرف آب در شهر زنجان نشان داد که رفتار مصرف آب از نگرش افراد نسبت به مصرف آب تاثیر می­پذیرد. مشرقی و همکاران (17) در تحقیقی تحت عنوان «بررسی نگرش شالی­کاران نسبت به مدیریت  منابع آب پایدار» نشان دادند که سن، سطح تحصیلات، سطح زیر کشت، شرکت در کلاس­های آموزشی و درآمد کشاورزی، با نگرش شالی­کاران نسبت به مدیریت منابع آب پایدار دارای رابطه مثبت و معنی­­دار می­باشد. اسدالله­زاده و موسوی (18) در مطالعه‌ای تحت عنوان «بررسی عوامل اجتماعی موثر بر الگوی مصرف آب در شهر بابل» به این نتیجه رسیدند که دانش محیط­زیستی عمومی، دانش محیط­زیستی نسبت به مصرف آب، دینداری، نگرش محیط­زیستی عمومی، نگرش محیط­زیستی درباره مصرف آب و ارزش زیست محیطی، با رفتار مصرف آب دارای رابطه معنی­دار می­باشند. همچنین  متغیرهای محیط­زیستی (مصرف آب)، دانش محیط­زیستی عمومی، ارزش محیط­زیستی و درآمد با نگرش مصرف آب دارای رابطه معنی­دار بودند. ملکی و همکاران (3) در مطالعه خود درباره رفتار مصرف آب به این نتیجه رسیدند که رفتار مصرف آب با نگرش پاسخگویان نسبت به مصرف آب رابطه دارد.

مطالعات انجام شده در خارج از کشور: باتل و فلاین (19) به این نتیجه رسیدند که تحصیلات، درآمد و شغل بر روی نگرش محیط­زیستی تاثیر دارند. همچنین ساکنین شهری بیشتر از ساکنین روستا درگیر مسایل زیست محیط (آلودگی، آب و هوا) هستند. همچنین، نگرش محیط­زیستی ساکنان روستا بستگی به فعالیت افتصادی آن­ها دارد. این یافته­ها نشان می­دهد افرادی که در مناطق کشاورزی زندگی می­کنند، نسبت به افرادی که در سایر مناطق روستایی (مناطق کوهستانی) زندگی می­کنند، حساسیت بیشتری نسبت به مسایل محیط­زیستی از خود نشان می­دهند. لانت (20) در تحقیق خود پیرامون برنامه­های   صرفه­جویی مصرف آب به این نتیجه رسید که یک رابطه قوی بین اصل صرفه­جویی در آب و نگرش مردم راجع به اهمیت صرفه­جویی در مصرف آب وجود دارد. تحقیق انجام شده توسط تروی و راندولف (21) درباره رفتار مصرف و نگرش نسبت به مصرف آب در استرالیا نشان داد که افرادی که به کمبود آب آگاه هستند و افراد که دارای نگرش محافظتی نسبت به   محیط­زیست می­باشند بیش از سایر افراد در مصرف آب دقت می­کنند. ویلیس و همکاران (22) در مطالعه­ای تحت عنوان «تاثیر نگرش محیط­زیستی و حفاظت از آب در مصرف آب خانگی» به این نتیجه رسیدند که نگرش خیلی مثبت به حفاظت از آب و محیط­زیست نسبت به نگرش متوسط، رابطه کم­تری با مصارف آب در منزل مانند دوش گرفتن، شستن لباس و آبیاری دارد. گارسیا و همکاران (23) در مطالعه­ای درباره مفاهیم مربوط به نگرش و رفتار مربوط به آب در امتداد سواحل دریای مدیترانه به این نتیجه رسیدند که زادگاه و محل تولد افراد با نگرش حفاظت از آب خانگی آنان رابطه معنی­دار دارد. با توجه به این که از یک طرف برای مدیریت مناسب آب در کشور نیاز به توسعه­ مشارکت اجتماع در استفاده بهینه از آب وجود دارد و از طرف دیگر، زنان می­توانند نقش کلیدی در مصرف صحیح و حفاظت از منابع آب داشته باشند (24)، تحقیق حاضر برای پاسخ به این سوال­ها انجام شد که الف) نگرش زنان روستایی نسبت به آب به چه صورت می­باشد؟ ب) آیا ارتباطی بین متغیرهای فردی (سن، تعداد اعضای خانوار، تحصیلات) و اقتصادی (درآمد، شغل، هزینه آب مصرفی، تعداد ساعات قطع آب در شبانه روز، استفاده از منبع دیگر آب به غیر از آب لوله‌کشی) با نگرش زنان روستایی نسبت به آّب وجود دارد؟

 


روش بررسی

 

روش مورد استفاده در این پژوهش از لحاظ هدف، کاربردی و  از لحاظ گردآوری اطلاعات میدانی است و با روش تحقیق توصیفی و با فن پیمایش به انجام رسید. جمعیت مورد مطالعه شامل تمام خانوارهای روستایی شهرستان شیروان (14696 خانوارN=) واقع در استان خراسان شمالی بودند که با کمک فرمول کوکران، تعداد نمونه لازم برابر 223 خانوار به­دست آمد که با روش نمونه­گیری خوشه­ای تصادفی و به صورت انتساب متناسب از روستاهای مورد مطالعه انتخاب شدند. لازم به ذکر است شهرستان شیروان دارای دو بخش سرحد و مرکزی،  هشت دهستان و 125 روستا می­باشد که دارای آب لوله­کشی هستند. برای استفاده گردید. بدین صورت که از بخش سرحد، دو دهستان و از بخش مرکزی چهار دهستان و از هر دهستان 40 درصد روستاها انتخاب شدند و   از هر روستا به صورت تصادفی شش خانوار انتخاب گردید و   در هر خانوار با مادر خانواده مصاحبه به عمل آمد. ابزار جمع­آوری اطلاعات پرسش­نامه بود که روایی آن با مراجعه به اساتید گروه مهندسی آب دانشگاه و همچنین کارشناسان سازمان آب مورد تأیید قرار گرفت. پایایی پرسش­نامه نیز با آزمون آلفای کرونباخ مورد بررسی قرار گرفت که میزان آن برای شاخص نگرش نسبت به آب برابر 86/0 بدست آمد، با توجه به این که این مقدار بیش­تر از 7/0 می‌باشد، شاخص نگرش نسبت به آب از پایایی قابل قبولی برخوردار است.  مقیاس نگرش نسبت به آب توسط یپ (25) و همچنین یپ و همکاران (26) ارائه شده است که در تحقیق حاضر پس از بررسی روایی و پایایی و انجام اصلاحات لازم مورد استفاده قرار گرفت. تجزیه و تحلیل اطلاعات بدست آمده با نرم افزار SPSS  انجام پذیرفت. شاخص نگرش نسبت به آب با 25 گویه در قالب طیف لیکرت شامل گزینه­های کاملاً موافقم (با امتیاز 1)، موافقم (با امتیاز 2)، تا حدودی موافقم (با امتیاز 3)، مخالفم (با امتیاز 4) و کاملاً مخالفم (با امتیاز 5) سنجیده شد، بدین ترتیب امتیاز نگرش نسبت به آب می­تواند بین 25 تا 125 متغیر باشد.

یافته ها

مشخصات عمومی افراد مورد مطالعه

نتایج نشان داد که چهار درصد افراد مورد مطالعه مجرد و 96 درصد متأهل می­باشند. میانگین سنی پاسخ­گویان برابر 59/43 سال می­باشد. از نظر تحصیلات 9/30 درصد افراد بی­سواد  بوده­اند و فقط 3/18 درصد افراد، تحصیلات دیپلم یا بالاتر از دیپلم داشتند. میانگین تعداد اعضای خانوار 91/3 نفر و میانگین درآمد خانوارها 6/8 میلیون تومان در سال بود. شغل 61 درصد از سرپرستان خانوار افراد مورد مطالعه کشاورزی و دامداری  بوده است. 2/89 درصد افراد دارای منزل ملکی  و 4/96 منزل افراد دارای حیاط­ بود. میانگین مدت زمان قطع آب، 11/5 ساعت در شبانه­روز و میانگین هزینه آب مصرفی خانوارها 1/8447 تومان در 62 روز بود. 9/57 درصد از پاسخ­گویان بیان کردند که سیستم لوله­کشی منزل را یک یا دو بار در سال چک می­کنند. همچنین، 7/37 درصد افراد از منبع دیگری بجز آب لوله­کشی منزل برای مصارف غیر شرب (شستشوی اتومبیل، آب­دادن به دام و ... ) استفاده کرده­اند و 91 درصد از افراد بیان کردند که تلفات آب از لوله­کشی منزل ندارند. جدول 1 توزیع فراوانی مشخصات عمومی افراد مورد مطالعه را نشان می­دهد.

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول1- توزیع فراوانی مشخصات عمومی افراد مورد مطالعه

متغیر

گروه­ها

درصد

وضعیت تاهل

مجرد 

متاهل

4

96

سن (سال)

30~15                                                       

50~31                                                          

77~51                                                       

5/21

48

5/30

سطح تحصیلات

بی­سواد 

سوادخواندن­و نوشتن                                      

ابتدایی    

راهنمایی

دبیرستان و بالاتر                                              

9/30

6/7      

1/25

9/17

3/18

تعداد اعضای خانوار

3~1                                                              

6~4                                                              

7 فرزند بالا                                                             

3/45

4/48

3/6

درآمد در سال (میلیون)

5~1                                                              

10~6                                                             

10 میلیون به بالا                                                 

4/44

8/27

8/27  

شغل

کشاورزی و دامداری                                              

سایر مشاغل                                                   

61

39

نوع سیمای منزل

آپارتمانی 

حیاط­دار 

6/3

4/96

قطع آب در شبانه روز (ساعت)

بدون قطعی آب                                            

5~1 ساعت

6 ساعت به بالا                                                

5/52

3/10

2/37

هزینه آب مصرفی در طی 62 روز (تومان)

5000~100                                                   

5001 به بالا                                               

بدون قبض                                                    

1/60

2/33

7/6

دفعات چک کردن سیستم لوله­کشی آب در طی سال

یک­بار

دوبار 

سه­بار 

هیچ

6/16

3/41

4/27

8/14

استفاده از منبع دیگر برای مصارف غیر شرب

استفاده

عدم استفاده                                                

7/37

3/62

داشتن تلفات آب

بلی

خیر                                           

9

91


 

 

 

جدول2- میانگین، انحراف استاندارد و اولویت گویه­های نگرش نسبت به آب

گویه­ها

میانگین*

انحراف معیار

اولویت

1.مهم نیست که شیر آب در هنگام مسواک زدن باز بماند

14/4

67/0

4

2. اگر از آب لوله­کشی برای آبیاری باغچه استفاده کنیم، آب را هدر داده­ایم

62/3

93/0

18

3. اینکه رودخانه­ها، دریاچه­ها و دریاها آلوده نشوند، برایم اهمیت دارد

17/4

72/0

2

4. من همواره لوله­ها و شیر­های آب را برای جلوگیری از نشتی چک می­کنم

15/4

84/0

3

5. من سرقت از آب را در صورت دیدن گزارش می­دهم

22/3

53/1

23

6. فقط کسانی که نمی­توانند قبض آب را پرداخت کنند باید در مصرف آب صرفه­جویی کنند

44/3

24/1

22

7. من در رابطه با مسایل آب، مطالعه می­کنم و اخبار مربوط به آب را نیز دنبال می­کنم

56/3

08/1

20

8. در روستاها نیازی نیست که ارزش آب برای افراد توضیح داده شود

73/3

06/1

5/15

9. من دوست دارم اطلاعات خودم را در رابطه با صرفه­جویی آب در اختیار دیگران بگذارم

92/3

87/0

12

10. چون آب ارزون است، لازم نیست در مصرف آب صرفه­جویی کنیم

04/4

98/0

5/8

11. حتی اگر آب به اندازه کافی وجود داشته باشد باز هم باید در مصرف آب صرفه­جویی کنیم

03/4

8/0

10

12. من دوست دارم در فعالیت­های گروهی برای صرفه­جویی آب شرکت کنم

05/4

89/0

7

13. من دوست دارم در تعمیر و بازسازی چاه­های آب همکاری کنم

51/3

3/1

21

14. من تلاش می­کنم دیگران را به صرفه­جویی در مصرف آب تشویق کنم

04/4

96/0

5/8

15. اندازه­گیری مصرف آب با کنتور اشتباه است

61/3

27/1

19

16. من با دیدن دریاچه­ها، رودخانه­ها و دریاهای زیبا خدا را شکر می­کنم

12/4

87/0

5

17. آب برای سلامتی مهم است

27/4

54/0

1

18. چون در خانه ما کمبود آب وجود ندارد، لازم نیست در مصرف آب صرفه­جویی کنم

64/3

28/1

17

19. تامین آب خانه­ها فقط مسؤولیت دولت است

72/2

36/1

25

20. اگرچه درحال حاضر آب کافی در اختیار داریم، بازهم باید در مصرف آب صرفه­جویی کنیم

08/4

79/0

6

21. مردم ثروتمند و فقیر باید هزینه یکسانی برای آب مصرفی خود بپردازند

80/3

03/1

13

22. تهیه آب سالم و بهداشتی برای زنان و مردان به یک اندازه مهم می­باشد

73/3

15/1

5/15

23. من راه رفتن در کنار رودخانه­ها و یا سواحل را دوست دارم

01/4

87/0

11

24. دیدن یک مورد سرقت آب ارزش گزارش دادن را ندارد، زیرا یک مورد خیلی زیاد نیست

78/2

26/1

24

25. همانند ثروتمندان، برای افراد فقیر نیز تهیه آب سالم و بهداشتی مهم می باشد

78/3

01/1

14

  * دامنه میانگین: 1 تا 5

 

 

 

 

 

 

جدول 3- توزیع فراوانی سطوح نگرش نسبت به آب

درصد تجمعی

درصد

دامنه ­امتیاز

سطح نگرش

6/16

3/49

1/86

100

6/16

7/32

8/36                          9/13

86~25

94~87

102~95

125~103

نامناسب

نسبتا مناسب

متوسط

خوب

                             میانگین: 28/94         انحراف­معیار: 11/8        

 

 

 

نگرش نسبت به آب

جدول 2 توزیع فراوانی پاسخ­های داده شده به گویه­های این شاخص را نشان می­دهد. همان­طور که مشخص است، گویه «آب برای سلامتی مهم است» با بیش­ترین میانگین در رتبه اول و گویه «تامین آب خانه­ها فقط مسولیت دولت است» در رتبه آخر قرار دارد. به منظور محاسبه امتیاز نگرش نسبت به آب، ابتدا امتیاز گویه­های 2، 3، 4، 5، 7، 9، 11، 12، 13، 14، 16، 17، 20، 21، 22، 23، 25 با بقیه گویه­ها هم­راستا شدند، برای این­کار، امتیاز عددی آن­ها از 5 به 1، از 4 به 2، از 1 به 5 و از 2 به 4 تغییر یافت. سپس جمع عددی امتیاز گویه­های این شاخص به­عنوان امتیاز نگرش نسبت به آب محاسبه گردید. میانگین امتیاز این شاخص برابر 28/94 با انحراف معیار 11/8 بدست آمد که نشان می­دهد نگرش افراد مورد مطالعه نسبت  به آب، در حدّ متوسط می­باشد. جدول 3 توزیع نگرش نسبت به آب را در سطوح مختلف نشان می­دهد. لازم به ذکر است سطوح یاد شده بر اساس فاصله انحراف استاندارد از میانگین[4] محاسبه شده است.

ارتباط ویژگی­های فردی با نگرش نسبت به آب

 به منظور بررسی ارتباط نگرش زنان روستایی نسبت به آب با سن، تعداد اعضای خانوار، درآمد، قطع ­آب در شبانه­روز و هزینه آب مصرفی، ابتدا فرض نرمال بودن متغیر وابسته (نگرش نسبت به آب) با آزمون کولموگروف- اسیمرنوف بررسی شد و نتایج
آزمون نشان داد که توزیع متغیر نرمال است. به همین دلیل از ضریب همبستگی پیرسون استفاده­گردید. نتایج این بررسی در جدول 4 نشان می­دهد که همبستگی معنی­داری بین متغیرهای یاد شده وجود ندارد.

مقایسه نگرش نسبت به آب در بین گروه­های مختلف پاسخ­گویان

به منظور مقایسه سطوح نگرش نسبت آب (نگرش نامناسب، نسبتا مناسب، خوب، عالی) با توجه به سن، تعداد اعضای خانوار، درآمد، قطع­آب در شبانه­روز، سرانه هزینه آب مصرفی  در روز، از آزمون تجزیه واریانس استفاده شد. نتایج حاصل      از این آزمون در جدول 5 نشان داده شده است. با توجه        به یافته­ها می­توان نتیجه گرفت که بین گروه­های ا و 2 (نامناسب و نسبتاً مناسب) و همچنین گروه­های 2 و 3     (نسبتاً مناسب و خوب) از نظر درآمد در سطح 95 درصد اطمینان تفاوت معنی­دار وجود دارد. این یافته نشان می­دهد افرادی که در گروه با درآمد بالاتر قرار دارند، نگرش    نامناسب­تری نسبت به آب دارند. این نتیجه می‌تواند به این علت باشد که نزد افراد ثروتمندتر، منابعی مانند آب را می­توان با پول خریداری یا کمبود آن را جبران کرد. ضمن این که معمولاً افراد ثروتمندتر تمایل بیش­تری نسبت به مصرف منابع دارند.

 

 

 

 

 

 

 


جدول4- همبستگی نگرش نسبت به آب با سن، تعداد اعضای خانوار، درآمد، قطع آب در شبانه­روز و هزینه آب مصرفی

متغیر

ضریب همبستگی (r)

سطح­معنی­داری (Sig.)

سن

تعداد اعضای خانوار                                             

درآمد      

قطع آب در شبانه روز  

هزینه آب مصرفی                

035/0

01/0

10/0-

008/0-

037/0

60/0

882/0

10/0

904/0

583/0

                                                                                                                                                                                                                                                                                                              


جدول 5-مقایسه سطوح نگرش نسبت به آب با توجه به سن، تعداد اعضای خانوار، درآمد، قطع آب در شبانه­روزو هزینه آب مصرفی

گروه‌هایی که با هم تفاوت دارند

سطح معنی­داری (Sig)

F

میانگین و فراوانی گروه‌ها

متغیر مورد مقایسه

عالی (4)

خوب (3)

نسبتا مناسب(2)

نامناسب (1)

 

33/0

14/1

83/44

(31 نفر)

10/43

(82 نفر)

23/45

(73 نفر)

37/40

(37 نفر)

سن

 

351/0

09/1

51/3

(31 نفر)

12/4

(82 نفر)

89/3

(73 نفر)

81/3

(37 نفر)

تعداد اعضای خانوار

(1 با 2)

(2 با 3)

04/0

72/2

52/8

(31 نفر)

57/7

(82 نفر)

28/8

(73 نفر)

5/11

(37 نفر)

درآمد (میلیون در سال)

 

815/0

314/0

19/5

(31 نفر)

85/4

(82 نفر)

89/4

(73 نفر)

05/6

(37 نفر)

قطع آب در شبانه‌روز (ساعت)

 

73/0

422/0

65/38

(31 نفر)

95/33

(82 نفر)

87/25

(73 نفر)

39/38

(37 نفر)

سرانه هزینه آب مصرفی در روز

 

 

به منظور مقایسه نگرش نسبت به آب به تفکیک نوع شغل و استفاده یا عدم استفاده از منبع دیگر آب (به غیر از آب لوله­کشی) برای مصارف غیر شرب، ابتدا فرض نرمال بودن متغیر وابسته (نگرش نسبت به آب) با آزمون کولموگروف-اسیمرنوف مورد بررسی قرار گرفت نتایج نشان داد که توزیع نرمال می­باشد. لذا از آزمون  tاستفاده گردید. نتایج این آزمون در جدول 6 نشان می­دهد که نگرش نسبت به آب در بین گروه­های مختلف از نظر نوع شغل و استفاده یا عدم­استفاده از منبع دیگر برای مصارف غیر شرب، تفاوت معنی­داری با یکدیگر ندارند.

 

 

 

 

 

جدول 6- مقایسه نگرش آب با توجه به نوع شغل و استفاده از منبع دیگر آب برای مصارف غیر شرب

متغیر گروه­بندی

تعداد (نفر)

میانگین

انحراف معیار

آماره* (t)

Sig.

نوع شغل  

کشاورزی و دامداری

آزاد و دولتی

 

136

87

 

88/93

90/94

 

72/7

68/8

 

921/0-

 

358/0

استفاده از منبع دیگر آب

بلی

خیر

 

84

139

 

67/93

64/94

 

98/7

21/8

 

864/0-

 

 

389/0

 

       *با فرض برابری واریانس­ها

 

 

به منظور مقایسه نگرش نسبت آب در بین گروه­های مختلف پاسخ­گویان از نظر سطح تحصیلات، ابتدا فرض نرمال بودن متغیر وابسته (نگرش نسبت به آب) با آزمون                 کولموگروف- اسمیرنوف سنجیده شد، این آزمون نشان داد متغیر وابسته نرمال می‌باشد. لذا از آزمون تجزیه واریانس استفاده شد. نتایج حاصل از آزمون در جدول 7 نشان داده شده است. با توجه به یافته­ها می­توان نتیجه گرفت که نگرش نسبت به آب در بین گروه­های مختلف تحصیلی تفاوت معنی­داری با یکدیگر ندارد.

 

 

جدول 7- مقایسه شاخص ارزش آب افراد مورد مطالعه با توجه به سطح تحصیلات

Sig.

F

میانگین و فراوانی گروه­ها

متغیر گروه­بندی

970/0

082/0

دبیرستان و بالاتر 07/94 (41 نفر)

اول تا سوم راهنمایی 20/94 (40 نفر)

اول تا پنجم ابتدایی 06/94 (73 نفر)

بی­سواد 68/94

(69 نفر)

تحصیلات

             

 

 

به منظور مقایسه نگرش نسبت آب در بین گروه­های مختلف پاسخ­گویان از نظر داشتن یا نداشتن تلفات آب در منزل، ابتدا فرض نرمال بودن متغیر وابسته (نگرش نسبت به آب) با آزمون کولموگروف-اسمیرنوف سنجیده شد این آزمون نشان داد  متغیر وابسته نرمال می‌باشد، اما در به دلیل این که فراوانی یکی از گروه‌ها کم­تر از 30 می‌باشد، از آزمون من‌ویتنی استفاده شد. نتایج حاصل از آزمون در جدول 8 نشان داده شده است.       با توجه به یافته­ها می­توان نتیجه گرفت که نگرش نسبت به آب در بین گروه‌ها از نظر داشتن و نداشتن تلفات آب در منزل، تفاوت معنی­داری با یکدیگر ندارد.

 

 

جدول 8- مقایسه شاخص ارزش آب افراد مورد مطالعه با توجه به داشتن تلفات آب

سطح­معنی­داری (Sig)

آماره Z

آماره U

میانگین رتبه­ای

فراوانی

داشتن تلفات آب

577/0

558/0-

1876

68/119

24/111

20

203

بلی

خیر

 

 

 

 

 

 

 

 

بحث و نتیجه­گیری

 

اهمیت نگرش­ها در این است که می­تواند بر رفتار افراد موثر باشد. در سال­های اخیر مطالعات مختلفی درباره رابطه بین نگرش و رفتار محیط زیستی انجام شده است که بیش­تر آنان به این نتیجه رسیده­اند که درک نگرش افراد برای بررسی رفتار آنان با محیط زیست و منابع آن دارای اهمیت می­باشد.    دراین­بین، بررسی نگرش افراد جامعه نسبت به آب دارای اهمیت زیادی است، زیرا نحوه مصرف و مدیریت آب تابعی از نگرش افراد نسبت به آب می­باشد. تحقیق حاضر نشان داد که نگرش زنان نسبت به آب در حد مطلوب نمی­باشد و می­توان آن را در حد متوسط ارزیابی کرد. این بدین معنی است که هنوز زنان روستایی برای رسیدن به حد مطلوب نگرش نسبت به آب فاصله دارند. از آن­جا که نگرش یکی از متغیرهای مهم در رفتار افراد می­باشد، این یافته نشان می­دهد که زنان روستایی احتمالاً به این دلیل نمی­توانند رفتار مطلوب در ارتباط با مصرف آب داشته باشند. همچنین، منطقه مورد مطالعه در یک        منطقه خشک قرار گرفته است و با توجه به محدود بودن    منابع آب، لزوم توجه به ارتقای نگرش زنان روستایی در         بهبود رفتار مصرف آب، روشن می­باشد.

یافته­های تحقیق حاضر نشان داد که بین سن و نگرش نسبت به آب رابطه‌ معنی­داری وجود ندارد. این یافته با یافته ملکی و همکارن (1391) هم­سو می‌باشد و با یافته مشرقی و همکاران (1390) هم­خوانی ندارد. همچنین بین تعداد اعضای خانوار، تعداد ساعات قطع آب در شبانه‌روز، هزینه آب مصرفی و نگرش نسبت به آب رابطه‌ای یافت نشد. این یافته با یافته تروی و راندولف (2006) همخوانی ندارد. همچنین، درآمد پاسخ­گویان با نگرش آنان نسبت به آب رابطه­ای ندارد. این نتیجه با یافته ملکی و همکارن (1391) هم­خوانی دارد و با یافته اسداله‌زاده‌موسوی (1390)، شاهرودی و چیذری (1386)، مشرقی و همکاران (1390) و باتل و فلاین (1974) هم­خوانی ندارد. همچنین بین گروه‌های مختلف پاسخ­گویان از نظر نوع شغل در ارتباط با نگرش نسبت به آب، تفاوت معنی‌دار وجود ندارد. یکی از دلایل احتمالاً می­تواند این باشد که در روستاها به دلیل کوچک بودن محیط روستا و تعامل بیش­تر افراد        با یکدیگر، نگرش‌ آنان نسبت به آب همگن است. این نتیجه   با یافته­های باتل و فلاین (1974) هم­خوانی ندارد.             بین گروه‌های مختلف پاسخ­گویان از نظر از داشتن منبع دیگر آب به جز آب لوله‌کشی منزل در ارتباط با نگرش نسبت به آب، تفاوت معنی‌دار وجود ندارد. به بیان دیگر، دسترسی به منابع دیگر آب، تاثیری در نگرش افراد نسبت به آب نداشته است. همچنین، بین گروه‌های مختلف پاسخ­گویان از نظر سطح تحصیلات در ارتباط با نگرش نسبت به اّب تفاوت معنی‌دار وجود ندارد. این نتیجه با یافته­های شاهرودی و چیذری (1386)، مشرقی و همکاران (1390)، باتل و فلاین (1974) هم­خوانی ندارد.

به طور کلی، با بررسی ارتباط نگرش زنان روستایی نسبت به آب با مهم­ترین متغیرهای فردی و اقتصادی می­توان نتیجه گرفت که از این نظر تفاوتی بین گروه­های مختلف بجز      گروه­های درآمدی وجود ندارد. این یافته از این نظر مهم است که در مجموع بیان­گر همگنی نسبی زنان روستایی در ارتباط    با نگرش نسبت به آب می­باشد که همان­طور که بیان گردید    در وضعیت متوسط قرار دارد. با این حال، افرادی که دارای درآمد بالاتری می­باشند، نگرش نامساعدتری نسبت به آب دارند. این یافته نشان می­دهد افراد ثروتمندتر احتمالاً       ارزش کم­تری برای آب قایل هستند. با توجه به یافته­های تحقیق حاضر پیشنهاد می­شود به منظور ارتقای نگرش زنان روستایی نسبت به آب از برنامه­ها آموزشی مناسب استفاده شود. همچنین، پیشنهاد می­شود ضمن بررسی نگرش سایر اقشار جامعه نسبت به آب، سایر متغیرهای موثر بر نگرش افراد نسبت به آب مورد بررسی قرار گیرد. در این راستا پیشنهاد می­شود تحقیقات لازم برای بررسی ارتباط بین نگرش نسبت به آب و رفتار مصرف آب انجام گیرد.

 

 

 

 


منابع

 

1-   توکلی، س. اخلاق زیستی و تبیین بایستگی­های حفاظت و بهره­وری از منابع آب در راستای آموزه­های فقه    محیط­زیست، فصلنامه اخلاق زیستی، 1391، سال 2، شماره 3، صص 78-100.

2-      رفیع‌زاده، ف . بحران آب در جهان. ضمیمه اقتصادی شرق، شهریور 1394.

3-   ملکی، ا.؛ صالحی، ص. و کریمی، ل. بررسی رابطه پارادایم نوین اکولوژیکی و رفتار مصرف آب. مجله آب و فاضلاب، 1391، سال25، شماره 1، ص 122-129.

4-      هاکینز، د.، و همکاران. رفتار مصرف کننده تدوین استراتژی بازاریابی. ترجمه: احمد روستا و عطیه بطحایی. تهران، 1391، انتشارات سارگل.

5-      Schultz, P. W., Empathizing with nature: The effect of perspective taking on concern for environmental issues. 2000. Journal of Environmental Psychology, vol. 19, pp.225-295.

6-      بهنر، چ. و وانیک، م. نگرش­ها و تغییر آنها. ترجمه علی مهداد. تهران، 1384، انتشارات جنگل.

7-   خدابخشی، آ.؛ قاسمی، ج.؛ اسیلان، ک. و قلی­فر، ا. عوامل موثر بر نگرش کشاورزان نسبت به مشارکت در تشکل­های آب­بران (مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان زنجان)، مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 1390، سال 42، شماره 3، ص 466-453.

8-   عابدی سروستانی، ا. واکاوی نگرش و رفتارهای حامی محیط زیست در بین دانشجویان دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان. نشریه تحقیقاتی، 1389، شماره 256، معاونت پژوهشی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان.

9-   فردوسی، س.؛ مرتضوی، ش. و رضوانی، ن. رابطه بین دانش زیست­محیطی و رفتارهای محافظت از محیط، پژوهشنامه علوم انسانی، 1386، شماره 53، ص 253-266.

10- عابدی سروستانی، ا. واکاوی نگرش و رفتار زیست محیطی: مطالعه­ای درباره دانشجویان کارشناسی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 1390، جلد 7، شماره 2، ص 77-91.

11-  Thompson, S. C., Barton, M. A., 1994. Ecocentric and anthropocentric attitudes. Journal of Environment Psychology, vol. 14, pp.149-157.

12-  Kaiser, F. G., Wolfing, S., Fuhrer, U., 1999. Environmental attitude and ecological behavior. Journal of Environmental Psychology, vol. 19,   pp.1-9.

13- نظرزاده، م.؛ ابریشم­چی، ا. و تجریشی، م. ارزیابی نگرش و نیات رفتاری شهروندان کاشان نسبت به آب شهری، مجله آب و فاضلاب، 1382، شماره 46، ص 21-28.

14- شاهرودی، ع. ا.، و چیذری، م. عوامل تاثیرگذار بر نگرش کشاورزان نسبت به مشارکت در تعاونی آب­بران (مطالعه موردی در استان خراسان رضوی). علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی، 1386، سال 11، شماره 42، صص 299-312.

15- فروزانی، م. و شادولی، م. بررسی نگرش دینی روستاییان نسبت به مدیریت رفتار با آب در دو منطقه سروستان و کامفیروز استان فارس، فرهنگ جهاد، 1387، شماره 37.

16- کریمی، ل. بررسی عوامل جامعه­شناختی موثر بر رفتار زیست محیطی (با تکیه بر مصرف آب). پایان­نامه کارشناسی ارشد، رشته جامعه­شناسی، 1389، دانشگاه پیام­نور، تهران.

17- مشرقی، ن.، حاجیوند، ش.، میر­صالح پور، م.، و مقسمی، م. بررسی نگرش شالیکاران نسبت به مدیریت منابع آب پایدار و عوامل موثر بر آن مطالعه موردی: شهرستان آمل. 1390، پنجمین کنفرانس سراسری آبخیزداری و مدیریت منابع آب و خاک کشور.

18- اسدالله‌زاده موسوی، م. بررسی عوامل اجتماعی موثر بر الگوی مصرف آب در شهر بابل. پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد در رشته علوم اجتماعی- جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، 1390.

19-  Buttel, F. H., and William L. F., 1974. The structure of support for the environment movement, 1968-1970. Rural Sociology, vol. 39, no. 1, pp. 56-69.

20-  Lant C. L., 1994. The social acceptability of water conservation in Springfield. Journal of American Water Works Association, vol. 85, no. 8, pp. 85-89.

21-  Troy. P., and Randolph, B., 2006. Water consumption and the built environment: A social and behavioral analysis, City Futures Research Centre, Research Paper, No. 5.

22-  Willis, R. M., Stewart, R. A., Panuwatwanich, K., Williams, P. R., and Hollingsworth, AL., 2011. Quantifying the influence of environmental and water conservation attitudes on household end use water consumption. Journal of Environmental Management, vol. 92, pp.1996-2009.

23-  Garcia, X., Ribas, A., Llausàs. A., and Saurí, D., 2013. Socio-demographic profiles in suburban developments: Implications for water-related attitudes and behaviors along the Mediterranean coast. Applied Geography, vol. 41, pp.46-54.

24- شاهنوشی، ن.؛ مظهری، م.؛ خاکسار آستانه، ح. و رسول زاده، م. بررسی عوامل موثر بر مشاررکت زنان روستایی در حفاظت از منابع آب کشاورزی: مطالعه موردی استان خراسان رضوی، فصلنامه روستا و توسعه، 1391، سال15، شماره4، ص 137-154.

25-  Yeap, C. H., 2007. Water attitude scale (WAS).In: Ng KT, Abdullah C, Cheah UH, Peter RD (Eds.), HVWSHE Regional TOT Course Final Report (pp.74-75), Seameo Recsam.

26-  Yeap, C. H., Wahyudi, Y., Cheah, UH. And Peter, RD., 2007. Development of a questionnaire to assess student’s perceptions in values-based water education. Paper presented and published in COSMED Proceedings Conference, 13 to 16 November, RECSAM.

 



1- دانشجوی کارشناسی ارشد توسعه روستایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان.

2- عضو هیات علمی، دانشیار ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان *(مسؤول مکاتبات).

[3]- عضو هیات علمی، دانشیار ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان.

[4]- Interval standard deviation from the mean

1-   توکلی، س. اخلاق زیستی و تبیین بایستگی­های حفاظت و بهره­وری از منابع آب در راستای آموزه­های فقه    محیط­زیست، فصلنامه اخلاق زیستی، 1391، سال 2، شماره 3، صص 78-100.

2-      رفیع‌زاده، ف . بحران آب در جهان. ضمیمه اقتصادی شرق، شهریور 1394.

3-   ملکی، ا.؛ صالحی، ص. و کریمی، ل. بررسی رابطه پارادایم نوین اکولوژیکی و رفتار مصرف آب. مجله آب و فاضلاب، 1391، سال25، شماره 1، ص 122-129.

4-      هاکینز، د.، و همکاران. رفتار مصرف کننده تدوین استراتژی بازاریابی. ترجمه: احمد روستا و عطیه بطحایی. تهران، 1391، انتشارات سارگل.

5-      Schultz, P. W., Empathizing with nature: The effect of perspective taking on concern for environmental issues. 2000. Journal of Environmental Psychology, vol. 19, pp.225-295.

6-      بهنر، چ. و وانیک، م. نگرش­ها و تغییر آنها. ترجمه علی مهداد. تهران، 1384، انتشارات جنگل.

7-   خدابخشی، آ.؛ قاسمی، ج.؛ اسیلان، ک. و قلی­فر، ا. عوامل موثر بر نگرش کشاورزان نسبت به مشارکت در تشکل­های آب­بران (مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان زنجان)، مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 1390، سال 42، شماره 3، ص 466-453.

8-   عابدی سروستانی، ا. واکاوی نگرش و رفتارهای حامی محیط زیست در بین دانشجویان دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان. نشریه تحقیقاتی، 1389، شماره 256، معاونت پژوهشی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان.

9-   فردوسی، س.؛ مرتضوی، ش. و رضوانی، ن. رابطه بین دانش زیست­محیطی و رفتارهای محافظت از محیط، پژوهشنامه علوم انسانی، 1386، شماره 53، ص 253-266.

10- عابدی سروستانی، ا. واکاوی نگرش و رفتار زیست محیطی: مطالعه­ای درباره دانشجویان کارشناسی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، مجله علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران، 1390، جلد 7، شماره 2، ص 77-91.

11-  Thompson, S. C., Barton, M. A., 1994. Ecocentric and anthropocentric attitudes. Journal of Environment Psychology, vol. 14, pp.149-157.

12-  Kaiser, F. G., Wolfing, S., Fuhrer, U., 1999. Environmental attitude and ecological behavior. Journal of Environmental Psychology, vol. 19,   pp.1-9.

13- نظرزاده، م.؛ ابریشم­چی، ا. و تجریشی، م. ارزیابی نگرش و نیات رفتاری شهروندان کاشان نسبت به آب شهری، مجله آب و فاضلاب، 1382، شماره 46، ص 21-28.

14- شاهرودی، ع. ا.، و چیذری، م. عوامل تاثیرگذار بر نگرش کشاورزان نسبت به مشارکت در تعاونی آب­بران (مطالعه موردی در استان خراسان رضوی). علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی، 1386، سال 11، شماره 42، صص 299-312.

15- فروزانی، م. و شادولی، م. بررسی نگرش دینی روستاییان نسبت به مدیریت رفتار با آب در دو منطقه سروستان و کامفیروز استان فارس، فرهنگ جهاد، 1387، شماره 37.

16- کریمی، ل. بررسی عوامل جامعه­شناختی موثر بر رفتار زیست محیطی (با تکیه بر مصرف آب). پایان­نامه کارشناسی ارشد، رشته جامعه­شناسی، 1389، دانشگاه پیام­نور، تهران.

17- مشرقی، ن.، حاجیوند، ش.، میر­صالح پور، م.، و مقسمی، م. بررسی نگرش شالیکاران نسبت به مدیریت منابع آب پایدار و عوامل موثر بر آن مطالعه موردی: شهرستان آمل. 1390، پنجمین کنفرانس سراسری آبخیزداری و مدیریت منابع آب و خاک کشور.

18- اسدالله‌زاده موسوی، م. بررسی عوامل اجتماعی موثر بر الگوی مصرف آب در شهر بابل. پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد در رشته علوم اجتماعی- جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، 1390.

19-  Buttel, F. H., and William L. F., 1974. The structure of support for the environment movement, 1968-1970. Rural Sociology, vol. 39, no. 1, pp. 56-69.

20-  Lant C. L., 1994. The social acceptability of water conservation in Springfield. Journal of American Water Works Association, vol. 85, no. 8, pp. 85-89.

21-  Troy. P., and Randolph, B., 2006. Water consumption and the built environment: A social and behavioral analysis, City Futures Research Centre, Research Paper, No. 5.

22-  Willis, R. M., Stewart, R. A., Panuwatwanich, K., Williams, P. R., and Hollingsworth, AL., 2011. Quantifying the influence of environmental and water conservation attitudes on household end use water consumption. Journal of Environmental Management, vol. 92, pp.1996-2009.

23-  Garcia, X., Ribas, A., Llausàs. A., and Saurí, D., 2013. Socio-demographic profiles in suburban developments: Implications for water-related attitudes and behaviors along the Mediterranean coast. Applied Geography, vol. 41, pp.46-54.

24- شاهنوشی، ن.؛ مظهری، م.؛ خاکسار آستانه، ح. و رسول زاده، م. بررسی عوامل موثر بر مشاررکت زنان روستایی در حفاظت از منابع آب کشاورزی: مطالعه موردی استان خراسان رضوی، فصلنامه روستا و توسعه، 1391، سال15، شماره4، ص 137-154.

25-  Yeap, C. H., 2007. Water attitude scale (WAS).In: Ng KT, Abdullah C, Cheah UH, Peter RD (Eds.), HVWSHE Regional TOT Course Final Report (pp.74-75), Seameo Recsam.

26-  Yeap, C. H., Wahyudi, Y., Cheah, UH. And Peter, RD., 2007. Development of a questionnaire to assess student’s perceptions in values-based water education. Paper presented and published in COSMED Proceedings Conference, 13 to 16 November, RECSAM.