تحلیل وضعیت منابع آب حوزه سد لتیان بر اساس مدل مفهومی DPSIR

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد رودهن، باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، رودهن، ایران (مسئول مکاتبات).

2 کارشناس ارشد عمران، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد رودهن، رودهن، ایران.

چکیده

یکی از گام­های اساسی در مدیریت منابع آب ارزیابی از وضعیت منابع آبی است. چارچوب  DPSIRبا ارزیابی علل اصلی وقوع وضعیت­موجود تصمیم گیران حوزه منابع آب را در حل بنیادی مسأله یاری می رساند. چارچوب تحلیلی DPSIR مفهوم تازه ای نیست اما از یک­کار پیشتاز به وسیله سازمان همکاری اقتصادی و توسعه(OECD)پدید آمد و در اوایل دهه 1990 میلادی به چاپ رسید. در این مطالعه بر­مبنای چارچوب DPSIR، یک مدل مفهومی برای ارزیابی وضعیت موجود منابع آب حوزه سد لتیان در جهت یکپارچه­سازی شاخص­های اجتماعی- اقتصادی و محیط زیستی ارایه شده است. در نهایت، پس از ارزیابی وضعیت منابع آب حوزه آبریز سد لتیان، پاسخ­های مناسبی برای مواجه با وضعیت منابع آبی منطقه ارایه شد. این پاسخ ها در جهت حذف و یا کاهش اثرات نامطلوب عوامل تأثیر­گذار انسانی و طبیعی بر روی منابع آبی است. نتایج نشان می‌دهند که افزایش میانگین سالانه دمای روزانه تهران در نیم قرن گذشته به اندازه 5/1 درجه سانتی‌گراد و نیز افزایش جمعیت شهر تهران در بازه زمانی مشابه به بیش از 11 برابر، کاهش سطح آب­خوان شهر تهران را در پی داشته است، که با توجه روند تغییرات اقلیمی و پارامترهای کیفی آب، کاهش سطح آب­خوان بیش­تر ناشی از نیروی محرک انسانی است.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 


 

 

فصلنامه انسان و محیط زیست، شماره 42، پاییز 96

 

تحلیل وضعیت منابع آب حوزه سد لتیان بر اساس مدل مفهومی DPSIR

 

مهدی نعمتی[1]*

Nemati_88@ymail.com

امین سرداری چرمی[2]

تاریخ دریافت: 05/06/1395

تاریخ پذیرش:27/11/1395

 

چکیده

یکی از گام­های اساسی در مدیریت منابع آب ارزیابی از وضعیت منابع آبی است. چارچوب  DPSIRبا ارزیابی علل اصلی وقوع وضعیت­موجود تصمیم گیران حوزه منابع آب را در حل بنیادی مسأله یاری می رساند. چارچوب تحلیلی DPSIR مفهوم تازه ای نیست اما از یک­کار پیشتاز به وسیله سازمان همکاری اقتصادی و توسعه(OECD)پدید آمد و در اوایل دهه 1990 میلادی به چاپ رسید. در این مطالعه بر­مبنای چارچوب DPSIR، یک مدل مفهومی برای ارزیابی وضعیت موجود منابع آب حوزه سد لتیان در جهت یکپارچه­سازی شاخص­های اجتماعی- اقتصادی و محیط زیستی ارایه شده است. در نهایت، پس از ارزیابی وضعیت منابع آب حوزه آبریز سد لتیان، پاسخ­های مناسبی برای مواجه با وضعیت منابع آبی منطقه ارایه شد. این پاسخ ها در جهت حذف و یا کاهش اثرات نامطلوب عوامل تأثیر­گذار انسانی و طبیعی بر روی منابع آبی است. نتایج نشان می‌دهند که افزایش میانگین سالانه دمای روزانه تهران در نیم قرن گذشته به اندازه 5/1 درجه سانتی‌گراد و نیز افزایش جمعیت شهر تهران در بازه زمانی مشابه به بیش از 11 برابر، کاهش سطح آب­خوان شهر تهران را در پی داشته است، که با توجه روند تغییرات اقلیمی و پارامترهای کیفی آب، کاهش سطح آب­خوان بیش­تر ناشی از نیروی محرک انسانی است.

کلمات کلیدی: مدل مفهومی، چارچوبDPSIR ، سد لتیان.

 

 

 

 

 

 

مقدمه

 

پروژه­های مدیریت منابع آب پیچیده و شامل ابعاد مختلفی هستند، از جمله طبیعت مسأله، مشکلات تکنولوژیکی و موضوعات سیاسی (1). مدیریت منابع آب به صورت گسترده­ای در بخش­های مختلف صنعتی،کشاورزی و شرب مورد توجه محققان بوده است. J. Vreke (2) یک مدل بهینه به منظور پشتیبانی از ارزیابی تخصیص بالقوه در سطوح خاص مدیریتی ارایه کرد. Pham و همکاران (3) یک چارچوب سیستمی متوازن آب به منظور کمیت بخشیدن به همه جریان­­های آب طبیعی و یا جریان­های آب حاصل از فعالیت­های انسانی که به داخل پارک­های صنعتی جریان یافته و از آن خارج می­شوند ارایه دادند.  Singh (4) به مروری بر کاربردهای GIS در مدیریت مشکلات منابع آب در بخش آبیاری کشاورزی پرداخت. Li و همکاران (5) از یک مدل معتبر اصلاح شده فازی به نام MFCCP[3] به منظور مدیریت آبیاری سیستم­های کشاورزی تحت شرایط نامعین استفاده کردند. Afzal و همکاران (6) اثرات دو روش متفاوت آبیاری را به منظور بهبود مدیریت منابع آب مورد ارزیابی قرار دادند. Martin-Carrasco و همکاران (7) روشی برای تفسیر مقادیر شاخص که می­تواند منجر به نتیجه­گیری در مورد قابلیت اطمینان و آسیب­پذیری سیستم­های کمبود آب شود پیشنهاد دادند.Rotmans و Asseltvan (1996)  (8)در مورد اهمیت چارچوب‌ها در مشخص کردن روابط علت و معلولی و نقش آن­ها در فرآیند ارزیابی یکپارچه بحث کرده‌اند. در حقیقت چارچوب‌ها برای تعیین نشان­گرها به کار می‌روند و نشان­گرها وضعیت سیستم و مقدار حرکت آن به سمت هدف را که در فاز شناسایی سیستم معین شده است، مشخص می‌کنند. نشان­گرها برای مشاهده، توصیف و ارزش­یابی وضعیت واقعی سیستم و مقایسه وضعیت موجود با وضعیت دلخواه به کار برده می‌شوند. همچنین می‌توانند پیچیدگی‌های سیستم را به اعداد قابل­ مدیریت تبدیل کنند و اطلاعات مفیدی برای فرآیند تصمیم‌گیری فراهم آورند. بنابراین نشان­گرها در فاز مفهوم‌سازی با استفاده از چارچوب‌های مفهومی تولید می‌شوند. چارچوب‌ها برای ساختار بندی نشان­گرها، تولید مجموعه­ای متوازن از آن­ها و ایجاد ارتباط با کارکرد آن­ها، مورد استفاده قرار می‌گیرند(9). چارچوب‌ها همچنین به مدل‌ساز کمک می‌کنند تا روابط علت و معلولی را به شکلی شفاف معین کند به این ترتیب اثر ورودی‌ها بر روی نشان­گرها نیز مشخص خواهد شد و با ایجاد یک چشم انداز مدیریتی به توسعه مدل‌ها کمک می‌کنند. علاوه بر این نشان­گرهایی که از چارچوب­ها استخراج می‌شوند، می‌توانند به تعریف شاخص و معیار جهت اولویت­­‌بندی گزینه‌های مختلف مدیریتی نیز کمک کنند  همان­طور که در پروژه MULINO توسط Giupponi و همکاران (2004) از این کارکرد به خوبی بهره­گرفته شده است(10).

مواد و روش ها

1. مدل مفهومیDPSIR

DPSIR ابزاری است برای یکپارچه­سازی سیستم­های طبیعی، اجتماعی و اقتصادی به روشی سیستماتیک که در جهت فراهم آوردن مبنایی برای تحلیل با جزییات بیش­تر است (11). این مدل چارچوبی برای تحلیل کاربردی و ساختاری برای عکس­العمل­های علت و معلولی مسایل محیط ­زیستی است (12). این چارچوب در اوایل دهه 1990 میلادی به وسیله سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (13) به عنوان ابزاری از نشان­گرهای ساختار یافته و سازمان­دهی شده پیشنهاد شد. قبل از این نیز چارچوب­های محیط زیستی مانند PSR  و DSR ساخته شده بود اما DPSIR به عنوان یک چارچوب مفهومی تعمیم یافته به وسیله آژانس محیط زیست اروپا در سال 1995 به تصویب رسید. DPSIR برای نشان دادن روابط علت و معلولی بین سیستم های محیط زیستی و انسانی ترویج یافت. این مدل در اصل برای تبیین وضعیت محیط زیستی کشورها در اتحادیه اروپا مورد استفاده قرار گرفته است. ویژگی مشخص این مدل توانایی برقراری ساده ارتباط بین عوامل اقتصادی-اجتماعی و محیط زیست است. از جمله قابلیت های این مدل می توان به : ایجاد ارتباط بین عوامل اقتصادی – اجتماعی و محیط زیستی، ایجاد سهولت در تعریف متغیرهای کمی، برقراری رابطه زنجیره علیت بین عوامل مورد بررسی و کمک به طراحی سیاست های برخورد در برابر مسایل و مشکلات اشاره کرد. مطابق مدل DPSIR زنجیره ای از ارتباطات علیتی وجود دارد که با "نیروهای محرک" شروع می شود. این نیروها در فرآیندهای اقتصادی اجتماعی و فعالیت های انسانی ریشه دارد و موجب بروز "فشار" مانند تولید آلودگی بر روی "حالت" محیط زیست (محیط­های فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیکی و غیره) خواهد شد.

 

 

 

                   شکل 1-  چارچوب  DPSIRبرای مدیریت منابع آب (14)

 

 

 این فشارها باعث وارد آمدن اثرات بر روی سلامت و کارکرد اکوسیستم ها و سلامت انسان خواهد شد که سرانجام برای رفع آن­ها "عکس العمل های" سیاستی لازم می باشد. شکل (1) رابطه بین این اجزا را به خوبی نشان داده است.اخیرا مدل DPSIR برای توسعه شاخص های بین رشته ای، درک مدل و ساختار سیاست تحقیقات مربوطه مورد استفاده قرار گرفته است(15). این چارچوب در تعداد زیادی از طرح های پژوهشی اتحادیه اروپا با هدف پشتیبانی از تصمیم گیری اعمال شده است(16). در ایران نیز مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران گزارشی درباره وضعیت محیط زیست شهر تهران با چارچوب   DPSIR ارایه داده است که در مقاله حاضر نیز از برخی آمار و اطلاعات موجود در این گزارش با ذکر منبع موجود در گزارش استفاده شده است(17). چارچوب DPSIR نمونه ای از یکپارچه سازی دانش رشته های مختلف و یکی از راه های توضیح روابط علت و معلولی بین محیط زیست و عوامل اجتماعی و اقتصادی است(18). مولفه های چارچوب عبارتند از (19): "نیروهای محرک" که برخواسته از یک نیاز می باشند. مولفه دیگر چارچوب "فشار" می باشد. نیروهای محرک به واسطه فعالیت­های انسانی هم چون حمل و نقل و یا تولید غذا، منجر به تأمین یک نیاز می شوند. این فعالیت ها به عنوان نتیجه­ای از فعالیت­های تولید و مصرف، فشارهایی را بر محیط زیست اعمال می نمایند که می توان آن­ها را تحت سه عنوان مصرف بیش از اندازه منابع محیطی، تغییر در کاربری اراضی و انتشار آلاینده­ها تعریف کرد. مولفه دیگر "حالت ها" یا همان "وضعیت ها" است. تحت تأثیر فشارها، وضعیت محیط زیست تغییر می یابد. این وضعیت ها شامل کیفیت آب ، کیفیت هوا (در سطوح مختلف محلی، شهری ، ملی و منطقه ای) و اکوسیستم ها(تنوع زیستی، پوشش گیاهی موجودات زنده آبزی و خاک­زی) و وضعیت خاک هستند."اثرات" به عنوان مولفه دیگر چارچوب در نظر گرفته شده است. تغییرات در وضعیت فیزیکی، شیمیایی یا بیولوژیکی محیط زیست، کیفیت اکوسیستم ها و رفاه انسانی را تحت تأثیر قرار می دهد. در نهایت "پاسخ ها" که از جانب جامعه و یا سیاست گذاران در نتیجه یک عامل نامطلوب هستند و قادر خواهند بود هر بخشی از زنجیره میان نیروهای محرک تا اثرات را تحت تأثیر قرار دهند. چارچوب  DPSIRبرای توصیف ارتباطات بین ریشه مسایل و عواقب ناشی از آن­ها مناسب است (20). چارچوب  DPSIR در اصل برای گزارش‌های محیط زیستی تعریف شده است. اما بعدها در حیطه‌های مختلف مورد توجه و استفاده قرار گرفت(21).

2. معرفی حوزه آبریز سد لتیان

شکل (2) موقعیت سد لتیان را نشان می دهد که در شهر تهران با موقعیت جغرافیایی35° 47′ 27.83″ N 51° 41′ 12.91″ E قرار گرفته است. سد لتیان یکی از مهم­ترین سدهای تأمین کننده آب مصرفی در تهران می باشد. این سد بر روی رودخانه «جاجرود» با سطح حوزه آبریزی به مساحت 69800 کیلومتر مربع و با متوسط جریان آب سالانه به میزان 350 میلیون مترمکعب در استان تهران و در فاصله 35 کیلومتری شمال شرقی تهران و 5 کیلومتری بخش جاجرود قرار دارد. چهار شاخه اصلی ورودی به سد وجود دارد که سهم نسبی آورد سـالانه هر یـک از ایـن شـاخه هـا حدودا برابـر اسـت بـا : جاجرود 60 ، لوارک 30 ، افجه 3 و گلندوک 7 درصد. تامین آب شرب تهران به میزان 290 میلیون مترمکعب از طریق تونل 5/9 کیلومتری به تصفیه خانه تهرانپارس، تامین آب زراعی دشت ورامین به میزان متوسط 160 میلیون مترمکعب و همچنین تولید متوسط سالانه 70000 مگاوات ساعت انرژی برق–آبی جهت شبکه سراسری و در ادامه توسعه منابع آب شرب برای مصرف روز افزون تهران بزرگ، از سال 1367 نیز سالانه به طور متوسط 140 میلیون متر مکعب آب از سد لار، از طریق تونل انتقال لار – کلان به طول 20 کیلومتر به نیروگاه کلان و از آن­جا به مخزن سد لتیان انتقال داده شده است،که این توسعه باعث بالا رفتن حجم آب قابل تنظیم سد لتیان به میزان 410 میلیون مترمکعب شده است. با رشد اقتصادی بیش­تر تهران، مطلوبیت حوزه افزایش یافته و  انگیزه لازم برای مهاجرت از سایر نواحی کشور به تهران افزیش یافته است و نیاز به انتقال آب بیش­تر احساس می­شد. در این راستا مطالعات احداث سد لار آغاز شد و   اجرای سد در سال 1353 آغاز و نهایتاً در سال ۱۳۶۱  گشایش یافت (22).

 3.توسعه مدل مفهومی DPSIR برای حوزه آبریز سد لتیان

توسعه مدل مفهومی DPSIR مطابق جدول (1) در شکل(3) آورده شده است.


 


 

شکل 2- موقعیت دریاچه و سد لتیان

 

 

 

 

جدول 1- مؤلفه های مدل مفهومی  DPSIR مربوط به حوزه آبریز سد لتیان (نگارنده)

R

(Response)

I

(Impact)

S

(State)

P

(Pressure)

D

(Driving Forces)

 

اقدامات قانونی

ناپایداری اکوسیستم در بلند مدت

وضعیت فیزیکی

فعالیت‌های اقتصادی

فعالیت‌های انسانی

 

شهرسازی تغییر کاربری اراضی

 

افت سطح آب­خوان

 

اقدامات سازه‌ای

وضعیت شیمیایی

افزایش مصرف منابع آب و انرژی و...

 

کیفیت منابع آب

 

احداث هتل‌ها و رستوران‌ها و...

 

اقدامات فرهنگی

فرسایش

تغییرات دما،بارش و تبخیر

فعالیت‌های طبیعی

 

وضعیت بیولوژیکی

 

رسوب

 

 


ارایه نتایج


1. بررسی نشان­گرهای نیروهای محرک

1.1. بررسی نشان­گرهای نیروهای محرک طبیعی

آن­چه که در حوضه سد لتیان تحت عنوان تغییراقلیم رخ داده است، افزایش دمای تمام ماه‌های سال به استثنای ماه اسفند می‌باشد، که بر میانگین رواناب سالانه بی‌تاثیر بوده است، اما رواناب اغلب ماه‌های سال را تا حد زیادی تحت تاثیر قرار داده است. به این ترتیب در حوضه‌هایی با شرایط اقلیمی مشابه، که بخش عمده بارش در فصل سرد و به شکل برف رخ می‌دهد، افزایش دما، توزیع ماهانه رواناب را به شدت تغییر خواهد داد. در واقع دما تعیین کننده نوع بارش و رژیم ذوب برف می‌باشد و افزایش آن در حوضه‌هایی با رژیم برفی، زمان شروع ذوب را جلو انداخته و سرعت ذوب را افزایش می‌دهد که نتیجه‌ آن کاهش میزان نفوذ و افزایش ضریب رواناب می‌باشد. بنابراین تخلیه رواناب ناشی از ذوب برف در مدت زمان کوتاه تری صورت خواهد گرفت و احتمال رخداد سیلاب افزایش می‌یابد(32).

 

 

 

نمودار1- میانگین سالانه دمای روزانه بر حسبدرجه سانتی‌گراد(22)

 

 

بررسی بلند مدت میانگین روزانه دمای شهر تهران نیز روندی افزایشی را نشان می‌دهد که حاکی از گرم‌تر شدن عمومی  هوای شهر است. شدت این افزایش در متوسط دمای شب‌ها و فصل زمستان بیش­تر است. در نمودار (1) میانگین سالانه دمای تهران نشان داده شده است (24).

 

 

شکل3-  فلوچارتDPSIR برایحوزه آبریز سد لتیان (نگارنده)

 


2.1. بررسی نشان­گرهای نیروهای محرک انسانی

1.2.1. جمعیت

شهر تهران از حدود 106 هزار نفر در سال 1262 به حدود 500 هزار نفر در سال 1316 و طی سال‌های 1385-1320 از حدود 700 هزار نفر به بیش از یازده برابر یعنی 8/7 میلیون نفر افزایش یافته است. رشد جمعیت کشور در دهه 45-1335 که حدود 3/ 2 درصد بود در دهه 55-1345 به میزان 2 /6 رسید، که با اعمال سیاست کنترل جمعیت که از قبل از انقلاب شروع شده بود رشد جمعیت تهران در دهه 1385-1375 به 45/1 درصد رسید. بر اساس سر شماری سال 1385، تعداد خانوارهای ساکن در تهران بالغ بر 2.267.892 خانوار است و متوسط بعد خانوار در تهران 44/3 می‌باشد (25).

 

 

 

 

نمودار2- رشد جمعیت شهر تهران 1262-1385(25)

 

 

در زمینه مهاجرت نیز با رونق گرفتن اقتصاد در تهران و روند افزایشی مهاجرت به این شهر سیاست ایجاد شهرهای جدید باهدف مهار رشد بی رویه جمعیت وکنترل مهاجرت            به شهرهای بزرگ، به ویژه تهران براساس مصوبه مورخ ٢٠/١٢/١٣٦٤ هیأت محترم وزیران اتخاذ گردید و بر همین اساس هیأت وزیران در تاریخ ٢٣/١٢/١٣٦٨ احداث شهر جدید پردیس را در فاصله ٢٥ کیلومتری شرق تهران درکنار جاده ترانزیتی تهران‌ به  مازندران و با جمعیت نهایی دویست هزار نفر تصویب نمود. شهر مذکور در طرح اولیه، در قالب ٥ فاز دیده شد که برای هرفاز حدود ٣٦٠٠٠ نفر جمعیت و مجموعا ١٨٠٠٠٠ نفر جمعیت لحاظ گردید. لیکن در تصمیم‌گیری‌های کلان بعدی دولت، قرار شد ٣ الی ٦ فاز دیگر به شهر اضافه شود. بنابراین جمعیت احتمالی ساکن در سال‌های آینده را می‌توان بالغ بر ٥٠٠٠٠٠ نفر در شهر جدید پردیس برآورد نمود. آب مورد نیاز شهر پردیس نیز از محل سد لتیان و احداث چاه‌های عمیق در منطقه تامین می‌شود (26). به عنوان مثال، رشد جمعیت در شهر دماوند از 8/1% در سال های 1335-1345 به 9/4% بین سالهای 1375-1385 رسیده است (27).

2.2.1. توسعه شهری

بررسی روند رشد و توسعه فیزیکی شهر تهران در دوره‌های مختلف بیان­گر این مساله است که علی­رغم بالابودن نرخ رشد جمعیت، مساحت و وسعت این شهر رشد سریع­تری از جمعیت آن را نشان داده است به طوری­که تنها در فاصله سال‌های1302 تا 1365جمعیت این شهر27برابر شده است اما مساحت آن در همین دوره 86 برابر گردیده است (28). اراضی که امروزه در تهران به عنوان مناطق مسکونی شناخته می‌شوند در زمان نه چندان دور، از اراضی کشاورزی و باغات محسوب می‌شدند. اراضی کشاورزی و باغ‌ها به دو دلیل در مرکز توجه سرمایه‌گذاران در بخش ساخت‌ و ساز قرار دارند؛ یکی در زمانی که زمین بایر مناسب ساخت ‌و ساز موجود نباشد، ارزش افزوده اراضی کشاورزی مالکین آن­ها را تحریک به فروش و تغییر کاربری می‌نماید. دوم به دلیل کیفیت محیط زیستی این اراضی و قرارگیری در شرایط مطلوب آب و هوایی شهر،  این اراضی مورد توجه سرمایه‌گذاران برای ساخت ‌و ساز به صورت ویلایی و یا مجتمع‌های مسکونی قرار می‌گیرند. استفاده کشاورزی در این اراضی حاکی از حاصل­خیزی خاک آن­ها و توازن آن­ها بر تولید مواد غذایی می‌باشد و تبدیل آن­ها به ساخت و ساز یعنی تحمیل کردن کاربری مغایر با توان آن­ها و از سوی دیگر محروم نمودن محیط شهری از این توانایی است. متاسفانه توسعه شهرها به از دست رفتن این منابع کمیاب محیط زیستی؛ یعنی از دست دادن خاک‌های حاصل­خیز منتهی می‌گردد(29).


 

جدول 2- مساحت، جمعیت، تراکم شهر تهرانطیسال­های 1385-1320(30،25)

سال

مساحت(کیلومتر مربع)

جمعیت (نفر)

تراکم (نفر در کیلومتر مربع)

1320

3/44

000/700

801/15

1335

100

082/512/1

120/15

1345

181

730/719/2

026/15

1355

370

223/530/4

243/12

1365

7/558

584/042/6

815/10

1375

8/733

845/758/6

210/9

1385

8/733

883/803/7

508/10

 

 

 

 

شکل 4- نقشه رشد شهر تهران بین سال­های1320-1375  (30)

 


3.2.1. وضعیت اقتصادی

متأسفانه آمار رسمی که نشان دهنده وضعیت اقتصادی شهر تهران باشد در اختیار نیست، ولی با توجه به نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1385 سهم جمعیت استان تهران از کل جمعیت کشور قریب به 20 درصد است،  اما 44 درصد سپرده های ریالی کشور نزد بانک‌ها در پایان سال در این استان است. در این نتیجه مطلوبیت حوضه افزایش یافته و تقاضا برای مهاجرت به تهران به عنوان نیروی کار افزایش می‌یابد.

2. بررسی نشان­گرهای فشار‌ ناشی از نیرو‌های محرک

1.2.میزان بارش

میزان بارندگی در حوضه آبریزسد‌های لار، لتیان و کرج طی سال‌های 1386-1377 حداقل 1026 میلی‌متر در سال 1379 میلی‌متر و حداکثر آن  1967 میلی­‌متر در سال 1383 بوده که سهم سد لار از سایر سدها بیش­تر است. متوسط بارندگی برای این سه سد 1544 میلی­متر است.

 

 
   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


نمودار 3-  میزان بارندگی در حوضه آبریز سد­های تهران طی سال‌های 1386-1377 (22)

 

 


2.2. برداشت آب

 

منابع تامین کننده‌ی آب تهران (تا سال 86) سدهای لار، لتیان، کرج و همچنین چاه‌های تهران و جاجرودمی‌باشند، که در این میان معمولا بیش­ترین سهم مربوط به سد کرج است. میزان آب تامین شده‌ی تهران از 915 میلیون متر مکعب در سال 1377 با متوسط رشد سالانه‌ی39/1 درصد به 1036 میلیون متر مکعب در سال 1386 افزایش یافته است، که این رشد نزدیک به نرخ رشد سالانه جمعیت شهر تهران 45/1 درصد است (نمودار 4) (31). در محدوده لواسانات در حدود 4438 حلقه چاه وجود دارد که وظیفه تامین بخشی از آب شهر تهران و شهر جدید پردیس، جاجرود، بومهن و کشاورزی منطقه را بر عهده دارد. در جدول (3) برداشت از چاه‌های لواسانات آمده است. سرانه آب تجدید شونده شهر تهران در سال 1335 بالغ بر 1157 مترمکعب بوده که این رقم در سال 1375 به 270 مترمکعب و در سال 80 به 255 متر مکعب کاهش یافته است. مصرف سالانه آب و جمعیت شهر تهران در  بین سال‌های 1386-1377 روندی صعودی با نرخ رشد نزدیک به هم داشته‌اند، و مصرف سرانه سالانه آب در این دوره تقریبا ثابت بوده است.

 

 

 

 

نمودار4- میزان تامین آب شرب تهران بهتفکیک طی سال‌های 1386-1377(میلیون متر مکعب)(31)

 

 

نمودار5- روند مصرف آب شهر تهران طی سال­های 1386-1377(میلیون متر مکعب)(31)

 

جدول3- میزان برداشت آب زیرزمینی محدوده لواسانات(32)

سال

1377

1378

1379

1380

1381

1382

1383

1384

1385

1386

جمعیت (هزار نفر)

6956

7057

7159

7263

7368

7474

7583

7692

7804

7917

مصرف سالانه آب

 (میلیون مترمکعب)

886

885

883

845

876

889

924

962

978

990

مصرف سرانه

(لیتر در روز)

349

344

338

319

326

326

334

343

343

342

جدول4- جمعیت تهران و مصرف سرانه آب طی سال­های 1386-1377(31و33)

محدوده لواسانات

چاه(حلقه)

چشمه(دهنه)

قنات(رشته)

کل

تعداد

4428

650

48

5126

برداشت(میلیون متر مکعب)

5/21

9/171

11

3/204

 

 

 

 

 


3.2. هدر رفت آب

 

هدر رفت آب یا آب به حساب نیامده که در فهرست فروش آب شرکت‌های آب و فاضلاب محاسبه نمی‌شود، شامل هدر رفت ظاهری و واقعی است. هدر رفت ظاهری شامل مصارف غیرمجاز، خطای مدیریت داده‌ها و عدم دقت تجهیزات اندازه‌گیری است و هدر رفت واقعی شامل نشت از شبکه توزیع، نشت از خطوط انتقال، سر ریز مخازن و نشت از انشعابات مشترکین است. بر اساس اطلاعات موجود (31)، درصد      هدر رفت آب از حجم آب ورودی به سیستم آب‌رسانی شهر تهران از حدود 7/23 درصد در سال 1383 به 5/21 درصد در سال 1386 کاهش یافته است، که عمدتاً این کاهش مربوط به هدر رفت ظاهری است.


 

 

نمودار6- میزان هدر رفت آب تهران (31)

 


3. بررسی نشان­گرهای وضعیت


1.3. آب موجود در مخزن سد لتیان

سد لتیان با حجم مفید مخزن 67 میلیون متر مکعب یکی از منابع تامین آب تهران می‌باشد. بررسی میزان ورودی آب ماهانه به سد لتیان نشان می دهد که در سال 1350، 8/285 میلیون متر مکعب میزان آب ورودی به سد بوده است و در سال 1386 این میزان 2/358 میلیون متر کعب در سال بوده است که  طی سال‌های 1386-1350، میانگین آب ورودی به مخزن سد لتیان 7/318 میلیون متر کعب در سال بوده است(34).

2.3. وضعیت موجود آب زیر‌زمینی

بررسی وضعیت آب­خوان تهران از ابتدای تشکیل شبکه سنجش تا سال 94 حاکی از آن است  به  طور  متوسط  سالانه  حجم آب­خوان 27 میلیون متر مکعب و تراز ایستایی آب­خوان         43 سانتی‌متر کاهش داشته است.


 


 

 

 

 

جدول5- تغییرات حجم و تراز آب­خوان تهران(35)

سال آبی

میانگین تغییر

سطح ایستابی

آب­خوان (متر)

میانگین تجمعی

تغییرسطح ایستابی

آب­خوان (متر)

میانگین تغییر

حجم آب­خوان

(میلیون متر مکعب)

1372

73

0/07

0/07

49/4

1382

83

0/53

-4/40

99/33

1392

93

-1/59

-8/13

-101/98

1393

94

-27/1

-40/9

-46/81

متوسط سالانه

-0/43

 

-27/39

 


3.3. بررسی وضعیت آلودگی میکروبی

 

متاسفانه آمار قابل استناد از وضعیت کیفی آب رودخانه جاجرود و چاه‌ها و همچنین حیات وحش منطقه در دسترس نیست.   در نمونه ‌برداری که در تاریخ 27/1/1386 از مخزن سد لتیان توسط دانشگاه صنعتی شریف انجام گرفت(36)، پارامترهای میکروبی و بیولوژیکی آب در اعماق مختلف مخزن سد          به صورت جدول (6) می‌باشد.


                                    

جدول 6- پارامترهای میکروبی و بیولوژیکی مخزن سد لتیان(36)

پارامتر

واحد

عمق آب

عمق آب

متر

1

10

20

30

دمای آب

درجه سانتی­گراد

2/11

6/9

1/9

1/9

غلظت کلی­فرم کل

MPN/100ml

300

400

800

200

غلظت کلی­فرم مدفوعی

MPN/100ml

13

200>

200>

200>

ژیاردیا

در 500 میلی متر

1

0

0

0

 

 

با بررسی عوامل میکروبی در طول رودخانه جاجرود و      مخزن سد، در حالی که غلظت باکتری کلی­فرم در رودخانه جاجرود در شرایط نگران‌کننده قرار دارد اما غلظت آن در مخزن سد لتیان در شرایط قابل قبول می‌باشد. این بدان علت است که آب در سد تحت زمان ماند قرار گرفته و تحت تابش خورشید و سایر عوامل باعث زوال باکتری می‌شود(36).

4.3. بررسی آلودگی نیتروژن، فسفات و BOD

طبق گزارش تلفیق وزرات نیرو از حوضه آبریز دریاچه نمک، آلوده‌ترین رودخانه‌ در این حوضه آبریز رودخانه جارجارومی‌باشد به طوری­که سالیانه بیش از 110 هزار تن آلودگی نیتروژن، 16000 تن آلودگی فسفاتی و 276 هزار تن آلودگیBODوارد آن می‌شود. این رودخانه در نهایت وارد دریاچه نمک می‌گردد و این میزان آلودگی را مستقیماً به این دریاچه وارد می‌کند. متاسفانه در این گزارش اطلاعات دقیق‌تری ارایه نشده است مثل سهم هر یک از سر شاخه‌های این رودخانه چه میزان در آلودگی می‌باشد(32).4. شاخص های اثراثرات ایجاد شده در محیط در نهایت با اثر گذاری بر روی سرویس ‌دهی اکوسیستم آب بر کیفیت و سلامت زندگی انسان و سایر جانداران تاثیر خواهد گذاشت و در صورتی که پاسخ‌های مناسب از سوی جامعه و سیاست­گذاران اتخاذ نشود در دراز مدت سیستم به سمت ناپایداری پیش خواهد رفت.در پژوهشی که در زمینه زیست پذیری شهر تهران انجام شده است(37)، نتایج نشان می‌دهدکه زیست‌ پذیری کلان‌ شهر تهران در هر سه بعد اقتصادی، اجتماعی و محیط زیستی در حد متوسط به پایین ارزیابی شده است که با روند کنونی سیستم به سمت توسعه پایدار پیش نخواهد رفت. با توجه به موضوع این مقاله، نشان­گرهای اثر در حوزه سد لتیان از دو منظر «نشان­گر تخلیه آب( برداشت )» و «نشان­گر رسوب» قابل بررسی است. منظور از نشان­گر تخلیه آب، میزان برداشت و تخلیه آب می‌باشد. میزان برداشت از سد لتیان به طور متوسط سالیانه 290 میلیون متر مکعب می‌باشد که از این میزان مقدار 266 میلیون متر مکعب برای شرب استفاده می‌شود. میزان برداشت از سطح  آب­خوان لواسانات نیز در حدود 204 میلیون متر مکعب می‌باشد(32 و 34). اندازه‌گیری‌های رسوب در مخزن سدلتیان نشان داده است که سالیانه به­طور متوسـط 65/1 میلیـون متر مکعب رسوب وارد مخزن سد می شود کــه 24/1 میلیــون مترمکعب در سد باقی مـی‌مانـد. این بدان معنا است که سد لتیان سالیانه حدود 3/1 درصد از ظرفیت خود را از دست مـی‌دهـد(38).5. شاخص های پاسخزیست پذیری در معنای اصلی و کلی خود به مفهوم دست­یابی به قابلیت زندگی است و در واقع همان دست­یابی به کیفیت برنامه ریزی شهری خوب یا مکان پایدار است (37). بنابراین، برای دست­یابی به وضعیتی قابل قبول و پایدار نیازمند      پاسخ­های مناسب با توجه به شرایط کنونی هستیم. این پاسخ­ها می­توانند تخصیص اختیارات مدیریتی آب، بازگشت دوباره هزینه، استفاده مجدد از فاضلاب(39) و آموزش همگانی باشند. البته این پاسخ­ها را همان­گونه که در جدول (1) بیان شد     می­توان مثال هایی برای اقدامات قانونی، اقدامات سازه­ای و اقدامات فرهنگی دانست. در نتیجه،پاسخ‌های مناسب به وضعیت کنونی منابع آب حوزه آبریز سد لتیان جهت مدیریت یکپارچه منابع آب را می‌توان به صورت زیر دسته ‌بندی کرد :
  1. تخصیص اختیارات مدیریت آب ( اقدامات قانونی )
  2. بازگشت دوباره هزینه ( اقدامات قانونی )
  3. استفاده دوباره از فاضلاب ( اقدامات سازه­ای )
  4. آموزش همگانی ( اقدامات فرهنگی )
تخصیص اختیارات مدیریت آب را می‌توان در بُعد توسعه پایدار و توسعه محیط زیستی-اقتصادی-اجتماعی و از نوع اقدامات قانونی تعریف کرد. هدف از اعطای اختیارات مدیریتی آب فراهم آوردن اطلاعاتی است، که بر مبنای آن قادر به تشخیص      این موضوع باشیم که آیا یک مقام محلی باید عهده‌دار مسؤولیت برای مدیریت یکپارچه حوزه رودخانه‌ی مورد مطالعه باشد یا خیر. این موضوع از آن جهت دارای اهمیت است که مقامات صاحب اختیار در مدیریت آب در بکارگیری نیروهای محرک آب  و دست­یابی به اهداف آن پاسخ­گو خواهند بود. بدین‌گونه که قادر خواهیم بود با وضع تعداد تعریف شده‌ای از قوانین حاکمیتی پاسخ‌های مناسب در این بخش را فراهم کنیم. اگر شاخص‌های چارچوب مفهومی DPSIR را از نوع توصیفی و عملکردی بدانیم از این جهت بازگشت دوباره هزینه صرف شده از نوع شاخص عملکردی در نظر گرفته می‌شود که نیازمند تصویب قوانین مورد نیاز و اعمال ساز و کاری موثر برای عملیاتی نمودن آن است. بازگشت دوباره هزینه می‌تواند پایداری محیط زیستی را نیز به همراه داشته باشد. این شاخص با ارایه اطلاعات منابع مورد استفاده در صنایع مشخص می کند که آیا فعالیت صنعتی در برگیرنده بخش غالب تاثیر­گذار در مدیریت منابع آب منطقه مورد مطالعه خواهد بود یا خیر.  پاسخ مناسب دیگر  استفاده دوباره از فاضلاب می‌باشد. فاضلاب تصفیه شده یک راه حل مهم به عنوان منبع آب جایگزین به شکل روز افزونی مورد توجه بوده است. به علاوه انتشار فاضلاب از جمله عواملی است که بر روی استاندارد‌های کیفی آب و کاهش‌های استفاده از آب طبیعی تاثیر­گذار می‌باشد. در نتیجه با تصفیه فاضلاب‌های شهری ، صنعتی و کشاورزی نه تنها قادر خواهیم بود منبع آب قابل اطمینان برای مصارف مشخص از آن داشته باشیم بلکه از آلوده شدن منابع آبی به خصوص        آب­های زیرزمینی و چا‌ه‌ها جلوگیری خواهیم نمود. بنابراین    با اعطای بودجه لازم برای احداث زیر ساخت های مورد نیاز، می­توان به این مهم دست یافت. لازم به ذکر است که در پاسخ در نظر گرفته شده برای بازگشت هزینه می‌توان در کنار پایداری محیط زیستی، توسعه پایدار بخش اجتماعی-اقتصادی را مورد توجه قرار داد. به گونه‌ای که با فراهم آوردن اطلاعاتی درباره‌ی سیاست یکپارچه قیمت گذاری آب به ازای هر واحد مصرفی آب شاخص جدیدی را به عنوان پاسخ در چارچوب مورد نظر تعریف نمود. همچنین در زمینه اقدامات فرهنگی    می­توان با گسترش آموزش های مرتبط با حفظ و اهمیت منابع آّبی در دسترس، مردم را برای تأثیر­گذاری بیش­تر پاسخ های اعمالی همراه کرد. در نهایت، بر کسی پوشیده نیست که  دست­یابی به اهداف متعالی یک چشم انداز نیاز به توجه لازم به اقدامات فرهنگی و آموزشی مربوطه دارد. این اقدامات آموزشی می تواند از سطوح کلان در بخش کارفرمایان و اجرا کنندگان پروژه منابع آب باشد تا سطوح استفاده کنندگان و ذی­نفعان نهایی پروژه. به گونه ای که آموزش لازم در جهت هماهنگی بیش­تر بخش های مختلف اجرایی و به روز رسانی اطلاعات و سیستمی یکپارچه در این زمینه در سطح کلان باید همان قدر مورد توجه قرار گیرد که  به عنوان مثال الگوی کشت مصرف کنندگان منابع آب در بخش کشاورزی منطقه مورد نظر حایز اهمیت می شود.بحث و نتیجه گیریدر این مطالعه با ارایه یک چارچوب به توسعه مدل مفهومی برای حوزه آبریز سد لتیان پرداخته شد. به گونه‌ای که با بررسی نیروهای محرک، فشارها و وضعیت موجود منابع آب حوزه    سد لتیان و اثرات آن در حوزه آبریز، ارزیابی جامع با رویکرد محیط زیستی ارایه شد. در نهایت پاسخ های مناسبی در سه سطح اقدامات قانونی، اقدامات سازه ای و اقدامات فرهنگی ارایه گردید که با اعمال آن­ها در منطقه مطالعاتی می­توان وضعیت کنونی منابع آب را در مسیر پایداری قرار داد. با توجه به    داده­های ارایه شده در این مقاله مشاهده می­شود که افزایش میانگین سالانه دمای روزانه تهران در نیم قرن گذشته به اندازه 5/1 درجه سانتی‌گراد و نیز افزایش جمعیت شهر تهران در بازه زمانی مشابه به بیش از 11 برابر، افزایش مصرف آب شهر تهران را در پی داشته است، به گونه‌ای که در طی سال‌های 1386-1377 با یک روند صعودی از 886 میلیون متر مکعب در سال به 990 میلیون متر مکعب در سال رسیده است. با توجه به روند بارندگی در حوزه‌ آبریز در سد­های تهران که کاهش مطلقی را نشان نمی دهد، سطح آب­خوان تهران یک روند نزولی را نشان داده است. به طوری­که از زمان اندازه‌گیری سطح      آب زیرزمینی در تهران در طی سال‌های 1394-1373 ‌سالانه حجم آب­خوان 27 میلیون متر مکعب و تراز ایستایی آب­خوان 43 سانتی‌متر کاهش داشته است. در نتیجه، از آنجایی که بیش­ترین اثر نیروی محرک طبیعی در تغییر رژیم ذوب برف در ارتفاعات می­باشد و حجم بارندگی نیز تغییر مطلقی را نشان نمی­دهد، کاهش تراز سطح آب زیرزمینی بیش­تر ناشی از نیروی محرک انسانی یعنی افزایش جمعیت شهر تهران بوده است تا نیروی محرک طبیعی.منابع                                                                               

1-      Lilian Bernhardi,Giampiero E. G. Beroggi,Michel R. Moens.2000. Sustainable Water Management through Flexible Method Management. Water Resources Management, Vol.14 :6, pp 473-495. DOI: 10.1023/A:1011105008526

2-      J. Vreke.1994. Optimal allocation of surface water in regional water management.WaterResources Management, Vol. 8:2, pp 137-153.DOI: 10.1007/BF00872433

3-      Thanh Tuan Pham, Thanh Dung Mai, Tien DucPham,MinhTrang HoangManhKhai NguyenThiThuy Pham.2016. Industrial water mass balance as a tool for water management in industrial parks.Water Resources and Industry, Vol.13,pp.14-21.DOI: 10.1016/j.wri.2016.04.001

4-      Ajay Singh.2016. Managing the water resources problems of irrigated agriculture through geospatial techniques: An overview. Agricultural Water Management, Vol.174,pp2-10.

DOI: 10.1016/j.agwat.2016.04.021

5-      X.M. Li, H.W. Lu, J. Li, P. Du, M. Xu, L.He.2015.A modified fuzzy credibility constrained programming approach for agricultural water resources management—A case study in Urumqi, China. Agricultural Water Management, Vol.156, pp79-89.DOI: 10.1016/j.agwat.2015.03.005

6-      M. Afzal, A. Battilani, D. Solimando, R. Ragab. 2016. Improving water resources management using different irrigation strategies and water qualities: Field and modelling study. Agricultural Water Management, Vol. 176, pp 40-54. DOI:10.1016/j.agwat.2016.05.005

7-      Francisco Martin-Carrasco , Luis Garrote ,Ana Iglesias,Luis Mediero.2013.Diagnosing Causes of Water Scarcity in Complex Water Resources Systems and Identifying Risk Management Actions.Water Resources Management, Vol.27:6, pp 1693-1705.DOI: 10.1007/s11269-012-0081-6

8-      Rotmans J, Van Asselt M.1996. Integrated assessment: growing child on its way to maturity. An editorial essay, Climatic Change 34: 327-336.

9-      Giupponi C, Jakeman A J, Karssenberg D and Hare M P, 2006, sustainablemanagement of water resources an integrated approach. Edward Elgar publishing, Cheltenham, UK, Northempton, MA, USA.

10-  Giupponi C, Mysiak J, Fassio A, and Cogan V.2004. MULINO-DSS: a computer tool for sustainable use of water resources at the catchment scale. Mathematics andcomputer in simulation 64: 13-24.

11-  Bidone, E.D. and Lacerda, L.D. 2004. The use of DPSIRframework to evaluate sustainability in coastal areas. Casestudy: Guanabara Bay basin, Rio de Janeiro, Brazil. RegionalEnvironmentalChange, Vol.4:1 ,pp 5-16.DOI: 10.1007/s10113-003-0059-2

12-  Ness, B., Anderberg, S. and Olsson, L. 2010. Structuringproblems in sustainability science: The multi-level DPSIRframework. Geoforum, Vol.41:3, pp479–488.

 DOI:10.1016/j.geoforum.2009.12.005

13-  Organization for Economic Cooperation and Development.1994.Environmental indicators: OECD core set. OECD, Paris.

14- ثمره هاشمی، مرضیه.ارزیابی یکپارچه سامانه های منابع آب مبتنی بر نگرش سیستمی. پایان نامه دکتری مدیریت منابع آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس،1393؛ ص 95.

15-  Svarstad H, Petersen L K, Rothman D, Siepel H, Watzold F.2008. Discursive biases of the environmental research framework DPSIR. Land Use Policy 25: 116–125.

16-  Tscherning, .K .Helming, .K. Krippner,. B. Sieber, S .Gomez y Paloma. S .2012.Does research applying the DPSIR framework support decision making?”. Land Use Policy 29 (2012) 102– 11

17-  مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران.1386.گزارش وضعیت محیط زیست شهر تهران(SoE).شماره گزارش: 276-90.

18-  Lundberg,C.2005. “ Conceptualizing the Baltic Sea ecosystem: an interdisciplinarytool for environmental desicion making”, Ambio 34, 433–439

19-  19-Kristensen, P.2004."The DPSIR Framework", workshop on a comprehensive / detailed assessment of the vulnerability of water resources to environmental change in Africa using river basin approach. UNEP Headquarters, Nairobi, Kenya.

20-  Smeets, E., Weterings, R.1999. “Environmental Indicators: Typology and Overview” European Environment Agency, Copenhagen. Report No. 25, 19 pp.

21-  Vázquez, J and Mattei, F.2003. Amethodology for policy analysis in water resources management,European Summer school,Sep1-6.

22-  شرکت سهامی آب منطقه ای استان تهران. http://www.thrw.ir

23- فرج زاده، منوچهر. لشکری، حسن. رفعتی، سمیه. تغییرپذیری منابع آب در حوضه آبریز سد لتیان و اثر تغییر اقلیم برآن، تحقیقات منابع آب ایران، 1388؛سال پنجم، شماره82:1-85

24-  سالنامه آماری شهرداری تهران.1385.

25-  مرکز آمار ایران. 1388.نتایج کلی شهر تهران مناطق 22 گانه. نتایج سر شماری عمومی نفوس و مسکن سال 1385.

26-  شرکت آب و فاضلاب شرق استان تهران. http://east.tpww.ir 

27-  اطلس شهر تهران،شهرداری تهران. http://atlas.tehran.ir

28-  مشهدی زاده دهاقانی، ناصر، « تحلیلی از ویژگی های برنامه ریزی شهری در ایران»، چاپ سوم، انتشارات دانشگاه علم و صنعت،1378، ص422.

29-  سوزنچی،ک. نگاهی به ابهامات موجود در حفاظت از اراضی کشاورزی و باغات در محدوده شهرها.مجله آبادی.1383 .سال چهاردهم؛شماره42: 98-101

30-  شهرداری تهران.1377.شناخت جمعیت تهران،دفتر مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران.

31-  شرکت آب و فاضلاب تهران.

32- وزارت نیرو .1394. گزارش تلفیق دریاچه نمک،بسته 6: گزارش تلفیق مطالعات و تهیه و تنظیم برنامه های حوضه  آبریز، شماره گزارش:SYNTH-41-07، شرکت مهندسین مشاور یکم.

33-  مرکز آمار ایران.1386

34- شرکت آب منطقه ای استان تهران.1388.گزارش طرحهای پیشنهادی ساماندهی، جمع آوری و انتقال به سامانه های مصرف.کد گزارش:TWM/PRP-02،شرکت مهندسین مشاور یکم.

35-  شرکت مدیریت منابع آب ایران.  http://wrs.wrm.ir 

36- مغربی، مهدی. تجریشی، مسعود. جمشیدی، مهدی.ابریشمچی، احمد. بررسی آلودگی میکروبی رودخانه جاجرود و نقش عوامل تولید کننده آن، سومین کنفرانس مدیریت منابع آب ایران:23 الی 25 مهرماه1387،دانشگاه تبریز،تبریز،ایران.

37- ساسان پور، فرزانه.تولایی، سیمین.جعفری اسدآبادی، حمزه.قابلیت زیست پذیری شهرها در راستای توسعه پایدار شهری(مورد مطالعه: کلانشهر تهران)،مجله جغرافیا،پاییز 1393،سال دوازدهم،شماره 42: 129-157.

38- ولیزادگان، ابراهیم. جلیلی، فرزاد. نصراله زاده اصل، علی. بهره برداری بهینه از تخلیه کننده های تحتانی با استفاده از الگوریتم ژنتیک پیوسته جهت کمینه سازی رسوبگذاری درمخازن سدها، نشریه دانش آب و خاک،پائیز 1392، جلد 23، شماره3: 67-78.

39-  European Regional Development Fund.2013.Sustainable Water Management through Common Responsibility enhancement in Mediterranean River Basins, Report Number: 1G-MED08-515.


 

 



1- باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران. *(مسوول مکاتبات)

2- کارشناس ارشد عمران، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد رودهن، رودهن، ایران.

1- Modified fuzzy credibility constrained programming

1-      Lilian Bernhardi,Giampiero E. G. Beroggi,Michel R. Moens.2000. Sustainable Water Management through Flexible Method Management. Water Resources Management, Vol.14 :6, pp 473-495. DOI: 10.1023/A:1011105008526

2-      J. Vreke.1994. Optimal allocation of surface water in regional water management.WaterResources Management, Vol. 8:2, pp 137-153.DOI: 10.1007/BF00872433

3-      Thanh Tuan PhamThanh Dung MaiTien DucPham,MinhTrang Hoang,  ManhKhai Nguyen,  ThiThuy Pham.2016. Industrial water mass balance as a tool for water management in industrial parks.Water Resources and Industry, Vol.13,pp.14-21.DOI: 10.1016/j.wri.2016.04.001

4-      Ajay Singh.2016. Managing the water resources problems of irrigated agriculture through geospatial techniques: An overview. Agricultural Water Management, Vol.174,pp2-10.

5-      X.M. Li, H.W. Lu, J. Li, P. Du, M. Xu, L.He.2015.A modified fuzzy credibility constrained programming approach for agricultural water resources management—A case study in Urumqi, China. Agricultural Water Management, Vol.156, pp79-89.DOI: 10.1016/j.agwat.2015.03.005

6-      M. AfzalA. BattilaniD. SolimandoR. Ragab. 2016. Improving water resources management using different irrigation strategies and water qualities: Field and modelling study. Agricultural Water Management, Vol. 176, pp 40-54. DOI:10.1016/j.agwat.2016.05.005

7-      Francisco Martin-Carrasco , Luis Garrote ,Ana Iglesias,Luis Mediero.2013.Diagnosing Causes of Water Scarcity in Complex Water Resources Systems and Identifying Risk Management Actions.Water Resources Management, Vol.27:6, pp 1693-1705.DOI: 10.1007/s11269-012-0081-6

8-      Rotmans J, Van Asselt M.1996. Integrated assessment: growing child on its way to maturity. An editorial essay, Climatic Change 34: 327-336.

9-      Giupponi C, Jakeman A J, Karssenberg D and Hare M P, 2006, sustainablemanagement of water resources an integrated approach. Edward Elgar publishing, Cheltenham, UK, Northempton, MA, USA.

10-  Giupponi C, Mysiak J, Fassio A, and Cogan V.2004. MULINO-DSS: a computer tool for sustainable use of water resources at the catchment scale. Mathematics andcomputer in simulation 64: 13-24.

11-  Bidone, E.D. and Lacerda, L.D. 2004. The use of DPSIRframework to evaluate sustainability in coastal areas. Casestudy: Guanabara Bay basin, Rio de Janeiro, Brazil. RegionalEnvironmentalChange, Vol.4:1 ,pp 5-16.DOI: 10.1007/s10113-003-0059-2
12-  Ness, B., Anderberg, S. and Olsson, L. 2010. Structuringproblems in sustainability science: The multi-level DPSIRframework. Geoforum, Vol.41:3, pp479–488.

13-  Organization for Economic Cooperation and Development.1994.Environmental indicators: OECD core set. OECD, Paris.

14- ثمره هاشمی، مرضیه.ارزیابی یکپارچه سامانه های منابع آب مبتنی بر نگرش سیستمی. پایان نامه دکتری مدیریت منابع آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس،1393؛ ص 95.

15-  Svarstad H, Petersen L K, Rothman D, Siepel H, Watzold F.2008. Discursive biases of the environmental research framework DPSIR. Land Use Policy 25: 116–125.

16-  Tscherning, .K .Helming, .K. Krippner,. B. Sieber, S .Gomez y Paloma. S .2012.Does research applying the DPSIR framework support decision making?”. Land Use Policy 29 (2012) 102– 11

17-  مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران.1386.گزارش وضعیت محیط زیست شهر تهران(SoE).شماره گزارش: 276-90.

18-  Lundberg,C.2005. “ Conceptualizing the Baltic Sea ecosystem: an interdisciplinarytool for environmental desicion making”, Ambio 34, 433–439

19-  19-Kristensen, P.2004."The DPSIR Framework", workshop on a comprehensive / detailed assessment of the vulnerability of water resources to environmental change in Africa using river basin approach. UNEP Headquarters, Nairobi, Kenya.

20-  Smeets, E., Weterings, R.1999. “Environmental Indicators: Typology and Overview” European Environment Agency, Copenhagen. Report No. 25, 19 pp.

21-  Vázquez, J and Mattei, F.2003. Amethodology for policy analysis in water resources management,European Summer school,Sep1-6.

22-  شرکت سهامی آب منطقه ای استان تهران. http://www.thrw.ir

23- فرج زاده، منوچهر. لشکری، حسن. رفعتی، سمیه. تغییرپذیری منابع آب در حوضه آبریز سد لتیان و اثر تغییر اقلیم برآن، تحقیقات منابع آب ایران، 1388؛سال پنجم، شماره82:1-85

24-  سالنامه آماری شهرداری تهران.1385.

25-  مرکز آمار ایران. 1388.نتایج کلی شهر تهران مناطق 22 گانه. نتایج سر شماری عمومی نفوس و مسکن سال 1385.

26-  شرکت آب و فاضلاب شرق استان تهران. http://east.tpww.ir 

27-  اطلس شهر تهران،شهرداری تهران. http://atlas.tehran.ir

28-  مشهدی زاده دهاقانی، ناصر، « تحلیلی از ویژگی های برنامه ریزی شهری در ایران»، چاپ سوم، انتشارات دانشگاه علم و صنعت،1378، ص422.

29-  سوزنچی،ک. نگاهی به ابهامات موجود در حفاظت از اراضی کشاورزی و باغات در محدوده شهرها.مجله آبادی.1383 .سال چهاردهم؛شماره42: 98-101

30-  شهرداری تهران.1377.شناخت جمعیت تهران،دفتر مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران.

31-  شرکت آب و فاضلاب تهران.

32- وزارت نیرو .1394. گزارش تلفیق دریاچه نمک،بسته 6: گزارش تلفیق مطالعات و تهیه و تنظیم برنامه های حوضه  آبریز، شماره گزارش:SYNTH-41-07، شرکت مهندسین مشاور یکم.

33-  مرکز آمار ایران.1386

34- شرکت آب منطقه ای استان تهران.1388.گزارش طرحهای پیشنهادی ساماندهی، جمع آوری و انتقال به سامانه های مصرف.کد گزارش:TWM/PRP-02،شرکت مهندسین مشاور یکم.

35-  شرکت مدیریت منابع آب ایران.  http://wrs.wrm.ir 

36- مغربی، مهدی. تجریشی، مسعود. جمشیدی، مهدی.ابریشمچی، احمد. بررسی آلودگی میکروبی رودخانه جاجرود و نقش عوامل تولید کننده آن، سومین کنفرانس مدیریت منابع آب ایران:23 الی 25 مهرماه1387،دانشگاه تبریز،تبریز،ایران.

37- ساسان پور، فرزانه.تولایی، سیمین.جعفری اسدآبادی، حمزه.قابلیت زیست پذیری شهرها در راستای توسعه پایدار شهری(مورد مطالعه: کلانشهر تهران)،مجله جغرافیا،پاییز 1393،سال دوازدهم،شماره 42: 129-157.

38- ولیزادگان، ابراهیم. جلیلی، فرزاد. نصراله زاده اصل، علی. بهره برداری بهینه از تخلیه کننده های تحتانی با استفاده از الگوریتم ژنتیک پیوسته جهت کمینه سازی رسوبگذاری درمخازن سدها، نشریه دانش آب و خاک،پائیز 1392، جلد 23، شماره3: 67-78.

39-  European Regional Development Fund.2013.Sustainable Water Management through Common Responsibility enhancement in Mediterranean River Basins, Report Number: 1G-MED08-515.