بررسی ارتباط مشخصه های شکل زمین با زاد آوری طبیعی جنگل های دست کاشت (مطالعه موردی: پارک ملت استان زنجان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد مدیریت کشاورزی ، گروه کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ابهر، زنجان، ایران. *(مسوول مکاتبات)

2 استادیار، گروه منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد ابهر، زنجان، ایران.

چکیده

یکی از عناصر مهم جنگل پوشش گیاهی است. مطالعه و شناخت پوشش گیاهی از ضروری‌ترین مسایل و تحقیقات در عرصه منابع‌طبیعی و محیط‌زیست است. پارک های جنگلی با توجه به نزدیکی به شهرها و تحت تاثیر گذاردن کیفیت زندگی حایز اهمیت است. زاداوری در پارک های جنگلی اهمیت زیادی دارد، در تحقیق حاضر به بررسی نحوه زادآوری به منظور حفظ و توسعه جنگل پرداخته شده است.
از این رو مطالعه حاضر باهدف بررسی زادآوری در ارتباط باشیب، جهت جغرافیایی و ارتفاع از سطح دربا صورت گرفته است. نمونه برداری
با روش تصادفی سیتماتیک  صورت پذیرفت و 35 پلات از منطقه پارک ملت  استان تعیین و مشخصه‌های مورد نظر در پلات های مذکور مورد اندازه گیری قرار گرفت. در ابتدا آماره های توصیفی شاخصه های اندازه گیری شده با استفاده از نمودار بیان و سپس با استفاده از روش های پارامتری و ناپارامتری و در نهایت تأثیر مشخصه‌های شکل زمین بر صفات رشدی درختان و رابطه بین مشخصه‌های رشدی درختان با یکدیگر با استفاده از نسخه 21 نرم‌افزار SPSS بررسی شد.  نتایج این مطالعه نشان داد که شیب بر مشخصه های رشدی مورد نظر تاثیر معنی داری نداشته است؛ لیکن جهت شیب بر ارتفاع زبان‌گنجشک، قطر سینه کتلپا، قطر سینه زبان‌گنجشک، متوسط قطر سینه کل، تاج‌پوشش اقاقیا، تاج پوشش زبان‌گنجشک، میانگین تاج‌پوشش درختان و تاج‌پوشش کلی پلات، تأثیر معنی‌داری داشت. همچنین تعداد درخت در هر پلات بر زادآوری، و سایر مشخصه های رشدی نیز معنی‌دار بود. بین شادابی اقاقیا با ارتفاع آن رابطه منفی وجود داشت.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 


 

 

فصلنامه انسان و محیط زیست، شماره 42، پاییز 96

 

بررسی ارتباط مشخصه های شکل زمین با زاد آوری طبیعی جنگل های دست کاشت

(مطالعه موردی: پارک ملت استان زنجان)

 

نگین عظیمی[1]*

azimi.negin.2014@gmail.com

مریم داغستانی[2]

نینا رجایی[3]

تاریخ دریافت: 05/02/1395

تاریخ پذیرش:28/04/1395

 

چکیده

یکی از عناصر مهم جنگل پوشش گیاهی است. مطالعه و شناخت پوشش گیاهی از ضروری‌ترین مسایل و تحقیقات در عرصه منابع‌طبیعی و محیط‌زیست است. پارک های جنگلی با توجه به نزدیکی به شهرها و تحت تاثیر گذاردن کیفیت زندگی حایز اهمیت است. زاداوری در پارک های جنگلی اهمیت زیادی دارد، در تحقیق حاضر به بررسی نحوه زادآوری به منظور حفظ و توسعه جنگل پرداخته شده است.
از این رو مطالعه حاضر باهدف بررسی زادآوری در ارتباط باشیب، جهت جغرافیایی و ارتفاع از سطح دربا صورت گرفته است. نمونه برداری
با روش تصادفی سیتماتیک  صورت پذیرفت و 35 پلات از منطقه پارک ملت  استان تعیین و مشخصه‌های مورد نظر در پلات های مذکور مورد اندازه گیری قرار گرفت. در ابتدا آماره های توصیفی شاخصه های اندازه گیری شده با استفاده از نمودار بیان و سپس با استفاده از روش های پارامتری و ناپارامتری و در نهایت تأثیر مشخصه‌های شکل زمین بر صفات رشدی درختان و رابطه بین مشخصه‌های رشدی درختان با یکدیگر با استفاده از نسخه 21 نرم‌افزار SPSS بررسی شد.  نتایج این مطالعه نشان داد که شیب بر مشخصه های رشدی مورد نظر تاثیر معنی داری نداشته است؛ لیکن جهت شیب بر ارتفاع زبان‌گنجشک، قطر سینه کتلپا، قطر سینه زبان‌گنجشک، متوسط قطر سینه کل، تاج‌پوشش اقاقیا، تاج پوشش زبان‌گنجشک، میانگین تاج‌پوشش درختان و تاج‌پوشش کلی پلات، تأثیر معنی‌داری داشت. همچنین تعداد درخت در هر پلات بر زادآوری، و سایر مشخصه های رشدی نیز معنی‌دار بود. بین شادابی اقاقیا با ارتفاع آن رابطه منفی وجود داشت.

کلمات کلیدی: شیب، جهت جغرافیایی، زادآوری، جنگل، درخت.

 

مقدمه

 

زادآوری طبیعی، فرآیندی است که از مراحل مختلف تشکیل شده و اختلال در هر مرحله منجر به عدم موفقیت در تجدید حیات کلی درختان خواهد شد. عوامل محیطی متنوعی بر ساختار زادآوری گونه‌ها حتی در مقیاس مکانی کوچک تأثیرگذار هستند. بنابراین، برای تجدید حیات اکولوژیکی موفق در اراضی در حال تخریب و کمک به زادآوری گونه‌های مهم درختی در یک منطقه دانستن روابط بین عوامل مختلف محیطی و اکولوژیکی تأثیرگذار بر فرآیند زادآوری طبیعی بسیار مفید خواهد بود (1).

روش زادآوری طبیعی دارای امتیازاتی از جمله عدم وجود هزینه نهال کاری، انتقال ویژگی های ژنتیکی توده مادری به توده بعدی و ریشه دوانی طبیعی می باشد. در این فرآیند ریشه ها صدمه نمی‌بینند و بیماری‌های قارچی ریشه‌ای ظاهر نمی‌شوند، درخت حاصل از زادآوری طبیعی از استحکام و پایداری بیش تری برخوردار است، منابع ژنتیکی به طور کلی بهتر حفظ می‌شوند و اغلب باعث ایجاد توده‌های آمیخته می‌شود (دلجویی، فصلنامه نظام مهندسی کشاورزی).

از سوی دیگر اهمیت درختان و مراتع به دلیل کنترل آب‌های سطحی و تغذیه آب‌های زیرزمینی، نقش پارک‌ها و مراتع در مبارزه با آلودگی هوا، تاثیر جنگل‌ها و مراتع در مبارزه با فرسایش و حفظ و تولید خاک، اهمیت درختان در جلوگیری از سر و صدای محیط.  ،اهمیت پارک و فضای سبز به عنوان تفرجگاه برای انسان، اثر درختان در تعدیل آب و هوای یک منطقه واثر درختان و مراتع در تلطیف هوا بسیار بااهمیت است (2).

 در صورتی که انسان به تجدید نسل مصنوعی هم ادامه ندهد میزان جنگل یا درختان در واحد سطح کاهش یافته و تأثیر مخربی بر کیفیت زندگی انسان و حیوانات در سیاره زمین خواهد داشت، با کاهش میزان درختان مناطق در معرض فرسایش قرار گرفته و همچنین حیوانات توانایی حفظ خود را در مناطق بدون درخت نخواهند داشت و تصفیه هوا و دیگر عوامل محیطی با اختلال روبرو خواهد شد در نهایت باید بیان داشت که با بروز مشکل در تراکم درخت تمامی موجودات زنده و شرایط اقلیمی دچار مشکل خواهند شد. یکی از عوامل مهم در این فرآیند جهت جلوگیری از بروز آلودگی های بیش تر و جلوگیری از گسترش آلودگی احداث پارک جنگلی است که در تمامی شهرها انسان باید سعی در طراحی و اجرای آن داشته باشد و یکی از پارک‌های جنگلی مهم در زنجان پارک ملت می‌باشد. با توجه به اهمیت پارک جنگلی که در بالا توضیح داده شد باید این نوع پارک‌ها حفظ شوند تا انسان بتواند از بروز فاجعه‌های مخرب جلوگیری کند، در این امر داشتن اطلاعات درباره شناسایی ارتباط مشخصه‌های شکل زمین با زادآوری و حفظ درختان فرآیند بسیار مهمی تلقی می‌شود که در این تحقیق به بررسی این موضوع پرداخته می‌شود تا با بررسی این عوامل کمکی در جهت ایجاد و حفظ درختان قدمی پیش رو برداشته شود.

 این مساله خصوصا در مناطقی با سطح پوشش های طبیعی کم اهمیت دو چندان پیدا می کند. یکی از عوامل مهم در این فرآیند جهت جلوگیری از بروز آلودگی های بیش تر و جلوگیری از گسترش آلودگی احداث پارک جنگلی است و یکی از پارک‌های جنگلی مهم در زنجان پارک ملت می‌باشد. هدف از تحقیق حاظر شناسایی مناسب ترین موقعیت شکل زمین برای گسترش زادآوری طبیعی، شناسایی گونه‌هایی که بیش ترین و کم ترین میزان زادآوری را در منطقه دارند می­باشد.

روش تحقیق

تحقیق حاضر در استان زنجان، شهرستان زنجان، پارک جنگلی ملت در محدوده زمانی تابستان 1393 انجام پذیرفت. پارک جنگلی ملت و بانوان از نظر موقعیت مکانی در سمت شرق شهر زنجان و ابتدای جاده تهران قرار گرفته و از نظر موقعیت جغرافیایی در حد فاصل طول جغرافیایی ˝08  ́ 31  ˚48 تا ˝54 ́ 31  ˚48 شرقی (مختصات متریک از 278242 تا 279386) و عرض جغرافـیایی ˝ 13  ́ 39  ˚36 تا ˝ 36 ́ 39  ˚36 شمالی (مختصات متریک از 4059306 تا 4060037) واقع گردیده است. مساحت مجموعا برابر 520531 متر مربع بوده که از این مقدار 364167 متر مربع مربوط به محدوده پارک ملت و 174364 متر مربع نیز مربوط به محدوده
پارک بانوان می باشد.(4)

 

 

 

 

 

شکل 1- موقعیت پارک ملت در استان زنجان

 

 

شکل 2- موقعیت پارک ملت در کشور ایران

 

 

نمونه برداری با قطعات نمونه با مساحت ثابت به روش تصادفی سیستماتیک انجام پذیرفت و حدود پنج درصد از منطقه
مورد اندازه گیری قرار گرفت با نمونه‌برداری از 35 پلات از دو منطقه پارک ملت (24 پلات) و پارک بانوان (11 پلات) استان زنجان  انجام شد.  برای تعیین مساحت پلات ها، نمونه برداری اولیه به منظور تعیین مناسب ترین سطحی که حدود 15 پایه درختی در آن قرار گیرد(3) صورت پذیرفت  و مناسب­ترین سطح، دایره ای به مساحت 300 متر مربع و شعاع تقریبی 78/9 متر تعیین گردید. (4)

پیاده نمودن قطعات نمونه روی نقشه

پس از تعیین تعداد پلات ها و مشخص شدن ابعاد
شبکه آماربرداری، نقشه پلات ها به صورت تصادفی بر روی نقشه پارک ملت قرار گرفت و برای از بین بردن خطای انحراف شمال مغناطیسی با شمال نقشه، چرخش 33/1 درجه به
سمت راست انجام شد و محل دقیق پلات ها در روی نقشه پارک مشخص گردید. (شکل 1)

 

 

شکل3-نقشه محل پلات ها

 

لیست درختان مورد مطالعه در پارک ملت

1-اقاقیا:  از میان تیپ های جنگلی موجود در پارک جنگلی ملت و بانوان، تیپ اقاقیا بیش ترین سطح را به خود اختصاص داده است. این تیپ نسبتا خالص بوده و حدود 85-75 درصد آن گونه اقاقیا و بقیه گونه های همراه آن می باشند که عبارتند از:

Populusnigra (تبریزی) - Populusalba (سپیدار) –Catalpabignonoides (جوالدوزک) –Armenicavulgaris (زردآلو) –Amygdaluscommunis (بادام) –Ailanthusglandulasa (عرعر). از گونه های درختچه ای تیپ می توان به سرو نوش (Thuiaorientalis)، نسترن (rosacanina) و آلوچه (Prunusdivaricate) اشاره نمود. گونه های وحشی مثل نسترن، زالزالک و آلوچه از گونه های کمیاب این تیپ می باشند

2- ون: تیپی از درختان دست کاشت و نسبتا خالص از گونه ون (Fraxinusrotundifolia) با درجه خلوص حدود 90 درصد که گونه های همراه آن شامل: اقاقیا، تبریزی، سپیدار و به ندرت سایر گونه ها نظیر عرعر، جوالدوزک و نارون می باشد. زالزاک و نسترن نیز از گونه های درختچه ای و نادر این تیپ بشمار می­رود.

3- عرعر: توده ای از درختان اقاقیا و عرعر با نام علمی  AILANTHUS ALTISSIMA  از خانواده Simaroubaceae با آمیختگی ناهمگن که گونه های همراه آن مثل تبریزی و ... فقط در حاشیه و کنار پیاده رو کاشته شده اند. ارتفاع درختان تبریزی در حدود 18-15 متر متغیر است اما ارتفاع توده اصلی (عرعر و اقاقیا) در حدود 8-5 متر است و از نظر کیفیت و شادابی، توده در وضعیت نسبتا مطلوبی قرار دارد. در توده، درختان اقاقیا به علت خاصیت جست زنی زیاد این گونه در هم تنیده شده که عملیات پرورشی با شدت ملایم مورد نیاز است.

4- چنار: این گونه با نام علمی  Platanusو از خانواده plantanaceae می باشند. درختان چنار اغلب درحاشیه جاده کاشته شده اند و ارتفاع درختان چنار 23-17 متر می باشد و از لحاظ کیفیت و شادابی نیز وضعیت درختان مطلوب به نظر می­رسد.

5- نارون: این گونه با نام علمی Ulmus از خانواده ULMACEAE  - آلماسه می باشد.

مشخص کردن قطعات نمونه در جنگل

با توجه به اینکه انحراف شمال مغناطیسی از شمال نقشه قبلا اصلاح شده بود، برای انتقال محل پلات ها در پارک از آزیموت قطب نما و فاصله های داخل شبکه آماربرداری استفده گردید و محل پلاتها در پارک مشخص و فاکتورهای مورد نظر شامل قطر درخت، ارتفاع درخت، شیب پلات، شمارش زاد آوری، شادابی و تاج پوشش در هر پلات تعیین و اندازه گیری شد .

اندازه‌گیری قطر درخت در ارتفاع برابر سینه

یکی از عواملی که به طور مداوم در اندازه‌گیری قطردرخت مدنظر می‌باشد اندازه‌گیری قطر درخت برابر سینه است که در ایران این اندازه در ارتفاع 30/1 متری از سطح زمین می‌باشد که در بیش تر کشورها نیز این مقدار است. دراین تحقیق از خط‌کش دوبازو برای تعیین قطر درخت استفاده شد .(5)

ارتفاع درخت

جهت اندازه گیری ارتفاع درخت از شیب سنج  سونتو  استفاده شد. و با استفاده از فاصله شخص اندازه گیر تا درخت و درصد شیب بن و نوک درخت، ارتفاع درخت اندازه گیری شد، و برای اندازه گیری شیب زمین  هم از همین دستگاه استفاده شده است.

درصد شیب پلات

مقدار شیب پلات نیز با شیب سنج سونتو اندازه گیری شد.

بیماری درختان

برای تعیین وجود یا عدم وجود  بیماری درختان پارک به صورت چشمی مورد مشاهده قرار گرفتند  و در صورت وجود بیماری بر روی تنه و یا برگ درختان شمارش تعداد پایه های بیمار و یادداشت برداری انجام شد.

شادابی درختان

 برای اندازه‌گیری میزان شادابی از فاکتورهای  رنگ برگ‌ها، خشکی، بیماری و طراوت درختان و تعیین درصد بر اساس عوامل ذکر شده استفاده شد.

اندازه‌گیری زادآوری درختان جنگل

برای اندازه‌گیری زادآوری درختان جنگل تمام زادآوری های مشاهده شده در هر پلات شمارش و ثبت شد.

اندازه‌گیری تاج پوشش

برای اندازه‌گیری تاج پوشش در مرکز پلات مستقر شده و به صورت چشمی و با روش تخمین از طریق سطح اشغال شده فضای آسمان توسط تاج پوشش درختان  اندازه گیری صورت گرفت. برای کاهش میزان خطا تمام براوردها توسط یک شخص و محدوده زمانی ظهر انجام پذیرفت

آنالیز آماری

در ابتدا آماره های توصیفی شاخصه های اندازه گیری شده با استفاده از نمودار بیان و سپس با استفاده از روش های ناپارامتری( آزمون t جهت مقایسه دو گروه، تحلیل واریانس یک طرفه[4]  جهت بررسی تفاوت های بیش از دو گروه و همبستگی پیرسون جهت بررسی روابط) و ناپارامتری ( آزمون من ویتنی جهت مقایسه دو گروه، آزمون کروسکال والیس جهت بررسی تفاوت های بیش از دو گروه و هبستگی اسپیرمن) جهت بررسی روابط استفاده شده است.

پس از ثبت اطلاعات داخل پلات ها و محاسبه فاکتورهای مورد نظر تحلیل های آماری با استفاده از نرم افزار spss  انجام پذیرفت.

 

 

یافته های تحقیق

1- آماره‌های توصیفی

تعداد پلات‌های نمونه‌گیری شده از پارک بانوان11 پلات و پارک ملت24 پلات  مجموعا 35 پلات مورد اندازه گیری قرار گرفت.  در پلات های مذکور  تعداد 767 درخت از پلات‌های پارک بانوان و تعداد 1831 درخت از پلات‌های پارک ملت شمارش و اندازه گیری شد . از گونه‌های درختی نمونه‌گیری شده بیش تر درختان شامل گونه  اقاقیا (تعداد 1951 عدد) و سپس زبان گنجشک (تعداد 586 عدد) بود. (شکل2)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل4-1-عداد گونه‌های درختی در پلات‌های نمونه‌گیری شده

 

 

پلات‌های نمونه‌گیری شده  دارای شیب متوسط (2 تا 5 درجه) بودند و جهت شیب اکثر پلات‌های نمونه‌گیری شده در جهت جنوب غربی (16 پلات) و جنوبی (14 پلات)، غربی 4 پلات و جنوب شرقی یک پلات بود.

اکثر پلات‌های نمونه‌گیری شده (28 پلات از 35 پلات) دارای آلودگی به بیماری (آفت شته) بودند .پس از شمارش و محاسبه تعداد درختان آلوده  مشخص شد که  تعداد 1837 درخت به عبارتی 71/70 % از تعداد 2598 ( 00/100 %) پایه درخت دارای آفت شته هستند و تعداد 761 پایه به عبارتی 29/29 % سالم و بدون آفت بودند.

مقادیر تاج پوشش پلات ها اندازه گیری و فراوانی پلات ها به لحاظ تاج پوشش استخراج گردید(شکل3).

 

 

 

شکل  4-2- فراوانی پلات‌ها از نظر تاج‌پوشش

 

 

همچنین شمارش زادآوری در پلات ها انجام شد و فراوانی
پلات‌های نمونه‌گیری شده بر اساس مقدار زادآوری استخراج گردید(شکل4).

 

 

 

 

شکل4-3- فراوانی پلات‌ها از نظر زادآوری

 

 

 

 

 

 


2- تحلیل واریانس

تأثیر شیب بر کاراکترهای اندازه‌گیری شده

 پس از انجام تحلیل واریانس یک طرفه جهت بررسی تأثیر شیب بر کاراکترهای زادآوری، تاج پوشش، تعداد افرا،
تعداد اقاقیا، تعداد کبوده، تعداد کتلپا، تعداد نارون، تعداد
زبان گنجشک و تعداد کل هر پلات این نتیجه حاصل شد که شیب بر هیچ کدام از کاراکترهای اندازه‌گیری شده تأثیر معنی‌داری نداشت (جدول1).

 

 

 

جدول1-1-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: شیب

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

زادآوری

تاج پوشش

تعداد افرا

تعداد اقاقیا

تعداد کبوده

تعداد کتلپا

تعداد نارون

زبان گنجشک

تعداد کل

شیب

2

3.086ns

75.301ns

0.771ns

592.343ns

0.137 ns

0.066ns

0.193 ns

424.343ns

-

اشتباه آزمایشی

32

25.813

219.312

4.875

838.343

2.202

0.608

2.109

895.875

-

 

 

همچنین نتایج نشان داد که تأثیر شیب بر کاراکترهای ارتفاع افرا، ارتفاع اقاقیا، ارتفاع کبوده، ارتفاع کتلپا، ارتفاع نارون، ارتفاع
زبان گنجشک و ارتفاع کل معنی‌دار نبود (جدول1).

 

 

ادامه جدول 1-1-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: شیب

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

ارتفاع افرا

ارتفاع اقاقیا

ارتفاع کبوده

ارتفاع کتلپا

ارتفاع نارون

ارتفاع زبان گنجشک

ارتفاع کل

شیب

2

-

3.094 ns

0.220 ns

-

-

0.427 ns

1.919 ns

اشتباه آزمایشی

32

-

1.755

1.036

-

-

4.750

3.276

 

 

 

ادامه نتایج نشان داد که تأثیر شیب بر کاراکترهای بن
محیط افرا، بن محیط اقاقیا، بن محیط کبوده، بن محیط کتلپا، بن محیط نارون، بن محیط زبان گنجشک و بن محیط کل معنی‌دار نبود (جدول 1).


 

 

 

ادامه جدول 1-1-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: شیب

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

بن محیط افرا

بن محیط اقاقیا

بن محیط کبوده

بن محیط کتلپا

بن محیط نارون

بن محیط زبان گنجشک

بن محیط کل

شیب

2

-

52.727 ns

168.200 ns

-

-

143.632 ns

53.944 ns

اشتباه آزمایشی

32

-

44.903

880.333

-

-

649.121

184.387

 

 

 

همچنین تأثیر شیب بر کاراکترهای قطر کنده افرا، قطر کنده اقاقیا، قطر کنده کبوده، قطر کنده کتلپا، قطر کنده نارون،
قطر کنده زبان گنجشک و قطر کنده کل معنی دار نبود (جدول1)

 

 

ادامه جدول 1-1- تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: شیب

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

قطر کنده افرا

قطر کنده اقاقیا

قطر کنده کبوده

قطر کنده کتلپا

قطر کنده نارون

قطر کنده زبان گنجشک

قطر کنده کل

شیب

2

-

0.001 ns

45.000 ns

-

-

38.596 ns

1.885 ns

اشتباه آزمایشی

32

-

4.764

225.000

-

-

128.964

20.740

 

 

 

نتایج نشان داد که تأثیر شیب بر کاراکترهای قطر سینه افرا، قطر سینه اقاقیا، قطر سینه کبوده، قطر سینه کتلپا، قطر سینه نارون، قطر سینه زبان گنجشک و قطر سینه کل معنی‌دار نبود (جدول1).


 

ادامه جدول 1-1-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: شیب

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

قطر سینه افرا

قطر سینه اقاقیا

قطر سینه کبوده

قطر سینه کتلپا

قطر سینه نارون

قطر سینه زبان گنجشک

قطر سینه کل

شیب

2

-

0.619 ns

37.128 ns

-

-

27.789 ns

1.812 ns

اشتباه آزمایشی

32

-

3.592

294.891

-

-

42.396

19.900

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نتایج نشان داد که تأثیر شیب بر کاراکترهای بیماری افرا، بیماری اقاقیا، بیماری کبوده، بیماری کتلپا، بیماری نارون،
بیماری زبان گنجشک و بیماری کل معنی‌دار نبود (جدول 1).


 

ادامه جدول 1-1 تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: شیب

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

بیماری افرا

بیماری اقاقیا

بیماری کبوده

بیماری کتلپا

بیماری نارون

بیماری زبان گنجشک

بیماری کل

شیب

2

0.000 ns

0.006 ns

0.000 ns

0.750 ns

0.000 ns

0.000 ns

-

اشتباه آزمایشی

32

0.000

0.062

0.000

0.000

0.000

0.000

-

 

 

 

نتایج نشان داد که تأثیر شیب بر کاراکترهای شادابی افرا، شادابی اقاقیا، شادابی کبوده، شادابی کتلپا، شادابی نارون،
شادابی زبان گنجشک و شادابی کل معنی‌دار نبود (جدول 1).

 

                                                    

                                                     ادامه جدول 1-1 تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: شیب

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

شادابی افرا

شادابی اقاقیا

شادابی کبوده

شادابی کتلپا

شادابی نارون

شادابی زبان گنجشک

شادابی کل

شیب

2

-

259.042 ns

1.250 ns

-

-

34.987 ns

308.604 ns

اشتباه آزمایشی

32

-

170.770

6.250

-

-

119.457

178.370

 

 

 

نتایج نشان داد که تأثیر شیب بر کاراکترهای تاج پوشش افرا، تاج پوشش اقاقیا، تاج پوشش کبوده، تاج پوشش کتلپا، تاج پوشش نارون، تاج پوشش زبان گنجشک و تاج پوشش کل معنی‌دار نبود (جدول 1).


 

ادامه جدول 1-1- تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: شیب

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

تاج پوشش افرا

تاج پوشش اقاقیا

تاج پوشش کبوده

تاج پوشش کتلپا

تاج پوشش نارون

تاج پوشش زبان گنجشک

تاج پوشش کل

شیب

2

-

356.528 ns

11.250 ns

-

-

4.155 ns

422.093 ns

اشتباه آزمایشی

32

-

289.934

56.250

-

-

96.242

265.361

 

 

 

 

 

 

 

 

 


تأثیر جهت شیب بر کاراکترهای اندازه‌گیری شده: از نتایج تحلیل واریانس یک طرفه جهت بررسی تأثیر جهت شیب
بر کاراکترهای زادآوری، تاج پوشش، تعداد افرا، تعداد اقاقیا، تعداد کبوده، تعداد کتلپا، تعداد نارون، تعداد زبان گنجشک و تعداد کل هر پلات این نتیجه حاصل شد که جهت شیب فقط بر کاراکتر تاج پوشش تأثیر معنی‌داری داشت (جدول 2-2).

 

 

جدول 1-2- تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: جهت شیب

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

زادآوری

تاج پوشش

تعداد افرا

تعداد اقاقیا

تعداد کبوده

تعداد کتلپا

تعداد نارون

تعداد زبان گنجشک

تعداد کل

جهت شیب

3

18.081 ns

194.881*

1.059 ns

207.880ns

2.021 ns

0.149 ns

0.236 ns

87.523 ns

247.581 ns

اشتباه آزمایشی

31

25.094

42.385

4.980

883.711

2.086

0.618

2.167

943.681

387.530

 

 

نتایج نشان داد که تأثیر جهت شیب بر کاراکترهای ارتفاع افرا، ارتفاع اقاقیا، ارتفاع کبوده، ارتفاع کتلپا، ارتفاع نارون و ارتفاع کل غیر معنی‌دار و بر ارتفاع زبان گنجشک معنی‌دار بود (جدول 1-2).

 

 

ادامه جدول 1-2- تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: جهت شیب

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

ارتفاع افرا

ارتفاع اقاقیا

ارتفاع کبوده

ارتفاع کتلپا

ارتفاع نارون

ارتفاع زبان گنجشک

ارتفاع کل

جهت شیب

3

0.000 ns

0.721 ns

0.261 ns

0.540 ns

0.000 ns

3.728*

1.471 ns

اشتباه آزمایشی

31

0.048

1.954

1.403

3.645

0.000

1.687

3.363

 

 

ادامه نتایج نشان داد که تأثیر جهت شیب بر کاراکترهای بن محیط افرا، بن محیط اقاقیا، بن محیط کبوده، بن محیط کتلپا، بن محیط نارون، بن محیط زبان گنجشک و بن محیط کل معنی‌دار نبود (جدول 1-2).


 


ادامه جدول 1-2- تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: جهت شیب

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

بن محیط افرا

بن محیط اقاقیا

بن محیط کبوده

بن محیط کتلپا

بن محیط نارون

بن محیط زبان گنجشک

بن محیط کل

جهت شیب

3

0.002 ns

50.324 ns

224.267 ns

176.042ns

0.011 ns

281.929 ns

125.10 ns

اشتباه آزمایشی

31

0.002

44.882

1180.333

1128.125

-

678.926

181.708

 

 

 

 

همچنین تأثیر جهت شیب بر کاراکترهای قطر کنده افرا،
قطر کنده اقاقیا، قطر کنده کبوده، قطر کنده کتلپا، قطر کنده نارون، زبان گنجشک و قطر کنده کل معنی دار نبود (جدول 1-2).


ادامه جدول 1-2-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: جهت شیب

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

قطر کنده افرا

قطر کنده اقاقیا

قطر کنده کبوده

قطر کنده کتلپا

قطر کنده نارون

قطر کنده زبان گنجشک

قطر کنده کل

جهت شیب

3

0.000 ns

1.555 ns

60.000 ns

26.042 ns

0.000 ns

44.236 ns

18.891 ns

اشتباه آزمایشی

31

0.000

4.767

300.000

78.125

-

137.154

19.702

 

 

نتایج نشان داد که تأثیر جهت شیب بر کاراکترهای قطر سینه کتلپا ، قطر سینه زبان گنجشک و قطر سینه کل معنی‌‌دار و
بر قطر سینه افرا، قطر سینه اقاقیا، قطر سینه کبوده و قطر سینه نارون غیر معنی‌دار بود (جدول 1-2).

 

 

ادامه جدول 1-2-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: جهت شیب

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

قطر سینه افرا

قطر سینه اقاقیا

قطر سینه کبوده

قطر سینه کتلپا

قطر سینه نارون

قطر سینه زبان گنجشک

قطر سینه کل

جهت شیب

3

0.000 ns

1.498ns

49.504 ns

55.125 **

0.000 ns

30.829 *

16.393 **

اشتباه آزمایشی

31

0.000

3.603

411.396

18.375

-

13.401

5.072

 

 

نتایج نشان داد که تأثیر جهت شیب بر کاراکترهای بیماری افرا، بیماری اقاقیا، بیماری کبوده، بیماری کتلپا، بیماری نارون، بیماری زبان گنجشک و بیماری کل معنی‌دار نبود (جدول 1-2)

 

 

ادامه جدول 1-2-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: جهت شیب

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

بیماری افرا

بیماری اقاقیا

بیماری کبوده

بیماری کتلپا

بیماری نارون

بیماری زبان گنجشک

بیماری کل

جهت شیب

3

0.000 ns

0.008 ns

0.000 ns

0.375 ns

0.000 ns

0.000 ns

0.018 ns

اشتباه آزمایشی

31

0.000

0.064

0.000

0.000

-

0.000

0.179

 

 

 

نتایج نشان داد که تأثیر جهت شیب بر کاراکترهای شادابی افرا، شادابی اقاقیا، شادابی کبوده، شادابی کتلپا، شادابی نارون، شادابی زبان گنجشک و شادابی کل معنی‌دار نبود (جدول 1-2).

 

 

ادامه جدول 1-2-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: جهت شیب

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

شادابی افرا

شادابی اقاقیا

شادابی کبوده

شادابی کتلپا

شادابی نارون

شادابی زبان گنجشک

شادابی کل

جهت شیب

3

6.250 ns

157.333 ns

1.667 ns

0.000 ns

0.000 ns

62.207 ns

182.041 ns

اشتباه آزمایشی

31

6.250

178.248

8.333

0.000

-

123.821

186.417

 

 

نتایج نشان داد که تأثیر جهت شیب بر کاراکترهای تاج پوشش اقاقیا، تاج پوشش زبان گنجشک و تاج پوشش کل معنی‌دار و بر تاج پوشش افرا، تاج پوشش کبوده، تاج پوشش کتلپا و تاج پوشش نارون غیر معنی‌دار بود (جدول 1-2).


 

                                                 ادامه جدول 1-2-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: جهت شیب

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

تاج پوشش افرا

تاج پوشش اقاقیا

تاج پوشش کبوده

تاج پوشش کتلپا

تاج پوشش نارون

تاج پوشش زبان گنجشک

تاج پوشش کل

جهت شیب

3

40.833 ns

485.282*

15.000

4.167 ns

-

120.978*

477.707*

اشتباه آزمایشی

31

68.056

273.761

75.000

12.500

-

88.323

254.924

 


میانگین شاخصه‌های اندازه‌گیری شده (معنی‌دار)
بر اساس جهت شیب

بیش ترین ارتفاع زبان‌گنجشک در جهت جنوب‌غربی،
بیش ترین قطر سینه کتلپا در جهت جنوبی، بیشترین قطر سینه زبان‌گنجشک در جهت جنوب‌شرقی، بیش ترین قطر سینه کل گونه‌ها در جهت جنوب‌غربی، بیش ترین تاج‌پوشش اقاقیا در جهت جنوبی، بیش ترین تاج‌پوشش زبان‌گنجشک در جهت جنوب‌شرقی، بیش ترین میانگین تاج‌پوشش درختان در جهت جنوبی و بیش ترین تاج‌پوشش کلی پلات در جهت جنوب‌غربی مشاهده شد. در جنگل‌های طبیعی و در مطالعات پیشین جهت شیب به واسطه تابش آفتاب و شرایط آب و هوایی، میزان بارش و تفاوت در بافت خاک موجب بروز اختلاف در جهات مختلف جغرافیایی شده؛ ولی در تحقیق حاضر به دلیل کوچک بودن سطح نمونه‌برداری و کم بودن دامنه شیب و از طرفی یکسان بودن بافت خاک پلات‌ها به احتمال قوی عوامل انسانی موجب بروز این اختلافات شده‌اند. البته ذکر این نکته نیز ضروری است که تمام شاخصه‌های رشدی در جنوب (جنوب، جنوب‌غربی، جنوب‌شرقی) بیش ترین میانگین را از خود نشان داده‌اند که می‌تواند به دلیل تابش نور بیش تر در این جهت باشد. (جدول 1-3)

 

 


جدول1-3-میانگین شاخصه‌های اندازه‌گیری شده بر اساس جهت شیب

جهت شیب

آماره

ارتفاع زبان‌گنجشک

قطر سینه کتلپا

قطر سینه زبان‌گنجشک

قطر سینه کل گونه‌ها

جنوب

میانگین پلات

8.708968

22.500000

18.734470

14.182152

تعداد پلات

9

1

9

14

غربی

میانگین پلات

9.000000

-

18.990909

15.781683

تعداد پلات

2

2

4

جنوب‌غربی

میانگین پلات

10.022130

17.25000

22.379555

16.5171683

تعداد پلات

12

2

12

16

جنوب‌شرقی

میانگین پلات

8.000000

-

25.000000

12.594444

تعداد پلات

1

1

1

 

ادامه جدول 1-3-میانگین شاخصه‌های اندازه‌گیری شده بر اساس جهت شیب

جهت شیب

آماره

تاج ‌پوشش اقاقیا

تاج ‌پوشش زبان‌گنجشک

تاج ‌پوشش درختان

تاج ‌پوشش کلی پلات

جنوب

میانگین پلات

60.284753

74.112795

64.285018

38.57

تعداد پلات

12

9

14

14

غربی

میانگین پلات

48.377366

75.000000

55.752366

41.25

تعداد پلات

4

2

4

4

جنوب‌غربی

میانگین پلات

52.950892

80.235043

61.418958

43.13

تعداد پلات

15

13

16

16

جنوب‌شرقی

میانگین پلات

25.000000

90.000000

26.805556

20.00

تعداد پلات

1

1

1

1

 


تأثیربیماری بر کاراکترهای اندازه‌گیری شده

 

 از نتایج تحلیل واریانس یک طرفه جهت بررسی تأثیر وجود بیماری بر کاراکترهای زادآوری، تاج پوشش، تعداد افرا، تعداد اقاقیا، تعداد کبوده، تعداد کتلپا، تعداد نارون، تعداد
زبان گنجشک و تعداد کل هر پلات این نتیجه حاصل شد که بیماری فقط بر تعداد اقاقیا و تعداد زبان گنجشک تأثیر معنی‌داری داشت (جدول 1-4).

 

 

 

 

 

جدول 1-4-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: وجود بیماری

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

زادآوری

تاج پوشش

تعداد افرا

تعداد اقاقیا

تعداد کبوده

تعداد کتلپا

تعداد نارون

تعداد زبان گنجشک

تعداد کل

بیماری

1

49.21 ns

86.429ns

4.114 ns

12370.4*

2.314ns

0.350ns

1.029ns

21975.114*

1015.21ns

اشتباه آزمایشی

33

23.726

214.610

4.649

474.190

2.074

0.583

2.026

228.532

355.787

 

 

نتایج نشان داد که تأثیر بیماری بر کاراکتر ارتفاع اقاقیا معنی‌دار
و بر ارتفاع زبان گنجشک و ارتفاع کل غیر معنی‌دار بود (جدول1-4).

 

 

ادامه جدول 1-4-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: وجود بیماری

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

ارتفاع افرا

ارتفاع اقاقیا

ارتفاع کبوده

ارتفاع کتلپا

ارتفاع نارون

ارتفاع زبان گنجشک

ارتفاع کل

بیماری

1

-

7.631*

-

-

-

0.205ns

0.007 ns

اشتباه آزمایشی

33

-

1.652

-

-

-

4.760

3.293

 

 

نتایج نشان داد که تأثیر بیماری بر کاراکترهای بن محیط اقاقیا،
بن محیط زبان گنجشک و بن محیط کل غیر معنی دار بود (جدول 1-4).

 

 

ادامه جدول 1-4-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: وجود بیماری

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

بن محیط افرا

بن محیط اقاقیا

بن محیط کبوده

بن محیط کتلپا

بن محیط نارون

بن محیط زبان گنجشک

بن محیط کل

بیماری

1

-

20.375ns

-

-

-

1344.321 ns

516.136ns

اشتباه آزمایشی

33

-

46.199

-

-

-

594.545

166.428

 

 

همچنین تأثیر بیماری بر کاراکترهای قطر کنده اقاقیا، زبان
گنجشک و قطر کنده کل معنی‌دار نبود(جدول 4-4).

 

 

 

 

 

ادامه جدول 1-4 تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: وجود بیماری

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

قطر کنده افرا

قطر کنده اقاقیا

قطر کنده کبوده

قطر کنده کتلپا

قطر کنده نارون

قطر کنده زبان گنجشک

قطر کنده کل

بیماری

1

-

0.004ns

-

-

-

301.731ns

24.048ns

اشتباه آزمایشی

33

-

4.610

-

-

-

117.003

19.496

 

 

 

تأثیر بیماری بر کاراکترهای قطر سینه اقاقیا، قطر سینه زبان
گنجشک و قطر سینه کل معنی‌دار نبود (جدول 1-4).

 

 

ادامه جدول 1-4-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: وجود بیماری

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

قطر سینه افرا

قطر سینه اقاقیا

قطر سینه کبوده

قطر سینه کتلپا

قطر سینه نارون

قطر سینه زبان گنجشک

قطر سینه کل

بیماری

1

-

0.620ns

-

-

-

81.949ns

18.594 ns

اشتباه آزمایشی

33

-

3.496

-

-

-

39.934

18.843

 

 

نتایج نشان داد که تأثیر بیماری بر کاراکتر شادابی اقاقیا
معنی‌دار و بر شادابی زبان گنجشک و شادابی کل پلات غیر- معنی‌دار بود (جدول 1-4).

 

 

ادامه جدول 1-4-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: وجود بیماری

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

شادابی افرا

شادابی اقاقیا

شادابی کبوده

شادابی کتلپا

شادابی نارون

شادابی زبان گنجشک

شادابی کل

بیماری

1

-

643.950*

-

-

-

0.057 ns

566.360 ns

اشتباه آزمایشی

33

-

161.201

-

-

-

121.045

174.506

 

 

تأثیر بیماری بر کاراکترهای تاج پوشش اقاقیا، تاج پوشش
کبوده و تاج پوشش کل معنی دار نبود (جدول 1-4).

 

 

ادامه جدول 1-4 تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: وجود بیماری

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

تاج پوشش افرا

تاج پوشش اقاقیا

تاج پوشش کبوده

تاج پوشش کتلپا

تاج پوشش نارون

تاج پوشش زبان گنجشک

تاج پوشش کل

بیماری

1

-

612.954ns

14.402ns

-

-

-

481.999ns

اشتباه آزمایشی

33

-

283.607

95.796

-

-

-

268.295

 


 


میانگین شاخصه‌های اندازه‌گیری (معنی‌دار) بر اساس بیماری

همان طور که اشاره شد بیماری (آفت شته) مختص گونه‌های اقاقیا و زبان‌گنجشک است و بدیهی است تأثیر این عوامل در گونه‌های دیگر مشهود نباشد. از طرفی هر چه تعداد این گونه‌ها در پلات‌ها بیش تر باشند بیماری در پلات بیش تر نمایان خواهد شد؛ بدین ترتیب تأثیر بیماری در تعداد اقاقیا و زبان‌گنجشک معنی‌دار می‌باشد. ارتفاع و شادابی گونه اقاقیا در پلات‌هایی که سالم بودند بیش تر بود. بدیهی است آفت شته با مکیدن شیره پرورده، موجب کاهش رشد و شادابی درخت می‌شود. (جدول 2-4)

جدول 2-4-میانگین شاخصه‌های اندازه‌گیری شده بر اساس بیماری

بیماری

آماره

ارتفاع اقاقیا

شادابی اقاقیا

ندارد

میانگین پلات

8.375306

51.320239

 

تعداد پلات

28

28

شته

میانگین پلات

7.034095

39.000000

 

تعداد پلات

5

5

تأثیر تعداد درخت بر کاراکترهای اندازه‌گیری شده:

تعداد درخت بر زادآوری پلات تأثیر معنی‌دار و بر تاج پوشش پلات تأثیر معنی‌داری نداشت (جدول 2-5).

 

جدول 2-5-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: تعداد درخت

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

زادآوری

تاج پوشش

تعداد درخت

19

33.009*

226.197ns

اشتباه آزمایشی

15

13.667

191.389

 

تعداد درخت بر ارتفاع اقاقیا، ارتفاع کبوده، ارتفاع زبان گنجشک و ارتفاع کل تأثیر معنی‌داری داشت و بر ارتفاع افرا و ارتفاع کتلپا تأثیر غیرمعنی‌داری داشت (جدول 2-5).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ادامه جدول 2-5-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: تعداد درخت

   

میانگین مربعات

منابع تغییر

درجه آزادی

ارتفاع افرا

ارتفاع اقاقیا

ارتفاع کبوده

ارتفاع کتلپا

ارتفاع نارون

ارتفاع زبان گنجشک

ارتفاع کل

تعداد درخت

19

0.032 ns

3.015*

1.661*

2.093 ns

-

6.636*

4.579*

اشتباه آزمایشی

15

-

0.326

0.003

-

-

1.335

1.444

 

 

تعداد درخت بر بن محیط اقاقیا، بن محیط کبوده و بن محیط زبان گنجشک تأثیر معنی‌دار و بر بن محیط افرا، بن محیط
کتلپا وبن محیط کل تأثیر غیرمعنی‌داری داشت (جدول 2-5).

 

 

ادامه جدول 2-5-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: تعداد درخت

   

میانگین مربعات

منابع تغییر

درجه آزادی

بن محیط افرا

بن محیط اقاقیا

بن محیط کبوده

بن محیط کتلپا

بن محیط نارون

بن محیط زبان گنجشک

بن محیط کل

تعداد          درخت

19

0.002 ns

68.502*

1404.267*

652.083ns

-

930.154*

232.263 ns

اشتباه آزمایشی

15

-

15.678

0.333

-

-

155.793

106.351

 

 

تعداد درخت بر قطر کنده زبان گنجشک و قطر کنده کل تأثیر معنی‌دار و بر قطر کنده افرا، قطر کنده اقاقیا، قطر کنده کبوده و
قطر کنده کتلپا تأثیر غیرمعنی‌داری داشت (جدول 2-5).

 

 

                                  ادامه جدول 2-5-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: تعداد درخت

   

میانگین مربعات

منابع تغییر

درجه آزادی

قطر کنده افرا

قطر کنده اقاقیا

قطر کنده کبوده

قطر کنده کتلپا

قطر کنده نارون

قطر کنده زبان گنجشک

قطر کنده کل

تعداد درخت

19

0.000 ns

6.323 ns

360.00ns

52.083ns

-

192.748*

26.260*

اشتباه آزمایشی

15

-

2.079

0.000

-

-

19.703

11.233

 

 

تعداد درخت بر قطر سینه اقاقیا، قطر سینه کبوده، قطر سینه زبان گنجشک و قطر سینه کل تأثیر معنی‌دار و بر قطر سینه
افرا و قطر سینه کتلپا تأثیر غیرمعنی‌داری داشت (جدول 2-5).

 

 

ادامه جدول 2-5-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: تعداد درخت

   

میانگین مربعات

منابع تغییر

درجه آزادی

قطر سینه افرا

قطر سینه اقاقیا

قطر سینه کبوده

قطر سینه کتلپا

قطر سینه نارون

قطر سینه زبان گنجشک

قطر سینه کل

تعداد درخت

19

0.000 ns

5.466*

458.463*

36.750ns

-

57.776*

26.408*

اشتباه آزمایشی

15

-

0.757

2.438

-

-

16.848

9.243

 

 

تعداد درخت بر بیماری افرا، بیماری اقاقیا، بیماری کبوده، بیماری کتلپا، بیماری نارون و زبان گنجشک تأثیر غیرمعنی-‌
داری داشت (جدول 2-5).

 

 

ادامه جدول 2-5-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: تعداد درخت

منابع تغییر

درجه آزادی

میانگین مربعات

بیماری افرا

بیماری اقاقیا

بیماری کبوده

بیماری کتلپا

بیماری نارون

بیماری زبان گنجشک

بیماری کل

تعداد درخت

19

0.000ns

0.040ns

0.000 ns

0.250ns

0.000ns

0.000ns

-

اشتباه آزمایشی

15

-

0.083

0.000

-

0.000

0.000

-

 

 

تعداد درخت بر شادابی اقاقیا و شادابی کل تأثیر معنی‌دار و
بر شادابی افرا، شادابی کبوده، شادابی کتلپا، شادابی نارون و
زبان گنجشک تأثیر غیرمعنی‌داری داشت (جدول 2-5).

 

 

ادامه جدول 2-5-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: تعداد درخت

   

میانگین مربعات

منابع تغییر

درجه آزادی

شادابی افرا

شادابی اقاقیا

شادابی کبوده

شادابی کتلپا

شادابی نارون

شادابی زبان گنجشک

شادابی کل

تعداد درخت

19

6.250ns

295.705*

10.000ns

0.000ns

-

140.118ns

274.935*

اشتباه آزمایشی

15

-

22.750

0.000

-

-

77.932

73.419

 

 

تعداد درخت بر تاج پوشش اقاقیا، تاج پوشش زبان گنجشک و تاج پوشش کل تأثیر معنی دار و بر تاج پوشش افرا، تاج پوشش کبوده و تاج پوشش کتلپا تأثیر غیرمعنی‌داری داشت (جدول 2-5).

 

 

ادامه جدول 2-5-تحلیل واریانس یک طرفه عامل تغییر: تعداد درخت

منابع متغیر

درجه آزادی

میانگین مربعات

تاج پوشش افرا

تاج پوشش اقاقیا

تاج پوشش کبوده

تاج پوشش کتلپا

تاج پوشش نارون

تاجپوشش زبان گنجشک

تاج پوشش کل

تعداد درخت

19

61.250ns

494.711*

90.000ns

8.333ns

-

132.097*

458.619*

اشتباه آزمایشی

15

-

16.642

0.000

-

-

26.252

41.465

 

 

 


میانگین شاخصه‌های اندازه‌گیری شده (معنی‌دار)
بر اساس تعداد درختان
: ارتفاع به دلیل رقابت نوری در پلات‌هایی که تعداد درختان بیش تری داشت بالاتر بود. زادآوری نیز در پلات‌هایی که تعداد درخت بیشتری داشت بالاتر بود. بن محیط و قطر کنده و قطر سینه در پلات‌هایی که تعداد درخت کم تری داشتند بیشتر بود. شادابی و تاج‌پوشش در پلات‌هایی که تعداد درختان بیش تری داشتند بیش تر بود.
(جدول 4-6)

 

 

جدول 4-6-میانگین شاخصه‌های اندازه‌گیری شده بر اساس تعداد درختان

تعداد درخت هر پلات

آماره

ارتفاع اقاقیا

ارتفاع کبوده

ارتفاع زبان‌گنجشک

ارتفاع کل

31 تا 50

میانگین پلات

9.0922652

19.775000

10.000000

9.672593

تعداد پلات

6

4

4

6

51 تا 70

میانگین پلات

7.544827

18.000000

10.180000

7.756169

تعداد پلات

7

1

5

7

71 تا 90

میانگین پلات

7.855120

-

7.926616

7.800450

تعداد پلات

14

10

15

91 تا 110

میانگین پلات

8.722945

-

10.896021

9.994605

تعداد پلات

6

5

7

 

ادامه جدول 4-6-میانگین شاخصه‌های اندازه‌گیری شده بر اساس تعداد درختان

تعداد درخت هر پلات

آماره

زادآوری

بن‌محیط اقاقیا

بن‌‌محیط کبوده

بن‌محیط زبان‌گنجشگ

31 تا 50

میانگین پلات

1.67

48.328243

180.250000

88.0375500

تعداد پلات

6

6

4

4

51 تا 70

میانگین پلات

5.00

44.268519

121.000000

71.960000

تعداد پلات

7

7

1

5

71 تا 90

میانگین پلات

4.73

44.608144

-

74.007495

تعداد پلات

15

14

10

91 تا 110

میانگین پلات

5.29

51.292501

-

75.679819

تعداد پلات

7

6

5

ادامه جدول 4-6-میانگین شاخصه‌های اندازه‌گیری شده بر اساس تعداد درختان

تعداد درخت هر پلات

آماره

قطرکنده زبان‌گنجشک

قطر کنده کل

قطر سینه اقاقیا

قطر سینه کبوده

31 تا 50

میانگین پلات

34.000000

22.431495

15.712473

66.312500

تعداد پلات

4

6

6

4

51 تا 70

میانگین پلات

25.113333

16.517416

12.022088

32.500000

تعداد پلات

5

7

7

1

71 تا 90

میانگین پلات

27.926465

17.583984

13.653171

 

تعداد پلات

10

15

14

 

91 تا 110

میانگین پلات

25.841176

22.758916

15.042532

 

تعداد پلات

5

7

6

 

ادامه جدول 4-6-میانگین شاخصه‌های اندازه‌گیری شده بر اساس تعداد درختان

تعداد درخت هر پلات

آماره

قطر سینه زبان‌گنجشک

قطر سینه کل

شادابی اقاقیا

شادابی کل

31 تا 50

میانگین پلات

26.000000

19.134923

55.008354

56.496449

تعداد پلات

4

6

6

6

51 تا 70

میانگین پلات

20.023333

12.734938

43.926565

47.473710

تعداد پلات

5

7

7

7

71 تا 90

میانگین پلات

18.791313

13.691834

44.416659

52.566594

تعداد پلات

10

15

14

15

91 تا 110

میانگین پلات

21.623382

18.459120

62.099567

71.211180

تعداد پلات

5

7

6

7

 

ادامه جدول 4-6-میانگین شاخصه‌های اندازه‌گیری شده بر اساس تعداد درختان

تعداد درخت هر پلات

آماره

تاج‌پوشش اقاقیا

تاج پوشش زبان‌گنجشک

تاج‌پوشش کل

31 تا 50

میانگین پلات

66.032442

80.000000

67.259294

تعداد پلات

6

4

6

51 تا 70

میانگین پلات

52.282891

75.500000

54.645726

تعداد پلات

7

6

7

71 تا 90

میانگین پلات

44.895971

75.707071

51.948257

تعداد پلات

14

10

15

91 تا 110

میانگین پلات

69.094281

84.000000

81.029842

تعداد پلات

5

5

7

 

همبستگی

 

همبستگی بین میانگین ارتفاع پلات و "میانگین بن محیط، قطر کنده، قطر سینه، شادابی و تاج پوشش پلات" مثبت و معنی‌دار بود. همبستگی بین میانگین بن محیط پلات و "میانگین قطر کنده، قطر سینه، شادابی و تاج پوشش پلات" مثبت و معنی‌دار بود. همبستگی بین میانگین قطر کنده پلات و "میانگین قطر سینه، شادابی و تاج پوشش پلات" مثبت و معنی‌دار بود. همبستگی بین میانگین قطر سینه پلات و "میانگین شادابی و تاج پوشش پلات" مثبت و معنی‌دار بود. همبستگی بین میانگین شادابی و میانگین تاج پوشش پلات مثبت و معنی‌دار بود. (جدول 4-7)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 4-7-همبستگی شاخصه های رشدی

زادآوری

تعداد درخت

ارتفاع

بن محیط

قطر کنده

قطر سینه

شادابی

تاج پوشش

   

.219

.138

.298

.192

.147

.131

.127

.120

ضریب همبستگی

تاج پوشش

.207

.430

.082

.269

.401

.454

.469

.492

سطح معنی‌داری

 

.254

.028

-.188

-.287

-.280

-*.012

.052

ضریب همبستگی

زادآوری

 

.142

.873

.279

.106

.103

.944

.767

سطح معنی‌داری

   

.000

.020

-.072

-.132

.280

.166

ضریب همبستگی

تعداد درخت

   

.999

.908

.683

.449

.103

.341

سطح معنی‌داری

     

.807**

.801**

.824**

.550**

.584**

ضریب همبستگی

ارتفاع

     

.000

.000

.000

.001

.000

سطح معنی‌داری

       

.939**

.940**

.755**

.688**

ضریب همبستگی

بن محیط

       

.000

. 000

.000

.000

سطح معنی‌داری

         

.990**

.698**

.622**

ضریب همبستگی

قطر کنده

         

.000

.000

.000

سطح معنی‌داری

           

.672**

.618**

ضریب همبستگی

قطر سینه

           

.000

.000

سطح معنی‌داری

             

.883**

ضریب همبستگی

شادابی

             

.000

سطح معنی‌داری

* علامت – به معنای این است که معنی‌دار نیست و دو صفت ذکر شده نسبت به هم رابطه عکس دارند                                      

 

 

 

 

بحث و نتیجه گیری

 

شیب بر مشخصه‌های اندازه‌گیری شده معنی‌دار نبود به دلیل این که شیب موجود در پارک ملت بسیار کم می‌باشد و همچنین پارک ملت نوعی جنگل مصنوعی به حساب می‌آید و گونه‌های کاشته شده در آن همه به صورت انتخابی هستند.

میتسودا و ساکوموتو در سال 2007 نیز یافتند که وجود پستی و بلندی به عنوان یکی از فاکتورهای محدود کننده رشد مورد توجه می‌باشد.(7)  مهاجر در سال 1374 دریافت که زادآوری در مناطق مختلف جنگل‌های شمال تحت تأثیر عوامل مربوط به خاک، عوامل اقلیمی، نوع گونه، ساختار و ترکیب گونه‌ها، جهت کلی شیب و ارتفاع از سطح دریا بسیار متفاوت می‌باشد. (!)

جهت شیب بر برخی مشخصه‌های اندازه‌گیری شده از قبیل ارتفاع زبان گنجشک، قطر سینه کتلپا، قطر سینه زبان گنجشک، متوسط قطر سینه کل، تاج پوشش اقاقیا، تاج پوشش زبان گنجشک، میانگین تاج پوشش درختان و تاج پوشش کلی پلات،  معنی‌دار بود.

بادانو و همکاران در سال 2005 در جنگل‌های مدیترانه‌ای بلوط در شیلی مشخص شد که جهت جغرافیایی تأثیر زیادی بر غنای گونه‌ای دارد و غنای گونه‌ای در جهت جنوبی بیش تر از جهت شمالی است. همان طور که ملاحظه می‌شود نتایج مطالعات پیشین نشان می‌دهد که جهت جغرافیایی (جهت شیب) بر خصوصیات رشدی درختان جنگلی تأثیر دارد. مکانیزم تفاوت در جهات جغرافیایی از طریق تفاوت در تابش نور خورشید در جهات مختلف، تفاوت مقدار آب در دسترس از طریق بارش و سایر منابع، تفاوت در عمق و کیفیت خاک (که خود متأثر از مقدار آب، تراکم پوشش گیاهی، دما، نور و ...) و سایر عوامل می‌باشد. (8 ) در تحقیق حاضر تفاوت در برخی مشخصه‌ها از نظر جهت شیب مشاهده شد که نتایج پیشین مؤید این نتایج می‌باشد. ولی با توجه به دلایلی که در خصوص مصنوعی بودن جنگل مورد مطالعه، وسیع نبودن و شیب و پستی بلندی‌های ناچیز در سطح جنگل مورد مطالعه تفاوت در جهات مختلف به شدت مطالعات پیشین و اشاره شده در فوق نمی‌باشد.( 4)

بیماری نیز بر برخی صفات اندازه‌گیری شده از جمله
تعداد درختان، ارتفاع و همین طور شادابی تأثیر معنی‌داری دارد به گونه‌ای که درختانی از قبیل اقاقیا و زبان گنجشک که دارای شته هستند ارتفاع پایین‌تری نسبت به سایر درختان دارند.

) مینتمیر و همکاران، 2011(و (باگوسکاس و همکاران، 2014) بیان داشتند که امروزه چالش کلیدی در اپیدمیولوژی و بوم شناختی بیماری‌های گیاهی درک و شناخت همزیستی میزبان پاتوژن و چگونگی اثرگذاری متغیرهای محیطی در مقیاس وسیع و محلی است.

تعداد درخت بر مشخصه‌های اندازه‌گیری شده از قبیل زادآوری، تاج پوشش، ارتفاع درختان، بن محیط، قطر کنده و شادابی تأثیر معنی‌داری دارد. (9)

مطالعات پیشین این نتیجه را رساندند که نور از عوامل مهم تأثیرگذار بر توده‌های گیاهی است. از طرفی تراکم توده های گیاهی موجب محدود شدن عامل نور می‌شود که این امر موجب افزایش ارتفاع درختان نسبت به قطر و افزایش زادآوری می‌شود. در این خصوص امیری و همکاران (1387) دریافتند که بهترین نوع زادآوری در سایه درختان و در پناه درختان مادری مستقر شده بود که بیانگر نیاز نهال‌ها (بلوط) به سایه در مراحل اولیه می‌باشد. (6)

نتایج تحقیق حاضر نیز نشان از تأثیر تعداد درختان (که عامل ایجاد تغییر نور، تاج پوشش کل و مواد غذایی خاک) بر مشخصه‌های اندازه‌گیری شده از جمله تاج‌پوشش، ارتفاع درختان، بن محیط، قطر کنده و حتی شادابی می‌باشد که با دلایل ذکر شده می‌توان مکانیسم تغییرات را دریافت.

از کل پلات‌های نمونه‌گیری شده از پارک ملت و پارک بانوان زنجان (جمعا 35 پلات) تعداد 11 پلات شامل 767 درخت از پارک بانوان و تعداد 24 پلات شامل 1831 درخت از پارک ملت بودند که غالب درختان از گونه اقاقیا با تعداد 1951 و گونه زبان‌گنجشک با تعداد 586 بودند. اکثر پلات‌ها (32 پلات از 35 پلات) دارای شیب متوسط 2 تا 5 درجه و در جهت جنوب غربی (16 پلات) و جنوبی (14 پلات) بودند. متأسفانه اکثر پلات‌ها (28 پلات از 35 پلات و 1837 درخت از 2598 درخت) آلوده به آفت شته بودند (که این آلودگی مختص گونه زبان‌گنجشک و اقاقیا می‌باشد)  بیش از نیمی از پلات‌ها (19 پلات) داری تاج‌پوشش 40 تا 50 درصد بوده و قریب به یک- سوم پلات‌ها (11 پلات) فاقد زادآوری بودند.

در بررسی‌های به عمل آمده متوجه عدم تأثیر شیب بر شاخصه‌های مورد اندازه‌گیری شدیم؛ همان طور که اشاره شده شیب موجود در پلات‌های نمونه‌گیری شده کم تر از مقداری بود که بتواند تأثیری بر شاخصه‌های رشدی گیاهان بگذارد.

در بررسی جهت شیب متوجه تأثیر این عامل بر ارتفاع زبان‌گنجشک، قطر سینه کتلپا، قطر سینه زبان‌گنجشک، متوسط قطر سینه کل، تاج‌پوشش اقاقیا، تاج پوشش زبان‌گنجشک، میانگین تاج‌پوشش درختان و تاج‌پوشش کلی پلات، در درختان شدیم. بیش ترین ارتفاع زبان‌گنجشک در جهت جنوب‌غربی، بیش ترین قطر سینه کتلپا در جهت جنوبی، بیش ترین قطر سینه زبان‌گنجشک در جهت جنوب‌شرقی، بیش ترین قطر سینه کل گونه‌ها در جنوب‌غربی، بیش ترین تاج‌پوشش اقاقیا در جهت جنوبی، بیش ترین تاج‌پوشش زبان‌گنجشک در جهت جنوب‌غربی، بیش ترین میانگین تاج‌پوشش کل گونه‌ها در جهت جنوب‌شرقی و بیش ترین تاج‌پوشش کلی پلات در جهت جنوب‌غربی مشاهده شد. در جنگل‌های طبیعی و در مطالعات پیشین جهت شیب به واسطه تابش آفتاب و شرایط آب و هوایی، میزان بارش و تفاوت در بافت خاک موجب بروز اختلاف در جهات مختلف جغرافیایی شده؛ ولی در تحقیق حاضر به دلیل کوچک بودن سطح نمونه‌برداری و کم بودن دامنه شیب و از طرفی یکسان بودن بافت خاک پلات‌ها به احتمال قوی عوامل انسانی موجب بروز این اختلافات شده‌اند. البته ذکر این نکته نیز ضروری است که تمام شاخصه‌های رشدی در جنوب (جنوب، جنوب‌غربی، جنوب‌شرقی) بیش ترین میانگین را از خود نشان داده‌اند که می‌تواند به دلیل تابش نور بیش تر در این جهت باشد.

در بررسی تأثیر بیماری بر صفات مورد مطالعه متوجه تأثیر بیماری بر تعداد اقاقیا در پلات، تعداد زبان گنجشک در پلات، ارتفاع اقاقیا و شادابی اقاقیا شدیم. همان طور که اشاره شد بیماری (آفت شته) مختص گونه‌های اقاقیا و زبان‌گنجشک است و بدیهی است تأثیر این عوامل در گونه‌های دیگر مشهود نباشد. از طرفی هر چه تعداد این گونه‌ها در پلات‌ها بیش تر باشند بیماری در پلات بیش تر نمایان خواهد شد؛ بدین ترتیب تأثیر بیماری در تعداد اقاقیا و زبان‌گنجشک معنی‌دار می‌باشد. ارتفاع و شادابی گونه اقاقیا در پلات‌های سالم بیش تر بود.

در بررسی تعداد درخت در هر پلات متوجه تأثیر این عامل بر زادآوری، ارتفاع اقاقیا، ارتفاع کبوده، ارتفاع زبان‌گنجشک، ارتفاع کل، بن محیط اقاقیا، بن‌محیط کبوده، بن‌محیط زبان‌گنجشک، قطر کنده زبان‌گنجشک، قطر کنده کل، قطر سینه اقاقیا، قطر سینه کبوده، قطر سینه زبان‌گنجشک، قطر سینه کل، شادابی اقاقیا، شادابی کل، تاج‌پوشش اقاقیا، تاج‌پوشش زبان گنجشک و تاج‌پوشش کل شدیم. ارتفاع به دلیل رقابت نوری در پلات‌هایی که تعداد درختان بیش تری داشت بالاتر بود. زادآوری، شادابی و تاج‌پوشش نیز در پلات‌هایی که تعداد درخت بیش تری داشت بالاتر بود. بن محیط و قطر سینه و قطر کنده در پلات‌هایی که تعداد درخت کم تری داشتند بیش تر بود.

در بررسی همبستگی بین شاخصه‌های اندازه‌گیری شده متوجه وجود رابطه مثبت و معنی‌دار بین متوسط ارتفاع پلات و "میانگین بن محیط، قطر کنده، قطر سینه، شادابی و تاج پوشش پلات"، بین متوسط بن‌محیط پلات و "میانگین قطر کنده، قطر سینه، شادابی و تاج پوشش پلات"، بین میانگین قطر کنده پلات و "میانگین قطر سینه، شادابی و تاج پوشش پلات"، بین میانگین قطر سینه پلات و "میانگین شادابی و تاج پوشش پلات" شدیم.

منابع

1-      مروی مهاجر، 1385. جنگل شناسی وپرورش جنگل. انتشارات دانشگاه تهران.

2-      عرب احمدی ،و،1390، مجله گلستان.

3-      قلیچ نیا،حسن ،1387 بررسی درجه همبستگی جوامع گیاهی با عوامل توپوگرافی (شیب، جهت) در منطقه نردین ، مجله  پژوهش و سازندگی .

4-      نمیرانیان، منوچهر، 1385، اندازه گیری درخت وزیست سنجی جنگل، انتشارات دانشگاه تهران.

5-      دلجویی،  آزاده ، دکتر  رمضانی،الیاس و دکتر. آرمیده،شهرام  فصلنامه نظام مهندسی، کشاورزی و منابع طبیعی سال دهم / شماره سی و نهم / بهار 92.

6-      امیری ، مجتبی ، درگاهی،داوود حبشی ،هاشم  و محمدی ،جهانگیر 1387. تاثیر موقعیت جغرافیایی بر زادآوری طبیعی بلوط در جنگل‌های لوه. ویژه‌نامه منابع طبیعی گرگان.

7-      Mitsuda, Y., Ito, S. and Sakamoto, S. 2007. Predicting the site index of Sugi plantations from GIS-derived environmental factors in Miyazaki Prefecture. J. Forest Res. 12: 177-186

8-      Barnes, B.V., Zak, D. R., Denton, S. R. and Spurr, S. H., 1997. Forest ecology. 4th ed., John Wiley & Sons, Inc. New York, 774 p

9-      Badano, E. I., Cavieres, L. A., Molinga-Montenegro, M. A. and Quiroz, C. L. 2005. Slope aspect influences plant ssociation patterns in the Mediterranean matural of central chile, journal of Arid Environments, 62: 93-108.

10-  Baguskas, S.A., Peterson, S.H., Bookhagen, B., Still, C.J., 2014. Evaluating spatial patterns of drought-induced tree mortality in a coastal California pine forest. Forest Ecology and Management, 315: 43– 53.

11-  Griffiths, R.P., Madritch, M.D. and Swansona, A.K., 2009. The effects of topography on forest soil characteristics in the Oregon Cascade Mountains (USA): Implications for the effects of climate change on soil properties. Forest Ecology and Management, 257: 1-7.

12-  Meentemeyer, R.K., Cunniffe, N.J., Cook, A.R., Filipe, J.A.N., Hunter, R.D., Rizoo, D.M., Gilligan, C.A. 2011. Epidemiological modeling of invasion in heterogeneous landscapes: spread of sudden oak death in California (1990 –030). Ecosphere, 2 (2): 1-24.

 

 

 

 


 

 



1- کارشناسی ارشد مدیریت کشاورزی ، گروه کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ابهر، زنجان، ایران. *(مسوول مکاتبات)

2- استادیار، گروه منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد ابهر، زنجان، ایران.

[3]- استادیار، گروه منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد ابهر، زنجان، ایران.

1-Anova

1-      مروی مهاجر، 1385. جنگل شناسی وپرورش جنگل. انتشارات دانشگاه تهران.

2-      عرب احمدی ،و،1390، مجله گلستان.

3-      قلیچ نیا،حسن ،1387 بررسی درجه همبستگی جوامع گیاهی با عوامل توپوگرافی (شیب، جهت) در منطقه نردین ، مجله  پژوهش و سازندگی .

4-      نمیرانیان، منوچهر، 1385، اندازه گیری درخت وزیست سنجی جنگل، انتشارات دانشگاه تهران.

5-      دلجویی،  آزاده ، دکتر  رمضانی،الیاس و دکتر. آرمیده،شهرام  فصلنامه نظام مهندسی، کشاورزی و منابع طبیعی سال دهم / شماره سی و نهم / بهار 92.

6-      امیری ، مجتبی ، درگاهی،داوود حبشی ،هاشم  و محمدی ،جهانگیر 1387. تاثیر موقعیت جغرافیایی بر زادآوری طبیعی بلوط در جنگل‌های لوه. ویژه‌نامه منابع طبیعی گرگان.

7-      Mitsuda, Y., Ito, S. and Sakamoto, S. 2007. Predicting the site index of Sugi plantations from GIS-derived environmental factors in Miyazaki Prefecture. J. Forest Res. 12: 177-186

8-      Barnes, B.V., Zak, D. R., Denton, S. R. and Spurr, S. H., 1997. Forest ecology. 4th ed., John Wiley & Sons, Inc. New York, 774 p

9-      Badano, E. I., Cavieres, L. A., Molinga-Montenegro, M. A. and Quiroz, C. L. 2005. Slope aspect influences plant ssociation patterns in the Mediterranean matural of central chile, journal of Arid Environments, 62: 93-108.

10-  Baguskas, S.A., Peterson, S.H., Bookhagen, B., Still, C.J., 2014. Evaluating spatial patterns of drought-induced tree mortality in a coastal California pine forest. Forest Ecology and Management, 315: 43– 53.

11-  Griffiths, R.P., Madritch, M.D. and Swansona, A.K., 2009. The effects of topography on forest soil characteristics in the Oregon Cascade Mountains (USA): Implications for the effects of climate change on soil properties. Forest Ecology and Management, 257: 1-7.

12-  Meentemeyer, R.K., Cunniffe, N.J., Cook, A.R., Filipe, J.A.N., Hunter, R.D., Rizoo, D.M., Gilligan, C.A. 2011. Epidemiological modeling of invasion in heterogeneous landscapes: spread of sudden oak death in California (1990 –030). Ecosphere, 2 (2): 1-24.