توسعه مبتنی بر حمل و نقل همگانی و کاهش جزایر حرارتی در شهرها: پیشنهادهایی برای تلفیق راهکارها (نمونه موردی: شهر بجنورد)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری شهرسازی اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران. *(مسوول مکاتبات)

2 کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

چکیده

توسعه شتابان جوامع انسانی آن‏ها را با مشکلات زیادی از جمله مسایل زیست­محیطی مواجه نموده­است. یکی از این مشکلات زیست­محیطی، پدیده جزایر حرارتی شهری به معنای افزایش دمای نقاط‏­شهری نسبت به پیرامونشان می­باشد.  این پدیده مشکلات زیادی از قبیل گرمازدگی، کاهش کیفیت منابع آب، افزایش آلودگی هوا و مصرف انرژی و .... را برای شهرها و ساکنانشان به وجود­آورده است. تحقیق حاضر از نوع کاربردی با روش توصیفی برپایه فن پیمایشی انجام شده است. هدف از پژوهش، بررسی وجود پدیده جزایر حرارتی در شهر بجنورد و ارایه پیشنهادهایی برای کاربست راهکارهای منطبق با توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی بوده است. بدین ترتیب در گام نخست بر پایه تحلیل اطلاعات مربوط به دما بین سال‏های 1382 تا 1394، در داخل و پیرامون شهر، سعی در اثبات پدیده جزایر حرارتی در شهر بجنورد شده است. از آنجا که علت اصلی ایجاد جزایر حرارتی شهری تغییر در پوشش زمین در نقاط شهری  و نحوه ساخت و ساز بشر می­باشد و با توجه به این‏که الگوی توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی (TOD) در پی برقراری تعادل بین نظام کاربری­زمین با نحوه استفاده از زمین و حمل و نقل عمومی است، به نظر می رسد بتوان با تعدیل راهکارهای اجرای توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی، در راستای کاهش اثرات جزایر حرارتی شهری گام برداشت. یافته­ها نشان می­دهند که در شهر بجنورد پدیده جزایر حرارتی وجود دارد. پیشنهاد تحقیق کاربست راهکارهای الگویTOD  در راستای کاهش اثرات جزایر حرارتی در شهرها (شهر بجنورد) است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 

 

 

 


 

 

فصلنامه انسان و محیط زیست، شماره 49، تابستان 98

 

توسعه مبتنی بر حمل و نقل همگانی و کاهش جزایر حرارتی در شهرها: پیشنهادهایی برای تلفیق راهکارها (نمونه موردی: شهر بجنورد)

 

عاطفه صداقتی[1] *

a.sedaghati@tabriziau.ac.ir

حمید طالب خواه [2]

 

تاریخ دریافت: 21/02/1396

تاریخ پذیرش: 25/11/1396

 

چکیده

توسعه شتابان جوامع انسانی آن‏ها را با مشکلات زیادی از جمله مسایل زیست­محیطی مواجه نموده­است. یکی از این مشکلات زیست­محیطی، پدیده جزایر حرارتی شهری به معنای افزایش دمای نقاط‏­شهری نسبت به پیرامونشان می­باشد.  این پدیده مشکلات زیادی از قبیل گرمازدگی، کاهش کیفیت منابع آب، افزایش آلودگی هوا و مصرف انرژی و .... را برای شهرها و ساکنانشان به وجود­آورده است. تحقیق حاضر از نوع کاربردی با روش توصیفی برپایه فن پیمایشی انجام شده است. هدف از پژوهش، بررسی وجود پدیده جزایر حرارتی در شهر بجنورد و ارایه پیشنهادهایی برای کاربست راهکارهای منطبق با توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی بوده است. بدین ترتیب در گام نخست بر پایه تحلیل اطلاعات مربوط به دما بین سال‏های 1382 تا 1394، در داخل و پیرامون شهر، سعی در اثبات پدیده جزایر حرارتی در شهر بجنورد شده است. از آنجا که علت اصلی ایجاد جزایر حرارتی شهری تغییر در پوشش زمین در نقاط شهری  و نحوه ساخت و ساز بشر می­باشد و با توجه به این‏که الگوی توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی (TOD) در پی برقراری تعادل بین نظام کاربری­زمین با نحوه استفاده از زمین و حمل و نقل عمومی است، به نظر می رسد بتوان با تعدیل راهکارهای اجرای توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی، در راستای کاهش اثرات جزایر حرارتی شهری گام برداشت. یافته­ها نشان می­دهند که در شهر بجنورد پدیده جزایر حرارتی وجود دارد. پیشنهاد تحقیق کاربست راهکارهای الگویTOD  در راستای کاهش اثرات جزایر حرارتی در شهرها (شهر بجنورد) است.

کلمات کلیدی: جزایر حرارتی، توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی (TOD)، شهر بجنورد.

 


 

Human & Environment., No. 49, Summer 2019

 

 

 

 


Transit Oriented Development and heat islands reduction in cities:  proposals for integrated solutions (case study: Bojnord city)

 

Atefeh Sedaghati [3]*(Corresponding Author)

a.sedaghati@tabriziau.ac.ir

Hamid Talebkhah[4]

 

 

Abstract

The accelerated development of human society has faced them with a lot of problems, including environmental issues. One of these environmental problems is urban heat island phenomenon which is an increase in temperature of the surrounding urban areas. This phenomenon has been created many problems such as heat stroke, decreased quality of water resources, increased air pollution, and energy consumption and .... For cities and their inhabitants. This study is an applied one conducted by a descriptive method based on survey. The aim of this study was to investigate the phenomenon of heat islands in Bojnord city and providing recommendations for application-based solutions in accordance with the development of public transport. Thus in   first step, based on the analysis of data related to temperature between 1382 to 1394, in and around thecity, is trying to prove the heat Islands phenomenon in Bojnord. Since the main cause of urban heat Islands is changing in land cover in urban areas and the construction of human and given that, Transit Oriented Development (TOD) seeks to strike a balance between land-use system, land use and public transport, It seems after adjusting the implementation of development strategies based on public transport, we could take steps to reduce the effects of urban heat Islands. The findings show that there is heat Island phenomenon in             Bojnord. Research suggestion is using solutions of TOD in order to reduce the heat Island effect in cities (Bojnord).

Key Words: Heat Islands, Transit Oriented Development (TOD), Bojnord city.

 

 

 

 

 


مقدمه

 

انسان با محیط خود رابطه متقابل دارد؛ یعنی از یک سو تحت‏تأثیر محیط قرار می گیرد و از سوی دیگر بر آن اثر می‏گذارد. این تأثیرپذیری و تأثیرگذاری با توجه به سطح پیشرفت های انسانی متفاوت هستند. انسان های اولیه تحت‏کنترل شدید و بی چون و چرای محیط و شرایط حاکم بر آن بودند، اما امروزه انسان با بهره گیری از فناوری توانسته بر بسیاری از محدودیت های محیطی فائق آید و تأثیرات جدی بر آن بگذارد. این پیشرفت در فناوری موجب افزایش شهرنشینی و صنعتی شدن گشته است که این دو پدیده هرچند موجب افزایش رفاه و آسایش زندگی شده است اما باعث ایجاد مشکلاتی از قبیل گرمایش جهانی، تولید ضایعات صنعتی و آلودگی هوا شده است(1) . رشد شهرنشینی جهانی از جنگ جهانی دوم به طور گسترده شدت گرفت به طوری که نیمی از جمعیت جهان در شهرها زندگی می‏کنند و پیش بینی شده است که تا سال2030 میلادی جمعیت ساکن در شهرها به بیش از 60 درصد جمعیت جهان برسد. همچنین تعداد شهرها با جمعیت بیش از یک میلیون نفراز سال 2005 تا 2015 به 100 شهر افزایش خواهد یافت که این ساخت و ساز عظیمی که اکنون در جریان است پاسخی به تقاضای رو به رشد سکونت است. این رشد بیش از حد و برنامه ریزی نشده شهرنشینی مشکلات جانبی زیادی را در جهان به وجود آورده است که امروزه با آن روبه رو هستیم (2).  جدای از عوارض جانبی جهانی، دو پدیده شهرنشینی و صنعتی شدن اثرات نامطلوب جدی تر و واضح تری را در مناطقی با فعالیت های صنعتی و استفاده کننده از بناها و مواد مصنوعی داشته است که در نتیجه محیط طبیعی فوق العاده تحت تأثیر قرار گرفته و تعادل ضروری آن از دست رفته است(1). یکی از این مشکلات زیست‏محیطی که امروزه شهرها و به خصوص کلان‏شهر ها با آن درگیر هستند اختلاف دما با محیط پیرامونشان است. بیش‏تر شهرها و نواحی شهری در مقایسه با نواحی روستایی پیرامونشان افزایش دما را تجربه می کنند. دمای متوسط سالانه یک شهر با جمعیت یک میلیون نفر حدود یک تا سه درجه سانتی‎گراد از پیرامونش بیش‏تر است که این اختلاف دما در شب هایی که آسمان صاف است به 12 درجه سانتی‏گراد می‏رسد. این اختلاف دما پدیده جزایر حرارتی شهری[5] نام دارد . حتی شهرهای کوچک‏تر و شهرک ها نیز جزایر حرارتی تولید می کنند، هرچند این تأثیر اغلب با کوچک شدن اندازه شهر کاهش می یابد (3). این پدیده اثرات بسیار نامطلوبی را بر شهرها و آسایش زندگی شهروندان دارد پیدایش جزایره حرارتی در شهرها، باعث بروز تغییراتی در اکوسیتم زیستی، آزار شهروندان از طریق گرم شدن بیش از حد هوا و خصوصا تهدید سلامتی آن‏ها در فصل تابستان، نیاز به سرد شدن بیش‏تر و استفاده از انواع دستگاه های خنک کننده در فصل گرما و به تبع آن گرم شدن بیش‏تر هوا و ایجاد آلودگی های زیست‏محیطی می شود در صورت عدم برنامه ریزی  و مقابله در کلان‏شهرها با مشکلات بیش‏تری مواجه خواهیم شد. دانش شهرسازی و برنامه ریزی شهری به عنوان دانشی که بیش‏تربن ارتباط را با مسایل شهری دارد می تواند راهکارهای مهمی را برای کاهش اثرات این پدیده ارایه کند. با توجه به گرم شدن هوای کره زمین لازم است تدابیری اندیشیده شود تا از گرم تر شدن درجه حرارت کلی هوا در نواحی شهری جلوگیری شود تا نواحی شهری راحت تر و سالم تری برای شهروندان فراهم آید. از آنجا که یکی از علل اصلی ایجاد جزایر تغییر در پوشش سطح زمین و جذب نور خورشید توسط سطوح شهریست لذا رشد شهرها موجب افزایش استفاده از زمین و کاهش پوشش گیاهی در شهرها می شود لذا لزوم یک توسعه از پیش اندیشیده شهری برای کاهش اثرات این پدیده بیش از پیش احساس می‏شود. یکی از این الگوهای توسعه شهری توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی (TOD)[6] است که توسط پیتر کالتورپ بیان شد. این الگو که پاسخی به رشد حومه گرایی در آمریکا می باشد به این صورت تعریف شده است: (( جامعه ای با کاربری مختلط که مردم را به زندگی در نزدیکی ایستگاه ها و خدمات حمل و نقل و کاهش وابستگی به اتومبیل شخصی تشویق می کند)) .(4)این الگو ارتباطی بین کاربری زمین و حمل و نقل را ایجاد و از کاربری زمین، تصویری کاراتر ارایه می‏کند و میزان استفاده از حمل و نقل عمومی را افزایش می‏دهد  و به دنبال افزایش تراکم و کاهش استفاده از زمین است لذا به نظر می رسد راهکارهایی که برای تحقق اصول توسعه مبتنی بر حمل و نقل ارایه شده است بتواند نقش مؤثری در کاهش اثرات جزایر حرارتی شهری داشته باشد لذا در این پژوهش ضمن بررسی عوامل موثر بر ایجاد جزایر حرارتی در شهرها و شناسایی اصول و راهکارهای توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی(TOD) ،  تعدیل راهکارهای TOD در کاهش اثرات جزایر حرارتی شهری دنبال شد.

موسوی بایگی و همکاران(1391) در تحقیقاتی ضمن بررسی جزیره حرارتی شهر مشهد با استفاده از تصاویر ماهواره ای و نظریه فرکتال و استفاده از تصاویر ماهواره لندست به این نتیجه دست یافتند که دمای تابشی سطح مشهد به طور کلی در طی دهه1992-2002 افزایش یافته و این افزایش در مناطق مسکونی چشمگیرتر است (5). مهرگان و همکاران(1392) در تحقیقاتی ضمن تجزیه و تحلیل پوشش زمین و نقش سیاست‏های بحرانی در کاهش جزایر حرارتی به تأثیر بام‏های انعکاس دهنده، بام‏های سبز، باغ در بام،درختان و سایه اندازی و مصالح کفسازی، در کاهش جزایر حرارتی پرداخته و به این نتیجه دست یافتند که  برخی نواحی شهری به دلیل استفاده از مصالح تیره رنگ و آرایش دره مانند ساختمان‏ها، بخش زیادی از انرژی خورشید حبس و باعث افزایش دما و ایجاد جزایر حرارتی شهری می‏گردد که ضمن ایجاد خرده اقلیم نامناسب سبب سلب آسایش حرارتی ساکنان میگردد لذا جهت یافتن راهی پایدارتر کنکاشی در الگوی تراکمی ساخت بناهای شهری انجام داده و الگوی مناسب تراکم ساخت را جهت پیشگیری از شکل‏گیری جزایر حرارتی ارایه نموده است(6). رنگزن و همکاران(1390) در تحقیقی ضمن بررسی وضعیت پراکندگی تابش های حرارتی و ارتباط آن با نوع کاربری های موجود شهر اهواز به این نتیجه دست یافتند که نقش عوامل انسان ساز (کاربری ها) در اقلیم شهرها به ویژه عامل دما پر واضح و آشکار است. جزایر حرارتی شهر اهواز به طور عمده ناشی از زمین های بایر و محدوده های صنعتی است که در رابطه با صنایع توجه به پوشش های گیاهی مناسب در مجاورت این گونه کاربری ها جهت کنترل اثرات منفی آن‏ها ضروری است. همچنین اراضی بایر به جهت شور بودن خاک دارای قشری از نمک بوده و دارای عناصری هم‏چون رس، سدیم، کلسیم با توان تشعشعی بالا می‏باشد، در نتیجه باعث تشعشعات حرارتی می شوند. به طوری کلی میزان تابعیت دما از کاربری اراضی تا حد زیادی در منطقه از پراکنش جغرافیایی زمین های بایر پیروی می کند. لذا ضروری است با مدیریت مناسب نسبت به تغییرکاربری آن‏ها اقدام صورت گیرد. این موضوع می تواند راهنمای تدوین برنامه‏های محیطی و طراحی روش های یکسان تقلیل کاهش دما هم‏چون برنامه های فضای سبز بر مبنای سیاست های کلی پایداری محیط باشد. امری که در کنار تاًمین آسایش و آرامش محیطی می تواند، زمینه ساز اثر گذاری های عمیق تر و پویاتر شاخص­های محیطی در طرح ها و برنامه هاست(7). عبدی و بهاری(1393) در تحقیقی ضمن معرفی اصول اصلی توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی که شامل کاربری مختلط، پیاده مداری، توسعه فشرده و تسهیلات مربوط به حمل و نقل عمومی می باشد، به این نتیجه دست یافتند که TOD در مسیر دست‏یابی به اهداف توسعهی پایدار شهری و در قالب جنبه های زیست محیطی آن می تواند سهم بسزایی در کاهش میزان سفر شهروندان با خودرو شخصی و همچنین کاهش آلودگی هوا و صوتی ناشی از حرکت وسایل نقلیه شهری داشته باشد. بنابراین برای حصول این اهداف لازم است تا بازنگری‏های اساسی در تهیه ی طرح‏های توسعه ی شهری، طرحهای حمل ونقلی و سیاست‏ها و اقدامات مربوطه صورت گیرد(8). بهزادفر و ذبیحی (1390) در پژوهشی ضمن معرفی اجمالی توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی، به شناسایی ماهیت آن پرداخته است و سپس با مطالعه اصول مورد نظر در این رویکرد، راهنمای کلی برنامه سازی در پروژه­های TOD را با رعایت چهار اصل کلی شامل توسعه فشرده، اختلاط کاربری­ها، پیاده مداری و تسهیلات حمل و نقل و جابه جایی بیان کرده و به این نتیجه رسیدند که برای بهره­گیری از منافع این شکل از توسعه باید بستر مناسبی ایجاد شود. بدین منظور، مکان یابی صحیح ایستگاه های حمل و نقل عمومی و تدوین ضوابط، قوانین و الگوی توسعه محلات و شهرها در چارچوب اصول مطرح شده در رویکرد فوق قبل از هر چیز ضروری به نظر می آید(9).

فاروآ[7] (2016) در پژوهشی ضمن معرفی الگوی توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی به بیان مزایای استفاده این رویکرد پرداخته است که عبارت اند از: افزایش ایمنی و کاهش استفاده از وسایل نقلیه و کاهش آلودگی ها، کاهش استفاده از زمین در توسعه، توسعه پییاده روی و .... (10). مانیک و سیاوکات[8] (2015) در پژوهشی ضمن بررسی اثرات جزایر حرارتی شهری و ارزیابی آسیب پذیری در اندونزی به این نتیجه دست یافته اند که عموما جزایر حرارتی در جاکارتا و لامپونگ به الگو های پوشش زمین مربوط است. همچنین نتایج نشان می دهند که دوشهر مذکور دارای سطح متوسط آسیب پذیری به افزایش دما را دارند. ویلیام و پمپی[9] (2010). در پژوهشی به بررسی نقش بام های سبز در کاهش اثرات جزایر حرارتی شهری پرداختند و به این نتیجه دست یافتند که بام های سبز تأثیر بسزایی در
کاهش اثرات جزایر حرارتی شهری در مقایسه با بام های تیره دارند(11). ونگ[10] و دیگران(2011). به بررسی اثرات جزایر حرارتی شهری و راهکارهای کاهش آن پرداختند که کاهش کیفیت آب، کاهش کیفیت هوا و افزایش گازهای گلخانه ای و تهدید سلامت انسان را به عنوان اثرات جزایر حرارتی شهری و افزایش استفاده از درخت و چوشش گیاهی، بام های سبز و کفپوش های سرد را در کاهش اثرات جزایر حرارتی شهری مطرح نمودند(12).

روش بررسی

1- معرفی منطقه مطالعاتی

شهرستان بجنورد، مرکز استان خراسان شمالی از سمت شمال به جمهوری ترکمنستان، از شرق به شهرستان شیروان، از غرب به شهرستان مانه و سملقان و از جنوب به شهرستان جاجرم محدود است. این شهرستان بر روی دشتی نسبتا پهناور بین کوه­های آلاداغ در جنوب و غرب و کوه­های کپه­داغ در شمال و شرق واقع شده است. وسعت این دشت حدود 100 کیلومتر مربع و ارتفاع آن از سطح دریا 1100 متر می­باشد(انصاری مود،معصومی،26،1389). مساحت شهر بجنورد در حدود 2500 هکتار و در فاصله 250 کیلومتری شمال غرب مشهد(مرکز استان خراسان رضوی)  قرار گرفته است.


 

 

 

شکل1- موقعیت منطقه مطالعاتی


 روش تحقیق

 

تحقیق پیش رو از نوع کاربردی با روش توصیفی برپایه فن پیمایشی انجام شده است. در گام نخست بر پایه تحلیل اطلاعات مربوط به دما بین سالهای 1382 تا 1394، در داخل و پیرامون شهر، سعی در اثبات پدیده جزایر حرارتی در شهر بجنورد (نمونه مورد مطالعه) شده است. برای تحلیل های آماری از نرم افزار Excell و Spss استفاده شده است. از طرفی، از طریق مطالعات کتابخانه ای به جمع آوی ادبیات و مبانی نظری تحقیق پرداخته شده است. از آنجا که علت اصلی ایجاد جزایر حرارتی شهری تغییر در پوشش زمین در نقاط شهری  و نحوه ساخت و ساز بشر می­باشد و با توجه به این‏که الگوی توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی (TOD) در پی برقراری تعادل بین نظام کاربری­زمین با نحوه استفاده از زمین و حمل و نقل عمومی است، به نظر می رسد بتوان با تعدیل راهکارهای اجرای توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی، در راستای کاهش اثرات جزایر حرارتی شهری گام برداشت.

تعریف توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی و جزایر حرارتی

توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی یک تکنیک برنامه ریزی است که هدف آن کاهش استفاده از اتومبیل شخصی و ترویج استفاده از حمل و نقل عمومی و حمل و نقل انسان محور نظیر پیاده روی و دوچرخه سواری از طریق افزایش تراکم، اختلاط کاربری ها و توسعه همگام با محیط زیست در فواصل قابل پیاده‏روی از ایستگاه حمل و نقل عمومی مرکزی است(13)  به طور معمول توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی به عنوان توسعه فشرده تر در یک فاصله پیاده روی آسان که معمولا 1.2 تا 1.4 مایل و یا 5 تا 10 دقیقه پیاده روی  از ایستگاه های حمل و نقل عمومی است (14) که متشکل از استفاده مختلط از قبیل مسکن، محل کار، رستوران و مراکز سرگرمی و تفریح می باشد. در واقع توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی به دنبال خلق جوامع پیاده محور و پایدار برای همه گروه های سنی و درآمدی و فراهم آوردن گزینه های حمل و نقل بیش‏تر و انتخاب الگوهای مسکن متنوع است. این محلات ضمن فراهم آوردن سبک زندگی راحت، فعال و مقرون به صرفه به خلق مکان هایی که بچه های ما می توانند بازی کنند و پدرها و مادر‏های ما بتوانند راحت به پیری برسند می پردازد (15). توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی با ویژگی های: استفاده مختلط، توسعه متوسط تا فشرده، اتصال پیاده محور، گزینه‏های مختلف حمل و نقل مانند پیاده روی، دوچرخه سواری و حمل و نقل عمومی، طراحی شهری و ویژگی های منظر که محیط و خیابان را با هم ادغام می کند، شناخته می شود(14).

ایده توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی برای اولین بار توسط یک معمار و برنامه ریز به نام  پیتر کالتورپ در سال 1980 میلادی  بیان شد(13). درحالی که دیگران از ایده های مشابه حمایت کرده بودند، توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی با انتشار کتاب ((مادرشهرهای جدید آمریکایی)) در سال 1993 توسط کالتورپ به یک برنامه ریزی مدرن و ثابت تبدیل شد. TOD به طور عمومی جامعه ای مختلط که مردم را به زندگی در نزدیکی خدمات حمل و کاهش وابستگی به اتومبیل شخصی تشویق می کند تعریف شده بود و کالتورپ آن را به عنوان      یک راهنمای نوسنتی برای طراحی جوامع پایدار در نظر گرفت کالتورپ که یکی از اعضای جنبش پایداری زیست محیطی بود TOD را به منظور رسیدگی به محیط زیست جوامه توسعه داد. او دریافت که TOD یک راه حل آسان و قابل درک برای رشد منطقه ای است. کالتورپ نیاز سازمان های حمل و نقل را برای جایگزینی منابع درآمدی دریافت که یک دگرگونی طبیعی در سوابق طراحی زیستگاه های انسانی به شمار می آمد. در مهم ترین وعده، TOD کمک کننده برای باز تعریف رویای آمیکایی بود . ..... دونفر از تحلیل‏گران توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی توضیح دادند که این نوع توسعه دارای پتانسیل‏هایی برای سکونت به وسیله بهبود کیفیت زندگی و کاهش هزینه های حمل و نقل خانواده ها و همراه فراهم آوردن مناطقی با محلات مختلط از نظر درآمدی که اثرات زیست‏محیطی را کاهش داده و فراهم آوردن گزینه های جایگزین واقعی برای انبوهی ترافیک می باشد(4). این الگو اخیرا مورد توجه قرار گرفته است و جنبش برنامه ریزی برپایه توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی توسط ملت های آمریکایی و اروپایی شناخته شده است (13)

 

 

جدول1- اهداف و اصول توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی

اهداف

اصل

معیارها

  • حفاظت از منابع
  • حفاظت از فضاهای باز
  • کاهش تغییرات اقلیم
  • بهبود کیفیت هوا
  • بهبود کیفیت آب
  • تنوع زیستی
  •  رفاه محلی
  • افزایش خلاقیت و نوآوری
  • افزایش بهره وری
  • تنوع مسکن
  • ثبات مالی
  • دسترسی و تحرک
  • تنوع و یکپارچگی
  • ایجاد هویت محلی
  • افزایش ایمنی و امنیت
  • بهبود سلامت عمومی

توزیع مسکن قابل استطاعت

 

اتصال

  • مدیریت پارکینگ و حمل و نقل وسایط نقلیه
  • قرارگیری مراکز خدماتی در فاصله قابل پیاده روی از ایستگاه های حمل و نقل عمومی
  • اطمینان از سازگاری و اتصال مراکز با محلات پیرامونی
  • توزیع پارکینگ در حاشیه و پیرامون مراکز به منظور کاهش استفاده از اتومبیل شخصی

 

 

تنوع

  • اختلاط کاربری ها
  • تنوع در گونه های حمل و نقل نظیر پیاده روی، دوچرخه سواری، حمل و نقل عمومی
  • افزایش فرصت در دسترسی به ایستگاه های حمل و نقل عمومی برای مردم
  • تشویق به تنوع در گونه های واحد های مسکونی در نزدیکی تسهیلات حمل و نقلی برای طیف گسترده ای از گروه های سنی و درآمدی

 

تراکم

  • توسعه فشرده
  • افزایش تراکم در مجاورت مراکز و ایستگاه های حمل و نقل عمومی

 

 

 

 

طراحی

  • ایجاد مسیر های مستقیم ، ادامه دار و در ارتباط بین مراکز عمده فعالیتی و مکان ساختمان ها و استفاده مکمل از هم جهت به حداقل رساندن فاصله ازایستگاه های حمل و نقل عمومی.
  • طراحی خیابان های شبکه مانند که اجازه می دهد مقاصد به واسطه پیاده روی به هم متصل شوند.
  • خلق فضاهای عمومی با تأکید بر ساختمان ها و فعالیت های محلی.
  • ایجاده پیاده رو های جذاب که مستقیما به مقاصد محلی متصل شوند.
  • ارایه امکانات رفاهی برای پیاده روی مانند، مناظر جذاب، پیاره روهای مناسب و سنگفرش شده، مبلمان شهری مناسب، هنر شهری، حفاظت آب و هوا و پیاده روهای ایمن و امن.
  • مناسب بودن ایستگاه های حمل و نقل، نیمکت ها و ایجاد فضاهای باز و میادین پیاده.

مأخذ: (9)، (13)،(14)،(16)،(17)، (18)،.(19).

 

افزایش شهرنشینی و صنعتی شدن هرچند موجب افزایش رفاه و آسایش زندگی شده است اما باعث ایجاد مشکلاتی از قبیل گرمایش جهانی، تولید ضایعات صنعتی و آلودگی هوا شده است. جدای از عوارض جانبی جهانی ، دو پدیده شهرنشینی و صنعتی شدن اثرات نامطلوب جدی تر و واضحی را در مناطقی با فعالیت های صنعتی و و استفاده کننده از بناها و مواد مصنوعی داشته است که در نتیجه محیط طبیعی فوق العاده تحت تأثیر قرار گرفته و تعادل ضروری آن از دست رفته است. دو پدیده عمده در شهرهای بزرگ در مقایسه با پیرامونشان مشاهده شده است که یکی دمای بالا نسبت به پیرامون است که جزایر حرارتی شهری نامیده می شود و دیگری دمای پایین نسبت به پیرامون که جزایر سرمایی ( سرد ) شهری[11] است(1) .  با توجه به موضوع این پژوهش بدر ادامه به بررسی جزایر حرارتی شهری پرداخته شده است. جزایر حرارتی شهری به عنوان یکی از نتایج شهرنشینی در سال 1818 توسط هاوارد[12] مستند شد(2). جزایر حرارتی شهری یکی از اثرات زندگی زیست محیطی بشر در مناطق شهری در مقیاس بزرگ است و زمانی شکل می‏گیرد که بخشی از سطح پوشش طبیعی زمین از بین رفته و به جای آن ساختمان ها، راه ها و دیگر بناهای شهری جایگزین شود که این مشکل باعث محدود ساختن تابش خورشید به بنا های شهری در طول روز و بازتابش آن در شب می شود بنابر این فرآیند خنک شدن سطح زمین در شب به کندی اتفاق افتاده و به تبع آن دمای هوای شهرها از مناطق پیرامونی بالاتر می رود (20). در مقیاس منطقه ای کاربری زمین و پوشش زمین مهم‏ترین عوامل هدایت‏گر دماهای شهری هستند. شهرنشینی با جایگزینی سطوح دارای پوشش گیاهی که باعث ایجاد سایه اندازی، خنک کردن به وسیله تبخیر آب و جلوگیری از جاری شدن سیل به واسطه نفوذ دادن آب باران به زمین، با سطوح غیر قابل نفوذ بناها و سازه های شهری به این اختلاف دما دامن می‏زند که این اختلاف دما بسته به ویژگی های جغرافیایی، هندسی و ... شهر متغیر باشد(11). این اختلاف دما معمولا بین 5 تا 6 درجه سانتی گراد و در شهر های بزرگ بین 6 تا 8 درجه سانتی گراد در شب های که آسمان صاف است گزارش شده است(20). جزایر حرارتی شهری پاسخی متقابل به عوامل مختلفی است که می‏توان آن ها را به دو دسته عوامل قابل کنترل و عوامل غیرقابل کنترل تقسیم بندی کرد که خود این عوامل نیز به عوامل مختلفی از قبیل سرعت هوا و باد، ابر در آسمان و اثر دایمی متغیرهایی از قبیل سطوح سبز، مصالح ساختمان ها و تابش خورشید و . . . . بستگی دارد. گرمای تولید شده در مناطق شهری ناشی از عوامل مختلفی از قبیل تابش خورشید، نیروگاه ها، اتومبیل ها ، کولرها و دستگاه های تهویه و دیگر منابع انسانی می باشد که تقریبا گرمای ناشی از همه عوامل و منابع انسانی بلافصله و مستقیما به محیط وارد می‏شود از جهت دیگر فقط بخشی از تابش خورشید باعث افزایش دمای محیط می شود و بیش‏تر آن توسط ساختمان ها و مواد پیچیده شهری جذب می شوند و مستقیما در افزایش گرمای شهری تأثیر می گذارند. این ذخیره سازی تابش خورشید به شکل انرژی گرمایی از طلوع آفتاب شروع شده و تا اواخر بعد از ظهر ادامه می یابد و پس از غروب آفتاب زمین شروع به سرد شدن می کند اما انرژی ذخیره شده در مواد سازه های شهری در محیط آزاد می شوند که مقدار این انرژی به عوامل قابل کنترلی از قبیل ویژگی های سطح، مشخصات مصالح شهری و . . . . بستگی دارد(1). به طور کلی این پدیده نتیجه تأثیرات پیچیده فرایندهای شهری روی اقلیم آن است. این فرآیندها موجب می‏شوند که شهرها به وسیله یک توده هوای گرم محصور شوند که در طول روز ارتفاع آن حدود 120 متر است و در شب به بیش از دو برابر این مقدار می رسد(21). معمولا درجه حرارت جزیره حرارتی شهرها در یک نقطه از حداکثر مقدار برخوردار است. اختلاف دمای بین نقطه مزبور و دمای حومه شهر به عنوان شدت جزیره حرارتی تلقی می‏شود (22). این شدت (اختلاف دمای بین شهر و روستا) با فاصله گرفتن از مرکز شهر کاهش می‏یابد (21). عوامل ایجاد جزایر حرارتی شهری در جدول زیر بیان شده اند.

 


 

جدول2- عوامل بروز جزایر حرارتی

دهقان:1382

مقدار خالص تابش خورشیدی، گرمای مصنوعی، جریان گرمایی نهان و نامحسوس، گرمای ذخیره شده در زمین و ساختمان‏ها، شکل هندسی ساختمان‏ها، کاهش تبخیر و تعرق، افزایش ذخیره گرمای محسوس، آلودگی هوا

مهرگان و همکاران:1392

نفوذ ناپذیری مصالح ساختمان‏های شهر در برابر آب، استفاده از مصالح تیره رنگ در نواحی شهرها، آرایش دره مانند ساختمانها

حاجی محمدی:1393

تراکم ساختمان، ارتفاع نفوذ پذیری سطح، وجود یا نبود درختان و گیاهان، رنگ های سطحی، سطح مواد، شرایط آب­وهوایی، ساختمان‏های نامنظم و بی قاعده،

مفیدی، زارع مهذبیه :1392

تغییر سطح زمین در اثر توسعه شهری، گرمایش ساختمان‏ها، آلودگی هوا، استفاده از مصالح نامناسب مانند آسفالت

Wong. Et al, 2008

کاهش پوشش گیاهی و توسعه فضاهای شهری، مصالح استفاده شده در مناطق شهری نظیر آسفالت، سقف ها با قدرت جذب بالای تابش خورشید، ابعاد و اندازه های فضاهای شهری و ساختمان ها و تأثیر بر جهت بازتاب نور خورشید و وزش باد

EPA :2011

کاهش پوشش گیاهی در مناطق شهری، خواص مواد شهری، هندسه شهری(ارتفاع و فاصله ساختمان‏ها)، آب­وهوا(آسمان روشن و باد آرام)، موقعیت جغرافیایی(نزدیکی به اجسام آبی بزرگ و نواحی کوهستانی)

مأخذ: (6)،(12)،(21)،(23)،(24)،(25)

 

 

برای بررسی جزیره حرارتی به طور کلی دو روش وجود دارد: 1- استفاده از داده های دمای اندازه گیری شده در ایستگاه های هواشناسی، 2- استفاده از باند حرارتی تصاویر ماهواره ای. در شهر بجنورد با توجه به اطلاعات در دسترس، جهت بررسی وقوع یا عدم وقوع جزیره حرارتی،  نحوه تغییرات دما در طی سال­های 1382-1394استفاده شده است. بدین منظور ابتدا دمای متوسط هوا با Excel محاسبه شده و سپس نمودارهای ماهانه و سالانه  این داده­ها در ساعات سینوپتیکی، رسم شده است.


در شکل 1 نمودارهای ماهانه و شکل 2 و 3 نمودار های سالیانه تغییرات دمای متوسط ساعتی هوا بین سال‏های 1382 تا 1394  نشان داده شده است. همان‏گونه که مشاهده می شود، به طور کلی دمای هوای شهر در این دوره زمانی افزایش یافته است و این افزایش در کلیه ماه ها مشاهده می شود. این امر نشان دهنده پدیده جزایر حرارتی در شهر بجنورد است. البته روند افزایش دما لزوماً در نمودارهای ترسیم شده اکیداً صعودی نیست چراکه شدت افزایش دما در زمانهای متفاوت به طور قطع متفاوت خواهد بود.

 

 

شکل2- دمایمتوسطماهانه شهربجنورددر  ششماههاول (سال های 1393-1382)

 

 

شکل3- دمایمتوسطسالیانه شهربجنورد(سال های 1393-1382)

 

 

با توجه به این‏که آخرین داده های مربوط به دما مربوط به شش ماهه اول سال 1394 بوده است، در نمودار ذیل، تحلیل تغییرات دما در شش ماهه اول سال در سالهای 1394-1382 ترسیم شده است:

 

 

 

شکل4- دمایمتوسطسالیانه شهربجنورد شش ماهه اول سال(سال های 1394-1382)

 


اختلاف دما بین داخل شهر (نقطه نمونه میدان دولت) و حومه شهر (پلیس راه) نیز مورد تحلیل قرار گرفته است. شکل 4، تصویر اختلاف دما محدوده شهر بجنورد و اطراف آن را در سال‏های 1382 تا 1394 نشان می دهد. در نقشه دما، مناطق روشن تر محل باغات داخل و اطراف شهر و بخش های تیره، مناطق مسکونی و نیز مناطق بایر را نشان می دهد. متوسط دما سالیانه در ایستگاه پلیس راه (حومه شهر) در سال 1382 برابر 13.3 درجه سانتی گراد بوده که در سال 1393 به 14.2درجه سانتی گراد رسیده است. دلیل افزایش دما تبدیل برخی زمین‏های باغی و کشاورزی به ساخت و سازهای مسکونی است. همچنین به‏طور ملموس تری، با توجه به اطلاعات در دسترس، متوسط دمای ماهیانه در شش ماهه نخست سال در سال 1382 برابر 19 درجه سانتی گراد بوده که این عدد در سال 1393 به 21.1 و در سال 1394 به 21.8 رسیده است. این اختلاف دمایی بین حومه و داخل شهر و افزایش دمایی در طول سال‏های مورد بررسی، مبیین پدیده جزایر حرارتی در شهر بجنورد می باشد.

 

 

شکل5- نقشه پیوسته دمایی سطح شهر بجنورد در بین سالهای 1394-1382

 

 

شکل6- نقشه پیوسته دمایی سطح شهر بجنورد و مناطق ساخته شده در بین سال‏های 1394-1382

 

 

نتیجه گیری

 

با توجه به نتایج بدست آمده در این پژوهش، توسعه شهری به خاطر دلایلی چون  ایجاد تغییر در پوشش زمین و ضریب زبری سطح، منجر به تغییرات مکانی دمای تابش سطح می شود که این مساله وقوع پدیده جزایر حرارتی در شهر بجنورد را نشان می دهد. همان طور که گفته شد پیشرفت های تکنولوژیک و از آن ره توسعه شهرها و سکونت‏گاه‏های انسانی، جوامع امروزین ما را با مزایا و معایب زیادی رو به رو ساخته است. هرچند که مزایای زندگی همراه با تکنولوژیک بر کسی پوشیده نیست اما دنیای امروزه آنقدر در رشد و توسعه غرق شده است و پیامد‏های منفی این رشد را نادیده گرفته است که زنگ خطر برای همه ساکنان و موجودات این کره خاکی به صدا در آمده است. مشکلات زیست محیطی، اجتماعی، اقتصادی و . . . . که اکثر جوامع با آن درگیر هستند. مشکلاتی از قبیل آلودگی منابع، کمبود منابع، آلودگی هوا و . . . . یکی از مشکلاتی که زاییده­ی فعالیت های انسانی و رشد توسعه شهرهاست، پدیده
جزایر حرارتی شهری می باشد که شهرها ( به خصوص کلان‏شهرها) را با طیفی از مشکلات مواجه ساخته است که می‏تواند شامل افزایش دمای هوای شهر ها تا مرگ و میر بر اثر پیامدهای این گرما باشد. محققین راهکارهای مختلفی برای کاهش اثرات این پدیده در شهر ها ذکر کرده اند که تا حدود زیادی می تواند گره گشای مسایل مربوط به پدیده جزایر حرارتی شهری باشد. در این نوشتار، رویکرد TOD به‏عنوان یک راه حل مد نظر قرار گرفت. برای بررسی نقش توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی در کاهش اثرات جزایر حرارتی شهری اصول توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی و همچنین راهکارهای کاهش جزایر حرارتی شهری مرور شد. در خاتمه با تلفیق "اصول توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی" و "راهکارهای کاهش اثرات جزایر حرارتی شهری"، نمودار ترسیم شده در شکل 7 نتیجه گیری شد.

 

 

 

 

 

 

شکل 7-  تلفیق اصول توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی  با راهکارهای کاهش اثرات جزایر حرارتی شهر

 

 

باید توجه نمود که نقش کاربری زمین، برنامه ریزی شهری و طراحی شهری در جهت اجرای این تلفیق راهکارها نقشی   بسیار مهم و کلیدی است. در جدول زیر جایگاه کاربری زمین در رهیافت توسعه مبتنی بر حمل و نقل عمومی مشخص شده است.

 

 

جدول3- جایگاه کاربری زمین در رهیافتTOD

اصول TOD

راهکارهای TOD

نقش کاربری زمین در اجرای راهکارها

افزایش تراکم

افزایش تراکم در نواحی پیرامونی ایستگاه­های حمل و نقل

فشردگی و اختلاط کاربری ها در عین افزایش تراکم ساختمانی جهت کاهش رشد افقی و کاهش تولید سفر

افزایش تنوع حمل و نقلی و کالبدی

توسعه پیاده روی دوچرخه سواری و حمل و نقل عمومی

اختلاط کاربری ها

توجه به کاربری های جاذب برای پیاده روی و دوچرخه سواری

توجه به اختلاط کاربری ها پیرامون ایستگاه های حمل و نقل عمومی

تنوع انواع کاربری های شهری

ارتباط  و اتصال

افزایش گزینه های جابه جایی و حمل و نقل

سیستم یکپارچه پیاده روی و دوچرخه سواری

برقراری ارتباط بین مراکز با کاربری های مهم به واسطه حمل و نقل عمومی راه های پیاده و دو چرخه

تنوع در طراحی فضاهای شهری

خلق محیطی پیاده مدار و جذاب

توجه به کاربری های جاذب برای افزایش پیاده روی و کاهش استفاده از اتومبیل

 

 

منابع

 

  1. Rizwan AM, Dennis LY, Chunho LI. A review on the generation, determination and mitigation of Urban Heat Island. Journal of Environmental Sciences. 2008 Jan 1;20(1):120-128.
  2. Mirzaei PA, Haghighat F. Approaches to study urban heat island–abilities and limitations. Building and Environment. 2010 Oct 31;45(10):2192-2201.
  3. Wong E, Akbari H, Bell R, Cole D. Reducing urban heat islands: compendium of strategies. Environmental Protection Agency, retrieved 2011 May 6; 21(1):1-19.
  4. Carlton I. Histories of Transit-Oriented Development. 2007.
  5. موسوی بایگی، محمد، اشرف، بتول، فرید حسینی، علیرضا، میان آبادی، آمنه. بررسی جزیره حرارتی شهر مشهد با استفاده از تصاویر ماهوارهای و نظریه فرکتال. مجله جغرافیا و مخاطرات طبیعی. بهار 1391، شماره 2: 35-48.
  6. مهرگان، حسین، رهامی، محمد باقر، خاکنژاد، عبدالصادق. بررسی مدیریت زیست محیطی جزایر حرارتی شهری. همایش ملی معماری، شهرسازی و توسعه پایدار با محوریت از معماری بومی تا شهر پایدار: زمستان 1392، مشهد، ایران.
  7. رنگزن، کاظم، فیروزی، محمدعلی، تقی زاده، ایوب، مهدی زاده، رامین. بررسی و تحلیل نقش کاربری اراضی در شکل گیری جزایر حرارتی با استفاده از S.R و GIS : نمونه موردی شهر اهواز. سمینار ملی کاربرد GIS در برنامه ریزی اقتصادی، اجتماعی و شهری: بهار1390، تهران، ایران.
  8. عبدی، محمد حامد. و بهاری، مهدی. نقش رویکرد توسعه ی حمل و نقل محور در کاهش آلودگی های ناشی از ترافیک شهری. ششمین همایش ملی برنامه‏ریزی و مدیریت شهری با تأکیدبر مؤلفه های شهر اسلامی: پاییز1393، مشهد، ایران.
  9. بهزادفر، مصطفی. و ذبیحی، مریم. راهنمای برنامه‏سازی حوزه های شهری در چارچوب توسعه مبتنی برحمل و نقل عمومی. فصلنامه علمی-پژوهشی باغ نظر. پاییز 1390، شماره18: 39-50.
    1. PHaroah, T. The benefit of transit oriented development. RTPI-TPS Conference. Birmingham21st november2016. Birmingham, England.
    2. Manik, T.K & Syaukat, S. The impact of urban heat islands Assessing vulnerability in Indonesia. Asian Cities Climate Resilience. 2015. Working Paper Series 13: 2015
    3. 12-Wong, E., Akbari, H., Bell, R., & Cole, D. Reducing urban heat islands: compendium of strategies. Environmental Protection Agency, retrieved May, 12, 2011.
    4. Hedayatifard, M & Hosseinian, M. Application of the concept Transit-Oriented development in linear urban spatial structures: (Fereidunkenar as the case study).2012. Malaysia, Kuala Lampur
    5. New Haven Hartford Springfield Rail Program. Transit‐Oriented Development (TOD) Succes Stories.2016. NHHS Rail Program. www.nhhsrail.com
    6. Reconnecting America. Why Transit‐Oriented Development and Why now? the Center for Transit-Oriented Development. 2007
    7. City Planning and Development Department Kansas City, Missouri. Transit‐Oriented Development Policy Draft.2002
    8. Cullen, M. Katz, D. Looft, A. Martinez, L.& Rosintoski, E. Parking Policy and Transit-oriented Development. December2009
    9. Li, C. N., & Lai, T. Y. Sustainable Development and Transit-Oriented Development Cities in Taiwan. The 12th Annual Sustainable Development Research Conference. 2006. Hong Kong
    10. رفیعیان، مجتبی. پورجعفر، محمدرضا. تقوایی، علی اکبر، صادقی، علیرضا. ارائه فرآیند طراحی شهری، اجتماعات محلی با تأکید بر رویکرد توسعه حمل ونقل محور، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات شهری. بهار1393، شماره6: 59-74.
      1. Mousavi-Baygi, M., Ashraf, B., & Miyanabady, A. The investigation of Tehran’s heat island by using the surface ozone and temperature data. International Journal of Applied Environmental Sciences.2010. Volume 5, Number 2, pp. 189–200.
      2. دهقان، مهدی. جزایر گرمایی شهری نمونه‏هایی از تغییر اقلیم، مجله رشد آموزش جغرافیا. تابستان1382. شماره 38 : 28-35
      3. حاجی محمدی، علیرضا. رویکرد برنامه ریزی های جدید شهری در کاهش جزایر حرارتی، اولین همایش ملی معماری، عمران و محیط زیست شهری. 1393. همدان، ایران.
      4. مفیدی، مجید، زارع مهذبیه، آیدا. مصالح سطوح پیاده رو شهری به منظور کاهش اثر جزایر گرمایی. فصلنامه تخصصی معماری طراح. پاییز1392. شماره: 8: 20-33.
        1. EPA. Reducing Urban Heat. Compendium of strategies. Urban Heat Island Basics, 2011, 1-22. ‏


1- دکتری شهرسازی اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران. *(مسوول مکاتبات)

[2]-  کارشناسی ارشد برنامه­ریزی شهری دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

[3]- PhD Islamic Urbanism at Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran. *(Corresponding Author)

[4]- Master of urban planning at Shahid Beheshti university, Tehran, Iran.

[5] - Urban Heat Islands

[6] - Transportation Oriented Development

1- Tim PHaroah

2- Manik and Syaukat

3- William and Pompeii

4- Wong and et al

[11]- Urban cool islands

[12]  -Luck Haward

  1. Rizwan AM, Dennis LY, Chunho LI. A review on the generation, determination and mitigation of Urban Heat Island. Journal of Environmental Sciences. 2008 Jan 1;20(1):120-128.
  2. Mirzaei PA, Haghighat F. Approaches to study urban heat island–abilities and limitations. Building and Environment. 2010 Oct 31;45(10):2192-2201.
  3. Wong E, Akbari H, Bell R, Cole D. Reducing urban heat islands: compendium of strategies. Environmental Protection Agency, retrieved 2011 May 6; 21(1):1-19.
  4. Carlton I. Histories of Transit-Oriented Development. 2007.
  5. موسوی بایگی، محمد، اشرف، بتول، فرید حسینی، علیرضا، میان آبادی، آمنه. بررسی جزیره حرارتی شهر مشهد با استفاده از تصاویر ماهوارهای و نظریه فرکتال. مجله جغرافیا و مخاطرات طبیعی. بهار 1391، شماره 2: 35-48.
  6. مهرگان، حسین، رهامی، محمد باقر، خاکنژاد، عبدالصادق. بررسی مدیریت زیست محیطی جزایر حرارتی شهری. همایش ملی معماری، شهرسازی و توسعه پایدار با محوریت از معماری بومی تا شهر پایدار: زمستان 1392، مشهد، ایران.
  7. رنگزن، کاظم، فیروزی، محمدعلی، تقی زاده، ایوب، مهدی زاده، رامین. بررسی و تحلیل نقش کاربری اراضی در شکل گیری جزایر حرارتی با استفاده از S.R و GIS : نمونه موردی شهر اهواز. سمینار ملی کاربرد GIS در برنامه ریزی اقتصادی، اجتماعی و شهری: بهار1390، تهران، ایران.
  8. عبدی، محمد حامد. و بهاری، مهدی. نقش رویکرد توسعه ی حمل و نقل محور در کاهش آلودگی های ناشی از ترافیک شهری. ششمین همایش ملی برنامه‏ریزی و مدیریت شهری با تأکیدبر مؤلفه های شهر اسلامی: پاییز1393، مشهد، ایران.
  9. بهزادفر، مصطفی. و ذبیحی، مریم. راهنمای برنامه‏سازی حوزه های شهری در چارچوب توسعه مبتنی برحمل و نقل عمومی. فصلنامه علمی-پژوهشی باغ نظر. پاییز 1390، شماره18: 39-50.
    1. PHaroah, T. The benefit of transit oriented development. RTPI-TPS Conference. Birmingham21st november2016. Birmingham, England.
    2. Manik, T.K & Syaukat, S. The impact of urban heat islands Assessing vulnerability in Indonesia. Asian Cities Climate Resilience. 2015. Working Paper Series 13: 2015
    3. 12-Wong, E., Akbari, H., Bell, R., & Cole, D. Reducing urban heat islands: compendium of strategies. Environmental Protection Agency, retrieved May, 12, 2011.
    4. Hedayatifard, M & Hosseinian, M. Application of the concept Transit-Oriented development in linear urban spatial structures: (Fereidunkenar as the case study).2012. Malaysia, Kuala Lampur
    5. New Haven Hartford Springfield Rail Program. Transit‐Oriented Development (TOD) Succes Stories.2016. NHHS Rail Program. www.nhhsrail.com
    6. Reconnecting America. Why Transit‐Oriented Development and Why now? the Center for Transit-Oriented Development. 2007
    7. City Planning and Development Department Kansas City, Missouri. Transit‐Oriented Development Policy Draft.2002
    8. Cullen, M. Katz, D. Looft, A. Martinez, L.& Rosintoski, E. Parking Policy and Transit-oriented Development. December2009
    9. Li, C. N., & Lai, T. Y. Sustainable Development and Transit-Oriented Development Cities in Taiwan. The 12th Annual Sustainable Development Research Conference. 2006. Hong Kong
    10. رفیعیان، مجتبی. پورجعفر، محمدرضا. تقوایی، علی اکبر، صادقی، علیرضا. ارائه فرآیند طراحی شهری، اجتماعات محلی با تأکید بر رویکرد توسعه حمل ونقل محور، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات شهری. بهار1393، شماره6: 59-74.
      1. Mousavi-Baygi, M., Ashraf, B., & Miyanabady, A. The investigation of Tehran’s heat island by using the surface ozone and temperature data. International Journal of Applied Environmental Sciences.2010. Volume 5, Number 2, pp. 189–200.
      2. دهقان، مهدی. جزایر گرمایی شهری نمونه‏هایی از تغییر اقلیم، مجله رشد آموزش جغرافیا. تابستان1382. شماره 38 : 28-35
      3. حاجی محمدی، علیرضا. رویکرد برنامه ریزی های جدید شهری در کاهش جزایر حرارتی، اولین همایش ملی معماری، عمران و محیط زیست شهری. 1393. همدان، ایران.
      4. مفیدی، مجید، زارع مهذبیه، آیدا. مصالح سطوح پیاده رو شهری به منظور کاهش اثر جزایر گرمایی. فصلنامه تخصصی معماری طراح. پاییز1392. شماره: 8: 20-33.
        1. EPA. Reducing Urban Heat. Compendium of strategies. Urban Heat Island Basics, 2011, 1-22. ‏