بررسی نحوه برنامه ریزی و مدیریت پارکها با تاکید بر توسعه پایدار (نمونه موردی پارک بوستان گفتگو – تهران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده محیط زیست و انرژی، واحد علوم و تحقیقات تهران، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران ایران. *(مسوول مکاتبات)

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد مدیریت محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

هدف از انجام این تحقیق بررسی نحوه برنامه ریزی و مدیریت پارکها با تاکید بر توسعه پایدار(نمونه موردی بوستان گفتگو – تهران) می­باشد به همین منظور نحوه برنامه ریزی و مدیریت پارک بوستان گفتگو مورد بررسی قرار گرفت.
شناسایی نقاط قوت،ضعف ، فرصتها  وتهدید های  موجود بوستان  گفتگوبااستفاده از ابزار  SWOT  انجام شد.جامعه و نمونه آماری مورد مطالعه در تحقیق مدیران،کارشناسان،کارمندان و پرسنل اداری و پیمانکاران از مجموعه بوستان گفتگو با استفاده از فرمول کوکران انتخاب شدند.تعداد100 پرسشنامه تعداد بین مدیران،کارشناسان،کارمندان بخش اداری و پیمانکاران بوستان توزیع و نظر خواهی شد . سپس فرضیه های تحقیق مورد بررسی قرارگرفت تا ارتباط معنی دار بر روی متغیر ها مشخص شود.
نتیجه حاصل از تجزیه و تحلیل آماری  اطلاعات نشان می دهد :فرضیه شماره 1 تحقیق "برنامه ریزی در منابع انسانی به ارتقا بهینه  پارک بوستان گفتگو کمک می کند"با محاسبه فراوانی درصدی،محاسبه آزمون پیرسون ،وجود تفاوت معنی دار بین سوالات تایید و فرضیه اثبات شد.
فرضیه شماره 2 تحقیق-"مدیریت در نحوه مصرف آب،انرژی،نوع پوشش گیاهی و خاک در ارتقا بهینه بوستان تاثیر گذار است."با محاسبه فراوانی درصدی،محاسبه آزمون پیرسون،وجود تفاوت معنی دار بین سوالات  تایید و فرضیه اثبات تایید شد.
فرضیه شماره 3 تحقیق-"نظارت، هدایت و کنترل مستمردر تامین منابع،امکانات، به ارتقابوستان گفتگو کمک می کند."با محاسبه فراوانی درصدی،محاسبه آزمون پیرسون ،وجود تفاوت معنی دار بین سوالات تایید و فرضیه  اثبات شد.
فرضیه  شماره 4 تحقیق-"نحوه مدیریت و نظارت ،به توسعه ارتقا جسمی و روانی شهروندان و جذب توریست می انجامد."با محاسبه فراوانی درصدی،محاسبه آزمون پیرسون ،وجود تفاوت معنی دار بین سوالات تایید و فرضیه اثبات شد.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 


 

 

فصلنامه انسان و محیط زیست، شماره 43، زمستان 96

 

بررسی نحوه برنامه ریزی و مدیریت پارکها با تاکید بر توسعه پایدار

(نمونه موردی پارک بوستان گفتگو تهران)

 

اکرم الملوک لاهیجانیان[1]*

lahijanian@hotmail.com

الناز سمائی[2]

چکیده

هدف از انجام این تحقیق بررسی نحوه برنامه ریزی و مدیریت پارکها با تاکید بر توسعه پایدار(نمونه موردی بوستان گفتگو – تهران) می­باشد به همین منظور نحوه برنامه ریزی و مدیریت پارک بوستان گفتگو مورد بررسی قرار گرفت.

شناسایی نقاط قوت،ضعف ، فرصتها  وتهدید های  موجود بوستان  گفتگوبااستفاده از ابزار  SWOT  انجام شد.جامعه و نمونه آماری مورد مطالعه در تحقیق مدیران،کارشناسان،کارمندان و پرسنل اداری و پیمانکاران از مجموعه بوستان گفتگو با استفاده از فرمول کوکران انتخاب شدند.تعداد100 پرسشنامه تعداد بین مدیران،کارشناسان،کارمندان بخش اداری و پیمانکاران بوستان توزیع و نظر خواهی شد . سپس فرضیه های تحقیق مورد بررسی قرارگرفت تا ارتباط معنی دار بر روی متغیر ها مشخص شود.

نتیجه حاصل از تجزیه و تحلیل آماری  اطلاعات نشان می دهد :فرضیه شماره 1 تحقیق "برنامه ریزی در منابع انسانی به ارتقا بهینه  پارک بوستان گفتگو کمک می کند"با محاسبه فراوانی درصدی،محاسبه آزمون پیرسون ،وجود تفاوت معنی دار بین سوالات تایید و فرضیه اثبات شد.

فرضیه شماره 2 تحقیق-"مدیریت در نحوه مصرف آب،انرژی،نوع پوشش گیاهی و خاک در ارتقا بهینه بوستان تاثیر گذار است."با محاسبه فراوانی درصدی،محاسبه آزمون پیرسون،وجود تفاوت معنی دار بین سوالات  تایید و فرضیه اثبات تایید شد.

فرضیه شماره 3 تحقیق-"نظارت، هدایت و کنترل مستمردر تامین منابع،امکانات، به ارتقابوستان گفتگو کمک می کند."با محاسبه فراوانی درصدی،محاسبه آزمون پیرسون ،وجود تفاوت معنی دار بین سوالات تایید و فرضیه  اثبات شد.

فرضیه  شماره 4 تحقیق-"نحوه مدیریت و نظارت ،به توسعه ارتقا جسمی و روانی شهروندان و جذب توریست می انجامد."با محاسبه فراوانی درصدی،محاسبه آزمون پیرسون ،وجود تفاوت معنی دار بین سوالات تایید و فرضیه اثبات شد.

کلمات کلیدی: مدیریت،برنامه ریزی،بوستان گفتگو،جذب توریست.

 

 

مقدمه

 

بوستان گفتگو در منطقه غرب تهران و در محدودة منطقة 2 شهرداری تهران قرار دارد. این بوستان از شمال به پل های تقاطع بزرگراه های چمران غرب، ازجنوب به خیابان جواد فاضل، از شرق به بزرگراه چمران و از غرب به کوی نصر محدود می شود. به دلیل کمبود فضای سبز و کثرت جمعیت در این منطقه، بوستان نقش بسیار مهم و اصلی در کاهش آلودگی هوای منطقه وجاذبه های گردشگری و  پر کردن اوقات فراغت شهروندان به ویژه جوانان دارد. (1)مساحت بوستان حدود 23 هکتار است ، 11 هکتار آن به کاشت 120 گونة گیاه فصلی دائمی اختصاص یافته است. و با بهره گیری از فرهنگ و معماری ملل مختلف، سبک های طراحی متفاوت به شهروندان معرفی شده است. طراحی فضای سبز بوستان نیز مطابق با طراحی و متناسب با شرایط اقلیمی منطقه ساماندهی شده  است.(2)

پیش بینی فضاهای گوناگون با کاربری های متفاوت این فضا را به یکی از بوستان های فرامنطقه ای زیبای تهران تبدیل کرده است و گردشگران داخلی و خارجی زیادی را خود جذب میکند(3).

یکی از ویژگی های بوستان گفتگو، وجود سبک های طراحی متعدد در آن می باشد که این امکان را به مراجعه کنندگان می دهد تا از نزدیک بانما و سازماندهی پارک در کشورهای مختلف آشنا شوند. از این رو می توان این بوستان را به عنوان یکی از بوستان های آموزشی  نیزمعرفی نمود.آب مورد نیاز بوستان از طریق قنات قلقله که سرچشمه آن زیر پل ولایت( واقع در بزرگراه نیایش) است تأمین می شود(4). سیستم آبیاری تحت فشار طراحی شده است.آب آشامیدنی بوستان از طریق ذخیره آب شهری در یک منبع زیرزمینی ذخیره و  تأمین میشود. تا نیاز محوطه رستوران،سرویس های بهداشتی، ساختمان های اداری دستگاه های آبخوری را برآورده  کند.(5)

نیروی برق بوستان با اخذ انشعاب 20 کیلو ولت از شرکت توزیع برق شمال غرب تهران و احداث پست ترانسفورماتور، هر یک به قدرت 630 کیلوولت آمپر تأمین شده است. (6) توزیع برق از طریق کابل کشی به صورت زیرزمینی و نصب تابلوهای ویژه در محوطه طراحی و اجرا شده ،دربوستان با توجه به معماری فضاهای داخلی از چراغ های مناسب استفاده شده است (7). 30 پایه سولار در بوستان در نظر گرفته شده تا از هدر رفتگی انرژی جلوگیری کند.(8)

روشومواد

تحقیق مطالعه توصیفی از نوع پیمایشی است . مبتنی بر کسب حقایق و تجزیه و تحلیل  آن است. با استفاده از ابزار SWOT نقاط قوت ،ضعف،فرصتها و تهدید های پارک شناسایی شد.سپس از طریق تنظیم پرسشنامه,31 سوال به گونه  چک لیست  طراحی شد و اطلاعات لازم با نظر خواهی از جامعه آماری شامل 100نفر از مدیران،پرسنل اداری،کارمندان و  پیمانکاران بدست آمد . آزمون فرضیه ها با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون تفاوت معنی دار بین متغیرهای تحقیق سنجیده شد.

تعین نمونه و حجم نمونه  با استفاده از فرمول کوکران برابر 100 نفربرآورد شد.(9)

 

: D درجه اطمینان=08/0

: Nحجم جامعه آماری=300

: Zضریب اطمینان=96/1

: Pوجود صفت مورد نظر=5/0

: Qعدم وجود صفت مورد نظر=5/0

یافته ها

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


جدول 1- تحلیل جدول SWOT

نقاط قوت

Strength

-دسترسی به قنات و استفاده از منابع آب طبیعی برای آبیاری فضای سبز و عدم استفاده از آب شرب شهری

-نحوه مصرف آب با هدف حفظ محیط زیست

-ایجاد جاذبه های گردشگری و برنامه ریزی برای جذب گردشگر

-ایجاد محفظه های مناسب و مطابق استاندارد برای نگهداری زباله

-برنامه ریزی برای برای مصرف آب مورد استفاده برای آبیاری فضای سبز و استفاده از تجهیزات استاندارد

-استفاده از انرژی خورشید برای تامین بخشی از برق مورد نیاز بوستان

نقاط ضعف

Weakness

-عدم توان تولید گل و گیاه مورد نیاز با توجه به برخورداری از شرایط موردنیاز

-برگزاری نمایشگاه در محوطه پارک

-مطابق نبودن کود مورد استفاده با استاندارد های موجود

-عدم سازگاری کود مورد استفاده در بوستان با رعایت سلامت شهروندان بازدید کننده از بوستان

-نحوه خرید کود مورد نیاز

فرصت ها

Opportunity

-استفاده بیشتر از رنگ های شاد در طراحی ها و رنگ آمیزی تجهیزات بوستان

-ایجاد فضا و حمایت از مشارکت های مردمی در طرح های بوستان

-اشاعه بیشتر امور فرهنگی از طریق استفاده از وسایل ارتباطی موثر

-انتخاب گل و گیاه بر اساس زیبایی و کاهش  بیشترآلودگی های  زیست محیطی با تمرکز برکاهش آلودگی هوا و آلودگی های صوتی

-استفاده از پیشنهادات کارشناسان برای مدیریت بهینه بوستان

تهدید ها

Threats

-ناکافی بودن بودجه بوستان گفتگو و عدم پاسخگویی به نیاز های این بوستان

-وجود آلودگی های صوتی ناشی از اتوبان چمران و افزایش این آلودگی ها در زمان هایی که پارک از  بیشترین مراجعه کننده برخوردار است

- عدم در اختیار قرار دادن اطلاعات مربوط به بودجه که از طرف شهرداری موافقت شده

- تامین بخش بیشتر برق مورد نیاز بوستان از برق شهری با وجود امکان تولید بیشتر برق از طریق انرژی خورشیدی

- تخریب پارک به دلیل ازدحام جمعیت ناشی از برگزاری نمایشگاه گل و گیاه

 


1- آیا برنامه ریزی در خصوص آب مصرفی پارک دارید؟ در پاسخ به این سوال حدود 49.5 درصد اسپرینکلر،17.7 درصد اسپرینکلرو آبیاری دستی،حدود 9 درصد اسپرینکلر و بازیافت و حدود 24 درصد روشهای نوین را پیشنهاد کرده اند.

 


 

 

جدول 2- میزان اب مصرفی پارک


 

فراوانی

درصد

درصد معتبر

درصد تجمعی

دارای پاسخ

اسپرینکلر

39

39

4/49

4/49

اسپرینکلر و آبیاری دستی

14

14

7/17

1/67

اسپرینکلر و بازیافت

7

7

9/8

9/75

روشهای نوین

19

19

1/24

100

جمع کل

79

79

100

 

بی پاسخ

0

21

20

 

 

جمع کل

100

100

 

 

 

نمودار1-میزان اب مصرفی

 

 

 


1- آیا نوع پوشش گیاهی مصرف شده در پارک به گونه­ای است که در کاهش صدا موثر باشد؟

در پاسخ به این سوال حدود 21.5 درصدازپاسخگویان،  نوع
پوشش گیاهی مصرف شده در پارک را در کاهش صدا موثر نمی دانند،حدود 43.5 درصد گزینه نسبتا و حدود 35 درصد گزینه تا حدودی را انتخاب کرده اند.


 

جدول 2- نوع پوشش گیاهی مصرف شده در پارک

 

فراوانی

درصد

درصد معتبر

درصد تجمعی

دارای پاسخ

 

اصلا

20

20

3/21

3/21

نسبتا

41

41

6/43

9/64

تاحدودی

33

33

1/35

100

جمع کل

94

94

100

 

بی پاسخ

0

6

6

 

 

جمع کل

100

100

 

 

 

 

 


 

نمودار2- نوع پوشش گیاهی مصرف شده در پارک


2-   آیا برگزاری نمایشگاه گل و گیاه به ارتقائ کیفی پارک منجر می شود؟

در پاسخ به این سوال ،15 درصد از پاسخگویان گزینه کاملا ،13 درصد گزینه غالبا ،18 درصد گزینه تا حدودی و 54 درصد گزینه اصلا را انتخاب کرده اند.

 

 

جدول 3- برگزاری نمایشگاه گل و گیاه

فراوانی

درصد

درصد معتبر

درصد تجمعی

 

کاملا

15

15

15

دارای پاسخ

غالبا

13

13

13

تاحدودی

18

18

18

اصلا

54

54

54

 

 

 

 

نمودار3- برگزاری نمایشگاه گل و گیاه

 


3-   آیا مشارکت مردم در امور پارک قابل قبول است؟

در پاسخ به این سوال،7 درصد گزینه نسبتا،13 درصد گزینه تا
حدودی و 80 درصد گزینه های کم و خیلی کم را انتخاب کرده­اند.

 

 

 


 

جدول 4- مشارکت مردم در امور پارک


 

فراوانی

درصد

درصد معتبر

درصد تجمعی

دارای پاسخ

نسبتا

7

7

7

7

تاحدودی

13

13

13

20

کم

39

39

39

59

خیلی کم

41

41

41

100

جمع کل

100

100

100

 

 

نمودار 4- مشارکت مردم در امور پارک

 

 

 

 


فرضیهاول : برنامهریزیدرمنابعانسانیومادیبهارتقابهینهبوستانگفتگوکمکمیکند:

برای بررسی ادعای موجود رابطه بین دو متغیر کمی (برنامه ریزی در منابع انسانی و مادی )و(ارتقاء بهینه بوستان گفتگو) از تحلیل همبستگی استفاده می کنیم. تحلیل همبستگی ابزاری آماری برای تعیین نوع وشدت رابطه بین یک متغیر کمی با یکی متغیر کمی دیگر است. در این تحقیق چون به گونه ای که توضیح داده شده متغیرها را کمی کرده ایم، لذا برای انجام آزمون های فرض تحقیق فرض بر صفر و فرض مقابل به صورت زیر تعریف می شود و روش انجام آزمون در هر چهار آزمون فرض یکسان است(10).

 

که در آن ها  به معنای همبستگی بین دو متغیر مستقل و وابسته می باشد. به عنوان مثال برای آزمون فرض اول، فرض صفر و فرض مقابل به صورت زیر می باشد:

بین "برنامه ریزی در منابع انسانی و مادی"و "ارتقاء بهینه بوستان گفتگو": رابطه وجود ندارد.

بین "برنامه ریزی در منابع انسانی و مادی) و"ارتقاء بهینه بوستان گفتگو": از آزمون همبستگی پیرسون استفاده شد و خروجی این آزمون به صورت زیر است:

 

مقدار آماره

1-

 - value

000/.

تعداد

100

 

همان گونه که در جدول فوق مشاهده می شود میزان همبستگی بین این دو متغیر برابر 1- است که این میزان همبستگی در سطح احتمال 0.000 معنی دارشده است و نشان دهنده این است که همبستگی قوی میان این دو متغیر وجود دارد. فرض صفر رد می شود و در نتیجه بین دو متغیر"برنامه ریزی منابع انسانی و مادی"  و "ارتقاء بهینه بوستان گفتگو"از نظر آماری رابطه معنی داری وجود دارد.

فرضیهدوم: مدیریت در نحوه مصرف آب، انرژی، نوع پوشش گیاهی و خاک در ارتقاء بهینه بوستان تاثیر گذار است:

خروجی این آزمون عبارت است از: آزمون همبستگی پیرسون بین "مدیریت در نحوه مصرف آب، انرژی، نوع پوشش گیاهی و خاک "و"ارتقاء بهینه بوستان"

مقدار آماره

982/.-

 - value

007/0-

تعداد

100

 

همان گونه که در جدول فوق مشاهده می شود. رابطه بین این دو متغیر از نظر آماری در سطح 0.01 معنا دار می باشد. به عبارتی میزان همبستگی برابر 0.982- و مقدار احتمال معنادار برابر 0.007 می باشد. درنتیجه فرض صفر رد می شود و میان "مدیریت در نحوه مصرف آب، انرژی، نوع پوشش گیاهی و خاک"و"ارتقاء بهینه بوستان"از نظر آماری رابطه معناداری وجود دارد.

فرضیهسوم : سازمان شهرداری با تامین منابع، امکانات، هدایت، کنترل و نظارت در ارتقاء بوستان گفتگو تاثیر گذار است.

خروجی این آزمون عبارت است از:آزمون همبستگی پیرسون بین "سازمان شهرداری با تامین منابع، امکانات، هدایت، کنترل و نظارت"و"ارتقاء بوستان گفتگو"

مقدار آماره

1-

 - value

000/.

تعداد

100

همان گونه که در جدول فوق مشاهده می شود میزان همبستگی بین این دو متغیر برابر 1- و مقدار احتمال معناداری برابر 0.000 می باشد. به همین دلیل فرض صفر رد شده و در نتیجه بین "سازمان شهرداری با تامین منابع، امکانات، هدایت، کنترل و نظارت"و"ارتقاء بوستان گفتگو"همبستگی قوی در سطح احتمال1 درصد وجود دارد.

فرضیهچهارم: نحوه مدیریت و نظارت، به توسعه ارتقاء جسمی و روانی شهروندان و جذب توریست می انجامد:

خروجی این آزمون عبارت است از:آزمون همبستگی بین"نحوه مدیریت و نظارت"و"توسعه ارتقاء جسمی و روانی شهروندان و جذب توریست"

مقدار آماره

964/0

 - value

900/.

تعداد

100

 

همان گونه که در جدول فوق مشاهده می شود. میزان همبستگی بین این دو متغیر برابر 0.964 و مقدار احتمال معناداری برابر 0.009 می باشد. به همین دلیل فرض صفر رد می شود و میان دو متغیر"نحوه مدیریت و نظارت"و"توسعه ارتقاء جسمی و روانی شهروندان و جذب توریست"از نظر آماری همبستگی معنی دار در سطح احتمال0.01 وجود دارد.(11)

بحث و نتیجهگیری

با توجه به بررسی های حاصل از تحقیق 67.7% معتقدند که برای جذب توریست برنامه ریزی انجام شده است و ایجاد مکانهای تفریحی و تاریخی از قبیل نماد و تندیس را در برنامه ریزی مدیریت پارک برای جذب توریست  مؤثر دانسته‌اند.به نظر می رسد نوع پوشش گیاهی مناسب انتخاب نشده استاز دلایل اصلی عدم انتخاب  نوع پوشش گیاهی که بتواند در کاهش آلودگی صوتی مؤثر باشد، جلوگیری از افزایش هزینه ها و طراحی اولیه فضای سبز بوستان عنوان شده است. استفاده از امکانات بوستان از جمله سودآوری و هزینه کرد بهتر، استفاده از کارشناسان مجرب و همچنین استفاده از شیرآلات الکترونیکی برای مدیریت بهینه بوستان گفتگو مؤثر است.   استفاده از وسایل ارتباطی کارآمد و ایجاد ارتباط با مراکز فعال در زمینه گردشگری برای معرفی پارک گفتگو به عنوان یکی از جاذبه های تفریحی و توریستی شهر تهران ضرورت دارد که با برنامه ریزی  صورت گیرد. برگزاری نمایشگاه های فصلی با ورود کارشناسان گل و گیاه از سراسر دنیا نکته قوت در ارتقا پارک و موقعیت محلی به حساب آمده است و مراجعین زیاد در نمایشگاه گل و گیاه، به حفظ جاذبه های گردشگری در بوستان کمک نموده است.

برنامه ریزی در جهت تعبیه صندلی و نیمکت در محوطه نمایشگاه به منظور جلوگیری از ازدحام  بیش از حد مردم در پارک  ضرورت دارد. با لحاظ نمودن تجهیزات ویژه، خسارت های وارد شده به فضای سبز بوستان پس از برگزاری نمایشگاه به حداقل رسانده خواهد شد.  بهتر است کارشناسان با اطلاعات بیشتر و آگاهی از سیستم بودجه بندی در سال های آتی برنامه های مدون تری برای جذب گردشگری به   بوستان گفتگو را فراهم آورند.

منابع

1-      حکمتی،جمشید،1365،"نقش فضای سبز و اهمیت آن در زندگی انسان"،فصلنامه علمی فضای سبز،سال 2،شماره 5و6.

2-      سعیدنیا ،احمد،1378،کتاب سبز شهرداری، جلددهم، فضاهای فرهنگی، ورزشی و تفریحی، انتشارات سازمان شهرداری های کشور.

3-      مجنونیان،هنریک،1374،"مباحثی پیرامون پارکها و فضای سبزوتفرجگاهها"،حوزه معاونت خدمات شهری سازمان پارکها و فضای سبز شهر تهران.

4-      برقعی، علی محمد و لشگری، مهدی، 1378، "مجموعه مقالات همایش های آموزشی و پژوهشی فضاهای سبز شهر تهران" .

5-      مطلق زاده،رویا،1372،"فصلنامه علمی فضای سبز"،انتشارات سازمان پارکهاو فضای سبز شهر تهران.

6-   سعیدنیا،احمد،1379،"فضای سبز شهری"،وزارت کشور،مرکز مطالعات برنامه ریزی شهری،کتاب سبز شهرداری،جلد نهم،انتشارات سازمان شهرداری های کشور.

7-      Erickson. S. L, King. Brian. J, 1999, Fundamentals of environmental management, John Wiley and Sons inc, USA.

8-      Tay lor E, 1999, central park as a model for social control: urban parks, social class and leisure behavior in 16 th century America, Jounal article by Dorceta, journal of leisure research.

9-      www.ketabaval.htm1

10-  www.tehratonion.brinkster.net

11-  www.uannewsuan.net 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



1- دانشیار دانشکده محیط زیست و انرژی، واحد علوم و تحقیقات تهران، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران ایران. *(مسوول مکاتبات)

2- دانش آموخته کارشناسی ارشد مدیریت محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

1-      حکمتی،جمشید،1365،"نقش فضای سبز و اهمیت آن در زندگی انسان"،فصلنامه علمی فضای سبز،سال 2،شماره 5و6.

2-      سعیدنیا ،احمد،1378،کتاب سبز شهرداری، جلددهم، فضاهای فرهنگی، ورزشی و تفریحی، انتشارات سازمان شهرداری های کشور.

3-      مجنونیان،هنریک،1374،"مباحثی پیرامون پارکها و فضای سبزوتفرجگاهها"،حوزه معاونت خدمات شهری سازمان پارکها و فضای سبز شهر تهران.

4-      برقعی، علی محمد و لشگری، مهدی، 1378، "مجموعه مقالات همایش های آموزشی و پژوهشی فضاهای سبز شهر تهران" .

5-      مطلق زاده،رویا،1372،"فصلنامه علمی فضای سبز"،انتشارات سازمان پارکهاو فضای سبز شهر تهران.

6-   سعیدنیا،احمد،1379،"فضای سبز شهری"،وزارت کشور،مرکز مطالعات برنامه ریزی شهری،کتاب سبز شهرداری،جلد نهم،انتشارات سازمان شهرداری های کشور.

7-      Erickson. S. L, King. Brian. J, 1999, Fundamentals of environmental management, John Wiley and Sons inc, USA.

8-      Tay lor E, 1999, central park as a model for social control: urban parks, social class and leisure behavior in 16 th century America, Jounal article by Dorceta, journal of leisure research.

9-      www.ketabaval.htm1

10-  www.tehratonion.brinkster.net

11-  www.uannewsuan.net