مدل سازی مکانی سرعت صوت در خلیج فارس با استفاده از روش های زمین آماری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای فیزیک دریا، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بروجرد، باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، بروجرد، ایران.*(مسوول مکاتبات)

2 استادیار دانشکده علوم دریایی و اقیانوسی، دانشگاه مازندران ، مازندران، ایران.

3 دکترای فیزیک دریا، اداره کل و مرکز تحقیقات هواشناسی آذربایجان شرقی، تبریز، ایران.

4 دکترای فیزیک دریا، مربی گروه علوم پایه ، آموزشکدة فنی سماء وابسته به دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شیراز، شیراز، ایران.

چکیده

طی گشت تحقیقاتی راپمی 2001 پارامتر فیزیکی سرعت صوت در خلیج فارس اندازه­گیری شد. محدوده ایستگاه­های انتخابی برای اندازه­گیری این پارامترها کل خلیج فارس را شامل می­شد. البته این اندازه­گیری ها به صورت گسسته از منطقهء مورد مطالعه صورت گرفته- است. در این تحقیق به مدل­سازی مکانی پارامتر فیزیکی سرعت صوت در خلیج فارس با کمک تحلیل­گر زمین آماری نرم افزار ArcGIS  پرداخته شده است، که حاصل کار، ایجاد نقشه های پیوسته­ای از پارامتر حاضر در اعماق مختلف با اعتبار سنجی بالا می­باشد. این نقشه­های هوشمند این قابلیت را دارند که با کلیک کردن نشان­گر ماوس، مقدار پارامتر مورد تحلیل هر مختصات مکانی     در ناحیه مورد مطالعه را پیش بینی نمایند. همچنین با تحلیل این نقشه ها نتیجه شد که سرعت صوت در اعماق سطحی­تر در بخش­های مرکزی به دلیل دما و شوری بالاتر، بیشترین مقدار و در قسمت­های شرقی و غربی به دلیل مجاورت با آب­های کم شور دریای عمان      در اطراف تنگه هرمز در بخش شرقی و اروندرود در بخش غربی این خلیج، کم­ترین مقدار را دارد. همچنین در آب­های عمیق تر به دلیل خروج آب شورتر خلیج فارس به دریای عمان، در اطراف تنگه هرمز و سواحل جنوبی خلیج فارس صوت بیش­ترین سرعت را دارد.   

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 

 

 

 

 


 

 

فصلنامه انسان و محیط زیست، شماره 49، تابستان 98

 

مدل سازی مکانی سرعت صوت در خلیج فارس با استفاده از روش های زمین آماری

 

حسام الدین مهرفر[1]  *

hmehrfar@gmail.com

محمد اکبری نسب[2]

امیر سیه سرانی [3]

امین رئیسی [4]

تاریخ دریافت: 06/05/1396

 

تاریخ پذیرش: 24/08/1396

 

چکیده

طی گشت تحقیقاتی راپمی 2001 پارامتر فیزیکی سرعت صوت در خلیج فارس اندازه­گیری شد. محدوده ایستگاه­های انتخابی برای اندازه­گیری این پارامترها کل خلیج فارس را شامل می­شد. البته این اندازه­گیری ها به صورت گسسته از منطقهء مورد مطالعه صورت گرفته- است. در این تحقیق به مدل­سازی مکانی پارامتر فیزیکی سرعت صوت در خلیج فارس با کمک تحلیل­گر زمین آماری نرم افزار ArcGIS  پرداخته شده است، که حاصل کار، ایجاد نقشه های پیوسته­ای از پارامتر حاضر در اعماق مختلف با اعتبار سنجی بالا می­باشد. این نقشه­های هوشمند این قابلیت را دارند که با کلیک کردن نشان­گر ماوس، مقدار پارامتر مورد تحلیل هر مختصات مکانی     در ناحیه مورد مطالعه را پیش بینی نمایند. همچنین با تحلیل این نقشه ها نتیجه شد که سرعت صوت در اعماق سطحی­تر در بخش­های مرکزی به دلیل دما و شوری بالاتر، بیشترین مقدار و در قسمت­های شرقی و غربی به دلیل مجاورت با آب­های کم شور دریای عمان      در اطراف تنگه هرمز در بخش شرقی و اروندرود در بخش غربی این خلیج، کم­ترین مقدار را دارد. همچنین در آب­های عمیق تر به دلیل خروج آب شورتر خلیج فارس به دریای عمان، در اطراف تنگه هرمز و سواحل جنوبی خلیج فارس صوت بیش­ترین سرعت را دارد.   

کلمات کلیدی: خلیج فارس، مدل­سازی مکانی، سرعت صوت، سیستم اطلاعات جغرافیایی

 

 


 

Human & Environment., No. 49, Summer 2019

 

 

 

 


Sound Speed Spatial Modeling in Persian Gulf using Geostatistical Techniques

 

Hesameddin Mehrfar [5]*(Corresponding Author)

hmehrfar@gmail.com

Mohamad Akbarinasab [6]

Amir Siah Sarani [7]

Amin Raeisi [8]

 

Abstract

During research patrol of 2001 ROPME, the physical parameters of sound velocity in the Persian Gulf were measured. The range of stations selected to measure these parameters included the entire Persian Gulf. However, these measurements were discrete from the study area.In this study sound speed was spatially modeled in Persian Gulf using the geostatistical analyst Arc GIS 9.2 software to prepare continuous and high validity maps of sound speed at different depths. These smart maps can be used to predict sound speed at any spatial coordinates in the study area by clicking the mouse pointer. Moreover, analysis of these maps led us to the conclusion that sound speed was highest in the shallower central parts but lowest in the eastern and western parts of the Gulf. The reason for this is the higher temperature and salinity in the central parts and the proximity of the eastern and western parts to the low-salinity waters of the Oman Sea around the Hormuz Strait in the eastern part and Arvandrood in the western part. The deeper waters also had the maximum sound speed around the Hormuz Strait and in the southern shores of the Persian Gulf where the more saline waters of the Gulf poured into the Oman Sea.

Key Words: Persian Gulf, Spatial modeling, Sound speed, Geographical information system.

 

 

 


مقدمه

 

خلیج فارس یک منطقه نظامی، اقتصادی و سیاسی مهم و استراتژیک در دنیای کنونی ما است. فعالیت اقتصادی و صنعتی کشورهای حاشیة خلیج فارس بیش­تر مبتنی بر تولید فرآورده­های نفتی است که از طریق این خلیج توسط کشتی حمل می­گردد. در کنار نفت منطقه، کشور های حاشیه­ای خلیج فارس یکی از بزرگ­ترین دارندگان ذخایر گاز طبیعی جهان می­باشند که در حدود 36% ذخایر گاز دنیا است. خلیج فارس از دوره هخامنشیان تا امروز همواره اهمیت استراتژیک داشته و به­ویژه در دوره جنگ جهانی دوم و دوره جنگ سرد بر اهمیت و شهرت جهانی آن افزوده شد و با آغاز نظام جمهوری اسلامی- ایران و بر هم خوردن معادلات جهانی و بروز سه جنگ، موسوم به جنگ های سه گانه خلیج فارس و با توجه به اهمیت اقتصادی و جهان­گردی که کشور های حاشیه عربی آن پیدا کرده­اند، این منطقه را به نقطه مهمی تبدیل کرده است. این خلیج با ژرفای کم در موقعیت جغرافیایی مدار 24 الی 30 درجه و 30 دقیقه عرض شمالی و نصف النهار 48 الی 56 درجه و 35 دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ، قرار گرفته است. خلیج فارس تقریبا 990 کیلومتر درازا و به­طور ماکزیمم 370 کیلومتر پهنا دارد (پهنای آن از 185 تا 370 متغیر بوده و در تنگه هرمز به 56 کیلومتر می رسد). میانگین عمق آن 36 متر است(1). تحقیقات گسترده ای در خلیج فارس توسط محققین داخلی و خارجی در خصوص، پارامتر های فیزیکی خلیج فارس صورت گرفته است؛ از عمده­ترین تحقیقات دریایی در منطقه خلیج فارس می­توان به گشت تحقیقاتی منت میشل[9] (Reynolds، 1993)، گشت­های تحقیقاتی منطقه­ای راپمی 2000، 2001 و 2006 اشاره نمود(2).

یکی از مهم­ترین مطالعات دهه اخیر، مطالعاتی است که توسط سازمان منطقه­ای حفاظت از محیط زیست دریایی (ROPME[10]) صورت گرفته است. گشت­های تحقیقاتی راپمی 2000، 2001 و 2006 با کشتی تحقیقاتی قدس متعلق به سازمان بنادر و دریانوردی جمهوری اسلامی ایران و با همکاری کشورهای حاشیه­ای خلیج فارس، دریای عمان و دریای عرب (منطقة دریایی راپمی) و با حمایت و تامین مالی سازمان منطقه ای حفاظت از محیط زیست دریایی (ROPME) انجام شد که مجری این پروژه ها، معاونت محیط زیست دریایی سازمان محیط زیست جمهوری اسلامی ایران بود. این پروژه ها به منظور بررسی آخرین وضعیت فیزیک و شیمیایی، بیولوژیکی، آلودگی و شرایط زیست محیطی منطقه خلیج فارس صورت گرفت. گشت های تحقیقاتی راپمی 2000، 2001 و 2006 برای اولین بار توسط متخصصین منطقه و کشورهای عضو راپمی و با مدیریت متخصصین ایران اسلامی انجام پذیرفت. لازم به ذکر است که در سال های گذشته انجام چنین گشت­های تحقیقاتی گسترده، توسط متخصصین خارجی صورت پذیرفته بود. در این ارتباط، می توان به گشت تحقیقاتی منت میشل در سال 1992 توسط متخصصین آمریکایی(3) و نیز گشت تحقیقاتی اومیتا کامارو توسط متخصصین ژاپنی در سال 1993 در این منطقه اشاره داشت(2). داده مورد استفاده در این تحقیق توسط دستگاه CTD در جریان گشت راپمی 2001 که در 6 آگوست سال 2001 (15 مرداد ماه 1380) از تنگه هرمز (بندرعباس در ایران) شروع و در 28 آگوست (6 شهریور ماه 1380) در بندر الشیوخ کویت خاتمه یافت، جمع­آوری شده است. حاصل این گشت تحقیقاتی، جمع ‌آوری اطلاعات و داده‌ ها در 80 ایستگاه می ‌باشد که در 14 ترانسکت طی 2 مرحله (Leg 1, Leg 2) انجام پذیرفت. در شکل 1 موقعیت ایستگاه­های نمونه برداری نشان داده شده است. همان­طوری­که اشاره شد، طی گشت­های تحقیقاتی راپمی 2001 پارامتر های فیزیکی دما، شوری (رسانایی الکتریکی) و فشار (عمق) در خلیج فارس اندازه­گیری شده­اند. محدوده ایستگاه­های انتخابی برای اندازه گیری این پارامترها کل خلیج فارس    را شامل می­شد. البته این اندازه گیری ها به صورت گسسته از منطقهء مورد مطالعه صورت گرفته­اند. در تحقیق حاضر هدف، مدل­سازی مکانی پارامتر سرعت صوت با کمک تحلیل­گر زمین مکانی نرم افزار  ArcGIS می­باشد، که نتیجة کار، ایجاد نقشه های پیوسته ای از پارامتر های حاضر در اعماق مختلف می باشد. تعیین سرعت صوت فرآیندی تجربی است که بر- اساس سه پارامتر اصلی دما، شوری و عمق در نواحی مختلـف صورت می­گیرد. سرعت صوت در آب دریا یکی از مهم­ترین پارامترهایی است که در اکثر فعالیت­های میدانی مورد نیاز بوده و در بسیاری از تحقیقات نظامی، شیلاتی، مخابرات دریایی و هیدروگرافی، بر اساس آن محاسبات صورت می­گیرد.مثلا می­توان گفت که عملکرد سونار[11] وابسته به سرعت صوت می­باشد.

دستگاه CTD از حس­گرهای رسانایی الکتریکی (شوری)، دما، و فشار (عمق) با استفاده از چندین فرمول مشهور برای محاسبه سرعت صوت بهره می گیرد. Pike و Beibor (1993) این فرمول ها را مقایسه کردند و به نتیجه رسیدند که برای کار در فلات قاره ()، فرمول پیشنهاد شده توسط Chen و Millero (1977) بسیار مناسب است و برای عمق­های عمیق­تر استفاده از فرمول پشنهادی Del Grosso (1974) را ترجیح دادند(4). ما نیز در این تحقیق از فرمول Chen و Millero (1977) بهره گرفته ایم(5). فرمول Chen و Millero (1977) که به یک الگوریتم استاندارد بین المللی توسط UNESCO تبدیل شده است، به صورت زیر است:

 

 

که در آن  T، دما بر حسب درجه سانتی گراد، S، بر حسب ppt یا psu و P، بر حسب bar است.

Wong و Zhu (1995) ، گسترة اعتباری فرمول فوق را دماهایی در بازة 0 تا 40 درجة سانتی گراد، شوری در بازة 0 تا 40 جزء در هزار، و فشار 0 تا 1000، bar دانستند. ضرایب موجود در فرمول فوق الذکر همگی در جدول 1 آمده اند.    

 

جدول 1- مقدار ضرایب موجود در فرمول Chen و Millero (1977).

  جدول ضرایب

Coefficients

Numerical values

Coefficients

Numerical values

C00

1402.388

A02

7.166E-5

C01

5.03830

A03

2.008E-6

C02

-5.81090E-2

A04

-3.21E-8

C03

3.3432E-4

A10

9.4742E-5

C04

-1.47797E-6

A11

-1.2583E-5

C05

3.1419E-9

A12

-6.4928E-8

C10

0.153563

A13

1.0515E-8

C11

6.8999E-4

A14

-2.0142E-10

C12

-8.1829E-6

A20

-3.9064E-7

C13

1.3632E-7

A21

9.1061E-9

C14

-6.1260E-10

A22

-1.6009E-10

C20

3.1260E-5

A23

7.994E-12

C21

-1.7111E-6

A30

1.100E-10

C22

2.5986E-8

A31

6.651E-12

C23

-2.5353E-10

A32

-3.391E-13

C24

1.0415E-12

B00

-1.922E-2

C30

-9.7729E-9

B01

-4.42E-5

C31

3.8513E-10

B10

7.3637E-5

C32

-2.3654E-12

B11

1.7950E-7

A00

1.389

D00

1.727E-3

A01

-1.262E-2

D10

-7.9836E-6

 


مواد و روش ها

 

تحلیل­گر زمین ­آماری ®ArcGIS شرکت ESRI® توسیعی برای عملکرد­­های مجموعه نرم افزاری ArcGIS است که قادر به مدل­سازی پیشرفتهء سطوح با استفاده از روش­های جبری و زمین آماری می­باشد. تحلیل­گر زمین آماری را می­توان انقلابی در علوم زیست محیطی از جمله اقیانوس شناسی و هواشناسی دانست، چراکه این تحلیلگر را می توان به­عنوان پلی بین شکاف بزرگ زمین آمار و GIS دانست. تحلیل­گر زمین آماری از نقاط نمونه برداری شده استفاده می­کند و سطوح پیوسته­ای را ایجاد می­کند (درونیابی می­کند). تحلیل­گر زمین آماری دو گروه از تکنیک­های زمین آماری را فراهم می­آورد: جبری[12] و زمین آماری[13]. در حقیقت می­توان گفت همة روش­ها به یکدیگر شبیه­اند چراکه از نقاط نمونه برداری شدة مجاور برای ایجاد سطح استفاده می­کنند. تکنیک­های جبری از توابع ریاضی برای درونیابی استفاده می­کنند. ولی روش­های زمین آماری از هر    دو روش ریاضی و آماری بهره می­برد، که می­تواند برای ایجاد سطوح بکار برده شود و این قابلیت را دارد که خطای برآورد یا عدم قطعیت پیش بینی را تعیین کند(6و9).

در این تحقیق، ابتدا نقشه­ای از منطقه مورد مطالعه تهیه گردید، این نقشه به­صورت یک نقشه رقومی می­باشد که     قابل استفاده در نرم افزار  ArcGIS است. این نقشة digit شده، دارای سیستم مختصات جغرافیایی با Datum،  WGSمی­باشد. مختصات مکانی تمامی ایستگاه­های نمونه برداری شده در هر گشت تحقیقاتی در ابتدا توسط ابزارهای موجود در ArcMap نمایش داده شد، سپس توسط برنامه جنبی XTools، نقاط را از حالت Graphic به
Shape تبدیل گردید(شکل1) و در نهایت لایه­ای برای همة ایستگاه­های موجود در گشت تهیه شد. با استفاده از داده­های CTD موجود در ارتباط با پارامتر سرعت صوت، پایگاه داده­ای برای سطح دریا و اعماق 10، 15، 20، 30 ، و 40 در هر گشت ایجاد شد (شکل های 2 تا 6). جدول توصیفی لایة مربوط     به ایستگاه های تحقیقاتی را با پایگاه دادة ایجاد شده، Join نموده و در نهایت تحلیل پارامتر سرعت صوت موجود در جدول توصیفی جدید شروع شد. این کار با تحلیل­گر زمین آماری صورت گرفت و از روش کریجینگ معمولی[14] استفاده شد. با استفاده از مجموعه فرآیندهای هدایتی موجود در کادرهای محاوره­ای تحلیل­گر زمین آماری و پاره­ای از مباحث بنیادی    در این ارتباط، نقشه­های پیش بینی ایجاد شد. این نقشه ها   این قابلیت را دارند که با کلیک کردن نشان­گر ماوس، مقدار پارامتر مورد تحلیل هر مختصات مکانی در ناحیه مورد مطالعه را پیش بینی نمایند.

 

 

شکل 1 -نقشة ایستگاه­های اندازه گیری ROPME 2001.

 

 

شکل2- مدل­سازی مکانی سرعت صوت در آب­های سطحی در سطح خلیج فارس

 

 

شکل3- مدل­سازی مکانی سرعت صوت در عمق 10 متری در سطح خلیج فارس

 

 

شکل4 -مدل­سازی مکانی سرعت صوت در عمق 20 متری در سطح خلیج فارس

 

 

شکل5- مدل­سازی مکانی سرعت صوت در عمق 30 متری در سطح خلیج فارس

 

 

شکل6- مدل­سازی مکانی سرعت صوت در عمق 40 متری در سطح خلیج فارس


 

 

زمین آمار، کریجینگ و اعتبار سنجی مدل

در بررسی­های آمار کلاسیک، نمونه هایی که از کل جامعه     به منظور شناخت آن برداشت می­شود، فاقد اطلاعات مکانی بوده و در نتیجه، مقدار اندازه گیری شده یک کمیت معین در یک نمونه خاص هیچ­گونه اطلاعاتی را در مورد مقدار همان کمیت در نمونه دیگری به فاصلهء معین در بر نخواهد داشت. زمین آمار علاوه بر مقدار یک کمیت معین در یک نمونه، موقعیت مکانی نمونه را نیز مورد توجه قرار می­دهد. بدین لحاظ می­تواند موقعیت مکانی نمونه ها را همراه با مقدار کمیت    مورد نظر یک­جا مورد تحلیل قرار دهد. روش­های زیادی به زمین آمار وابسته می باشند، اما همگی این روش ها بخشی از خانواده کریجینگ[15] می­باشند. نه تنها با انجام روش های کریجینگ در تحلیل­گر زمین آماری، این روش ها به ایجاد سطوح و خطای آن­ها می­پردازند، بلکه آن­ها همچنین نقشه­های خروجی احتمالی و چارکی وابسته به نیاز ما را نیز تولید می­کنند. برای داده های زمین آماری،

(1)                                                                                                             

که  متغیر مورد علاقه ماست، که این متغیر به روند جبری ، و خطاهای تصادفی خود همبسته ، تجزیه می­شود. سمبل  نمایان­گر موقعیت می باشد؛ باید توجه داشت که این موقعیت یاد شده در فرمول فوق متضمن مختصات مکانی x- (طول جغرافیایی) و y- (عرض جغرافیایی) می­باشد. تغییرات بر روی این فرمول، پایه و اساس  همه انواع مختلف روش کریجینگ را شکل می­دهد.

در روش کریجینگ معمولی فرض بر این است که مدل به فرم زیر می باشد:

(2)                                                                                                                 

 که  یک ثابت مجهول است. روش کریجینگ معمولی برای تولید نقشه­های پیش بینی، چارکی، احتمالی و خطای استاندارد استفاده می­شود. 

یکی از ابزارهای اعتبار سنجی مدل، cross-validation یا اعتبار سنجی متقابل است. روشcross-validation  از همهء داده­ها برای تخمین مدل خود همبستگی استفاده می­کند.     در این روش تحلیل­گر زمین آماری هر موقعیت دارای داده­ای را، یک به یک، در نظر نگرفته و مقدار داده را برای آن نقطه پیش بینی می­کند؛ این دستورالعمل برای نقطهء دوم تکرار می­شود، و همین­طور ادامه می­یابد. برای همه نقاط اندازه­گیری شده، cross-validation محاسبه شده و مقادیر اندازه­گیری شده و پیش بینی شده مقایسه می­شود. بعد از کامل نمودن cross-validation، برای برخی موقعیت­های دارای داده که ممکن است مقدار غیر معمولی اختصاص داده شده باشد، به مدل خود همبستگی با اصلاح و برازش دوباره نیازمندیم.    

نتیجه گیری و پیشنهادات

در جریان کار با مدل های ریاضی، اغلب با انبوهی از اطلاعات و کمیت های عددی مواجه هستیم و تنها در موارد معدودی استفاده مستقیم از این اعداد مفید می­باشد. به عبارت دیگر مشاهده منحنی های تغییرات پارامترها، غالبا احساس واضح و جامع تری را از رفتار و یا اثر آن­ها در پدیده بدست می­دهد. بنابراین استفاده از روش­های گرافیکی برای به تصویر کشیدن چگونگی رفتار و تغییرات پدیده­ها روش مناسب­تری می­باشد. همان­طوری­که مشاهده می شود، تحلیل­گر زمین آماری قابلیت نمایش روش های گرافیکی تغییرات پارامتر های فیزیکی دریا   از جمله سرعت صوت، با دقت بالا را دارد.

همان­طوری­که در نقشه ها بوضوح دیده می­شود، بیش­ترین مقدار سرعت صوت در آب­های سطحی در قسمت­های مرکزی خلیج فارس و در حاشیه شمالی این قسمت دیده می­شود؛ این مقدار بالا را با شوری و دمای بالای این آب ها می­توان توجیه کرد. کم­ترین مقدار سرعت صوت در این لایه، در قسمت­های شرقی و غربی این خلیج دیده می شود که این نیز به دلیل ورود آب کم شور دریای عمان و اروندرود در هریک از این بخش ها می تواند باشد. این روند در عمق 10 متری تقریبا حفظ می­شود، اما بعد از این عمق در عمق 20 متری مقدار سرعت صوت تقریبا یک روند ثابت و یکنواخت در کلیه قسمت­های خلیج­فارس دارد. در اعماق 30 و 40 به دلیل خروج آب­های شور خلیج فارس به سمت دریای عمان در سواحل جنوبی و اطراف تنگه هرمز، سرعت صوت بیش­تر می­شود. البته حاشیه شمالی بخش مرکزی دارای بیش­ترین مقدار سرعت صوت است.

در اینجا پیشنهاد می­شود که به سبب ضرورت دست­یابی به اطلاعات جامع و کامل از کل آب­های خلیج فارس از یک­سو و تحلیل داده­های جمع آوری شده با دقت و صحت لازم، ایجاب می­نماید که کلیه ارگان ها و مراکز تحقیقات دریایی کشور      از جمله مرکز ملی اقیانوس شناسی کشور به­عنوان متولی داده­های اقیانوس شناسی، با کلی نگری و پرهیز از هر نوع نگرش سطحی و بخشی، کلیه همکاری­های لازمه را با تمامی دانشکده­ها و دانشگاه­های علوم دریایی به­عمل آورده و با طرح مسئله    و تنظیم پروژه های مشترک با کشورهای حاشیه ای خلیج­فارس، تمامی آب­های شمالی و به خصوص آب­های جنوبی خلیج فارس (به دلیل فقدان داده های میدانی در این ناحیه) را در تمامی فصول به­خصوص در فصل پاییز (به دلیل فقدان داده­های میدانی در این فصل) تحت پوشش و مطالعه قرار داده تا ضمن تحلیل های منطقی و صحیح، بتوان به نتایج جامعی رسید.

  منابع

  1. Alessi, C. A., H. D. Hunt, A. S. Bower. 1999. “Hydrographic data from the U.S. Naval oceanographic office: Persian Gulf, southern Red sea and Arabian Sea”, Woods Hole Oceanog. Institution Technical Report WHOI-99–02.
  2. Reynolds. R.M., 1993. Physical oceanography of the Gulf, Strait of Hormuz, and the Gulf of Oman—Results from the Mt Mitchell expedition, Marine Pollution Bulletin, Vol. 27, pp.35 – 59.
  3. Lardner, R.W., S.K. Das, 1991. “On the computation of flows driven by density gradient: Residual currents in the Arabian Gulf” Applied Mathematical Modelling, Vol. 15(6), pp. 282 – 294 
  4. Pike, J.M., and Beiboer, F.L., 1993, "A Comparison between Algorithms for the Speed of Sound in Seawater". The Hydrographic Society, Special Publication No. 34.
  5. Chen, C. T., and Millero, F.J., 1977, "Speed of sound in seawater at high pressures". J Acoust Soc Am, Vol. 62(5), pp. 1129-1135.
  6. Isaaks, E.H., and Srivastava, R.M., 1999, “an Introduction to Applied Geostatistics”, Oxford University Press, New York.,                              
  7. Clark, I., 2005, “Practical Geostatistics”, Elsevier Applied Science Publication Ltd.
  8. Kevin Johnston, J. M., Ver Hoef, K. K., and Neil, L., 2003, “ArcGIS 9 using ArcGIS Geostatistical Analyst”, ESRI Press.
  9. Melanie. H., and Rhonda. P., 2002, “ArcGIS 9 using ArcMap”, ERSI Press.
  10. Del Grosso, V.A., 1974, "New equation for the speed of sound in natural waters (with comparisons to other equations)". J Acoust Soc Am, Vol. 56(4), pp. 1084-1091.
  11. Emery, K. O., 1956, “Sediments and water properties of the Persian Gulf”, AAPG Bulletin., Vol. 40, pp.2354-2383
  12. Pous Stéphane, Lazure Pascal, Carton Xavier,2015. “A model of the general circulation in the Persian Gulf and in the Strait of Hormuz: Intraseasonal to interannual variability”,Continental Shelf Research, Vol. 94, pp. 55-70

 



1- دکترای فیزیک دریا، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بروجرد، باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، بروجرد، ایران.*(مسوول مکاتبات)

2- استادیار دانشکده علوم دریایی و اقیانوسی، دانشگاه مازندران ، مازندران، ایران.

3- دکترای فیزیک دریا، اداره کل و مرکز تحقیقات هواشناسی آذربایجان شرقی، تبریز، ایران.

4- دکترای فیزیک دریا، مربی گروه علوم پایه ، آموزشکدة فنی سماء وابسته به دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شیراز، شیراز، ایران.

1- PhD of Physical Oceanography, Young Researchers and Elite Club, Boroujerd Branch, Islamic Azad University, Boroujerd, Iran. *(Corresponding Author)

2- Assistant Professor Faculty of Enviromental and Marine Sciences, University of Mazandaran, Mazandaran, Iran.

3-  PhD of Physical Oceanography, Meteorological Organization East Azerbaijan Province, Tabriz, Iran.

4- PhD of Physical Oceanography, Lecturer of Basic Sciences Sama Technical and Vocational Training Collage, Shiraz Branch, Islamic Azad University, Shiraz, Iran.

1- Mt. Mitchell

2- Regional Organization for the Protection of the Marine Environment

 

[11] - سونار (sonar) ، ناوبری و تشخیص فاصله توسط صوت (sound navigation and ranging) ، تکنولوژی است که با استفاده از انتشار صدا در زیر آب قادر به شناسایی دیگر ناوها یا کشتی­ها است

1- Deterministic

2- Geostatistical

3- Ordinary Kriging

1- Kriging

  1. Alessi, C. A., H. D. Hunt, A. S. Bower. 1999. “Hydrographic data from the U.S. Naval oceanographic office: Persian Gulf, southern Red sea and Arabian Sea”, Woods Hole Oceanog. Institution Technical Report WHOI-99–02.
  2. Reynolds. R.M., 1993. Physical oceanography of the Gulf, Strait of Hormuz, and the Gulf of Oman—Results from the Mt Mitchell expedition, Marine Pollution Bulletin, Vol. 27, pp.35 – 59.
  3. Lardner, R.W., S.K. Das, 1991. “On the computation of flows driven by density gradient: Residual currents in the Arabian Gulf” Applied Mathematical Modelling, Vol. 15(6), pp. 282 – 294 
  4. Pike, J.M., and Beiboer, F.L., 1993, "A Comparison between Algorithms for the Speed of Sound in Seawater". The Hydrographic Society, Special Publication No. 34.
  5. Chen, C. T., and Millero, F.J., 1977, "Speed of sound in seawater at high pressures". J Acoust Soc Am, Vol. 62(5), pp. 1129-1135.
  6. Isaaks, E.H., and Srivastava, R.M., 1999, “an Introduction to Applied Geostatistics”, Oxford University Press, New York.,                              
  7. Clark, I., 2005, “Practical Geostatistics”, Elsevier Applied Science Publication Ltd.
  8. Kevin Johnston, J. M., Ver Hoef, K. K., and Neil, L., 2003, “ArcGIS 9 using ArcGIS Geostatistical Analyst”, ESRI Press.
  9. Melanie. H., and Rhonda. P., 2002, “ArcGIS 9 using ArcMap”, ERSI Press.
  10. Del Grosso, V.A., 1974, "New equation for the speed of sound in natural waters (with comparisons to other equations)". J Acoust Soc Am, Vol. 56(4), pp. 1084-1091.
  11. Emery, K. O., 1956, “Sediments and water properties of the Persian Gulf”, AAPG Bulletin., Vol. 40, pp.2354-2383
  12. Pous Stéphane, Lazure Pascal, Carton Xavier,2015. “A model of the general circulation in the Persian Gulf and in the Strait of Hormuz: Intraseasonal to interannual variability”,Continental Shelf Research, Vol. 94, pp. 55-70