سنجش مؤلفه‌های مشارکت شهروندی در پایداری زیست محیطی (مطالعه موردی:منطقه 2 شهراهواز)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.

2 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. *(مسوول مکاتبات)

چکیده

پژوهش حاضر با هدف سنجش مؤلفه­های مشارکت شهروندی در پایداری زیست محیطی موردی:منطقه 2 شهراهواز) صورت گرفت. تحقیق حاضر با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی انجام گرفت و جهت تحلیل داده ها از محیط نرم افزار spss بهره گرفته شد. یافته­های پژوهش نشان داد که در چند ابعاد پایداری محیط زیست شامل (آب، خاک، هوا، فضای سبز، صوتی،  بصری، سوخت­های فسیلی و فاضلاب)، شهروندان و مشارکت آن­ها توانسته آن­گونه که شایسته است نیازهای توسعه­ای منطقه 2 شهر اهواز را برآورده سازند. علاوه براین تحلیل رابطه بین تمایل به مشارکت در افزایش سطح توسعه شهر و سطح تحصیلات شهروندان نشان از وجود رابطه معنادار در سطح آلفای 01/0 دارد و ضریب همبستگی آن نیز امتیاز 166/0 را کسب کرده است. برای تشخیص رابطه بین همبستگی بین تمایل به مشارکت در افزایش سطح توسعه شهر و سن شهروندان از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شده است. میزان ضریب همبستگی برابر با 162/0- می باشد نشان دهنده رابطه منفی و معکوس بین دو مؤلفه مذکور می­باشد. برای رتبه بندی میزان مشارکت شهروندان در این هشت شاخص از مدل تاپسیس استفاده شده است. نتایج نشان می­دهد که شاخص­های، بصری ، خاک و صوتی با میانگین ضریب الویت 53/0  بالاترین سطح مشارکت شهروندان خود اختصاص داده اند و شاخص­های فاضلاب و فضای سبز با میانگین ضریب الویت 22/0  سطح متوسط را به خود اختصاص داده­اند و همچنین شاخص­های استفاده از سوخت­های فسیلی، آب و هوا با میانگین ضریب الویت  07/0 در سطح پایین مشارکت شهروندان در پایداری محیط زیست قرار گرفته­اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 

 

 

 

 


 

 

فصلنامه انسان و محیط زیست، شماره 46، پاییز 97

 

سنجش مؤلفه­های مشارکت شهروندی در پایداری زیست محیطی

(مطالعه موردی:منطقه 2 شهراهواز)

 

مصطفی محمدی ده چشمه [1]

مریم آزادبخت[2]*

maryam.azadbakt@yahoo.com

 

 

تاریخ دریافت: 02/05/1395

تاریخ پذیرش:10/03/1396

 

چکیده

پژوهش حاضر با هدف سنجش مؤلفه­های مشارکت شهروندی در پایداری زیست محیطی موردی:منطقه 2 شهراهواز) صورت گرفت. تحقیق حاضر با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی انجام گرفت و جهت تحلیل داده ها از محیط نرم افزار spss بهره گرفته شد. یافته­های پژوهش نشان داد که در چند ابعاد پایداری محیط زیست شامل (آب، خاک، هوا، فضای سبز، صوتی،  بصری، سوخت­های فسیلی و فاضلاب)، شهروندان و مشارکت آن­ها توانسته آن­گونه که شایسته است نیازهای توسعه­ای منطقه 2 شهر اهواز را برآورده سازند. علاوه براین تحلیل رابطه بین تمایل به مشارکت در افزایش سطح توسعه شهر و سطح تحصیلات شهروندان نشان از وجود رابطه معنادار در سطح آلفای 01/0 دارد و ضریب همبستگی آن نیز امتیاز 166/0 را کسب کرده است. برای تشخیص رابطه بین همبستگی بین تمایل به مشارکت در افزایش سطح توسعه شهر و سن شهروندان از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شده است. میزان ضریب همبستگی برابر با 162/0- می باشد نشان دهنده رابطه منفی و معکوس بین دو مؤلفه مذکور می­باشد. برای رتبه بندی میزان مشارکت شهروندان در این هشت شاخص از مدل تاپسیس استفاده شده است. نتایج نشان می­دهد که شاخص­های، بصری ، خاک و صوتی با میانگین ضریب الویت 53/0  بالاترین سطح مشارکت شهروندان خود اختصاص داده اند و شاخص­های فاضلاب و فضای سبز با میانگین ضریب الویت 22/0  سطح متوسط را به خود اختصاص داده­اند و همچنین شاخص­های استفاده از سوخت­های فسیلی، آب و هوا با میانگین ضریب الویت  07/0 در سطح پایین مشارکت شهروندان در پایداری محیط زیست قرار گرفته­اند.

کلمات کلیدی: محیط زیست، پایداری، مشارکت شهروندان، شاخص ها.

 

 


 

Human & Environment., No. 46, Autumn 2018

 

 

 

 


Deliberating the components of citizen participation for the environment a Sustainabi lity (case study: Region number 2, Ahvaz city) 

 

Mustafa Mohammadi Dah Cheshmeh [3]

Maryam Azadbakht[4]*(Corresponding Author)

maryam.azadbakt@yahoo.com

 

Abstract

The current study was done aiming to evaluate the components of citizen participation for the Sustainabi lity environment of region number 2, of Ahvaz. The study was done using the descriptive-analysis method and to analyze the data, we used the SPSS software. The results showed thatregarding that regarding the various aspects of the urban persistence such as(Water, air, soil, green spaces, sonic, optimal and fossil fuels), the citizens, and their educational class have been able to quench the urban needs properly, in the 2nd region of Ahvaz.In addition, the connection between willing to participate in the urban expansion programs,and the citizen's educational classes have showed a meaningful relationship in the Alpha level, with the score of 0.01 and the unision coefficient amount of 0.166. To determine the connection between the union of participation in maintaining the urban Sustainabi lity environment and the age of citizens, the Pearson coefficient method. The amount of union coefficient equals –0.162, that shows the negative/inverse relationship between the said components. To rank the citizens' participation in these 8 indexes, we used the Topsis model. The results show that the optimal, soil and sonic indexes with the average rate of 0.53, holds the highest level of participation by the citizens, and the sewage and the green areas with the average amount of 0.22 are in the middle spots; also the indexes regarding the use of fossil fuel, water and air with the priority coefficient of 0.07 are at the lowest levels of citizen participation.

Key Words: Environment, Sustainabi lity, Citizens' Participation, Indexes.

                                                                                              

 

 

 

 

 

مقدمه


بیان مسأله

درحال حاضر توسعه­ی پایدار یکی از مباحث مهم در عرصه بسیاری از علوم محسوب می شود. رهیافت توسعه­ی پایدار به دلیل بروز ضایعات زیست محیطی وکاهش سطح عمومی زندگی مردم به ویژه درجوامع شهری طی دو دهه­ی گذشته از سوی سازمان ملل مطرح شد (1). هرروز مرکز تحقیقاتی جهان از دگرگونی ها وتغییراتی که حادث شده یا در شرف تکوین است خبر می دهد(7). اوج گرفتن نگرانی از عواقب فعالیت­های انسانی برای کره­ی زمین برپایه­ی قطعنامه­ی سازمان ملل درسال 1983 کمیسیونی جهانی جهت بررسی جامع مسائل زیست محیطی و توسعه جهانی تشکیل داد (10). به عبارت دیگر توسعه پایدار به معنی تأمین نیاز­های فعلی بدون صدمه زدن به قابلیت تأمین نیاز نسل آینده (29.). یکی از شاخص­های توسعه­ی پایدار شاخص زیست محیطی است. شهر به عنوان یک واحد اکولوژیکی رابطه­ی دقیق میان انسان و محیط را در خود نهفته است. این شاخص از توسعه­ی پایدار شهری از طریق کاهش مصرف منابع و انرژی ، کاهش حجم ضایعات، کاهش آلودگی....تقویت می­شود (1). حفظ محیط زیست یکی از مسایل روز جهان است فاجعه­ی زیست محیطی نه تنها آرامش و امنیت را از زندگی انسان می­رباید بلکه سلامتی و هستی را تهدید می­کند. متأسفانه انسان در دوران سلطه اش بر این کره­ی خاکی به استفاده بی­رویه و بدون برنامه ریزی از منابع طبیعی، ایجاد آلودگی های خطرناک در خاک، آب و هوا و از بین بردن توان زیست آن پرداخته است (22). در نتیجه­ی عملکرد و فعالیت انسان­ها و تبدیل منابع و مواد اولیه به کالا و خدمات مورد نیاز، محیط زیست شهری تحت تأثیر قرار می­گیرد که این تأثیرات ممکن است مثبت و یا منفی باشد. از جمله عوامل منفی تأثیر گذار بر محیط زیست شهری می توان به انواع آلودگی ها (آلودگی آب، هوا، صدا و...) تولید مواد زاید و زباله ، فاضلاب و تراکم جمعیت و...  اشاره کرد (20). برای افزایش میزان موفقیت درپایداری زیست محیطی راهکارهای متفاوتی وجود دارد که یکی از این راهکارها مشارکت شهروندی است. «مشارکت، شرکت آگاهانه و خود انگیخته­ی افراد در برنامه­ی توسعه هر جامعه است» (14). و برحسب ملاک های مختلف دارای تقسیم بندی است. دسته بندی و شناسایی ابعاد مختلف و متنوع مشارکت به ما کمک می کند که در زمان و مکان مناسب گونه­ی عقلانی و منطقی مشارکت را با توجه به زمینه­های کاربردپذیری آن به عنوان ابزاری در توسعه­ی پایدار و بهبود حیات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی­ به کار گیریم(15 ).

مشارکت شهروندان در اداره­ی امور شهرها پدیده ای نوین نیست، بلکه در طول تاریخ با ابعاد مختلف زندگی اجتماعی انسان ها پیوند داشته است. ریشه های تاریخی مشارکت شهروندی را می توان به دولت شهرهای یونان باستان نسبت داد (18). استدلال ارسطو بر این بود کسی که در اداره امور جامعه، هیچ شرکتی ­نکند یا حیوان است یا خدا! فردی برای این که یک انسان واقعی باشد، بایستی یک شهروند فعال در جامعه اش باشد (28). مشارکت شهروندی در ایران نیز در دوره های مختلف تاریخی، متأثر از حکومت ها و ایدئولوژی ­های حاکم بر جامعه، دچار تحول و دگرگونی شده است(25). در ایران، در سال های اخیر به نحو فزاینده ای سخن از مشارکت شهروندان در تمامی امور­مطرح بوده است. این مشارکت به شکلی نامعمول و نامطلوب درحوزه­ی شهری، ظهور یافته است. متأسفانه امروزه شهروندان در اداره­ی امور شهر و برنامه­ ریزی برای آن، نقش عمده­ای نداشته و بعد از شرکت در انتخاب اعضای شوراها، فعالیت مؤثر دیگری ندارند. در واقع بخش عمده­ای از مفهوم مشارکت در ایران، در همان بخش اول که مشارکت شعاری است. باقی مانده است و هدف اصلی مدیران و برنامه ریزان از طرح مفهوم مشارکت، نگاهی ابزاری است. در بخش عمده­ای از طرح ها، نظرخواهی از شهروندان صورت نمی­گیرد. حق اعتراض به طرح­ها برای شهروندان وجود ندارد و نظارت شهروندان تنها از طریق اعضای شورای شهر که منتخب مردم هستند صورت می گیرد و جریان اطلاعات عمدتاً یک­سویه است. استان خوزستان درجنوب غربی کشور یکی از کانون های اصلی جمعیتی کشور به حساب می آید که بخش قابل توجهی ازتأسیسات مهم ­و ­­راهبردی ­کشور در ­این منطقه قرار دارد و یک منطقه­ی عظیم ­­نفتی­ است (23). کلان شهر اهواز با جمعیتی بالغ  بر  1425891 مرکزسیاسی - اجتماعی ، استان خوزستان می­باشد. تأسیس کارخانه­جات و صنایع متعدد در اهواز و به تبع آن مهاجرت بسیاری به این منطقه باعث رشد سریع شهر گشته است.  تولید حجم پسامد و فاضلاب های صنعتی و خانگی، شهر را با مشکلات زیست محیطی عمده ای مواجه ساخته است و این شهر رابه یکی از آلوده­ترین شهرهای دنیا تبدیل کرده است (26). در بسیاری از مناطق و محلات کلان شهر اهواز از انواع آلودگی­ها مشاهده می­شود. بدیهی است اگر اقداماتی اساسی در زمینه حفاظت از محیط زیست صورت نگیرد در آینده نزدیک مشکلات جدی در خصوص محیط زیست استان خواهیم داشت (8). این تحقیق سعی دارد که میزان مشارکت شهروندان را نسبت به محیط زیست ارزیابی کند.

اهمیت و ضرورت تحقیق

ناهنجاری های زیست محیطی همانند سرطان در اجزای سیاره ی ما درحال ریشه دواندن است. هرروز مرکز تحقیقاتی جهان از دگرگونی ها و تغیراتی که حادث شده یا در شرف تکوین است خبر می دهد (7). امروزه حفاظت از محیط زیست و اطمینان از پایداری و همه جانبه بودن توسعه آن جدی­ترین چالش پیش روی جامعه جهانی است. بنابراین احیاء و نگه داری هرگونه حیاتی مساوی است با امکان زندگی بهتر و بیش­تر برای انسان ها در روی کره­ی زمین رابطه بین انسان و سایر موجودات جهان به هم پیوند خورده که نابودی یک گونه می­تواند یک گزینه از امکانات زندگی انسان را کاهش دهد(9). متأسفانه صدمات وارده به محیط زیست اکثراً نامرئی و مدت زمانی طول می کشد تا آثار مخرب و مرگبار مختلف آن بر سلامتی بشر و طبیعت ظاهر شود و به همین علت اغلب «فردا دیر است » که در جلوگیری از صدمات به محیط زیست اقداماتی به عمل آید (3).

در شهر اهواز انواع و اقسام آلودگی وجود دارد که آن را به یکی از آلوده­ترین شهرهای جهان تبدیل کرده است. بدیهی است اگر اقداماتی اساسی در زمینه حفاظت از محیط زیست صورت نگیرد در آینده نزدیک مشکلات جدی در خصوص محیط زیست استان خواهیم داشت. اگر به هر صورتی به محیط اجتماعی، فرهنگی و طبیعی آسیب وارد شود بازتاب های این آسیب را تمامی انسان ها احساس خواهند کرد، حتی اگر چنین تصور کنیم که این مسأله فقط به گروهای محدودی از انسان ها مربوط شود(8). استفاده مطلوب از محیط زیست در کشور می تواند ضامن ماندگاری باشد. از این رو درک درست از نقش عوامل باز دارنده و کاستن ازمیزان آن­ها در مقابل تقویت عوامل مشوق می­تواند به موقعیت در امر حفاظت از محیط زیست بیانجامد.

اهداف تحقیق

هدف اصلی: هدف اصلی سنجش مؤلفه­های مشارکت شهروندی در پایداری زیست محیط شهری است.

اهداف فرعی

-شناخت رابطه­ی میان مشارکت شهروندان وکیفیت محیط زیست شهری

- شناسایی مؤلفه­ای که میزان تمایل و علاقه­­ی شهروندان را در مشارکت محیط زیست شهری افزایش می دهد.

پیشینه­ی تحقیق

مری گریسز کوییت و رابرت دابلیو کوییت(2007) درمطالعه­ای تحت عنوان«مشارکت، تصور از مشارکت و حمایت شهروندان یافته های این تحقیق در مورد اهمیت تصور از مشارکت نشان می­دهد، مشارکت از مزایای نمادینی برخوردار است که می­تواند از بعد ابزاری آن مهم­تر باشد. داده­ها نشان می دهد مشارکت به خودی خود شاید به اندازه­ی احساس شهروندان در مورد توانایی آنها برای مشارکت و احساس نفوذ بر تصمیم­ها مهم نباشد. بنابراین دیدگاه شهروندان، بیش­تر تحت تأثیر تصور آن­ها از شرایط نهادی است که مشارکت در آن روی می­دهد تا این­که به مشارکت شخصی آن­ها ارتباط داشته باشد. با اعتقاد به اینکه آن­ها می­توانند، اظهار نظرکنند، نه تنها بر دیدگاه آن­ها در مورد نظام قضایی، تأثیرگذار است؛ بلکه در معنایی کلی­تر بر تصور آن­ها از حکومت به­ طور کلی و سیاست­های دولتی اثرگذار می­باشد.

تقوایی و همکاران (1388) در مطالعه­ای به تحلیل «عوامل مؤثر بر مشارکت شهروندان در مدیریت شهری در شهر تبریز» پرداخته­اند. یافته­های تحقیق نشان داد که: 1- ارزیابی شهروندان از پیامدهای مشارکت مثبت می باشد 2-بین متغیرهای احساس تعلق به محل سکونت و میزان مشارکت آنان در مدیریت شهری، رابطۀ معنا داری وجود دارد 3- بین وضعیت اجتماعی و اقتصادی شهروندان و مشارکت در امور شهری، رابطه وجود دارد 4- هرچه میزان رضایت مندی شهروندان از خدمات رسانی مدیریت شهری بیش تر باشد، به همان میزان، تمایل بیش تری به مشارکت در امور شهری دارند.5- بین متغیر جنسیت و مشارکت در امور شهری، رابطۀ معنی داری وجود دارد. مردان نسبت به زنان تمایل بیش تری به مشارکت در امور شهری دارند.

ربانی و همکاران(1388) در مطالعه ای تحت عنوان «رابطه­ی ابعاد مادی و غیرمادی رفاه اجتماعی با مشارکت شهروندان در امور شهر « به بررسی رابطه­ی میان مشارکت شهروندی و رفاه اجتماعی پرداختند. مهم­ترین نتیجه­های که این محققین گرفته اند، این بوده است که هرچه اعتماد نهادی و رضایت مندی اجتماعی شهروندان در سطح بالایی باشد، مشارکت آنان در امور شهر بیش تر خواهد بود.

حسینی وهمکاران (1392) درمقاله­ای به بررسی «پایداری شهری بربنیان توسعه­ی مشارکت شهروندی درشهر سبزوار» پرداخته­اند. یافته های حاصل از این پژوهش، گویای آن هستند که رابطه­ی مستقیم و معناداری میان مشارکت شهروندان درمدیریت توسعه­ی شهر و بهبود سطح پایداری توسعه­ی شهر وجود دارد.

سوال­ها­ی تحقیق

1-تا چه اندازه میان مشارکت شهروندان وپایداری محیط زیست شهری رابطه وجود دارد؟

2-آیا میان سطح تحصیلات شهروندان و علاقه­ی آن­ها به مشارکت در افزایش سطح توسعه­ی شهر رابطه وجود دارد؟

3-تا چه اندازه میان سن شهروندان و تمایل آن­ها به مشارکت در پایداری محیط زیست شهری می تواند رابطه وجود داشته باشد؟

فرضیه­های تحقیق

1-به نظر می­رسد که میزان مشارکت شهروندان درپایداری زیست محیطی تأثیرگذار بوده است.

2-به نظر می­رسد که میان سطح تحصیلات شهروندان و علاقه­ی آن­ها به مشارکت در افزایش سطح توسعه­­ی شهر رابطه­ی معناداری وجود دارد.

3-به نظر می رسد که سن شهروند، می تواند در تمایل و علاقه­ی شهروندان به مشارکت درپایداری محیط زیست شهری، متغیری تأثیرگذار باشد.

مبانی نظری

مشارکت شهروندی در پایدار زیست محیطی

نظریه توسعه پایدار شهری­، حاصل بحث­های طرف­داران محیط زیست درباره­ی مسایل زیست­ محیطی به خصوص محیط زیست شهری که به دنبال نظریه (توسعه پایدار) برای حمایت از منابع طبیعی ارایه شد.توسعه پایدارشهری نیازمند شناسایی محدودیت های محیطی برای فعالیت­های انسانی درارتباط با شهرها و تطبیق روش­های طراحی در این محدودیت­ها است (21). در این نظریه موضوع نگهداری منابع برای حال و آینده از طریق استفاده بهینه از زمین و وارد نکردن ضایعات به منابع تجدید ناپذیرمطرح است. پایداری شهری مجموعه­ای از وضعیت­هایی است که در طول زمان دوام دارد (4).پیترهال توسعه پایدار شهری را به عنوان شکلی از توسعه امروزی که (27) توان توسعه مداوم شهرها و جوامع شهر نسل آینده را تضمین کند تعریف می­کند.

توسعه پایدار شهری ایجاد شهرها را تنها برای لذت بردن شهرنشینان می­داند و راه رسیدن به پایداری شهری را در توجه به برنامه­ریزی شهری،  منطقه­ای و سامان دهی قانون می­داند (9). شهر پایدار به شهری گفته می­شود که به دلیل استفاده اقتصادی از منابع، اجتناب از تولید ضایعات، بازیافت ضایعات و.... قادر به ادامه حیات خود درازمدت باشد. برنامه­ریزان شهر پایدار باید هدفشان برایجاد شهرهایی باورودی­ کم­تر انرژی و مصالح، خروجی کم ضایعات و آلودگی کم­تر متمرکز کنند (2). با توجه به تعاریف ارایه شده از پایداری و محیط زیست شهری مفهوم پایداری محیط زیست شهری به معنی استفاده از منابع، فرآیندها و جنبه­های محیط زیست یک شهر،  به گونه­ای که این محیط و اکوسیستم (شهر) برای نسل آینده قابل استفاده و بهره برداری باشد، است (5). برای افزایش میزان موفقیت درپایداری زیست محیطی راهکارهای متفاوتی وجود دارد که یکی از این راهکارها حمایت دولت است. دولت باید ازمحیط زیست شهری حمایت همه جانبه­ای کند(1).  یکی دیگر از راهکارها مشارکت شهروندی است.

مشارکت، عملی جمعی، آگاهانه و داوطلبانه است که دربردارنده­ی دخالت شهروندان در امور عمومی و در سطوح مختلف تصمیم گیری های اداری و سیاسی و انداختن رأی به صندوق تا مساعدت مستقیم برای ارضای نیازهای اجتماعی و همچنین دخالت مردم در کارکرد سازمان­هایی است که حیات کاریشان به آن بستگی دارد(16). مشارکت، پذیرش اصل برابری مردم است و هدف آن هم فکری، همکاری و تشریک مساعی افراد در جهت بهبود کمیت و کیفیت زندگی در تمامی زمینه­های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی است(12). مشارکت، طیفی است که یک سرآن به عنوان وسیله­ای برای رسیدن به هدف و در سر دیگر آن به عنوان یک هدف قرار دارد(13). از منظر نظام­مندی و کارکردی، مشارکت را سازوکاری برای بقا، توسعه و تعالی نظام اجتماعی دانسته­اند(11).

بر اساس یک بازاندیشی که در سال 1970 در زمینه­ی توسعه­ی روستایی انجام گرفت، مشارکت با کسب نوعی قدرت برابر دانسته شد مشارکت فراگردی با پیوندی چند سویه است که به پدید آمدن وافزایش دانش و آگاهی، یا دریافت آن اشاره دارد(24). برنامۀ توسعه­ی سازمان ملل متحد، مشارکت را درگیری فعال افراد ذی­نفع یا بهره برداران در ارایه­ی پنداره­ها و تلفیق بهینه­ی زمان و منابع، تصمیم گیری، وکنش در راستای تحقق یک هدف مطلوب توسعه می­داند. نکات کلیدی چندی در این تعریف قابل مشاهده است: نخست این که افراد باید با مسأله­ای که در آن مشارکت می کنند، درگیر شوند. «واژه گیر شدن» ،رابطه یا تعامل ویژه­ای را که ناشی از عمق و شدت ارتباط ناشی از حساسیت مسأله می­باشد، نشان می­دهد. این حساسیت متکی برآگاهی و اطلاع و اشراف شهروندان به مسأله­ای است که فرد در آن درگیر می شود و مشارکت می­کند. دوم، واژه­ی «ذی­نفعان»است؛ یعنی مشارکت کنندگان باید منافع یا پاداشی را از مشارکت شان بدست آورند، و گرنه انتظار مشارکت داشتن از آن ها غیرمنطقی و غیر واقع بینانه است. این منافع را باید مشارکت کننده در تحقق هدف کار مشارکتی ببیند. لازمه­ی بهره مند شدن ذی­نفع­ها از مزایای مشارکت، هماهنگی و همسانی مأموریت­ها و هدف­های سازمان خواستارمشارکت شهروندان و     هدف شهروندان از مشارکت در این فرآیند است. به عنوان مثال اگر هدف شهروندان داشتن خدمات مطلوب شهری است. هدف سازمان­های اجرایی و خدماتی هم باید واقعاً تأمین این خدمات درجامعه باشد تا افراد نفعی ببیند و مشارکت کنند و سوم این­ که باید به این نکته که حضور و تأثیر گذاری شهروندان در تصمیم گیری­ها و طرح ریزی­ها به صورت ها و درجات مختلف است، توجه نمود. از نگاهی دیگر، مشارکت را می توان «درگیری ذهنی و عاطفی اشخاص در موقعیت­های گروهی دانست که آنان را بر می انگیزد تا برای دست یابی به هدف­های گروهی یکدیگر را یاری دهند و در مسؤولیت کار شریک شوند» (19). در این تعریف نیز سه جزء مهم وجود دارد: درگیر شدن، یاری دادن و مسئولیت است (17).

روش شناسی تحقیق

پژوهش حاضر، از نوع توصیفی-تحلیلی با ماهیت کاربردی است. در این پژوهش از ابزار پرسش­نامه برای جمع آوری اطلاعات استفاده شده است. که در جدول (1)  شاخص­ها و زیر شاخص­ها و یا سوالات پرسش­نامه  بیان شده است. جهت تجزیه و تحلیل داده­های پرسش­نامه نیز از نرم افزارSPSS بهره گرفته شد. برای انتخاب شاخص­های تحقیق از مطالعات در منابع و مقالات معتبر و همچنین با استفاده از نظر کارشناسان این رشته نیز استفاده شده است. جامعه آماری این تحقیق شامل ساکنان منطقه 2 شهری اهواز می­باشد.(N=97458) حجم نمونه با استفاده از جدول مورگان 384 نفر برآورد شده که در منطقه 2 شهر اهواز توزیع گردید. جهت روایی پرسش­نامه از نظرات اساتید گروه جغرافیا و برنامه­ریزی شهری دانشگاه شهید چمران استفاده گردید. همچنین برای تعیین پایایی پرسش­نامه نیز از آلفای کرونباخ در محیط نرم افزارSPSS  استفاده شد که ضریب پایایی آن 84/0 به دست آمد. برای رتبه بندی         میزان مشارکت شهروندان در این هشت شاخص از مدل تاپسیس استفاده شده است.

 

 

جدول1- شاخص­ها و نمونه سوالات پرسش­نامه

زیر شاخص

شاخص

1-ریختن زباله درآب

2- ریختن روغن ورنگ را در آب

3- میزان صرف جویی

شاخص آب

 

1- رها کردن زباله روی خاک

2-ریختن مواد سمی روی خاک

شاخص خاک

1- میزان استفاده از حمل ونقل عمومی

2- میزان از ماشین شخصی خود

شاخص هوا

1- میزان کاشت درخت

2-چیدن گل وگیاه وشاخه درخت

3- آتش زدن درخت

شاخص فضای سبز

1-استفاده مکرر از بوق ماشین

2-میزان  فعالیت های پرسرو صدای

 

شاخص صوتی

1- زمان بیرون گذاشتن زباله

2- تمایل به نسب آگهی بر در ودیوار

3- تمایل به کاشت گل وگیاه در بیرون از خانه

شاخص بصری

1-تمایل به استفاده از حمل ونقل عمومی برای کاهش مصرف بنزین

2-میزان استفاده از نفت و گاز

3- میزان تمایل به استفاده از سوخت­های دیگر به جای نفت وگاز

شاخص سوخت­های فسیلی

1-تمایل به هزینه برای بهبود سیستم فاضلاب

2- ریختن مواد آلوده وزباله سنگین در آب راهه خانه

شاخص فاضلاب

 

 

معرفی منطقه مورد مطالعه

 

شهرستان اهواز مرکز استان خوزستان می­باشد جمعیت این شهر در سرشماری سال 90، 000/112/1 ذکر شده است (23). وسعت آن در محدوده­ی شهری 220 ودر حریم 895 کیلومتر مربع است.که دارای 7منطقه­ی شهری است. منطقه­ی2 این شهر با توجه به نقشه­ی زیر شامل؛ کیانپارس، کیان­آباد، امانیه، سیدخلف، کیان­شهر، زرتشت و پدافند هوایی می باشد. جمعیت این محدوده خدمات شهرداری 97458 نفر بوده است. لازم به ذکر است که منطقه 5 از مناطق شهر اهواز جداشده است.

 

 

 

 

شکل1- مناطق شهر اهواز(منبع: معاونت برنامه­ریزی و توسعه)

 


یافته های پژوهش


جنسیت

همان­طور که در جدول شماره 2 مشاهده می­شود بر اساس نتایج حاصل از پرسش­نامه در منطقه 2 شهری اهواز، 384 پرسش­نامه پخش شد که از این بین 95/54% مرد و 05/45% زن بوده­اند.

جدول 2- وضعیت جنسی پاسخ­گویان

وضعیت جنسی

تعداد

درصد

مرد

211

95/54

زن

173

05/45

کل

384

100

 

گروه سنی

بر اساس جدول 3 وضعیت سنی پاسخ­گویان در پنج گروه سنی از 15 تا 70 سال بوده است. بیش­ترین تعداد پاسخ دهندگان مربوط به گروه سنی (35-26) سال با فراوانی104 نفر و 08/27 درصد و کم­ترین تعداد پاسخ­گویان متعلق به گروه سنی(70-56) سال بوده که فراوانی 45 نفر و 72/11 درصد را شامل می­شود.

جدول 3- تعداد و درصد پاسخ­گویان

وضعیت گروه سنی

فراوانی

درصد

(25-15) سال

73

01/19

(35-26) سال

104

08/27

(45-36) سال

98

52/25

(55-46) سال

64

67/16

(70-56) سال

45

72/11

 

وضعیت تحصیلات

همان­گونه که در جدول شماره 4 مشاهده می­شود سطح تحصیلات پاسخ­گویان در پنج دسته طبقه­بندی شده است که بیش­ترین تعداد فراوانی و درصد متعلق به گروه اول (زیردیپلم) با 136 نفر، 42/35 درصد و کم­ترین به گروه پنجم با 35 نفر و 11/9 درصد در برگرفته است.

 

جدول 4- وضعیت تحصیلات پاسخ­گویان

تحصیلات

فراوانی

درصد

زیردیپلم

136

42/35

دیپلم

98

52/25

فوق­دیپلم

73

01/19

لیسانس

42

94/10

فوق­لیسانس و بالاتر

35

11/9

 

یافته­های استنباطی

گونه که در قسمت روش پژوهش اشاره شد، برای ارزیابی میزان مشارکت شهروندان در زمینه پایداری محیط زیست، از 8
شاخص باتوجه میزان مشارکت آن­ها استفاده شد که شاخص­ها به قرار زیر می­باشد: فضای­سبز، خاک، آب، صوتی، آب و فاضلاب، بصری ، هوا و استفاده از سوخت­های فسیلی. ابتدا میانگین و انحراف­معیار تمام شاخص­ها به دست آمد. با توجه به نتایج جدول شماره(5) یافته­ها نشان داد که میانگین مشارکت شهروندان در مسیر پایداری محیط زیست منطقه 2   شهر اهواز، 56/3 با انحراف معیار(68/1) است. وهمچنین شاخص مشارکت بصری با میانگین و انحراف معیار(16/4، 86/1) دارای بالاترین رتبه و شاخص مشارکت در بهبود ­آب با میانگین و انحراف­معیار(10/3، 74/1) دارای پایین­ترین رتبه می­باشد. که نتایج نشان می­دهد که مشارکت شهروندان در ایجاد بهبود سیمای بصری موفقیت­آمیز بوده اما در کنترل و بهبود آب بسیار ضعیف عمل نموده­ است.

 

 

جدول 5- میانگین و انحراف معیار شاخص­های مورد مطالعه

شاخص­ها

میانگین

انحراف معیار

رتبه

بصری

16/4

86/1

1

 خاک

05/4

14/2

2

آب

10/3

74/1

8

صوتی

93/3

99/1

3

فاضلاب

57/3

91/1

4

فضای سبز

46/3

14/2

5

هوا

36/3

01/2

7

استفاده از سوخت های فسیلی

43/3

08/2

6

 

 

برای مقایسه میزان مشارکت شهروندان در حیطه­های هشت­گانه و میزان مشارکت­های انجام شده در هر یک از این حیطه­ها، برای آزمون فرضیه ها، از آزمون مقایسه استفاده شد. نتایج جدول شماره(5) نشان می­دهد که تقریبا در تمام ابعاد پایداری محیط زیست، شهرندان و مشارکت آن­ها  تا حدودی توانسته نیازهای توسعه­ای منطقه 2 شهر اهواز را برآورده سازند. بر این اساس فرضیه­ها بر اساس آزمون مقایسه میانگین ها(T ) انجام شد و نتایج زیر به دست آمد : 1)همان­گونه که در جدول شماره(6و7) نتایج آزمون مقایسه میانگین شاخص­ها را نشان می­دهد که مقدار سطح معنی‌داری تمام شاخص­ها از 05/0 کم­تر است و به این معناست که همه شاخص­ها معنادار شده‌اند و در نتیجه فرضیه اول این تحقیق تأیید می­شود. به عبارت دیگر میزان مشارک شهروندان دراین منطقه توانسته در مسیر پایداری محیط زیست تأثیرگذار باشد.


 

 

جدول 6- مقایسه میانگین­ شاخص های مورد مطالعه

شاخص­ها

میانگین

انحراف معیار

آماره t

آلودگی بصری

16/4

86/1

975/0

آلودگی خاک

05/4

14/2

741/0-

آلودگی آب

10/3

74/1

580/0

آلودگی صوتی

93/3

99/1

560/0-

فاضلاب

57/3

91/1

748/0

فضای سبز

46/3

14/2

169/1-

آلودگی هوا

36/3

01/2

816/0

استفاده از سوخت­های فسیلی

43/3

08/2

169/1

 

 

 

یکی از ابزارهای مناسب جهت تحلیل روابط بین متغیرها، ضریب همبستگی پیرسون می­باشد. ضریب همبستگی پیرسون از روش­های پرکاربرد جهت تعیین میزان رابطه بین دو متغیر محسوب می­گردد و با علامت (r) نشان داده می­شود و مقدار آن بین 1+ و 1- در نوسان است. در جدول شماره 7 نیز میزان همبستگی بین مشارکت شهروندان در پایداری شاخص­های زیست محیطی محاسبه گردیده است. همان طور که در جدول نیز مشاهده می­شود میزان همبستگی بین مشارکت شهروندان و شاخص بصری امتیاز 92/0 را کسب نموده است در مرتبه­های بعدی نیز میزان همبستگی بین مشارکت شهروندان و شاخص فضای سبز، فاضلاب، صوتی  و آب امتیاز 576/0، 563/0، و 456/0 می باشد. سایر شاخص­های دیگر نیز در مراتب بعدی قرار دارند.

 

 

 

 

جدول7-  میزان همبستگی بین مشارکت شهروندان و شاخص­های زیست محیطی

شاخص­ها

ضریب هبستگی

سطح معنی داری

بصری

92/0

000/0

 خاک

331/0

000/0

 آب

456/0

000/0

صوتی

460/0

000/0

فاضلاب

563/0

000/0

فضای سبز

576/0

000/0

آلودگی هوا

416/0

000/0

استفاده از سوخت­های فسیلی

244/0

000/0

 


ارزیابی همبستگی بین سطح تحصیلات و علاقه به مشارکت در فزایش سطح توسعه شهری در این بخش برای ارزیابی میزان همبستگی(رابطه) میان سطح تحصیلات و علاقه به مشارکت در افزایش سطح توسعه­ی شهر از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شده است. همان طور که در جدول(8) مشاهده می­شود، تحلیل رابطه بین تمایل به مشارکت در افزایش سطح توسعه شهر و سطح تحصیلات شهروندان نشان از وجود رابطه معنادار در سطح آلفای 01/0 دارد و ضریب همبستگی بین تمایل به مشارکت در افزایش سطح توسعه شهر و سطح تحصیلات شهروندان نیز امتیاز 166/0 را کسب کرده است. بنابراین می­توان گفت در سطح محدوده مورد مطالعه بین تمایل به مشارکت در افزایش سطح توسعه شهر و سطح تحصیلات شهروندان رابطه مثبت و معنی­دار برقرار می­باشد. البته در اینجا منظور تمایل به مشارکت است نه خود مشارکت.

 

 

جدول8- همبستگی بین تمایل به مشارکت در افزایش سطح توسعه شهر و سطح تحصیلات شهروندان

 

مؤلفه ها

سطح تحصیلات

ضریب همبستگی

 سطح معنی داری

تمایل مشارکت

166/0

004/0

 

 

در این بخش نیز برای تشخیص رابطه بین همبستگی بین تمایل به مشارکت در افزایش سطح توسعه شهر و       سن شهروندان از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شده است. همان طور که در جدول(9) نشان داده شده است از انجایی که میزان ضریب همبستگی برابر با 162/0-  می باشد نشان دهنده رابطه منفی و معکوس بین دو مؤلفه مذکور می­باشد.

 

 

جدول9- همبستگی بین تمایل به مشارکت در افزایش سطح توسعه شهر و سن شهروندان

مؤلفه ها

سن

ضریب همبستگی

 سطح معنی داری

تمایل مشارکت

162/0-

005/0

 


مرحله دوم

 

در پژوهش حاضر برای رتبه بندی میزان مشارکت شهروندان در این هشت شاخص از مدل تاپسیس که در نرم افزار تاپسیس آنالیز محاسبه شده­اند استفاده شده است. مدل تاپسیس توسط هوانگ و یون در سال 1981، پیشنهاد شد. این مدل، یکی از بهترین مدل های تصمیم گیری چند شاخصه است و از آن، استفاده­ی زیادی     می­شود. اساس این تکنیک، بر این مفهوم استوار است که گزینه­های انتخابی، باید کم­ترین فاصله را با راه حل ایده آل مثبت (بهترین حالت ممکن) و بیش­ترین فاصله را  با راه حل ایده آل منفی (بدترین حالت ممکن)داشته باشد (25). با توجه به شاخص های مورد مطالعه و محاسبه میزان تاپسیس میزان مشارکت شهروندان در زمینه پایداری محیط زیست طبق جدول شماره(10 و 11)بدست آمد:


 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 10-مراحل مدل تاپسیس

شاخص­ها­

مراحل مدل تاپسیس

بصری

 

خاک

آب

صوتی

فاضلاب

فضای سبز

هوا

سوخت­های فسیلی

141428/7

91608/5

062258/8

123106/4

96872/15

92089/18

63325/6

84417/44

 

058824/0

090909/0

000/0

000/0

032258/0

03125/0

000/0

012346/0

 

017465/0

091159/0

089073/0

201721/0

065012/0

094706/0

139089/0

073873/0

محاسبه وزن شاخص_ها با مدل آنتروپی

051/0

234/0

265/0

243/0

297/0

300/0

297/0

289/0

=Max , Max , ... , Max

290/0

121/0

090/0

143/0

019/0

012/0

017/0

011/0

= ,  , ... , Min

 

050516/0

 

234306/0

264738/0

243321/0

296668/0

299981/0

297259/0

297069/0

فاصله از ایدهال مثبت

=

بصری

خاک

آب

صوتی

 

فاضلاب

فضای سبز

هوا

سوخت­های فسیلی

مراحل مدل تاپسیس

29007/0

121416/0

089617/0

142646/0

019271/0

01188/0

016705/0

01607/0

فاصله از ایدهال منفی

 

=

690763/0

 

480559/0

 

33655/0

399711/0

120342/0

089105/0

07818/0

06808/0

میزان نزدیکی نسبی هرگزینه به راه حل ایده ال

 

 

 

 

 

 

جدول 11-میزان تاپسیس ورتبه بندی شاخص­ها

رتبه

میزان تاپسیس

شاخص

1

690763/0

بصری

2

480559/0

خاک

4

33655/0

فاضلاب

3

399711/0

صوتی

5

120342/0

فضای سبز

6

089105/0

استفاده از سوخت های فسیلی

7

07818/0

هوا

8

06808/0

آب

 

 

طبق جدول شماره(11)، رتبه 1 را از لحاظ مشارکت شهروندان در زمینه شاخص بصری با میانگین 69/0 بدست آورده است. شاخص خاک رتبه 2 با میانگین   48/0  و رتبه 3 با میانگین 39/0 را شاخص صوتی بدست آورد، همچنین شاخص فاضلاب رتبه 4 با میانگین 33/0 و شاخص فضای سبز رتبه 5 با میانگین 12/0 ، شاخص استفاده از سوخت­های فصیلی با رتبه 6 و میانگین 08/0 را و در آخر شاخص هوا وآب رتبه­ آخر را با میانگین  07/0 و 06/0 بدست آورده است.

برای شناخت میزان مشارکت شهروندان در پایداری محیط زیست و با استفاده الویت بندی که از نتیجه مدل تاپسیس به وجود آمدمشارکت شهروندان در این زمینه را در سه سطح بالا، متوسط و پایین مورد سنجش قرار گرفت که نتایج بدست آمده به شرح زیر است:

- شاخص­های، بصری­، خاک و صوتی با میانگین ضریب الویت 53/0 بالاترین سطح مشارکت شهروندان در زمینه این سه را به خود اختصاص داده اند.

-فاضلاب و فضای سبز با میانگین ضریب الویت 22/0  سطح متوسط مشارکت شهروندان در بهبود این دو شاخص را به خود اختصاص داده اند.

- شاخص­های استفاده از سوخت­های فسیلی، آب و هوا با میانگین ضریب الویت 07/0  در سطح پایین  مشارکت شهروندان در پایداری این سه شاخص قرار گرفتند.


 

جدول12- رتبه بندی

شاخص

ضریب الویت(رتبه)

میانگین ضریب الویت

سطح­بندی مشارکت

بصری

69/0

53/0

بالا

خاک

48/0

صوتی

39/0

فاضلاب

33/0

22/0

متوسط

فضای سبز

12/0

استفاده از سوخت های فسیلی

08/0

 

07/0

 

پایین

آب

07/0

هوا

06/0

نتیجه گیری

 

در پژوهش حاضر مؤلفه­های مشارکت شهروندی در پایداری زیست محیطی(مطالعه موردی:منطقه 2 شهراهواز) مورد ارزیابی قرار گرفت. برای ارزیابی میزان مشارکت شهروندان در زمینه پایداری محیط زیست، از 8 شاخص باتوجه میزان مشارکت آن­ها استفاده شد که شاخص­ها به قرار زیر می­باشد: فضای­سبز، خاک، آب، صوتی، آب­ و فاضلاب، بصری ، هوا و استفاده از سوخت­های فسیلی. ابتدا میانگین و انحراف­معیار تمام شاخص­ها به دست آمد. یافته های پژوهش نشان داد که میانگین مشارکت شهروندان در مسیر پایداری محیط زیست منطقه 2 شهر اهواز ،56 /3 با انحراف معیار(68/1) است و همچنین شاخص بصری با میانگین و انحراف معیار(16/4، 86/1) دارای بالاترین رتبه و شاخص ­آب با میانگین و انحراف­معیار(10/3، 74/1) دارای پایین­ترین رتبه می­باشد. که نتایج نشان می­دهد که مشارکت شهروندان در بهبود سیمای بصری موفقیت­آمیز بوده اما در کنترل آلودگی آب بسیار ضعیف عمل نموده­ است.

برای مقایسه میزان مشارکت شهروندان در حیطه­های هشت­گانه و میزان مشارکت­های انجام شده در هر یک از این حیطه­ها، از آزمون t استفاده شد. نتایج این آزمون نشان داد که تقریبا در تمام ابعاد پایداری محیط زیست، شهرندان و مشارکت آن­ها توانسته تا حدودی نیازهای توسعه­ای منطقه 2 شهر اهواز را برآورده سازند. همچنین نتایج آزمون نشان داد که مقدار سطح معنی‌داری تمام شاخص­ها کوچک تر از 05/0 است و به این معناست که همه شاخص­ها معنادار شده‌اند و در نتیجه فرضیه اول این تحقیق تأیید می­شود. به عبارت دیگر میزان مشارکت شهروندان دراین منطقه توانسته در مسیر پایداری محیط زیست تأثیرگذار باشد.

برای تشخیص میزان همبستگی بین مشارکت شهروندان و شاخص­های زیست محیطی از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد. میزان همبستگی بین مشارکت شهروندان و شاخص بصری امتیاز 92/0 را کسب نموده است در مرتبه­های بعدی نیز میزان همبستگی بین مشارکت شهروندان و شاخص فضای سبز، فاضلاب، صوتی  و آب امتیاز 576/0،  563/0  و 456/0 می باشد. سایر شاخص­های دیگر نیز در مراتب بعدی قرار گرفتند.

علاوه براین تحلیل رابطه بین تمایل به مشارکت در افزایش سطح توسعه شهر و سطح تحصیلات شهروندان نشان از وجود رابطه معنادار در سطح آلفای 01/0 دارد و ضریب همبستگی بین تمایل به مشارکت در افزایش سطح توسعه شهر و سطح تحصیلات شهروندان نیز امتیاز 166/0 را کسب کرده است.

برای تشخیص رابطه همبستگی بین تمایل به مشارکت در افزایش سطح توسعه شهر و سن شهروندان از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شده است و از آنجایی که میزان ضریب همبستگی برابر با 162/0- می باشد نشان دهنده رابطه منفی و معکوس بین دو مؤلفه مذکور می­باشد. سپس برای رتبه بندی میزان مشارکت شهروندان در این هشت شاخص از مدل تاپسیس استفاده شده است. نتایج این مدل نشان می­دهد که شاخص­های، بصری، خاک و صوتی با میانگین ضریب الویت 53/0  بالاترین سطح مشارکت شهروندان خود اختصاص داده اند و شاخص­های فاضلاب و فضای سبز با میانگین ضریب الویت 22/0  سطح متوسط را به خود اختصاص داده­اند و همچنین شاخص­های استفاده از سوخت­های فسیلی، آب و هوا با میانگین ضریب الویت 07/0 در سطح پایین مشارکت شهروندان در پایداری محیط زیست قرار گرفته­اند.

پیشنهادات

 با توجه به جایگاه و اهمیت فراهم سازی و تسهیل فرایندها جهت مشارکت بیش­تر شهروندان در مدیریت امورشهری، به نظر می رسد که پیشنهادهای ذیل می توانند در این خصوص مفید باشند:

- تدوین برنامه هایی در سطح شهر و محله های شهری جهت افزایش و تقویت سرمایه­های اجتماعی در میان شهروندان .

- ارایه­ی مشوق هایی نظیر معافیت مالیاتی و کاهش عوارض شهرداری و یا تخفیف آن­ها برای شهروندانی که در پایداری و بهبود وضعیت شهر و محله شان مشارکت بیش­تری دارند.

-تدوین برنامه هایی در جهت ارزیابی سالانه از فرآیند و میزان مشارکت مردم در امور شهری در ابعاد مختلف و شناسایی موانع و مشکلات آن.

منابع

1)    سپهوند، رضا و عارف‌نژاد،محسن،(1392)، الویت بندی شاخص‌های توسعه پایدار شهری با رویکرد تجزیه و تحلیل سلسله مراتبی گروهی(مطالعه موردی: در شهر اصفهان، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی شهری، سال اول، شماره اول،صص59-43.

2)    اتیپاس، زاکس(1375)،"نگاهی به تعاریف ­توسعه پایدار از دیدگاه­های­ مختلف"ترجمه ویکتوریاجمالی، خبرنامه انجمن متخصصان محیط زیست ایران،سال دوم،شماره3و4صص10-2.

3)       سرینیواس، هاری، (1380)، محیط زیست شهری: سیاست گذاری و اقدام، ترجمه سیروس موسوی، مجله. شهرداری ها، شماره22ص32.

4)    لقایی،حسنعلی و محمدی زاده، حمیده(1387)، "مقدمه‌ای برتوسعه شهری پایدار شهری و نقش برنامه ریزی شهری "فصلنامه هنرهای زیبا شماره 6صص32-43.

5)    رضایی مقدم، علی،(1393)، بررسی تأثیر کاربری زمین بر محیط زیست شهری، ششمین کنفرانس ملی برنامه ریزی و مدیریت شهری با تأکید بر مؤلفه­های شهر اسلامی صص 16-25.

6)       زیاری کرامت اله(1378)، ،" اصول وروش های برنامه ریزی منطقهای "یزد، دانشگاه یزدص25.

7)    فرصت، محمد، (1384) ، ارزشیابی آموزش زیست محیطی در نظام آموزش عالی کشور ،پایان نامه دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، رشته مدیریت محیط زیست (phd)استاد راهنما آقای دکتر مجید عباسپور، آقای دکتر سید محمود شریعت ص91.

8)       تومه، ژرژ، (1380) ، توسعه فرهنگی و محیط زیست، محمد شارع پور، غزال (باز)، چاپ اول،ص 60.

9)       زیاری کرامت اله ،(1378) ،اصول و روش­های برنامه ریزی منطقه ای، دانشگاه یزد ،ص 25.

10)   فیروزی،مهدی، (1384)،حق بر محیط زیست،انتشارات جهاد دانشگاهی،ص 29.

11)  گلشیری، اصفهانی . خادمی،حسین. رضا صدیقی و مهدی تازه،(1386)،تأثیر انسجام اجتماعی بر میزان مشارکت روستاییان بخش گندمان شهرستان بروجن.فصلنامه روستا و توسعه سال 12 . شماره 1.ص150.

12)   نوروزی، فیض الله. مهناز بختیاری،(1388)، مشارکت اجتماعی و عوامل اجتماعی مؤثر بر آن،فصلنامه راهبرد،سال هجدهم. شماره ،53،ص250.

13)  کمالی، محمد باقر،(1385)، تحقیقات مشارکتی، رهیافتها، تجربیات و پیشنهادها تحقیقات مشارکتی، رهیافتها، تجربیات و پیشنهادها،سال 9. شماره 4ص 22.

14)   رضوانی، محمدرضا. ( 1383 ). مقدمهای بر برنامهریزی توسعه روستای . ی تهران: انتشارات دانشگاه تهران،108.

15)  دانش مهر، حسین ، رشید احمدرش ،( 1388)، بررسی نگرش اجتماعی روستا ییان نسبت به مشارکت اجتماعی،مجله توسعه روستای . ی شماره 1،ص135.

16)   جباری، حبیب، (1378)، مشارکت و توسعهی اجتماعی،مجموعه مقالات همایش توسعه اجتماعی وزارت کشور،ص8.

17)   حسینی و همکاران ،(1292)، پایداری شهری بر بنیان توسعۀ مشارکت شهروندی(مطالعۀ موردی: شهر سبزوار)، جغرافیا و پایداری محیط، شماره 6، صص 41-66.

18)   ارسطو،(1364)، سیاست، ترجمۀ حمید عنایت، انتشارات خوارزمی، تهران،ص6.

19)   طوسی ، محمدعلی، (1380)، مشارکت (در مدیریت و مالکیت)، مرکز آموزش مدیریت دولتی، تهران،ص54.

20)   شکوئی ، حسین( 1373 ) دیدگاههای نو در جغرافیای شهری، جلد اول، تهران، انتشارات سمت،ص363

21)  هرام سلطانی، کامبیز ،( 1387)، محیط زیست مجموعه مباحث و روش های شهرسازی، تهران، مرکز مطالعات وتحقیقات شهرسازی و معماری ایران،ص6.

22)  ادهمی واکبر زاده،(1390)، بررسی عوامل فرهنگی مؤثر بر حفظ محیط زیست شهر تهران مطالعه موردی (مناطق 5 و 18 تهران)، مجله تخصصی جامعه شناسی.../سال اول/ شماره اول،ص83.

23)   پورعلی، ملیحه، تقی زاده،(1390)،بررسی علل ومنشأ ایجاد گرد وغبار در استان خوزستان،رشد آموزش جغرافیا،دوره بیست وپنجم،شماره 3،ص9.

24)  شایان وهمکاران،(1391)، تحلیل نقش مشارکت مردم در پایداری اقتصاد روستایی(مطالعه موردی دهستان ایجرود بالا، شهرستان ایجرود، استان زنجان)، مجلّه ی جغرافیا و توسع هی ناحیه ای، شماره ی نوزدهم،ص76.

25)  حکمت نیا، حسن و موسوی، میرنجف. (1380 )، تحلیل تاریخی از مشارکت شهروندان در اداره امور شهرهای ایران، فصلنامۀ تحقیقات جغرافیایی، شمارة پیاپی 80 ، صص 121-136.

26)  واحدیان،حافظی مقدس،کرمی،(1393)، بررسی روند توسعه شهر اهواز و اثرات زیست محیطی آن، اولین همایش ملی معماری، عمران و محیط زیست شهری، همدان، انجمن ارزیابان محیط زیست هگمتانه،ص 3.

27)  Hall, P. (1993), Toward sustainable livable and innvatitve cities for 21 century The third conference of the world capitals, Tokyo.133.

28)  -Clark, P., 1994, Citizenship, A Reader, London, Pluto press،306

29)  -Pearce,David W. and R. Kerry. 1990, Economics of Natural Resources and Environment. Baltimore: Johns Hopkins University Press.

 

 



1- استادیار گروه جغرافیا و برنامه­ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.

2- کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه­ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. *(مسوول مکاتبات)

1- Assistant professor, Geography and Urban Planning Department, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran.

2- MA Student of Geography and urban planning, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran. *(Corresponding Author)

1)    سپهوند، رضا و عارف‌نژاد،محسن،(1392)، الویت بندی شاخص‌های توسعه پایدار شهری با رویکرد تجزیه و تحلیل سلسله مراتبی گروهی(مطالعه موردی: در شهر اصفهان، فصلنامه مطالعات برنامه ریزی شهری، سال اول، شماره اول،صص59-43.

2)    اتیپاس، زاکس(1375)،"نگاهی به تعاریف ­توسعه پایدار از دیدگاه­های­ مختلف"ترجمه ویکتوریاجمالی، خبرنامه انجمن متخصصان محیط زیست ایران،سال دوم،شماره3و4صص10-2.

3)       سرینیواس، هاری، (1380)، محیط زیست شهری: سیاست گذاری و اقدام، ترجمه سیروس موسوی، مجله. شهرداری ها، شماره22ص32.

4)    لقایی،حسنعلی و محمدی زاده، حمیده(1387)، "مقدمه‌ای برتوسعه شهری پایدار شهری و نقش برنامه ریزی شهری "فصلنامه هنرهای زیبا شماره 6صص32-43.

5)    رضایی مقدم، علی،(1393)، بررسی تأثیر کاربری زمین بر محیط زیست شهری، ششمین کنفرانس ملی برنامه ریزی و مدیریت شهری با تأکید بر مؤلفه­های شهر اسلامی صص 16-25.

6)       زیاری کرامت اله(1378)، ،" اصول وروش های برنامه ریزی منطقهای "یزد، دانشگاه یزدص25.

7)    فرصت، محمد، (1384) ، ارزشیابی آموزش زیست محیطی در نظام آموزش عالی کشور ،پایان نامه دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، رشته مدیریت محیط زیست (phd)استاد راهنما آقای دکتر مجید عباسپور، آقای دکتر سید محمود شریعت ص91.

8)       تومه، ژرژ، (1380) ، توسعه فرهنگی و محیط زیست، محمد شارع پور، غزال (باز)، چاپ اول،ص 60.

9)       زیاری کرامت اله ،(1378) ،اصول و روش­های برنامه ریزی منطقه ای، دانشگاه یزد ،ص 25.

10)   فیروزی،مهدی، (1384)،حق بر محیط زیست،انتشارات جهاد دانشگاهی،ص 29.

11)  گلشیری، اصفهانی . خادمی،حسین. رضا صدیقی و مهدی تازه،(1386)،تأثیر انسجام اجتماعی بر میزان مشارکت روستاییان بخش گندمان شهرستان بروجن.فصلنامه روستا و توسعه سال 12 . شماره 1.ص150.

12)   نوروزی، فیض الله. مهناز بختیاری،(1388)، مشارکت اجتماعی و عوامل اجتماعی مؤثر بر آن،فصلنامه راهبرد،سال هجدهم. شماره ،53،ص250.

13)  کمالی، محمد باقر،(1385)، تحقیقات مشارکتی، رهیافتها، تجربیات و پیشنهادها تحقیقات مشارکتی، رهیافتها، تجربیات و پیشنهادها،سال 9. شماره 4ص 22.

14)   رضوانی، محمدرضا. ( 1383 ). مقدمهای بر برنامهریزی توسعه روستای . ی تهران: انتشارات دانشگاه تهران،108.

15)  دانش مهر، حسین ، رشید احمدرش ،( 1388)، بررسی نگرش اجتماعی روستا ییان نسبت به مشارکت اجتماعی،مجله توسعه روستای . ی شماره 1،ص135.

16)   جباری، حبیب، (1378)، مشارکت و توسعهی اجتماعی،مجموعه مقالات همایش توسعه اجتماعی وزارت کشور،ص8.

17)   حسینی و همکاران ،(1292)، پایداری شهری بر بنیان توسعۀ مشارکت شهروندی(مطالعۀ موردی: شهر سبزوار)، جغرافیا و پایداری محیط، شماره 6، صص 41-66.

18)   ارسطو،(1364)، سیاست، ترجمۀ حمید عنایت، انتشارات خوارزمی، تهران،ص6.

19)   طوسی ، محمدعلی، (1380)، مشارکت (در مدیریت و مالکیت)، مرکز آموزش مدیریت دولتی، تهران،ص54.

20)   شکوئی ، حسین( 1373 ) دیدگاههای نو در جغرافیای شهری، جلد اول، تهران، انتشارات سمت،ص363

21)  هرام سلطانی، کامبیز ،( 1387)، محیط زیست مجموعه مباحث و روش های شهرسازی، تهران، مرکز مطالعات وتحقیقات شهرسازی و معماری ایران،ص6.

22)  ادهمی واکبر زاده،(1390)، بررسی عوامل فرهنگی مؤثر بر حفظ محیط زیست شهر تهران مطالعه موردی (مناطق 5 و 18 تهران)، مجله تخصصی جامعه شناسی.../سال اول/ شماره اول،ص83.

23)   پورعلی، ملیحه، تقی زاده،(1390)،بررسی علل ومنشأ ایجاد گرد وغبار در استان خوزستان،رشد آموزش جغرافیا،دوره بیست وپنجم،شماره 3،ص9.

24)  شایان وهمکاران،(1391)، تحلیل نقش مشارکت مردم در پایداری اقتصاد روستایی(مطالعه موردی دهستان ایجرود بالا، شهرستان ایجرود، استان زنجان)، مجلّه ی جغرافیا و توسع هی ناحیه ای، شماره ی نوزدهم،ص76.

25)  حکمت نیا، حسن و موسوی، میرنجف. (1380 )، تحلیل تاریخی از مشارکت شهروندان در اداره امور شهرهای ایران، فصلنامۀ تحقیقات جغرافیایی، شمارة پیاپی 80 ، صص 121-136.

26)  واحدیان،حافظی مقدس،کرمی،(1393)، بررسی روند توسعه شهر اهواز و اثرات زیست محیطی آن، اولین همایش ملی معماری، عمران و محیط زیست شهری، همدان، انجمن ارزیابان محیط زیست هگمتانه،ص 3.

27)  Hall, P. (1993), Toward sustainable livable and innvatitve cities for 21 century The third conference of the world capitals, Tokyo.133.

28)  -Clark, P., 1994, Citizenship, A Reader, London, Pluto press،306

29)  -Pearce,David W. and R. Kerry. 1990, Economics of Natural Resources and Environment. Baltimore: Johns Hopkins University Press.