مقایسه تحلیلی قشم وآنتالیا به منظور ارائه راهبردهای توسعه گردشگری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس شهرداری تویسرکان

2 دانشجوی دکتری محیط زیست دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

گردشگری مجموع پدیده ها وارتباطات ناشی از کنش متقابل میان گردشگران، سرمایه، دولتها وجوامع میزبان، دانشگاهها وسازمان های غیر دولتی، درفرایند جذب، حمل ونقل، پذیرایی وکنترل گردشگران ودیگر بازدید کنندگان است. در طول 6دهه گذشته صنعت توریسم توسعه وتنوع مداومی را تجربه کرده است، که به یکی از بزرگترین وسریع ترین بخش های رشد اقتصادی در جهان تبدیل شده است. کشور ترکیه توانست در سال 2011 مقام ششم دنیا را درزمینه گردشگری به خود اختصاص بدهد به طوری فقط گردشگر روس وارد شده به ترکیه درسال 2011 بیش از 3 میلیون نفر بوده است، درحالی که کشور ما با وجود پتانسیل ها و جنبه های گوناگون جذب گردشگر هنوز نتوانسته به جایگاه واقعی خود در سطح منطقه وحتی جهانی برسد. سواحل ومنطقه آزاد آنتالیا (ترکیه) در سال 2011 توانسته حدود 9 میلیون گردشگر را به سوی خود جذب کند، در حالی قشم علیرغم تمام قوت ها در زمینه گردشگر برخوردار می باشد، نتوانسته در جذب گردشگر موفق شود. هدف این پژوهش مقایسه تحلیلی قشم وآنتالیا به منظور ارائه راهبردهای توسعه گردشگری بوده است. روش تحقیق توصیفی _تحلیلی ومبتنی بر مدل SOWT و مطالعات اسنادی وکتابخانه ای وسایت ها و مجلات معتبر و میدانی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 

 

 

 

 

فصلنامه انسان و محیط زیست، شماره51، زمستان 98

مقایسه تحلیلی قشم وآنتالیا به منظور ارائه راهبردهای توسعه گردشگری

 

واحد کیانی[1]*

                                                     kiyanivahed@alumni.ut.ac.ir

سجاد کیانی[2]

 

تاریخ دریافت:13/09/1394                                                                                                            تاریخ پذیرش:15/02/95

چکیده

گردشگری مجموع پدیده ها و ارتباطات ناشی از کنش متقابل میان گردشگران، سرمایه، دولتها وجوامع میزبان، دانشگاه­ها و سازمان­های غیر دولتی، درفرایند جذب، حمل و نقل، پذیرایی وکنترل گردشگران ودیگر بازدید کنندگان است. در طول 6 دهه گذشته صنعت توریسم تجربه کرده است توسعه و تنوع مداومی را، که به یکی از بزرگترین وسریع ترین بخش های رشد اقتصادی در جهان تبدیل شده است. کشور ترکیه توانست در سال 2011 مقام ششم دنیا را درزمینه گردشگری به خود اختصاص بدهد به طوری فقط گردشگر روس وارد شده به ترکیه درسال 2011 بیش از 3 میلیون نفر بوده است، درحالی که کشور ما با وجود پتانسیل­ها و جنبه های گوناگون جذب گردشگر هنوز نتوانسته به جایگاه واقعی خود در سطح منطقه و حتی جهانی برسد. سواحل ومنطقه آزاد آنتالیا (ترکیه) در سال 2011 توانسته حدود 9 میلیون گردشگر را به سوی خود جذب کند، در حالی قشم علیرغم تمام قوت ها در زمینه گردشگر برخوردار می باشد، نتوانسته در جذب گردشگر موفق شود. هدف این پژوهش مقایسه تحلیلی قشم وآنتالیا به منظور ارائه راهبردهای توسعه گردشگری بوده است. روش تحقیق توصیفی _تحلیلی ومبتنی بر مدل SOWT و مطالعات اسنادی وکتابخانه ای و سایت ها و مجلات معتبر و میدانی است.

واژگان کلیدی: گردشگری، مناطق آزاد، سواحل آنتالیا، سواحل قشم ، مدل SOWT

 

 

 

 

Human and Environment, No. 50, Winter 2019

Comparing Analytical Qeshm and Antalya forProviding Tourism Development Strategies

 

Vahed kiyani[3]*

kiyanivahed@alumni.ut.ac.ir

Sajjad kiyani[4]

 

Abstract

Tourism is the sum of the phenomena and interactions resulting from the interaction between tourists, capital, governments and host communities, universities and non-governmental organizations, in the process of attracting, transporting, accommodating and controlling tourists and other visitors. Over the past 6 decades, the tourism industry has experienced continuous development and diversification, which has become one of the largest and fastest growing sectors of economic growth in the world. Turkey was ranked sixth in the world in tourism in 2011, so the number of Russian tourists entering Turkey was more than 3 million in 2011 alone, despite our potential for attracting tourists. It has yet to achieve its true status at the regional or even global level. Antalya Free Beaches (Turkey) attracted about 9 million tourists in 2011, while Qeshm, despite all its strengths in the field of tourism, failed to attract tourists.

The purpose of this study was to compare analytical analysis of Qeshm and Antalya in order to present tourism development strategies. The research method is descriptive-analytical and reliant on SOWT model and library and documentary studies and field and authoritative field and journals.

Key words: tourism, free zones, coast of Antalya, coast of Qeshm, SOWT

 


 

مقدمه

 

گردشگری به عنوان صادرات نامریی درآمدزاترین و ارز آورترین صنعت است وسهم بسزایی در کاهش فقر وارتقای سطح زندگی وتعاملات مثبت فرهنگی دارد. درعصر فرامدرن امروزی یک واقعیت مهم اجتماعی است که عموما از دیدگاههای تعادل فرهنگی وتعادل های توسعه ای (عدالت اجتماعی) به آن می نگرند. طبق برآورد سازمان جهانی گردشگری، کل گردشگران دنیا در سال 2020 به حدود یک میلیارد  و 600 میلیون نفر خواهد رسید. آنچه که در این دو منطقه نمود بیشتری دارد گردشگری ساحلی آنهاست که به تناسب سرمایه گزاری این دو منطقه بهره برداری لازم را نیز در بخش گردشگری می کنند. مناطق ساحلی به خصوص سواحل ماسه ای به دلیل اینکه حد فاصل بین انبوهی از آب وخشکی می باشد، دارای اهمیت ویژه ای است، به پیوست این اهمیت این ناحیه بطور ذاتی برای انسانها جاذب واز پتانسیل لازم جهت اجتماع گردشگران برخوردار می­شود (1). گردشگری دریایی وساحلی (با چشم پوشی از تفاوت های موجود بین آنها) یکی از انواع گردشگری می باشد که در دنیای امروزطرفداران زیادی دارد. یک مطالعه در استرالیا نشان داده است که بیش از 42 درصد گردشگران داخلی و50 درصد گردشگران خارجی این کشور، به سواحل آمده وگردشگری دریایی را انتخاب می کنند. به همین جهت دولت استرالیا به منظور استفاده عاقلانه از اقیانوس ها، سیاست اقیانوس های استرالیا را پذیرفته است. همچنین یک مطالعه در سال 1990 در هپی در شمال شرق آریزونا، نشان دهنده آن است که در سال مذکور از این منطقه 10 هزار نفری، بین 50 تا 90هزار نفر دیدن کرده اند (2). پلاژهای وسیع  کناره دریا با شنهای نرم و هوای مساعد وداشتن پناهگاهی مصون از تعرض امواج دریا و باد، میکرو کلیمای مناسبی برای بهره برداریهای توریستی به وجود آورده است، تاجایی که شهرسازی کناره دریاها  در طول ده­ها کیلومتر، شکل تعمیم یافته ای به خود گرفته است. این پلاژها به شرط پیوند با جنگل و پارک و کوهستان از قدرت و جاذبه خاصی بهره مندند (3). اصولا بسیاری از کشورهای توسعه یافته ویا در حال توسعه برای دستیابی به هدف هایی چون، توسعه ی اقتصاد ملی، جذب سرمایه های خارجی، استفاده از مزیت های نسبی منطقه ای، ایجاد فرصت های شغلی، افزایش درآمد های ناشی از فعالیت خدماتی، توسعه منطقه ای وتبدیل بخش های عقب مانده به قطب های توسعه وغیره اقدام به تاسیس مناطق آزاد نموده اند و توسعه فعالیت های گردشگری در مناطق آزاد، یکی از راهبردهای مهم جهت تحقق اهداف مذکور تلقی می گردد (4). امروزه مناطق آزاد تجاری، با داشتن قابلیت هایی در جهت افزایش صادرات، اشتغال زایی، جذب سرمایه گذاری خارجی وجذب گردشگران داخلی و خارجی می توانند نقش مهمی در اقتصاد کشور ایفا کنند وهمچنین ساختار اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، و قوانین حاکم بر آنها می تواند بستر مناسبی برای توسعه گردشگری را مهیا نماید از این رو نگاهی به جایگاه گردشگری در مناطق آزاد کشور خصوصا قشم می تواند نقش مهمی را در نحوه برنامه ریزی واتخاذ تصمیمات متناسب با قابلیت های این مناطق را در جهت توسعه ونیل به اهداف مورد نظر را فراهم آورد، هرچند ماهیت ابتدایی واصل پیدایش این مناطق براساس مولفه­های اقتصادی شکل گرفته است، اما سرمایه گزاری در زیر ساختها واستفاده از توانمندی­های بالقوه منطقه ای به منظور توسعه گردشگری، از اهمیت خاصی برخوردار است (5). امروزه مناطق آزاد به عنوان پدیده ای فراگیر و ابزاری برای تحقق استراتژی های توسعه برون نگر با تاکید بر سیاست توسعه صادرات مورد توجه قرار گرفته اند. به طوری که اکثر کشورهای در حال توسعه، به احداث یک یا چند منطقه آزاد مبادرت کرده اند. هدف از ایجاد این مناطق، فراهم کردن شرایط مناسب به منظور افزایش تولید و صدور کالای صنعتی از طریق جذب سرمایه های خارجی، ایجاد اشتغال، کسب درآمد ارزی، افزایش درآمد حاصل از توریسم،  تامین مواد اولیه و قطعات مورد نیاز صنایع، برقراری پیوندهای صنعتی با داخل کشور، رشد رفاه اقتصادی و مادی مردم مناطق و سپس منافع ملی است (6). گردشگری با ویژیگی های خاص خود، می تواند به عنوان یکی از اصلی ترین گزینه­های مناطق آزاد در جهت ایجاد اشتغال، کسب درآمد ارزی و توسعه منطقه ای باشد، لذا سرمایه گزاری در این فعالیت در تمام کشورهای دارای جاذبه های جهانگردی واز جمله درایران رو به افزایش است. بطوری که در سال های اخیر جذب گردشگران خارجی به رقابتی فزاینده در بین کشورهای درگیر در صنعت گردشگری تبدیل شده است، زیرا گردشگری نه تنها در پیشبرد اقتصاد ملی و درآمدهای ارزی  نقش آفرین بوده، بلکه فعالیتی است پاکیزه و عاری از هر گونه آلودگی ودر عین حال ایجاد کننده ی مشاغل جدید، در واقع گردشگری برای کشورهای دارای جاذبه های جهانگردی نظیر ایران می تواند به مهمترین نبع کسب درآمد ارزی تبدیل شود، مشروط بر اینکه برنامه ریزی صحیح و همه جانبه توام با آینده نگری برای بهره برداری منطقی و علمی ان تنطیم و اجرا گردد. قاسمی اشاره دارد که مناطق آزاد تجاری در معنای عام خود عموما براساس مفهوم تجارت آزاد شکل گرفته اند و مناطق آزاد ایران در فضایی بوجود آمدند که بیش از هشتاد درصد اقتصاد، دولتی بوده به همین دلیل در زمینه ماهیت و کارکردهای آن اجماع نظری وجود نداشت. کریمی امیری (7) در تحقیقات خود با عنوان بررسی ظرفیت های بالقوه و بالفعل مناطق آزاد تجاری ایران جهت تحقیق راهبرد توسعه صادرات در دانشگاه تهران انجام داده است. کرمی و نجفی (8) درمقاله ای تحت عنوان همکاری روسیه وترکیه: هدف ها، گستره، وچشم اندازها این دو کشور را از نظر تبادلات اقتصادی وگردشگری مورد بررسی قرار داده است. ابراهیم زاده (4) در مقاله ای تحت عنوان مالعه تطبیقی کارکردهای تاثیر گزار بر الگوهای رفتاری گردشگران در برنامه ریزی بازار یابی گردشگری ایران و آمریکا با استفاده از مدل SWOT پرداخته  است؛ کیانی و همکاران (9)   در پژوهشی تحت عنوان تحلیل تغییرات پوشش/کاربری شهرستان طالقان ماتریس SWOT کیفی به منظور تدوین راهکاری مدیریت پایدار سرزمین نشان دادند که توسعه گردشگری پایدار به عنوان بهترین راهبرد قوت-فرصت، اعمال قوانین آلودگی آب و خاک از طرف مراکز بهداشت منطقه به عنوان بهترین راهبرد قوت-تهدید، جلوگیری از تغییر کاربری اراضی به عنوان بهترین راهبرد ضعف-فرصت و در نهایت اجرای طرح مرتعداری به منظور کاهش رواناب سطحی و متعاقبا کاهش فرسایش خاک به عنوان بهترین راهبرد ضعف-تهدید در منطقه مطالعاتی می باشد. همچنین می توان به مطالعاتی که درارتباط باجزیره قشم است اشاره کرد که عبارتند: قشم نگینی برخلیج فارس (10)، نظام مدیریت زیست محیطی وتوسعه پایدار درمنطقه آزاد قشم (11)، برنامه ریزی توسعه اتی جزیره قشم در چهارچوب امایش سرزمین (12)، نقش اکوتوریسم درتوسعه پایدارشهری وروستایی نمونه موردی جزیره قشم (13)، فرضیه تحقیق منطقه آزاد قشمپتانسیللازمبرای جذب گردشگر، همچون منطقه آزاد آنتالیارادارد. اهداف تحقیق عبارتند از:

1-شناسایی و معرفی پتانسیل های گردشگری طبیعی وانسانی منطقه آزاد قشم

2-مقایسه پتانسیل های گردشگری طبیعی وانسانی منطقه آزاد آنتالیا با قشم

3- ارائه راهبردها و راهکارهای توسعه گردشگری جزیره قشم با مدل Sowt

4-دلائل موفقیت منطقه آزاد آنتالیا و عدم موفقیت منظقه آزاد قشم در جذب گردشگر

مواد و روش­ها

جزیره قشم به عنوان بزرگترین جزیره غیر مستقل دنیا در نزدیکی دهانه ی تنگه ی هرمز در خلیج فارس در 56 درجه و16 دقیقه طول شرقی و26 درجه و 57 دقیقه عرض شمالی از نصف النهار گرینویچ قرار دارد. این جزیره که یکی از سه منطقه آزاد ایران نیز می باشد. بزرگترین جزیره خلیج فارس است و در 22 کیلومتری بندرعباس با مساحتی در حدود 1628 کیلومتر مربع واقع شده است. جزیره قشم با سه جزیره، هرمز، هنگام و لارک شهرستان قشم را در استان هرمزگان شکل می دهد. کوتاه ترین مسیری که جزیره قشم را به سرزمین اصلی کشور مرتبط می سازد، راه آبی بندر لافت به پل خمیر(پهل) حدود 2 کیلومتر است (14)، شهر قشم در گوشه شمال شرقی جزیره قرار دارد. در بخش غربی ساحل شمالی نیز جنگل حرا قرار دارد. یک فصل گرم ومرطوب وطولانی ویک فصل کوتاه ومعتدل از ویژگی آب و هوایی جزیره است (12).

 

 

 

شکل 1-نقشه موقعیت جزیره قشم دراستان هرمزگان را نشان می­دهد.

 

 

منطقه انتالیا در ناحیه ای به مساحت 607130 مترمربع در سمت راست لنگرگاه آنتالیا واقع شده است، 12 کیلومتر بامرکز شهر فاصله دارد و25 کیلومتر با فرودگاه فاصله دارد. آنتالیا در منطقه مدیترانه و در غرب ترکیه واقع شده است. تنها رودخانه این منطقه رود آکسو می باشد که در انتها به آبشار دودن اطلاق می شود.آنتالیا (به ترکی:Antalya) نام مرکز استان آنتالیا و از شهرهای مهم  توریستی کشور ترکیه است. این شهر یکی از مراکز گردشگری و تفریحی که در (مدار 32، 3032 شرقی و 3845،48 شمالی) کشور ترکیه با مساحتی در حدود20،815کیلومتر مربع قرار گرفته است. کل جمعیت آنتالیا در سال 2010 بالغ بر1،001،318 نفربرآورد شده است. منطقه آزاد تجاری آنتالیا که یکی از مهمترین مناطق آزاد تجاری کشور ترکیه است در سال 1978 میلادی کار خود را آغاز کرد. این منطقه هم اکنون نقش مهمی را دراقتصاد کشور 65 میلیون نفری ترکیه ایفا می کند. منطقه آزاد تجاری آنتالیا اولویت مبادله و خرید وفروش کالا را به محصولات الکترونیکی، اپتیکی و پوشاک داده است. البته امکانات نگهداری هر نوع کالایی در آنجا منظور شده است. حداکثر زمان اعطای مجوز فعالیت در منطقه تجاری آنتالیا 99 سال است. طی 19 سال فعالیت منطقه آزاد تجاری آنتالیا نام آن شهرت زیادی یافته است و بدون شک هم اکنون می تواند یکی از چند منطقه مهم تجارت آزاد در خاورمیانه محسوب شود (15).

 

 

 

شکل 2- نقشه موقعیت منطقه آزاد آنتالیا

-گردشگری (قشم- آنتالیا)

 

 طبق آمار در فصل گردشگری قشم از اوایل مهر تا اواخر فروردین که حدود 71% از کل گردشگران ورودی به منطقه را شامل می شود، به طور متوسط روزانه 70هزار گردشگر به منطقه وارد می شوند. بسیاری از گردشگران خارجی که اغلب از کشورهای امارات و چین برای خرید کالای ارزان وارد منطقه می شوند که به دلیل کمبود امکانات وتسهیلات اقامتی و گردشگری تعداد آنها 2 نفر از هر 100 گردشگر ورودی را در بر می گیرد و مابقی گردشگران داخلی هستند. این محدودیت تا اندازه ای ناشی از تبلیغ سو از منطقه علیرغم برخورداری از سایتهای گردشگری متعدد می باشد. آمار گردشگران ورودی به قشم طی سال های 90-80 حاکی از آنست که قشم نیز مانند سایر مناطق آزاد کشور در جذب گردشگران ناموفق بوده است به طوری که از  18.907.164 گردشگر ورودی تنها حدود 7%(1.223.501نفر) را گردشگران خارجی تشکیل می دهند و93% گردشگران ورودی داخلی هستند که 99% از درآمد حاصل از توریسم منطقه را ایجاد می کنند. میزان کل سرمایه گزاری 25 میلیارد دلار در این منطقه می باشد. و درسال 2010 ، 2/9 میلیون توریست وارد آنتالیا شدند، درسال 2009 از هر 100 گردشگر ورودی به ترکیه 31 نفر  به آنتالیا سفر  می­کردند، سواحل آنتالیا یکی از مراکز اصلی گردشگری در طول سال می باشد.

-جاذبه های جزیره قشم و مقایسه آن با آنتالیا

جاذبه های طبیعی

جهان است که به دلیل موقعیت جغرافیایی ممتاز خود دارای انواع پدیده های زیبای طبیعی و زمین شناسی است و جزیره قشم را می توان دروازه ای برای ژئوتوریسم ایران دانست. بزرگترین جزیره خلیج فارس به واسطه دارا بودن پدیده های زمین شناسی و زیست شناسی متنوع و گاه بی همتا، توان بالایی را برای تبدیل شدن به یک قطب بزرگ طبیعت گردی و ژئوتوریسم در حوزه خلیج فارس دارد (16). اما منطقه آزاد آنتالیا همانطور که درجدول 1 نشان می­دهد از مواهب طبیعی کمتری نسبت به جزیره قشم برخوردار می باشد، با این وجود توانسته از حداقل جاذبه های طبیعی خود بیشترین بهره برداری را انجام دهد، در کنار این جاذبه بهترین خدمات رسانی و زیرساخت های رفاهی، اقامتی ایجاد کرده که باعث رضایت گردشگر می شود و گردشگربرای چند بار این مقصد را برای مسافرت خویش انتخاب کند.


جدول1- جاذبه های طبیعی (قشم- آنتالیا)

جاذبه های طبیعی(قشم)

جاذبه های طبیعی(آنتالیا)

غار خربس

غار کارائین

غار نمکی

غار داملاتاش

گنبد های نمکی

پاموک کاله

سایت تخم گزاری لاک پشت ها

آبشارهای دودن و کور شوخلی

چشمه های گو گردی

پارک یوروک

سواحل شنی و ماسه ای نقره  فام وسیمین براق

ساحل شنی لارا

سواحل صخره ای زیتون، ریگون(ساحل لاک پشت ها)

ساحل سنگی کنی التی

ژئو پارک قشم

انتالیا ساید

سواحل گلی لافت

پارک ملی

دره ستارها

-

جنگل های حرا

-

جزایر(هنگام، لارک، هرمز)

-

حیات وحش

-

درخت انجیر معابد

-

دره تندیس ها

-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


-جاذبه های تاریخی فرهنگی

تاریخ بخشی از گذشته ی انفکاک ناپذیر از زندگی مردم است و مردم به دنبال شناخت هویت تاریخی خود هستند. مردم توجه خاصی نسبت به گذشته فرهنگی و اجتماعی خود و همنوعان خود دارند. هم چنین توجه ویژه ای نیز به آثار فرهنگی –تاریخی بر جای  مانده از گذشته دارند (17).  جاذبه ها و  آثار

 

تاریخی – فرهنگی در واقع در بر گیرنده میراث یک تمدن و فرهنگ یک ملت می باشد، و برای هر قوم و ملتی مهم است که در مورد این میراث تاریخی - فرهنگی خود اطلاعاتی داشته باشد. این جاذبه ها عموما شامل مکان ها و ابنیه تاریخی، زیارتگاه­ها و نمایش برخی از این آثار در موزه ها و.... می باشد.


 

جدول 2- جاذبه های تاریخی- فرهنگی(قشم- آنتالیا)

جاذبه های تاریخی فرهنگی(قشم)

جاذبه های تاریخی فرهنگی(آنتالیا)

قلعه پرتقالی ها

قلعه ایچی

مدرسه تاریخی کمالیه

مدرسه کاراتای

زیارتگاه پیر تم سنیتی

مسجد مراد پاشا

قنات تاریخی زینبی

برج ساعت

سد تاریخی پی پشت

برج هیدرلیک

قلعه نادری

مسجد کنکره دار

سد تاریخی گوران

کسیک مناره

قبرستان انگلیس ها

دروازه هادریان

تپه تاریخی کولقان

حمام رومی ها

مسجد قبا

-

نیایشگاه ناهید

-

 

 

-جاذبه های انسان ساخت

برای جلب و جذب گردشگران به کشورها و مناطق با انگیزه های مختلف، وجود جاذبه الزامی است. بدون جاذبه به سرمایه گزاری دراین صنعت نمی توان چندان امیدوار بود. از این رو جاذبه عنصر اولیه و رکن اصلی صنعت گردشگری است (17).

 

بنابراین وجود جاذبه های انسان ساخت در هر مکانی نیز سبب جذب گردشگر به سوی این مکانها شده است، جاذبه هایی نظیر بازارهای شیک، مراکز پذیرایی و اقامتی، بوستان ها و فضاهای تفریحی وجذاب، موزها و آثار هنری زیبا، ساختمان های و خیابان های تاریخی و....


 

جدول3- جاذبه های انسان ساخت(قشم- آنتالیا)

منطقه آزاد قشم

منطقه آزاد آنتالیا

پارک زیبای ساحلی(سینما دریا)

اکوالند(مرکز تفریحی آبی)

پارک خانواده

تفرجگاه استور

پلاژسیمین

تور رافتینگ

چاه های طلا(تلا)

آمفی تئاتر آسپندوس

بازار( ستاره ها، پردیس، خلیج فارس...)

بازار(شمال،کالیسی، میگروس..)

اسکله صیادی سلخ(بزرگترین بازار صیادی جزیره)

بندر داخلی قلعه ایچی

سد بزرگ خالصی

منطقه کوهستانی سک لی کنت(اسکی روی برف)

کارگاه لنج سازی

جشنواره پرتقال طلایی

مجموعه استخر ها، حمام ها

تور کشتی

بازارهای صنایع دستی

موزه آتاترک

امکانات قواسی زیر آب برای عموم

تفرجگاه تربان کالیسی

اکوموزه بندر لافت

-

 

 

-زیر ساخت ها، امکانات، تسهیلات (قشم، آنتالیا)

تاسیسات توریستی را در مجموع می توان به سه گروه عمده، تاسیسات اقامتی، پذیرایی و حمل ونقل و ارتباطات طبقه بندی نمود، که به اختصار هریک از آنها مورد بررسی قرار می گیرد:

-تاسیسات اقامتی

این تاسیسات شامل هتلها، مهمانسراها، متلها، کاروانسراها، کمپها، کلبه های ساحلی و کوهستانی، اردوگاهها، پانسیون ها،

 

پلاژهای توریستی، زائرسراها و ساختمان های مدارس به هنگام تعطیلات می باشند. از آنجایی که این گونه تاسیسات عامل موثری برای تقویت جهانگردی بین المللی محسوب می شود، اهمیت دادن بدان­ها، بایستی مورد توجه دولت­ها قرار گیرد و آن دسته از کشورهایی که فاقد تاسیسات اقامتی هستند در طرح ریزی صنعت جهانگردی به ساخت این گونه تاسیسات به ویژه هتل­های توریستی اقدام نمایند (3).


 

جدول4- تاسیسات اقامتی(منطقه آزاد قشم- آنتالیا)

مکان اقامتی(قشم)

درجه

تعداد

مکاناقامتی(آنتالیا)

درجه

تعداد

هتل

3***

4

هتل

5*****

2

هتل

2**

4

هتل

4****

3

هتل

1*

2

هتل

3***

7

هتل آپارتمان

3***

2

هتل

2**

2

هتل آپارتمان

1*

4

هتل آپارتمان

-

7

مهمانپذیر

A-B-C-D

25

هتل سوئیت

4****

2

 

 

 

مجتمع ویلایی

-

3

 

 

 

مسافرخانه

-

17

منبع: (ابراهیم زاده، اقاسی زاده،1387)

 

 

در استان آنتالیا در حدود 98 هتل 5 ستاره 65 هتل 4 ستاره و

همچنین 43 هتل  3ستاره و14 هتل 2 ستاره وجود دارد

 

.


-خدمات تسهیلات

 آن هنگام که گردشگر پا به سرزمین مورد بازدید می گذراد، علاوه بر پی جویی جاذبه هایی که او را بدان مقصد کشانیده است، نیازهای مقدماتی واساسی انسانی ای دارد که به هر تقدیر باید آنها را تامین نماید. غذا از جمله نیاز های فیزیولوژیک اولیه انسانی است. اما غذا علاوه بر تامین نیاز ضروری، خود به عنوان گونه ای قابل اهمیت از جاذبه های هر مقصد گردشگری شناخته  می شود (18).  بنابراین  عناصری را

 

که به گردشگران خدمات وتسهیلات ارائه می کنند در گروه عناصر ثانویه قرار می دهیم. این عناصر عامل جاذبی بر ای آمدن گردشگران به شهر نیست وگردشگران بواسطه وجود آنها به مکانی نمی روند بلکه وجود آنها برای گردشگران ضروری است و هر چه از کمیت و کفیت بیشتری برخوردار باشند، عاملی مهم در ماندگاری گردشگری در شهر یا رغبت به سفر است (17).


 

جدول5- خدمات وتسهیلات(منطقه آزاد قشم- آنتالیا)

خدمات وتسهیلات(قشم)

تعداد

خدمات و تسهیلات(آنتالیا)

تعداد

مرکز خرید

12

مرکز خرید

5

مرکز پذیرایی

15

مرکز پذیرایی

10

دفتر خدماتی مسافرتی

20

شرکت فعال

170

تاکسی تلفنی

5

ترمینال بین المللی(فرودگاه)

2

بانک

41

ترمینال داخلی(فرودگاه)

1

دفتر بیمه

6

بندر

2

مجموع شرکت های خدماتی87-84

662

 

 

 

 

این تحقیق از نوع توصیفی – تحلیلی است. جهت جمع آوری اطلاعات و داده های مورد نیاز از بررسی های اسنادی و کتابخانه ای و مطالعات میدانی استفاده شده است. بنابراین ابتدا از سایت های معتبر، مقالات، گزارشات واسناد مرتبط با موضوع، داده های مورد نظر فراهم گردید، درادامه جاذبه ها، زیرساخت ها، میزان سرمایه گزاری در دومنطقه مورد بررسی قرار گرفت، سپس  دلایل موفقیت و عدم موفقیت مناطق  مورد تحلیل قرار گرفت و در انتها با ارائه راهبردها و راهکارهای توسعه گردشگری جزیره قشم با مدل Sowt راهکارها و پیشنهادی داده شد.

یافته ها و نتایج تحقیق

مزایای تجارت در منطقه آزاد آنتالیا (FTZ)

مزایا و مشوق های ارائه شده در منطقه آزاد آنتالیا، منطقه

تجارت آزاد در خارج از مرز های گمرکی تلقی می شود. مفاد قانون گزاری مربوط به مالیات، وظایف، آداب وسوم و تعهدات ارزی در منطقه قابل اجرا نیست. در سرمایه گزاری و مراحل تولید، عامل پایه و کاربران می توانند از انگیزهای تعیین شده توسط شورای وزیران بهره مند شوند، از جمله:

  • مجاورت با بنادر اصلی ترکیه، در دریای مدیترانه، دریای اژه و دریای سیاه و دریاهای نزدیک به فرودگاه بین المللی.
  • سرمایه گزاران خارحی می توانند به طور کامل و با اطمینان در منطقه آزاد تجاری سرمایه گزاری نمایند.
  • مجوزهای 99ساله ارائه می شود.
  • فروش به بازارای داخلی از مناطق آزاد مجاز است.
  • نزدیک به EC و بازار شرق خاورمیانه، ارائه مالیات از بسیاری از محصولات ترکیه به بازارهای EC.
  • اجاره زمین برای تکمیل زیرساخت ها بسیار پایین است.
  • برای مدت 10 سال پس از شروع عملیات در منطقه، تجارت آزاد است و اعتصاب و تحریم ممنوع است.
  • ارز خارجی منطقه آزاد تجاری می تواند در بانک مرکزی ترکیه تبدیل شود.
  • درآمد حاصل از تولید در منطقه آزاد تجاری از طریق فعالیت های اشخاص حقیقی وحقوقی معاف از مالیات می باشد.
  • در منطقه آزاد تجاری، قانون شهرداری، قانون سرمایه گزاری و قانون تشویق ومقالات دیگر از قوانین، برخلاف مفاد قانون مناطق آزاد تجاری است ونباید اجرا شود (19).

مزیت ها و مشوق ها در مقررات مناطق آزاد ایران

مهمترین امتیازها و مشوق هایی که در قانون چگونگی اداره مناطق آزاد پیش بینی شده بدین شرح می­باشند:

  • معافیت مالیاتی 15 ساله
  • آزادی کامل ورود و خروج سرمایه
  • تضمین سرمایه های خارجی و سود حاصل از آنها
  • امکان مشارکت سرمایه گذاران داخلی و خارجی به هر نسبت
  • امکان ورود کالا از خارج به منطقه بدون پرداخت عوارض گمرکی و سود بازرگانی
  • امکان ورود اتباع خارجی به مناطق آزاد بدون اخذ روادید
  • عدم اجرای قانون کار ج. ا. ایران در آن مناطق و حاکم بودن مقررات خاص اشتغال (20).

اهداف تشکیل مناطق آزاد ترکیه

v      افزایش صادرات صنعتی (غیر سنتی)

v      شتاب بخشیدن به ورود سرمایه های خارجی به کشور

v      انتقال تکنولوژی به کشور

v      جلب سرمایه ها در بخشهای مولد

v      افزایش میزان بهره وری از امکانات مبالات و اعتبارات بین المللی (21).

سازمان های کلیدی در امر گردشگری ترکیه

v      انجمن آژانس های مسافرتی ترکیه(TURSAB)

v      انجمن سرمایه گزاران گردشگری ترکیه(TYD)

v      انجمن سرمایه گزاران و هتلداران ترکیه(TUROB)

v      فدراسیون هتلهای ترکیه(TUROFED)

v      انجمن راهنمایان گردشگری(TUREB)

-دلایل موفقیت منطقه آزاد آنتالیا در زمینه گردشگری

کشور ترکیه تا سال  2023 برنامه ها و استراتژیهای مختلفی معرفی کرده که نشان دهنده توجه این کشور به بخش گردشگری می باشد، 14 استراتژیک این کشور در بخش گردشگری عبارتند از: برنامه ریزی، سرمایه گزاری، سازمان ها، گردشگری داخلی، تحقیق و توسعه، حمل ونقل و زیرساخت، بازاریابی و ترفیع، آموزش، کیفیت خدمات، برندسازی شهری، متنوع سازی گردشگری، مناطق توسعه گردشگری، کوریدور های توسعه گردشگری و شهرهای گردشگری مسلما با چنین برنامه ریزی پیشرفت قابل ملاحظه ای در بخش گردشگری خواهد کرد تا جایی که تارتبه 6 جهانی این کشور در بخش گردشگری ارتقاع یافته است.

v      هزینه های خدمات درمانی و پزشکی بسیار پایین و با کیفیت سبب جلب بیمارانی از اروپا و کشورهای خاورمیانه که هزینه های پزشکی آنها بالاست، بنابراین شاخه ای از گردشگری به نام گردشگری سلامت در این منطقه پیشرفت قابل ملاحظه ای داشته است.

v      دراین منطقه از کشور ترکیه خدمات و تسهیلات مناسبی برای باز نشستگان ارائه می دهد که در نتیجه منجر به توسعه گردشگری سالمندان دراین منطقه شده است.

v      موقعیت جغرافیایی و آب وهوایی منطقه سبب گسترش ورزش هایی نظیر گلف، اسکی، فوتبال و... شده است.

v      رشد کنواسیون های گردشگری در منطقه آزاد آنتالیا به دلیل موقعیت جغرافیایی آنتالیا است که هم به کشورهای خاورمیانه و هم کشورهای اروپایی نزدیک است.

v      در سال های اخیر،  سرمایه گزاری های مناسبی در زمینه بهبود ظرفیت بندر و بخش دریایی در آنتالیا آغاز شده است، قایق های بادبانی گردشگری از جمله تسهیلات این منطقه در جذب گردشگران می باشد.

v      آنتالیا دارای اقلیم طبیعی متنوعی می باشد که در همین زمینه شاخه دیگر از گردشگری به نام گردشگری گیاهشناسی را به وجود آورده است که سبب جذب گردشگران علاقه مند زیادی دراین ارتباط شده است.

v      در زمینه جذب گردشگری مذهبی نیز آنتالیا کوشا بوده است و وجود مکان های مذهبی نظیر کلیسای سنت نیکلاس، مناره فلوتد و... باعث شده که دراین ارتباط نیز سرمایه گزاری هایی انجام بشود و زیرساخت های مناسبی برای گردشگران ارائه شده  است.

v      تبلیغات در سطح جهانی، و هم چنین وجود هماهنگی ومشخص بودن وظایف سازمانی، و معافیت هایی که وجود داره در بخش های سرمایه گزاری و دادن مجوز با اعتبارات لازم  از دیگر امتیازات کشور ترکیه در جلب توریست می باشد.

در نهایت وجود زیرساخت ها، امکانات رفاهی، اقامتی، بهداشتی، تفریحی در بالاترین کیفیت باعث جلب رضایت گردشگران و درنتیجه ماندگاری بیشتر آنها در این منطقه شده است.  

-دلایل عدم موفقیت منطقه آزاد قشم در بخش گردشگری

همانطور که پیشتر اشاره شد نسبت سرمایه گزاری در این منطقه سیر نزولی پیدا کرده  است، که یکی از دلایل این مسئله، ضعف های سیاسی بالای ایران در منطقه و تحریم اقتصادی ایران است. وضعیت سرمایه گزاری داخلی نیز درحد مطلوبی نیست، به طوری که بیشترین سرمایه گزاری داخلی در راستای واردات کالا و فروش آن در بازارهای داخلی بوده است (22). در اینجا به مهمترین دلایل ضعف این منطقه در جذب گردشگر اشاره می کنیم:

v      عدم وجود مدیریت قدرتمند و ناظر بر خدمات گردشگری در سطح کلان.

v      هزینه های بالای اقامتی، خدماتی و رفاهی در سطح جزیره وعدم نظارت براین تسهیلات و تاسیسات ارائه شده

v      به دلیل شرایط آب وهوایی فقط فصول خاصی می توان به این منطقه مسافرت کرد

v      عدم آگاهی عمومی نسبت به پتانسیل های جزیره و بی توجهی  به آن.

v      عدم تیلیغات  باعث مهجور ماندن جزیره ودر نتیجه کمبود گردشگر شده است.

v      پایین بودن سطح امکانات و تسهیلات بهداشتی درمانی در سطح جزیره به خصوص مراکز دیدنی.

v      سیر نزولی سرمایه گزاری در منطقه آزاد قشم.

v      عدم آگاهی عمومی مردم ونبودن تشکل­های مردمی (NGO) در زمینه گردشگری و محیطزیست.

v      آلودگی سواحل و نبود یک سیستم فاضلاب درست درسطح منطقه.

v      ناآشنایی با گردشگری الکترونیک و بالفعل در نیاوردن طرح ها و پروژهای ارائه شده توسط متخصصین ودانشگاهیان.

-ارائه راهکار(منطقه آزاد قشم)

1-      کاهش تصدی گری دولت و واگزاری گردشگری به بخش خصوصی.

2-      تدوین استانداردهای جدید برای مراکز و خدمات اقامتی و پذیرایی از سوی سازمان میراث فرهنگی.

3-      تهیه و اجرای طرح ها و پروژه های جامع و تفصیلی گردشگری در منطقه.

4-      تسهیل شرایط سرمایه گزاری در بخش گردشگری به خصوص برای سرمایه گزاران خارجی.

5-      نظارت بر نرخ گزاری مراکز اقامتی، رفاهی، خدماتی و حمل و نقل درون شهری وبین شهری.

6-      بالا بردن کیفیت خدماتی هواپیمایی و توسعه خطوط هواپیمایی.

7-      نوسازی و مدرن سازی ناوگان حمل ونقل دریایی، جاده ای به عنوان مهمترین اثر بر وی توسعه حجم گردشگران ورودی به منطقه.

8-      ایجاد مراکز آموزشی برای تربیت نیرو های انسانی متخصص

فعال در مراکز اقامتی، تفریحی، مکان ها و آثار باستانی و موزه ها برای بالابردن میزان رضایت گردشگران به خصوص گردشگران خارجی.

9-      پایداری و ثبات در سیستم مدیریتی.

10-  برگزاری همایش ها، نمایشگاهها و موزه ها از آثار تاریخی جزیره قشم در جهت معرفی جاذبه های گردشگری منطقه.

-ارائه راهبردها و راهکارهای توسعه گردشگری جزیره قشم با مدل Sowt

-راهبردهای رقابتی تهاجمی (so)

در راهبردهای تهاجمی که تمرکز بر نقاط قوت درونی و فرصت های بیرونی استوار است، راهکارهای زیر جهت نوسعه گردشگری قشم پیشنهاد می شود :

1) بهره برداری از حمایت های بخش خصوصی برای سرمایه گذاری بیشتر در جزیره قشم از طریق سیاست های دولتی،گرفتن مالیات وپرداخت یارانه ها وتسهیلات بانکی

2)  توسعه گردشگری طبیعی به دلیل توانمند بودن قابلیت این منطقه برای توسعه گردشگری طبیعی در منطقه

3) استفاده بهینه از قابلیت های جزیره قشم به دلیل دارا بودن بیشترین خط ساحلی در بین جزایر کشور(چشم انداز های زیبا،ماهیگیری،قایق رانی،شنا،اسکیت و...)در جهت جذب گردشگر برای اشتغال افراد بومی

4)  تشویق مردم به مسافرت با توجه به زیبا  بودن منطقه به عنوان قطب آبی جنوب و ارزان بودن اجناس

5)  ایجاد فرهنگ گردشگری واستقبال از گردشگران داخلی وخارجی

-راهبردهای تنوع ST))

در راهبردهای تنوع، بخشی که بر نقاط قوت درونی و تهدید های بیرونی متمرکز است، راهکارهای زیر به منظور توسعه گردشگری منطقه آزاد قشم پیشنهاد می شود :

1)  بهره گیری از قوانین و مقررات در جهت کاهش آلودگی های زیست محیطی جزیره قشم

2)  استفاده از رسانه و برنامه های تبلیغاتی برای معرفی جاذبه ها و چشم اندازهای منحصر به فرد و آداب و رسوم مردم منطقه

3)  جلوگیری از تخریب پوشش گیاهی از طریق آموزش دادن گردشگران در چگونگی برخورد با محیط اطراف خود

4)  توسعه وسایل حمل ونقل دریایی وهوایی

5)  همکاری شرکت­های گردشگری خارجی و داخلی و تبلیغات همه جانبه جهت جذب توریسم

-راهکارهای بازنگری (WO)

در راهکارهای بازنگری تاکید بر نقاط ضعف درونی  و بهره گیری از فرصت های بیرونی در جهت رفع نقاط ضعف توسعه گردشگری قشم  می باشد. و راهکارهای زیر ارائه می شود:

1)  ارائه و آموزش های لازم به شاغلین بخش گردشگری

2)  تشویق افراد محلی و حمایت از آنها  برای اجاره دادن اتاق ها

3)  توسعه  واحد های اقامتی

4) ارائه امکانات ویژه به سرمایه گذاران  غیر بومی

-راهبردهای تدافعی (WT)

در راهبردهای تدافعی ضمن تاکید بر آسیب پذیری دریا راهکارهای زیر ارائه می شود :

1)  توسعه وسایل حمل ونقل

2) تشویق مسولین امر در توسعه و بسط گردشگری

3) آموزش گردشگران در جهت پاکیزه گی اسکله ها و سواحل و جلوگیری از آلودگی های زیست محیطی

4) برگزاری سمینارها و جشنواره ها و مراسمات مختلف در منطقه و کشور در جهت خوش آب و هوا بودن جزیره قشم در ایام سرد

5)  توسعه امکانات رفاهی شامل(رستوران ها، استراحت گاه ها، سرویس بهداشتی و...)

6)  برگزاری مسابقات ورزش های آبی در خلیج فارس با توجه به پتانسیل ها و قابلیت های موجود

 

 

جدول6- ماتریس عوامل داخلی موثر بر گردشگری منطقه آزاد قشم

ابعادتوسعه

قوت ها

ضعف ها

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

اقتصادی و فرهنگی اجتماعی و اکولوژیکی وزیستی

 

1-موقعیت جغرافیایی

2- آثار تاریخی به جای مانده از دوره های مختلف

3-وجود تنگه هرمز درمنطقه به عنوان دروازه تجاری و منطقه استراتژیک

4--وجود ساحل در اکثر نقاط منطقه برای انواع ورزشهای آبی

5- جاذبه های طبیعی و اکوسیستم های ویژه

6-وجودمنابع آب فراوان به صورت چشمه و قنات درنواحی مختلف؛

7- مهیا بودن حمل و نقل دریایی و هوایی

8-توجه نمودن به گردشگری طبیعت

9-هزینه های پایین اجرای طرح های گردشگری به نسبت سایر مناطق آزاد

10-استقبال افراد بومی از برگزاری تورها و جشنواره فرهنگی و گردشگری

11-فرهنگ مناسب بومیان در برخورد با افراد غیر بومی

12-بزرگی و وسعت قابل توجه خلیج فارس

13-شرایط مطلوب آب وهوایی در فصل سرد سال

14-وجود چشمه های معدنی، وجود سواحل صخره ای

15-وجود زیستگاه های متنوع

16-فراوانی جنگل های حرا

17- وجود چشم اندازها زیبا و منحصر به فرد

18-پایگاه اصلی توسعه منطقه آزاد تجاری

1-عدم توجه به تبلیغات جهانی در زمینه جلب توریسم

2-کم توجهی مسئولین سایر نهادها به ایجاد فرصت های گردشگری

3- عدم مدیریت صحیح وبرنامه ریزی نامناسب در قابلیت های موجود

4- بالا بودن هزینه های گردشگری و پایین بودن درآمد سرانه مردم

5-گرمای طاقت فرسای بعضی ازنقاط مانند قشم وبندرعباس به ویژه در فصل تابستان

6 عدم وجود هتل ها ورستورانهای بین راهی در بین بعضی از استانهای حاشیه خلیج فارس

7- ضعف دسترسی منابع مهیای گردشگری جاده، آژانس مسافرتی و اماکن اقامتی مناسب

8-برخوردها و تعارضات فرهنگی و گاهی برخوردهای فیزیکی بین اهالی بومی و گردشگران

9-عدم سرمایه گذاری بخش دولتی به اندازه کافی

10- ایجاد شلوغی و ازدحام در بخش وب روز اختلال در آرامش اهالی منطقه و آلودگی های صوتی،بصری

11- عدم توجه پاسخگویی امکانات بهداشتی،پزشکی وکمک های اولیه موجود به نیازهای گردشگران افزایش تقاضای برای تاسیسات رفاهی

12-خطرتخریب محیط­زیست دراکوسیستم های آبی و خشکی

13-فقدان هتل مناسب وکافی و اقامتگاه های پراکنده

14-عدم کفایت امکانات بهداشتی و نبودن سرویس های بهداشتی در اسکله ها ومراکز دیدنی

15- افزایش برخی آلودگی ها و صدمه به محیط زیست طبیعی و اکوسیستم منطقه به جهت حضورگردشگران

16-فقدان­مدیریت­ قوی،کارآمد­و­ هماهنگ در توسعه گردشگری

17-عدم آشنایی اکثر بومیان به روشهای کسب درآمد

18-عدم آگاهی عمومی نسبت به قابلیت ها و پتانسیل ها

جدول 7- ماتریس عوامل خارجی موثر بر گردشگری منطقه آزاد قشم

ابعاد توسعه

فرصت ها

تهدیدها

 

 

 

 

 

 

 

 

 

اقتصاد و فرهنگی اجتماعی و اکولوژیکی و زیستی

 

1 - توجه ارگانهای دریایی کشور به حضور در سواحل

2- توجه دولت به فرصتهای شغلی

3- موقعیت خاص ترانزیتی و توسعه راههای ارتباطی

4- تمایل و تقاضای بخش خصوصی برای سرمایه گذاری منطقه

5- پاکیزه و معتدل بودن هوای منطقه در فصل سرد سال

6- علاقمندی افراد به بازدید از سکونتگاه های طبیعی

7- افزایش دید و بازدید از چشم اندازهای طبیعی

8- وجود حس مهمان نوازی

9 – وجود اسکله های تجاری و ایجاد رابط هبا بسیاری از خاورمیانه

10- ارزان بودن اجناس،ارزان بودن خدمات

11- وجود شهرستانی مانند قشم و جاذبه خرید از  فروشگاه ها

12-افزایش ضریب هزینه سفر وگردشگری در سبد های خانوار

13--مکانی مناسب برای استراحت واوقات فراغت

14- سهولت دسترسی به سواحل جنوب ایران

15- تمایل سرمایه گذاری افراد بیرون منطقه در خدمات تجاری، صنعتی، گردشگری

1-عدم تمایل بازدیدکنندگان در فصل گرم سال

2-عدم وجود مدیریت قدرتمند و نظارت بر خدمات

3-تخریب و بروز خسارت به آثار تاریخی، فرهنگی

4-عدم اجرای قوانین زیست محیطی وگردشگری

5-عدم سرمایه گذاری درتاسیسات زیر بنایی و رو بنایی

6- مهاجرپذیری و گسترش شهرنشینی زمینه به فراموشی سپردن رسوم

7- صید بی رویه ماهی توسط صیادان

8- عدم شناخت عموم مردم کشور با فرهنگ دریا

9-تحولات اقتصادی غیر قابل پیش بینی در کشور

10- تخریب مراتع و بیشه زارها توسط دام عشایر زمین ها زبی نرفتن مناظر طبیعی

11- نامناسب بودن قایق های تفریحی

12-عدم شناخت کافی و درک روشن از مسائل زیست محیطی در میان اقشار مختلف جامعه

13-جنگهای منطقه ای خصوصا حضور بیگانگان در خلیج فارس

14- وجود تحریم های خارجی در بخش های تجاری

15--بوجود آمدن تهدیدات طبیعی دریایی

16-عدم توجه فدراسیون های ورزشی

17- تخریب جنگل ها حرا

18-آلودگی منابع آب وخاک منطقه

 

 

 

 

                                                                          جدول 8- فرصت و قوت

بیرونی

داخلی

فرصت ها (O)

O1=توجه ارگان های دریایی کشور به حضور در سواحل

O2=موقعیت خاص ترانزیتی و توسعه راههای ارتباطی

O3=تمایل و تقاضای بخش خصوصی برای سرمایه گذاری منطقه

O4=پاکیزه و معتدل بودن هوای منطقه در فصل سرد سال

O5=-علاقمندی افراد به بازدید از سکونتگاههای طبیعی

O6=افزایش دید و بازدید از چشم اندازهای طبیعی

O7=وجود حس مهمان نوازی

O8=وجوداسکلههایتجاریوایجادرابطهبابسیاریازخاورمیانه

O9=وجود شهرستان های مانند قشم، کیش و جاذبه خرید از  فروشگاه ها

O10=ارزان بودن اجناس، ارزان بودن خدمات

O11=افزایش ضریب هزینه سفر و گردشگری در سبد های خانوار

 

قوت ها  (S)

S1=موقعیت جغرافیایی

S2=وجود تنگه هرمز در منطقه به عنوان دروازه تجاری و منطقه استراتژیک

S3=وجود چشم اندازها زیبا و منحصر به فرد و فراوانی جنگل های حرا

S4=استقبال افراد بومی از برگزاری تورها و جشنواره فرهنگی و گردشگری

S5=هز ینه های پایین اجرای طرحهای گردشگری به نسبت سایر مناطق آزاد

S6=وجود منابع آب فراوان به صورت چشمه و قنات در نواحی مختلف؛ وجود ساحل در اکثر نقاط منطقه برای انواع ورزشهای آبی

S7=مهیا بودن حمل ونقل دریایی وهوایی

 

جدول 9- تهدید و ضعف

بیرونی

داخلی

تهدیدها(T)

T1=عدم تمایل بازدیدکنندگان در فصل گرم سال

T2=عدم وجود مدیریت قدرتمند ونظارت بر خدمات گردشگری

T3= تخریب وبروز خسارت به آثار تاریخی،فرهنگی،طبیعی

T4= مهاجر پذیری وگسترش شهرنشینی زمینه به فراموشی سپردن رسوم

T5= عدم شناخت عموم مردم کشور با فرهنگ دریا و دریا نوردی

T6= تحولات اقتصادی غیر قابل پیش بینی در کشور

T7=- تخریبمراتع و بیشه زارها توسط دام عشایر زمینها زبینرفتن مناظر طبیعی

T8= عدم شناخت کافی و درک روشن از مسائل زیست محیطی در میان اقشار مختلف جامعه

T9=جنگهای منطقه ای خصوصا حضور بیگانگان در منطقه خلیج فارس

T10=بوجود آمدن تهدیدات طبیعی دریایی

T11= نامناسب بودن قایق های تفریحی

ضعف ها  (W)

W1=عدم توجه به تبلیغات جهانی در زمینه جلب توریسم

W2=کم توجهی مسئولین سایر نهادها به ایجاد فرصت های گردشگری

W3=عدم مدیریت صحیح و برنامه ریزی نامناسب در قابلیت های موجود

W4= عدم اجرای قوانین زیست محیطی وگردشگری

W5=مهاجر پذیری و گسترش  شهرنشینی زمینه به فراموشی سپردن رسوم

W6=عدم شناخت عموم مردم کشور با فرهنگ دریا و دریا نوردی

W7=تحولات اقتصادی غیر قابل پیش بینی در کشور

W8=برخوردهاوتعارضات فرهنگی و گاهی برخوردهای فیزیکی بین اهالی بومی و گردشگران

W9=جنگهای منطقه ای خصوصا حضور بیگانگان در منطقه خلیج فارس

W10=عدم توجه پاسخگویی امکانات بهداشتی، پزشکی و کمک های اولیه موجود به نیازهای گردشگران افزایش تقاضای برای تاسیسات رفاهی

W11=خطر تخریب محیط زیست در اکوسیستم های آبی و خشکی

W12=گرمای طاقت فرسای بعضی از نقاط مانند قشم و بندرعباس به ویژه در فصل تابستان

W13=عدم آگاهی عمومی نسبت به قابلیت ها و پتانسیل های خلیج فارس

W14= فقدان مدیریت قوی،کارآمد و هماهنگ در توسعه گردشگری

 

نتیجه گیری و پیشنهادها

 

مناطق آزاد در هرکشوری می تواند زمینه پیشرفت اقتصادی و اجتماعی آن کشور را فراهم کند. جزیره قشم به عنوان بزرگترین جزیره خلیج فارس ومنطقه آزاد دارای پتانسیل های طبیعی، فرهنگی و مردم شناختی با ارزشی است. علارغم وجود پتانسیل های توانمند در سطح جزیره قشم نسبت به منطقه آزاد آنتالیا (موقعیت جغرافیایی، میراث فرهنگی، پتانسیل های اکوتوریسمی و طبیعی ویژه، فرهنگ وآداب رسوم ویژه مردم محلی، مجاورت جغرافیایی و ....) نتوانسته آن طور که انتظار می رود گردشگر و مسافر به سوی خود جذب کند، که تا حدودی به دلایل عدم حذب گردشگر اشاره شد، اما آن چه که باعث تبدیل شدن سواحل آنتالیا به بزرگترین مقصد جذب گردشگر در سطح جهانی و منطقه ای شده می توان به جذب سرمایه گزاری دراین منطقه در سطح وسیع (جهانی) اشاره کرد و همچنین تضمین سرمایه گزاری توسط بخش دولتی  و ارزان بودن خدمات وتسهیلات ارائه شده در این منطقه از کشور ترکیه دانست. تنوع خاص و ارایه خدمات با کیفیت بالا و وجود زیرساخت مناسب دراین منطقه وجود دارد چه طبیعی، انسانی، فرهنگی باعث کشانده شدن گردشگر به این سواحل شده، با وجود مزیت های طبیعی و تاریخی  جزیره قشم ولی کمبود امکانات وگران بودن تسهیلات وخدمات ارائه شده و همچنین عدم سرمایه گزاری مطلوب ونبود جاذبه های انسان ساخت گردشگر خارجی  کمتری نسبت به سواحل آنتالیا پذیرا می باشد. برای توسعه گردشگری و قرار گرفتن در فقط بهای گردشگری منطقه و جهان در مرحله نخست باید نگرش مردم ودولت به این صنعت تغییر یابد وسپس برای تأمین امکانات و زیرساختها و همچنین پیاده سازی یک الگوی موفق گردشگری در کشور گام برداشت. توسعه گردشگری در سطح جهان ایجاب می­کند که از تمامی امکانات و منابع طبیعی در جهت کسب منافع بیشتر استفاده شود و هیچ مانعی در مقابل این بهره اقتصادی قابل توجیه نیست. این منابع به جزء نفت وگاز و منابع غذایی موجود در این منطقه، می تواند زیبایی های طبیعی جزایر و سواحل خلیج فارس و پدیده های منحصر به فرد زمین شناسی در این منطقه باشد که در این تحقیق سعی در معرفی آنها و توان تبدیل آنها به جاذبه های گردشگری گردید. نبود امکانات و تأسیسات مورد نیاز گردشگر از جمله امکانات اقامتی، وسایل حمل و نقل دریایی و شهری مناسب، مجتمع های رفاهی تفریحی دریایی درسواحل زیبای جزیره قشم، عدم اطلاع رسانی و معرفی کافی محیط و... می تواند مانع از جذب توریست و از دست رفتن فرصت مناسب بهره برداری از منابع گردد. پیشنهاد می گردد با معرفی پتانسیل ها ی این صنعت و ترسیم چشم انداز روشن اقتصادی آن و تبلیغات در سطح کشورهای جهان و سیاست های خارجی و روابط بین الملل در این زمینه استفاده از تجربیات مثبت کشورها در زمینه و شناسایی پتانسیل های و جاذبه های مکانهای گردشگری و برگزاری سمینارهای و کنفرانسهای بین المللی در زمینه جذب گردشگر و رغبت و علاقه بخش خصوصی به سرمایه گذاری در ایجاد امکانات رفاهی ساخت هتلها، اقامتگاه ها و رستورانهای توریستی و... درمنطقه را برانگیخت. با برنامه ریزی و مطالعة دقیق، استفادة مناسب از ظرفیت های این صنعت و سرمایه گذاری در این زمینه، تجربیات متخصصان این صنعت و تجربیات این کشورها در زمینه جذب گردشگر شاهد پیشرفت و بهبود وضعیت اقتصادی ایران و به خصوص ساکنان منطقة آزاد جزیره قشم باشیم. با عملی شدن نتایج این چنین مطالعاتی می توان توسعه همه جانبه منطقه برای جذب گردشگر، بیرون آمدن منطقه از انزوای سیاسی و جغرافیایی و گردشگری، حفظ سواحل با تاکید بر توسعه پایدار و بهبود بخشیدن به هویت ملی و منطقه ای دست یافت.

منابع

  1-         سرابی، ف. 1387. پیامدهای زیست محیطی توسعه توریسم، محیطزیست، شماره1.

  2-          دهستانی، ب، 1383، برنامه­ریزی کالبدی گردشگری (مطالعه موردی: شهرستان آستارا)، پایان نامه دوره کارشناسی­ارشد رشته جغرافیا و برنامه­ریزی شهری، استاد راهنما دکتر حسین شکویی.

  3-         رضوانی، ع . 1390. جغرافیا و صنعت توریسم (رشته جغرافیا)، انتشارات دانشگاه پیام نور، چاپ هشتم، تهران.

  4-         ابراهیم زاده، ع.، اقاسی زاده، ع. 1390. تاثیر منطقه آزاد چابهار بر توسعه ی گردشگری حوزه نفوذ آن با بهره گیری از مدل رگرسیون و آزمون T-test، جغرافیا و توسعه شماره21.

  5-         صباغ کرمانی، م. 1379. بررسی اثرات توریسم درایران با استفاده از تحلیل داده – ستانده، پژوهش­های بازرگانی.

  6-         رهنورد، ف. 1389. عوامل موثر بر عملکرد مناطق آزاد تجاری- صنعتی ایران، مجله مدیریت وفرایندتوسعه، شماره 74.

  7-         ﻛﺮﻳﻤﻲ اﻣﻴﺮی، خ.1381. ﺑﺮرﺳﻲ ﻇﺮﻓﻴﺘ­­­ﻬﺎی ﺑﺎﻟﻘﻮه و ﺑﺎﻟﻔﻌﻞ ﻣﻨﺎﻃﻖ آزاد ﺗﺠﺎری اﻳﺮان ﺟﻬﺖ ﺗﺤﻘﻖ راﻫﺒﺮد ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺻﺎدرات،ﭘﺎﻳﺎنﻧﺎﻣﻪ کارشناسی ارشد، داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان.

  8-         کرمی، ج.، و نجفی ز. 1390. همکاریهای روسیه و ترکیه: هدفها، گستره وچشم‌اندازها، فصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی، مرکز مطالعات عالی بین المللی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، سال چهارم، شماره 9، پاییز و زمستان.

  9-          کیانی، و.، فقهی، ج.، نظری، ع.، و علیزاده،ا. 1390. تحلیل تغییرات پوشش/کاربری شهرستان طالقان با استفاده از ماتریس کیفی SWOT به منظور تدوین راهکارهای مدیریت پایدار سرزمین. پژوهش­های فرسایش محیط. 1(3): 45-60. 

10-       دژگانی، ف.، و بازماندگان، ا. 1387.  قشم نگینی بر خلیج فارس، انتشارات سیروان.

11-        شاهنده، ب، 1378، نظام مدیریت زیست­محیطی و توسعه پایدار در منطقه آزاد قشم. پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.

12-       پور ابراهیم زاده، ش.، و یاوری، ا. 1382. برنامه ریزی توسعه اتی جزیره قشم در چارچوب آمایش سرزمین، محیط شناسی، تابستان. 29.

13-        اکبرپور سراسکانرود، م.، و نوربخش، ف. 1389. نقش اکوتوریسم در توسعه پایدار شهری و روستایی نمونه موردی جزیره قشم، مجله مسکن و محیط روستا، شماره 132 .

14-        امری کاظمی.، ع. 1383. اطلس ژئوتوریسم قشم، انتشارات سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

15-        فتاح زاده، ع.1391. مقاله اقتصادی ایران در حلقه مناطق آزاد.

16-        کاظمی، م.1383. اهمیت جغرافیای سیاسی خاور میانه و خلیج فارس، روزنامه کیهان.

17-        موحد، ع ،1386، گردشگری شهری، انتشارات دانشگاه شهید چمران، اهواز.

18-        رنجبریان، ب.، زاهدی، م. 1388. شناخت گردشگری، انتشارات چهارباغ اصفهان ، چاپ هفتم.

19-       تارنمای سازمان منطقه آزاد آنتالیا.2010.

20-       الموتی، م. 1374. مناطق آزاد و اثرات اقتصادی بازگانی آن، موسسه چاپ و انتشارات وزارت خارجه.

21-       علمی، م.1371. مناطق آزاد قاره آسیا (مناطق آزاد)، شماره 14، سال دوم.

22-       بروجی، س. 1390. جایگاه گردشگری در سیاست و برنامه های توسعه مناطق آزاد (مطالعه موردی قشم)، مجله  فضای گردشگری، زمستان:101-114.

 

 



-[1] دانشجوی دکتری محیط زیست دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس

-[2]کارشناس شهرداری تویسرکان

[3]- Ph. D student of Environment, faculty of Natural resource and Marian Science, Tarbiat Modares University, Iran *( Corresponding Author)

[4]- Expert in municipaly of Toyserkan, Iran

  1-         سرابی، ف. 1387. پیامدهای زیست محیطی توسعه توریسم، محیطزیست، شماره1.

  2-          دهستانی، ب، 1383، برنامه­ریزی کالبدی گردشگری (مطالعه موردی: شهرستان آستارا)، پایان نامه دوره کارشناسی­ارشد رشته جغرافیا و برنامه­ریزی شهری، استاد راهنما دکتر حسین شکویی.

  3-         رضوانی، ع . 1390. جغرافیا و صنعت توریسم (رشته جغرافیا)، انتشارات دانشگاه پیام نور، چاپ هشتم، تهران.

  4-         ابراهیم زاده، ع.، اقاسی زاده، ع. 1390. تاثیر منطقه آزاد چابهار بر توسعه ی گردشگری حوزه نفوذ آن با بهره گیری از مدل رگرسیون و آزمون T-test، جغرافیا و توسعه شماره21.

  5-         صباغ کرمانی، م. 1379. بررسی اثرات توریسم درایران با استفاده از تحلیل داده – ستانده، پژوهش­های بازرگانی.

  6-         رهنورد، ف. 1389. عوامل موثر بر عملکرد مناطق آزاد تجاری- صنعتی ایران، مجله مدیریت وفرایندتوسعه، شماره 74.

  7-         ﻛﺮﻳﻤﻲ اﻣﻴﺮی، خ.1381. ﺑﺮرﺳﻲ ﻇﺮﻓﻴﺘ­­­ﻬﺎی ﺑﺎﻟﻘﻮه و ﺑﺎﻟﻔﻌﻞ ﻣﻨﺎﻃﻖ آزاد ﺗﺠﺎری اﻳﺮان ﺟﻬﺖ ﺗﺤﻘﻖ راﻫﺒﺮد ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺻﺎدرات،ﭘﺎﻳﺎنﻧﺎﻣﻪ کارشناسی ارشد، داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان.

  8-         کرمی، ج.، و نجفی ز. 1390. همکاریهای روسیه و ترکیه: هدفها، گستره وچشم‌اندازها، فصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی، مرکز مطالعات عالی بین المللی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، سال چهارم، شماره 9، پاییز و زمستان.

  9-          کیانی، و.، فقهی، ج.، نظری، ع.، و علیزاده،ا. 1390. تحلیل تغییرات پوشش/کاربری شهرستان طالقان با استفاده از ماتریس کیفی SWOT به منظور تدوین راهکارهای مدیریت پایدار سرزمین. پژوهش­های فرسایش محیط. 1(3): 45-60. 

10-       دژگانی، ف.، و بازماندگان، ا. 1387.  قشم نگینی بر خلیج فارس، انتشارات سیروان.

11-        شاهنده، ب، 1378، نظام مدیریت زیست­محیطی و توسعه پایدار در منطقه آزاد قشم. پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.

12-       پور ابراهیم زاده، ش.، و یاوری، ا. 1382. برنامه ریزی توسعه اتی جزیره قشم در چارچوب آمایش سرزمین، محیط شناسی، تابستان. 29.

13-        اکبرپور سراسکانرود، م.، و نوربخش، ف. 1389. نقش اکوتوریسم در توسعه پایدار شهری و روستایی نمونه موردی جزیره قشم، مجله مسکن و محیط روستا، شماره 132 .

14-        امری کاظمی.، ع. 1383. اطلس ژئوتوریسم قشم، انتشارات سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

15-        فتاح زاده، ع.1391. مقاله اقتصادی ایران در حلقه مناطق آزاد.

16-        کاظمی، م.1383. اهمیت جغرافیای سیاسی خاور میانه و خلیج فارس، روزنامه کیهان.

17-        موحد، ع ،1386، گردشگری شهری، انتشارات دانشگاه شهید چمران، اهواز.

18-        رنجبریان، ب.، زاهدی، م. 1388. شناخت گردشگری، انتشارات چهارباغ اصفهان ، چاپ هفتم.

19-       تارنمای سازمان منطقه آزاد آنتالیا.2010.

20-       الموتی، م. 1374. مناطق آزاد و اثرات اقتصادی بازگانی آن، موسسه چاپ و انتشارات وزارت خارجه.

21-       علمی، م.1371. مناطق آزاد قاره آسیا (مناطق آزاد)، شماره 14، سال دوم.

22-       بروجی، س. 1390. جایگاه گردشگری در سیاست و برنامه های توسعه مناطق آزاد (مطالعه موردی قشم)، مجله  فضای گردشگری، زمستان:101-114.