بررسی آگاهی شهروندان شهرستان زنجان از چالش‌های زیست‌محیطی و راهکارهای نهادینه‌سازی رفتارهای صحیح زیست‌محیطی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری رشته ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه زنجان، ایران. *(مسوول مکاتبات)

2 دانشیار رشته ترویج و آموزش کشاورزی، گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، ایران.

چکیده

هدف این پژوهش بررسی وضعیت آگاهی شهروندان شهرستان زنجان با چالش‌های زیست‌محیطی و تحلیل راهکارهای نهادینه‌سازی رفتارهای صحیح زیست‌محیطی بود. جامعه آماری این تحقیق توصیفی- همبستگی را کارشناسان شاغل در اداره کل محیط زیست و منابع طبیعی استان زنجان تشکیل دادند (130N=). حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران برآورد گردید (60= n) و با استفاده از روش نمونه‌گیری طبقه‌ای تصادفی انتخاب شدند. ابزار اصلی تحقیق پرسش­نامه بود که روایی آن از طریق نظرات اعضای هیأت‌علمی تأیید شد. پایایی پرسش­نامه از طریق آزمون راهنما و محاسبه ضریب آلفای‌ کرونباخ 78/0 تا 81/0 تعیین شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 20 تجزیه‌وتحلیل شد. نتایج تحقیق نشان داد که ازنظر کارشناسان بیش­ترین میزان آشنایی شهروندان به ترتیب با چالش‌های آلودگی هوا، آلودگی حاصل از استفاده از خودرو‌های فرسوده و وسایل و ظروف غیرقابل بازیافت در طبیعت بود و کم­ترین آگاهی در زمینه اهمیت حفظ لایه اوزون، کاهش آب‌های زیرزمینی و وضعیت میزان فرسایش خاک در ایران و تأثیرات آن داشتند. همچنین میزان آگاهی کلی شهروندان در سطح نزدیک به کم است و حدود 7/51 درصد از پاسخ­گویان سطح آگاهی شهروندان را نسبت به چالش‌های محیط زیست خیلی ضعیف بیان کردند. با استفاده از تحلیل عاملی تحلیل راهکارهای نهادینه‌سازی رفتارهای صحیح زیست‌محیطی در هفت عامل آموزش طبقات مختلف جامعه، توسعه‌سازمانی و بهبود سیاست‌گذاری‌ها، قانون‌گذاری معقول و تبلیغات، توانمندسازی کارکنان سازمان‌های مربوطه، عوامل انگیزشی، راهبردهای جدید فرهنگ‌سازی و مشارکت‌های نهادهای مرتبط خلاصه شدند. این هفت عامل درمجموع توانستند 14/74 درصد از واریانس کل متغیرها را تبیین کنند.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 


 

 

فصلنامه انسان و محیط زیست، شماره 48، بهار 98

 

بررسی آگاهی شهروندان شهرستان زنجان از چالش‌های زیست‌محیطی و راهکارهای نهادینه‌سازی رفتارهای صحیح زیست‌محیطی

 

پریسا نجفلو [1] *

Najafloo.parisa@znu.ac.ir

جعفر یعقوبی[2]

 

تاریخ دریافت: 23/08/1395

تاریخ پذیرش: 11/12/1395

 

چکیده

هدف این پژوهش بررسی وضعیت آگاهی شهروندان شهرستان زنجان با چالش‌های زیست‌محیطی و تحلیل راهکارهای نهادینه‌سازی رفتارهای صحیح زیست‌محیطی بود. جامعه آماری این تحقیق توصیفی- همبستگی را کارشناسان شاغل در اداره کل محیط زیست و منابع طبیعی استان زنجان تشکیل دادند (130N=). حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران برآورد گردید (60= n) و با استفاده از روش نمونه‌گیری طبقه‌ای تصادفی انتخاب شدند. ابزار اصلی تحقیق پرسش­نامه بود که روایی آن از طریق نظرات اعضای هیأت‌علمی تأیید شد. پایایی پرسش­نامه از طریق آزمون راهنما و محاسبه ضریب آلفای‌ کرونباخ 78/0 تا 81/0 تعیین شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 20 تجزیه‌وتحلیل شد. نتایج تحقیق نشان داد که ازنظر کارشناسان بیش­ترین میزان آشنایی شهروندان به ترتیب با چالش‌های آلودگی هوا، آلودگی حاصل از استفاده از خودرو‌های فرسوده و وسایل و ظروف غیرقابل بازیافت در طبیعت بود و کم­ترین آگاهی در زمینه اهمیت حفظ لایه اوزون، کاهش آب‌های زیرزمینی و وضعیت میزان فرسایش خاک در ایران و تأثیرات آن داشتند. همچنین میزان آگاهی کلی شهروندان در سطح نزدیک به کم است و حدود 7/51 درصد از پاسخ­گویان سطح آگاهی شهروندان را نسبت به چالش‌های محیط زیست خیلی ضعیف بیان کردند. با استفاده از تحلیل عاملی تحلیل راهکارهای نهادینه‌سازی رفتارهای صحیح زیست‌محیطی در هفت عامل آموزش طبقات مختلف جامعه، توسعه‌سازمانی و بهبود سیاست‌گذاری‌ها، قانون‌گذاری معقول و تبلیغات، توانمندسازی کارکنان سازمان‌های مربوطه، عوامل انگیزشی، راهبردهای جدید فرهنگ‌سازی و مشارکت‌های نهادهای مرتبط خلاصه شدند. این هفت عامل درمجموع توانستند 14/74 درصد از واریانس کل متغیرها را تبیین کنند.

کلمات کلیدی: محیط‌زیست، چالش‌های زیست‌محیطی، نهادینه‌سازی، اخلاق زیست‌محیطی، رفتار، آگاهی.


 

Human & Environment., No. 48, Spring 2019

 

 

 

 


Analysis of the Zanjan citizens' awareness of environmental challenges and strategies for institutionalization of environmental correct behaviors

 

Parisa Najafloo[3]*(Corresponding Author)

Najafloo.parisa@znu.ac.ir

Jafar Yaghoubi [4]

 

Abstract

The purpose of this study was analyzing citizen's awareness of environmental challenges and strategies for institutionalization of environmental correct behaviors in Zanjan city.The population of this descriptive – correlation studyconsists of experts who work in the Departments of Environment and Natural Resources in Zanjan (N= 130). The volume of sample size was estimated using Cochran's formula (n=60). Samples were selected using stratified random sampling method. The questionnaire used for collecting data. The validity of questionnaire was confirmed by the comments of academic members. The reliability was determined by pilot test and calculating Cronbach alpha coefficient (0.78-0.81). Data were analyzed by using SPSS version 20 software. The descriptive results of the study showed that the most citizens' awareness of environmental challenges are: Air pollution, pollution from the use of old cars and containers cannot be recycled. Lowest citizens' awareness of environmental challenges are: The importance of protecting the ozone layer, the reduction of groundwater and soil erosion and its influence. Also the overall awareness of citizens in the near-low and 51.7 percent of respondents stated that citizens' awareness of the environmental challenges is too weak. Using exploratory factor analysis strategies for institutionalization of environmental true behaviors were summarized into seven factors including: education in all of parts of society, organizational development and improvement of policy, empowering employees the relevant organizations, motivation, new strategies, culture and contributions related institutions. These factors explained 74.14% of strategies for institutionalization of environmental correct behavior.

Key Words: Environment, Environmental Challenges, Institutionalization, Environmental Ethics, Behavior, Awareness.

 

 

 

 

مقدمه

 

در قرن بیستم، هم­سو با رشد اقتصادی در دنیا، مشکلات زیست‌محیطی فراوانی ازجمله ورود مواد خطرناک و مضر به طبیعت، آسیب به منابع طبیعی موجود، تخریب لایه ازن و غیره بروز نمود (1). زندگی انسان وابسته به محیط زیست طبیعی است و از طرفی دیگر، انسان به‌سرعت در حال تخریب محیط است. شرکت‌های کسب‌وکار به شکل غالب سازمان اجتماعی، باعث بدتر شدن وضعیت محیط زیست طبیعی شده است (2). مشکلات زیست‌محیطی را باید به‌طور عمده به اثر فعالیت انسان‌ها در سیستم‌های طبیعی نسبت داد (3).

در ایران نیز، رشد جمعیت و فقدان سیاست‌گذاری‌ها و ارزیابی عملکردها و فعالیت‌های گوناگون شهری بر اساس برنامه جامعه و کلان ملی (آمایش سرزمین) از عواملی به شمار می‌رود که حفظ محیط زیست و کیفیت بهداشت انسان را درخطر قرار داده است (4). از طرفی عدم توجه به محیط زیست توسط شهروندان سبب به هم خوردن توازن و تعامل موجود در طبیعت شده و تخریب محیط زیست را به همره خواهد داشت (5). ایران نیز با انواع مشکلات زیست‌محیطی روبه‌رو است. زباله یکی از مهم‌ترین دغدغه‌هایی است که در اثر سهل‌انگاری در دفع آنان آسیب‌هایی جدی به محیط وارد می‌شود. در ایران در­حدود 40 هزار تن زباله تولید می‌شود که حدود 90 درصد مواد­موجود در زباله‌ها قابل بازیافت است. علاوه بر این مشکلات دیگری نیز ازجمله افزایش دی‌اکسید کربن در جو، افزایش دما، افزایش زباله‌های صنعتی و شهری، کاهش اکسیژن، آلودگی هوا، کاهش جنگل‌‌ها، تخریب مراتع، کاهش تنوع زیستی، تخریب لایه ازن، بالا آمدن آب دریا‌ها، تهی شدن منابع طبیعی، تغییر الگوی آب و هوایی و کمبود هوای پاک از مشکلات زیست‌محیطی در ایران است (6).

توجه به مسایل محیط زیست در بحث توسعه پایدار به­این دلیل است که ازیک‌طرف در سال‌های اخیر، کیفیت محیط زیست درنتیجه فعالیت‌های انسانی تقلیل پیداکرده و از طرف دیگر، مقابله با تخریب محیط زیست و کاهش منابع طبیعی تنها با اعمال بلندمدت سیاست‌های زیست‌محیطی تحقق می‌یابد. در آماده‌سازی سیاست‌های زیست‌محیطی، مشارکت و آگاهی نسبت به مسایل زیست‌محیطی بسیار مهم و ضروری است (7).

اندیشمندان و متخصصان محیط زیست راه‌حل این مسأله را در­جهت تعادل بخشی بین بوم سامانه‌ها، الگوهای نظم اقتصادی و اجتماعی به‌منظور دست­یابی به توسعه پایدار بیان کردند و محور این موضوع را انسان دانستند. به‌گونه‌ای که در بیانیه ریو سال 1992 کنفرانس ملل متحد درباره محیط زیست و توسعه نیز انسان را موضوع اصلی هرگونه توسعه اعلام کردند (1).

در حوزه محیط زیست نیز هم­چون دیگر حوزه‌های اجتماعی، آموزش به‌عنوان راهی در جهت پیشگیری از بروز بسیاری از معضلات به شما می‌آید. ازآنجاکه آموزش به‌عنوان اساسی‌ترین راه تحقق توسعه انسانی است با توجه به این‌که آموزش‌های زیست‌محیطی در صورتی مؤثر واقع خواهد شد که بتواند مداوم باشد (8). آموزش و تعلیم عامل مهمی در خصوص تربیت‌های انسان‌های اخلاق مدار در تعامل با محیط زیست و شکل‌گیری خوی و منش اجتماعی نسبت به محیط زیست است. در کل باید گفت که افزایش آگاهی راهی برای گام نهادن در مسیر پایداری محیط زیست است (5)؛ بنابراین برای حفظ محیط زیست توجه به توسعه انسانی بر توسعه مالی و اقتصادی مقدم است.

دانش به‌منزله یک ضرورت برای انجام صحیح و موفق فعالیت‌ها و ابزاری برای غلبه بر ناآگاهی یا اطلاعات غلط و ازجمله عوامل پیش‌بینی کننده دغدغه و رفتار زیست‌محیطی افراد است(9). دانش معمولاً به‌عنوان پیش‌شرط ضروری برای رفتار فرد در حفظ محیط زیست دیده می‌شود. تأثیرات مختلف دانش بر رفتار حفاظت، دانش مربوط به عمل و دانش اثربخشی که اثر مستقیم بر عملکرد دارد، است (10). Tao (11) آموزش محیط زیست تلاشی برای تعامل با شهروند جهانی از راه‌های جدیدی برای تفکر و عمل برای محیط زیست و کمک به افزایش سواد­مردم در زمینه محیط زیست است. آموزش محیط زیست دارای هدف تغییرات شناختی، عاطفی و دانشی، مشارکت و مهارت و رفتار فراگیر است.

حرکت به‌سوی جهانی پایدارتر، نیازمند دگرگونی‌های اجتماعی بنیادی است و امکان دارد تنها از طریق فرایند یادگیری اجتماعی صورت گیرد و در همین راستا از سال 1992 یعنی در دستور کار 21 اجلاس زمین تاکنون تلاش‌های توسط جامعه­بین‌المللی در جهت آموزش برای توسعه پایدار برای حفظ­محیط­زیست صورت گرفته است. اما آموزش به‌تنهایی نمی‌تواند مستمر ثمر واقع شود. توجه به دگرگونی‌های اجتماعی و سیاستی، تغییر سبک زندگی افراد، توانمند کردن و تشویق آن‌ها به مشارکت در طراحی توسعه پایدار و تأمل انتقادگرایانه در کنار آموزش نیاز است (12). افزایش آگاهی عمومی از محیط زیست یک روش بالقوه پرداختن به حفظ محیط زیست است (3).

برای طراحی روش‌های بومی و راهبردهای حفظ محیط زیست نیاز به تحلیل وضعیت پایه است. درواقع شناسایی و بررسی محیط‌های فیزیکی، مسایل قانونی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و سازمانی ازجمله مواردی است که باید در ابتدا مورد تحلیل قرار بگیرد (13). شناسایی وضعیت آگاهی و دانش شهروندان و حرکت درست با توجه به شناخت کامل، می‌تواند راهکارهایی را برای حفظ محیط زیست پیش روی جامعه قرار دهد.

با بررسی وضعیت نهادهای مختلف متولی محیط زیست مشخص‌شده که در ایران نهاد‌های مختلف دولتی، غیردولتی و خصوصی که در زمینه حفظ، نگهداری و بهره‌برداری از محیط زیست فعال هستند، غالباً با مشکلاتی ازجمله کمبود نیروی انسانی ماهر و کاهش منابع مالی مواجه هستند (13). این­کمبود نیروی انسانی و موانع مالی، امر آموزش را دشوارتر و با چالش‌های مواجه می‌سازد. از طرفی با توجه به این‌که موضوع محیط زیست موضوعی همگانی است که نیازمند مشارکت­عمومی طیف وسعی از جامعه نیز است (14)، به نظر می‌رسد فرهنگ‌سازی در حوزه حفظ محیط‌زیست و نهادینه‌سازی رفتارهای صحیحی زیست‌محیطی راهکاری منطقی است.

منظور از رفتارهای زیست‌محیطی مناسب، کلیه کنش‌های افراد جامعه نسبت به محیط زیست است که در یک طیف وسیع از احساسات، تمایلات و آمادگی‌ها برای رفتار نسبت به محیط زیست گفته می‌شود (15).

نهادینه‌سازی نیز، فرایندی است که زمینه و شرایط را برای ایجاد تغییرات رفتاری مطلوب در افراد جامعه ایجاد می‌کند و سبب ثبات، عمومیت و استمرار در رفتار خواهد شد. طی فرایند نهادینه‌سازی تعاملات غیررسمی شکل رسمی به خود گرفته و قواعد ضمنی تعاملات اجتماعی به مجموعه‌ای از قوانین صریح و روشن تبدیل می‌شود. نهادینه‌سازی دارای سه رکن شناختی (حوزه باور‌ها و گرایش‌ها) و هنجاری (ارزش‌ها و هنجار‌ها) و تنظیمی (قوانین و مقررات و قواعد تنظیم‌کننده رفتار‌های اجتماعی) است. اثر نهادینه‌سازی این است که موضوع نهادینه‌شده از ثبات کافی برخوردار خواهد بود و در میان روابط­مردمی هم به‌عنوان یک قاعده تلقی خواهد شد و دارای ضمانت فرهنگی خواهد بود که مردم آن را درک خواهند کرد و به آن عمل خواهد شد و در سازمان‌ها برای نهادینه‌سازی باید محیطی ایجاد گردد که رفتار‌ها یا اعمال افراد به شکل ماندگار بر اساس اصول و سیاست‌ها و ارزش‌های سازمانی تنظیم گردد و در­صورت ایجاد چنین تغییراتی گفته می‌شود (16).

تحقیقات مختلفی در زمینه آگاهی زیست‌محیطی در میان اقشار مختلف جامعه صورت گرفته‌شده است. بیژنی و حیاتی، نگرش کشاورزان را در مورد موضوعات زیست‌محیطی خودخواهانه دانسته و نتایج تحقیقات وی نشان داده که کشاورزان حساسیت لازم را به مسایل زیست‌محیطی و تخریب محیط زیست ندارند (17). در تحقیقی دیگری با موضوع بررسی رابطه‌ی میان رفتار زیست‌محیطی و دانش زیست‌محیطی در بین دانش آموزان دبیرستان مناطق شمالی ایران نتایج نشان داد که افراد موردبررسی از دانش زیست‌محیطی پایینی برخوردار بودند، درحالی‌که رفتار‌های زیست‌محیطی نسبتاً مناسبی از خود نشان دادند(9). صالحی و پازکی‌نژاد نیز، در ارزیابی سطح دانش زیست‌محیطی نشان داد که سطح دانش زیست‌محیطی دانشجویان نسبتاً بالا است (18).

در زمینه نهادینه‌سازی رفتار‌های صحیح در میان مردم با موضوعات مختلفی مثل رعایت ترافیک، حفاظت از محیط زیست و غیره تحقیقات مختلفی انجام گرفته است. نتایج این­تحقیقات راهکارهای مختلفی برای نهادینه‌سازی رفتارهای صحیح نشان داده است. تقویت رابطه انسان شهری با طبیعت مثل ایجاد فضا‌های طبیعی کوچک در مناطق مختلف شهری (موزه‌ها، پارک‌ها و حیات‌وحش) و مشارکت مردمی در فعالیت‌های زیست‌محیطی نمادین (روز درختکاری و ...)، تهیه و توزیع محصولات فرهنگی در زمینه محیط زیست (مطبوعات، نشریات ادواری و ترویجی)، جذب و همکاری مسئولیت‌های اجتماعی عمومی (مشارکت و تسهیم هزینه‌ها، احترام به قوانین)، وسایل ارتباط‌جمعی (برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی)، پررنگ کردن اعتقادات دینی و ملی (استفاده از مساجد و حفظ باورها و اعتقادات اصیل)، استفاده از نهادهای مختلف (سازمان‌های جوانان، سازمان‌های محیط زیست)، اقدامات آموزشی (برگزاری کلاس‌ها و دوره‌های آموزشی و کارگاه‌های آموزشی و اردوهای آموزشی و برگزاری دوره‌های هم‌اندیشی در محلات، آموزش بیش از دبستان و دانش‌آموزی و دانشجویی، افرایش سواد، استفاده از بازی‌های آموزشی) و استفاده از منابع­انرژی‌های پایدار و تجدید پذیر میسر می‌شود (13، 11، 19، 21، 22، 25، 24، 20).

شهر زنجان، مرکز استان زنجان ازجمله شهرهایی است که به­دلیل افزایش روزافزون جمعیت و توسعه بی‌رویه شهر و مرکزیت فعالیت‌های صنعتی و کارخانه‌ای با مشکلات مختلف ترافیکی، وجود صنایع مختلف و کارخانه‌های فراوان و غیره در معرض انواع آلودگی‌های زیست‌محیطی مثل آلودگی صوتی و هوا روبه‌رو (25). بررسی‌ آلودگی‌ها در پژوهش‌های مختلف نشان از آلودگی‌های بالای این شهر به‌خصوص در آلودگی هوایی است (26). نتایج تحقیقات پژوهشی در زمینه آلودگی صوتی استان­زنجان نشان داده است که آلودگی صوتی در استان زنجان بالاتر از حد مجاز است و مطابق استانداردهای کشور ایران نیست (25).

هدف کلی این پژوهش، بررسی وضعیت آگاهی شهروندان شهرستان زنجان از چالش‌های زیست‌محیطی و تحلیل راهکارهای نهادینه‌سازی رفتارهای صحیح زیست‌محیطی بود. اهداف تخصصی آن نیز به شرح زیر است:

  1. توصیف ویژگی‌های فردی حرفه‌ای پاسخ­گویان،
  2. بررسی وضعیت آگاهی شهروندان شهرستان زنجان از چالش‌های زیست‌محیطی و
  3. تحلیل راهکارهای نهادینه‌سازی رفتارهای صحیح زیست‌محیطی.

مواد و روش‌ها

این پژوهش ازنظر ماهیت داده‌ها، از نوع کمی، ازنظر هدف، کاربردی، ازنظر محل انجام، میدانی و ازنظر شیوه تحلیل داده‌ها توصیفی همبستگی است. محدوده مکانی موردمطالعه تحقیق شهر زنجان است.

جامعه موردمطالعه شامل کارشناسان شاغل در دو اداره محیط زیست و منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان زنجان بودند که تعداد کل آن‌ها 130 نفر بود. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران[5] 60 نفر برآورد گردید که با استفاده از روش نمونه‌گیری طبقه‌ای تصادفی انتخاب شدند. هرکدام از ادارات به‌عنوان یک طبقه در نظر گرفته شدند.

ابزار این پژوهش پرسش­نامه محقق ساخته بود. بخش اول به­بررسی ویژگی‌های فردی و حرفه‌ای پاسخ­گویان پرداخته و بخش دوم پرسش­نامه به سنجش میزان آگاهی شهروندان از چالش‌های زیست‌محیطی از طریق 19 گزینه با استفاده از طیف­لیکرت شش سطحی سنجیده شده است. بخش سوم به سنجش راهکارهای نهادینه‌سازی رعایت رفتارهای زیست‌محیطی مناسب پرداخته است. در این بخش راهکار‌ها در غالب 22 گویه با استفاده از طیف لیکرت پنج سطحی سنجیده شده است.

روایی ابزار تحقیق با استفاده از نظرات اعضای هیأت علمی و کارشناسان صاحب‌نظر و پس از انجام اصلاحات موردنظر آن‌ها مورد تأیید قرار گرفت. برای تعیین پایایی، آزمون راهنما با 15­نفر از کارشناسان در شهرستان‌های ابهر و خرم­دره انجام گرفت و ضریب آلفای کرونباخ برای بخش‌های مختلف پرسش­نامه محاسبه شد که مقدار آن بین 78/0 تا 81/0 به‌دست آمد که نشان‌دهنده پایایی موردقبول ابزار تحقیق بود.

داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 20 تجزیه‌وتحلیل شد. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از آماره‌های توصیفی (میانگین، انحراف معیار، ضریب تغییرات، نما، درصد و فراوانی) و آماره‌های تحلیل عاملی اکتشافی استفاده شد. برای طبقه‌بندی پاسخ­گویان بر اساس نگرش آنان به سطح آگاهی شهروندان از چالش‌های زیست‌محیطی، در این روش در آغاز، متغیرهای تعریف‌شده رفع اختلاف مقیاس شده و مقیاس‌های اندازه‌گیری متغیرها یکسان شده است. سپس برابر فرمول زیر، روش فاصله‌ای انحراف معیار از میانگین سطوح سازوکار (ISDM) آگاهی شهروندان از چالش‌های زیست‌محیطی مشخص شد (27):

A =: خیلی ضعیف A< Mean– Sd

B = ضعیف: Mean – Sd <B <Mean

C = متوسط: Mean < C < Mean + Sd

D = خوب: Mean + Sd < D

 

 

جدول 1- بخش‌های مختلف پرسش­نامه و مقدار آلفای کرونباخ هریک از بخش‌های آن

بخش

گویه‌ها

مقیاس سنجش

مقدار آلفای‌کرونباخ

نامه همراه

-

-

-

چالش های زیست‌محیطی

19

طیف 6 قسمتی لیکرت

81/0

راهکارهای نهادینه‌سازی رعایت رفتارهای صحیح زیست‌محیطی

22

طیف 5 قسمتی لیکرت

78/0

ویژگی‌های جمعیت‌شناسی

6

اسمی و فاصله‌ای

-

 


نتایج

توصیف ویژگی‌های فردی و حرفه‌ای پاسخ­گویان

بر اساس نتایج حاصل از پژوهش، میانگین سنی کارشناسان 7/37 سال بوده که حداقل آن 28 سال و حداکثر آن 55 سال است. غالب پاسخ­گویان (65%) مرد هستند و فقط 35 درصد آنان پاسخ­گویان را زنان تشکیل می‌دهند. میانگین سابقه کار در افراد حدود 1/13سال است که کم‌سابقه‌ترین فرد دارای 4 سال سابقه کار و باسابقه‌ترین فرد دارای 29 سال سابقه کار است. حدود 60 درصد از پاسخ­گویان در اداره منابع طبیعی و آبخیزداری و بقیه در اداره محیط زیست مشغول به کار هستند. ازنظر تفکیک رشته تحصیلی تقریباً نیمی از کارشناسان در رشته کشاورزی و منابع طبیعی و بقیه از رشته‌های دیگر فارغ­تحصیل شده‌اند. حدود 88 درصد از افراد دارای سطح تحصیلات کارشناسی و کارشناسی ارشد هستند (جدول 2).


 

جدول 2- توزیع فراوانی ویژگی‌های فردی و حرفه‌ای پاسخ­گویان (60= n)

متغیر

سطوح

فراوانی

درصد معتبر

نما

جنسیت

مرد

39

65

مرد

زن

21

35

محل اشتغال

اداره محیط زیست

24

40

اداره منابع طبیعی

اداره منابع طبیعی

36

60

رشته تحصیلی

علوم پایه

7

9/11

کشاورزی و منابع طبیعی

کشاورزی و منابع طبیعی

30

8/50

فنی مهندسی

10

3/20

ادامه جدول 2- توزیع فراوانی ویژگی‌های فردی و حرفه‌ای پاسخ­گویان (60= n)

متغیر

سطوح

فراوانی

درصد معتبر

نما

 

علوم انسانی

10

9/16

 

سطح تحصیلات

کاردانی

5

5/8

کارشناسی

کارشناسی

27

8/45

کارشناسی ارشد

25

4/42

دکتری

2

4/3

 


آگاهی شهروندان از چالش‌های زیست‌محیطی

میزان آشنایی شهروندان با چالش‌های زیست‌محیطی از دیدگاه کارشناسان از طریق 19 گزینه با استفاده از طیف لیکرت شش­سطحی سنجیده شد. نتایج در جدول 3 آمده است. چنان­چه در جدول نیز قابل‌مشاهده است. ازنظر کارشناسان بیش­ترین میزان آشنایی در شهروندان به ترتیب در زمینه میزان آلودگی هوا، آلودگی حاصل از استفاده از خودرو‌های فرسوده و وسایل و ظروف غیرقابل بازیافت در طبیعت بود. چالش‌هایی که ازنظر کارشناسان آگاهی شهروندان در خصوص آن‌ها کم­ترین میزان می‌باشند، اهمیت حفظ لایه اوزون، کاهش آب‌های زیرزمینی و وضعیت میزان فرسایش خاک در ایران و تأثیرات آن بودند. همچنین میزان آگاهی کلی شهروندان در سطح نزدیک به کم است.


 

جدول 3- میزان آگاهی شهروندان از چالش‌های زیست‌محیطی (60= n)

موارد

میانگین

انحراف معیار

ضریب تغییرات

رتبه

میزان آلودگی هوا

38/3

06/1

32/0

1

آلودگی حاصل از استفاده از خودروهای فرسوده

46/3

14/1

33/0

2

وسایل و ظروف غیرقابل بازیافت در طبیعت

95/2

02/1

35/0

3

تأثیر سموم و دفع آفات مورداستفاده در کشاورزی

27/3

25/1

38/0

4

اهمیت حفظ محیط زیست

20/3

25/1

39/0

5

وضعیت قطع بی‌رویه درختان

00/3

21/1

41/0

6

اهمیت حفظ گونه‌های زیستی

88/2

18/1

41/0

7

 لزوم مسئولیت‌پذیری در قبال محیط زیست

97/2

24/1

42/0

8

اهمیت تفکیک زباله‌ها

7/2

16/1

42/0

9

میزان آلودگی آب‌وهوا ناشی از فعالیت‌های صنعتی

08/3

33/1

43/0

10

اهمیت دفع سیستم فاضلاب و آب‌های سطحی

86/2

24/1

44/0

11

میزان بیابان‌زایی

53/2

12/1

44/0

12

لزوم حفظ کاربری اراضی کشاورزی و عدم تبدیل آن به دیگر کاربری‌ها

51/2

09/1

44/0

13

تأثیر چرای بیش‌ازحد دام بر مراتع

02/3

35/1

45/0

14

وضعیت مشکلات زیست‌محیطی موجود

92/2

30/1

45/0

15

خسارات حاصله از سوخت‌های فسیلی

58/2

14/1

45/0

16

وضعیت میزان فرسایش خاک در ایران و تأثیرات آن

32/2

13/1

49/0

17

کاهش آب‌های زیرزمینی

92/2

51/1

52/0

18

ادامه جدول 3- میزان آگاهی شهروندان از چالش‌های زیست‌محیطی (60= n)

موارد

میانگین

انحراف معیار

ضریب تغییرات

رتبه

اهمیت لایه اوزون

73/2

51/1

55/0

19

کل

88/2

91/0

32/0

-

*1: هیچ، 2: خیلی کم، 3:کم، 4: متوسط، 5: زیاد، 6: خیلی زیاد.

 

 

 

نتایج حاصل از طبقه‌بندی پاسخگویان بر اساس نگرش آنان به سطح آگاهی شهروندان از چالش‌های زیست‌محیطی، با استفاده از روش فاصله‌ای انحراف معیار از میانگین، نشان داد که حدود 7/51 درصد از پاسخگویان سطح آگاهی شهروندان را نسبت به چالش‌های محیط زیست خیلی ضعیف، 7/31 درصد نیز، در وضعیت متوسط و فقط 6/16 درصد از پاسخگویان سطح آگاهی شهروندان را نسبت به چالش‌های محیط زیست در سطح خوب بیان کرده‌اند.


 

جدول 4- جدولتوزیعفراوانیمتغیر پاسخگویان بر اساس نگرش آنان به سطح آگاهی شهروندان از چالش‌های زیست‌محیطی (60= n)

طبقات

فراوانی

درصد فراوانی

فراوانی انباشته

خیلی ضعیف

31

7/51

7/51

ضعیف

0

0

7/51

متوسط

24

7/31

3/83

خوب

10

6/16

100

 


3-3. راهکارهای نهادینه‌سازی رعایت رفتارهای صحیح زیست‌محیطی

راهکارهای نهادینه‌سازی رعایت رفتارهای صحیح زیست‌محیطی در شهروندان از دیدگاه کارشناسان از طریق 22 گزینه با­استفاده از طیف لیکرت پنج سطحی سنجیده شد. نتایج موجود در جدول 5 نشان داده است که مهم‌ترین راهکارهای نهادینه‌سازی رعایت رفتارهای صحیح زیست‌محیطی به ترتیب امکان استفاده از منابع انرژی‌های پایدار و تجدید پذیر باهدف جلوگیری از به پایان رسیدن منابع طبیعی، مدیریت قوی و لایق در سازمان‌های مربوط به محیط زیست و پاداش‌های مناسب و تشویق‌ها برای شهروندانی که مبانی محیط زیست را رعایت می‌کنند، است.


 

جدول 5- راهکارهای نهادینه‌سازی رفتارهایصحیحزیست‌محیطی در شهروندان(60= n)

راهکار

میانگین

انحراف معیار

ضریب تغییرات

رتبه

امکان استفاده از منابع انرژی‌های پایدار و تجدید پذیر باهدف جلوگیری از به پایان رسیدن منابع طبیعی

19/4

77/0

18/0

1

مدیریت قوی و لایق در سازمان‌های مربوط به محیط زیست

22/4

81/0

19/0

2

وجود دوره بازنگری و ایجاد تغییرات در روش‌های فرهنگ‌سازی

05/4

81/0

20/0

3

مقرون‌به‌صرفه بودن فعالیت‌های حفاظت زیست‌محیطی

00/4

82/0

20/0

4

ادامه جدول 5- راهکارهای نهادینه‌سازی رفتارهایصحیحزیست‌محیطی در شهروندان(60= n)

راهکار

میانگین

انحراف معیار

ضریب تغییرات

رتبه

جهت‌دهی به علایق عمومی یا سیاست‌های عمومی در راستای حفاظت از محیط زیست

97/3

83/0

20/0

5

پاداش‌های مناسب و تشویق‌ها برای شهروندانی که مبانی محیط زیست را رعایت می‌کنند

96/3

82/0

20/0

6

هم­خوانی سیاست‌ها و قوانین در حیطه محیط زیست با تمام افراد و سازمان‌ها

07/4

86/0

21/0

7

تقویت رابطه انسان شهری با طبیعت مثل ایجاد فضاهای سبز کوچک در بیش­تر نقاط شهر

07/4

88/0

21/0

8

تأمین نیازهای اساسی شهروندان

95/3

84/0

21/0

9

توسعه و بهبود سازمانی در سازمان‌های مربوطه در رابطه با فعالیت‌های حفاظت از محیط زیست

07/4

9/0

22/0

10

استفاده از ظرفیت‌های تبلیغ در سطح شهر

05/4

81/0

22/0

11

گنجاندن مباحث مرتبط با حفظ محیط زیست در دروس مدارس

98/3

90/0

22/0

12

قانونمندی شغلی در کارکنان سازمان‌های مرتبط

84/3

88/0

22/0

13

همکاری سازمان‌ها و مراکز مختلف بین سازمان‌های اجرایی و قانون‌گذار و متولی‌تان امور فرهنگی و آموزشی

07/4

96/0

23/0

14

وضع قوانین سخت‌گیرانه و بازدارنده در سطح جامعه در میان شهروندان

03/4

99/0

24/0

15

حمایت از طرف تمام سطوح مدیریت فعالیت‌های حفاظت زیست‌محیطی

97/3

96/0

24/0

16

نظارت و ارزشیابی مستمر از عملکرد سازمان‌های دولتی در خصوص محیط زیست

91/3

96/0

24/0

17

استفاده از رسانه‌های الکترونیکی و مجازی برای فراگیری شهروندان

90/3

99/0

25/0

18

اضافه کردن واحدهای درسی زیست‌محیطی در دانشگاه

78/3

98/0

25/0

19

افزایش حقوق کارکنان سازمان‌های مرتبط با محیط زیست

77/3

95/0

25/0

20

گسترش رشته‌های مرتبط با محیط زیست در دانشگاه‌ها

75/3

95/0

25/0

21

استفاده از رسانه‌های الکترونیکی و مجازی برای فراگیری شهروندان

90/3

99/0

25/0

22

*1: خیلی کم، 2: کم، 3: متوسط، 4: زیاد، 5: خیلی زیاد.

 

 

برای طبقه‌بندی این 22 مورد در عامل‌های محدودتر با هدف کشف عامل‌های راهکارهای نهادینه‌سازی، از تحلیل عاملی اکتشافی استفاده شد. جهت مناسب بودن داده‌ها برای تحلیل عاملی از ضریب KMO  و آزمون بارتلت استفاده شد. مقدار KMO برابر 73/0 بود که در حد خوب برای تحلیل عاملی تفسیر می‌گردد. مقدار آزمون بارتلت 23/1147 بود که در سطح 1 درصد معنی‌دار است (جدول 6)؛ بنابراین داده‌ها برای انجام تحلیل عاملی مناسب بودند.

 

جدول 6- مقدار KMO، ضریب بارتلت و سطح معنی‌داری

KMO

بارتلت

سطح معنی‌داری

73/0

23/1147

00/0

 

برای تعیین تعداد عوامل، بر اساس ملاک کیسر عمل شد. در این ملاک مقدار ویژه 1 مبنای تعیین تعداد عامل‌ها است (27). در جدول 7 تعداد عوامل استخراج‌شده همراه با مقدار ویژه هر­یک از آن‌ها، درصد واریانس هریک از عوامل و درصد تجمعی واریانس عوامل آمده است. برای بالا بردن تفسیر گویه‌های مرتبط با رفتارهای زیست‌محیطی از روش چرخش واریماکس استفاده شد و درمجموع تعداد 7 عامل بر اساس مقادیر ویژه و نیز معیار عامل پیشین استخراج گردیدند. مقدار ویژه بیان‌گر سهم هر عامل از کل واریانس متغیرها است و هرچه مقدار آن بزرگ‌تر باشد، نشان‌دهنده اهمیت و تأثیر بیش­تر آن عامل است. مقدار ویژه بیان­گر سهم هر عامل از کل واریانس متغیرها است و هر چه مقدار آن بزرگ­تر باشد، نشان‌دهنده اهمیت و تأثیر بیش­تر آن عامل است. سهم هرکدام از این عوامل در جدول 7 مشخص‌شده است. همان‌طور که جدول 7 نشان می‌دهد آموزش  طبقات مختلف جامعه بیش­ترین سهم (84/15) و عامل مشارکت‌های نهادهای مرتبط کم­ترین سهم (96/6) را در تبیین واریانس کل متغیرها دارند. درمجموع هفت عامل مذکور توانسته‌اند با 19/75 درصد از کل واریانس راهکارهای نهادینه‌سازی رفتارهای صحیح زیست‌محیطی را تبیین نمایند.


 

جدول 7- عوامل استخراج‌شده همراه با مقادیر ویژه و واریانس تبیین شده بعد از چرخش

عوامل

مقدار ویژه

درصد واریانس

واریانس تجمعی

 آموزش  طبقات مختلف جامعه

17/3

84/15

84/15

توسعه‌سازمانی و بهبود سیاست‌گذاری‌ها

74/2

74/13

59/29

قانون‌گذاری  معقول و تبلیغات

09/2

45/10

04/40

توانمندسازی کارکنان سازمان‌های مربوطه

05/2

27/10

32/50

عوامل انگیزشی

97/1

85/9

17/60

راهبردهای جدید فرهنگ‌سازی

40/1

00/7

17/67

مشارکت‌های نهادهای مرتبط

39/1

96/6

14/74

 

 

شکل 1- نمودار سنگ‌ریزه (اسکری) برای استخراج عامل‌ها

 

شکل 1 که نمودار سنگ‌ریزه برای استخراج عامل راهکارهای نهادینه‌سازی رفتارهای صحیح زیست‌محیطی است، استخراج 7 عامل را نیز تأیید می‌کند. نتایج چرخش عامل‌ها در جدول 8 آمده است. در این جدول متغیرهای مربوط به هریک از عوامل و مقدار بار عاملی به‌دست‌آمده از ماتریس دوران یافته آورده شده است. تحلیل عاملی اکتشافی 20 راهکار نهادینه‌سازی رفتارهای صحیح زیست‌محیطی را در هفت عامل خلاصه کرد.


 

جدول 8- متغیرهای مربوط به هریک از عوامل و مقدار بار عاملی به‌دست‌آمده از ماتریس دوران یافته

نام عامل

متغیرها

بار عاملی

آموزش  طبقات مختلف جامعه

گسترش رشته‌های مرتبط با  محیط زیست در  دانشگاه‌ها

81/0

گنجاندن مباحث مرتبط با حفظ محیط زیست  در دروس مدارس

79/0

اضافه کردن واحدهای درسی زیست‌محیطی در دانشگاه 

78/0

استفاده از رسانه‌های الکترونیکی و  مجازی برای فراگیری شهروندان

73/0

توسعه‌سازمانی و بهبود سیاست‌گذاری‌ها

توسعه و بهبود سازمانی  در سازمان‌های مربوطه در رابطه با فعالیت‌های حفاظت از محیط زیست

54/0

نظارت و ارزش­یابی مستمر از عملکرد سازمان‌های دولتی در خصوص محیط زیست

61/0

جهت‌دهی به علایق عمومی یا سیاست‌های عمومی در راستای حفاظت از محیط زیست

52/0

هم­خوانی سیاست‌ها و قوانین در حیطه محیط زیست  با تمام افراد و سازمان‌ها

72/0

تقویت رابطه انسان شهری با طبیعت مثل ایجاد فضاهای سبز کوچک در  بیش­تر نقاط شهر

78/0

قانون‌گذاری  معقول و تبلیغات

وضع قوانین سخت‌گیرانه و بازدارنده در سطح جامعه در میان شهروندان

72/0

مدیریت قوی و لایق در سازمان‌های مربوط به محیط زیست

68/0

مقرون‌به‌صرفه بودن فعالیت‌های حفاظت زیست‌محیطی

63/0

استفاده از ظرفیت‌های تبلیغ در سطح  شهر

56/0

توانمندسازی کارکنان سازمان‌های مربوطه

قانون­مندی شغلی در کارکنان سازمان‌های مرتبط

77/0

حمایت از طرف تمام سطوح مدیریت فعالیت‌های حفاظت زیست‌محیطی 

71/0

عوامل انگیزشی

تأمین نیاز‌های اساسی شهروندان

54/0

پاداش‌های مناسب و تشویق‌ها برای شهروندانی که مبانی محیط زیست را رعایت می‌کنند

83/0

افزایش حقوق  کارکنان سازمان‌های مرتبط با محیط زیست

61/0

راهبردهای جدید فرهنگ‌سازی

وجود دوره بازنگری و ایجاد تغییرات در روش‌های فرهنگ‌سازی

92/0

مشارکت‌های نهادهای مرتبط

همکاری سازمان‌ها و مراکز مختلف بین سازمان‌های اجرایی و قانون‌گذار و متولیان امور فرهنگی و آموزشی

84/0

 

شکل 2-  عوامل راهکارهای نهادینه‌سازی رفتارهایصحیحزیست‌محیطی

 


بحث، نتیجه‌گیری و پیشنهادات

 

در طول تاریخ در اقدامات توسعه‌گرایانه انسان تناقضات فراوانی به چشم می‌خورد. از یک‌سو تلاش‌های فراوانی توسط جوامع­بشری برای فراهم کردن رفاه  و آسایش صورت می‌گیرد و از­سوی دیگر با  اتلاف منابع طبیعی  بقای بشر را با خطر مواجه می‌کند. دلیل این امر را می‌توان در ناآگاهی جامعه از اهمیت و چالش‌های زیست‌محیطی دانست. به این منظور این تحقیق باهدف بررسی وضعیت آشنایی شهروندان شهرستان زنجان با چالش‌های زیست‌محیطی و  تحلیل راهکارهای نهادینه‌سازی رفتارهای صحیح زیست‌محیطی انجام شد.

نتایج نشان داد که ازنظر کارشناسان  بیش­ترین میزان آشنایی در شهروندان به ترتیب در زمینه میزان آلودگی هوا، آلودگی حاصل از استفاده از خودرو‌های فرسوده و وسایل و ظروف غیرقابل بازیافت در طبیعت بود.  چالش‌هایی که ازنظر کارشناسان آگاهی شهروندان در خصوص آن‌ها کم­ترین میزان می‌باشند، اهمیت حفظ لایه اوزون، کاهش آب‌های زیرزمینی و وضعیت میزان فرسایش خاک در ایران و تأثیرات آن بودند.  همچنین میزان آگاهی کلی شهروندان در سطح نزدیک به کم است و حدود 7/51 درصد از پاسخ­گویان سطح آگاهی شهروندان را نسبت به چالش‌های محیط زیست خیلی ضعیف قرار دارند. این یافته‌ها با نتایج صالحی (9) ، بیژنی و حیاتی(17)،  هم­سو  و با نتایج هارون(3)  ناهم‌سو بود. این‌گونه می‌توان نتیجه‌گیری کرد که شهروندان بیش­تر با چالش‌های زیست‌محیطی آشنایی دارند که اثرات آنان را در زندگی روزمره خود به‌طور ملموس حس می‌کنند و در خصوص چالش‌هایی که برایشان قابل‌لمس نیست، آگاهی چندانی ندارند. این موضوع لزوم توجه به اطلاع‌رسانی به شهروندان در حیطه چالش‌های زیست‌محیطی که در سطح وسیع  و جهانی نگران‌کننده هستند، اما به‌طور ملموس توسط افراد درک نمی‌شود، را نشان می‌دهد. آشنا کردن شهروندان با مشکلاتی که می‌‌تواند اثرات خطرناکی بر کیفیت زندگی ایفا می‌کند ولی آنان آگاهی چندانی با این چالش‌ها ندارند، نشان  از ضرورت پرداختن به امر آموزش است.

با استفاده از تحلیل عاملی تحلیل راهکارهای نهادینه‌سازی رفتارهای صحیح زیست‌محیطی در هفت عامل آموزش  طبقات­مختلف جامعه، توسعه‌سازمانی و بهبود سیاست‌گذاری‌ها، قانون‌گذاری معقول و تبلیغات، توانمندسازی کارکنان سازمان‌های مربوطه، عوامل انگیزشی، راهبردهای جدید فرهنگ‌سازی و مشارکت‌های نهادهای مرتبط خلاصه شدند. این هفت عامل درمجموع توانستند 14/74 درصد از واریانس کل متغیرها را تبیین کنند.

اولین عامل که توانست بیش­ترین میزان  (84/15 درصد) از واریانس کل راهکارهای نهادینه‌سازی رفتارهای صحیح زیست‌محیطی را تبیین کند، عامل آموزش طبقات مختلف جامعه بود که با نتایج تحقیقات  احمدی و عابدین زاده (20)  و  غلامپور و همکاران (22) هم­سویی داشت. درواقع می‌توان بیان کرد که مهم‌ترین عامل برای نهادینه‌سازی رفتارهای صحیح زیست‌محیطی در میان شهروندان همان آموزش است. توسعه‌سازمانی و بهبود سیاست‌گذاری‌ها عامل دومی بود که توانست 74/13 درصد از واریانس کل راهکارهای نهادینه‌سازی رفتارهای صحیح زیست‌محیطی را تبیین کند. این عامل به­دلیل ماهیت پنج گویه خود که در زمینه  توسعه‌سازمانی و سیاست‌گذاری نام گرفت. درواقع باید گفت که سیاست‌گذاری در جامعه بعد از آموزش مهم‌ترین عامل  در نهادینه‌سازی رفتار صحیح زیست‌محیطی است. عامل سوم که قانون‌گذاری معقول و تبلیغات است، که با نتایج تحقیقات احمدی و عابدین زاده (20)  و  غلامپور و همکاران (22) هم­سویی داشت. عامل چهارم نیز توانمند‌سازی کارکنان سازمان‌های مربوطه بود و عوامل انگیزشی پنجمین عامل بود که با نتایج تحقیقات هارون (13) هم­سو بود.

ششمین عامل که به دلیل ماهیت گوی‌هایش راهبردهای جدید فرهنگ‌سازی نام‌گذاری شد نیز، با نتایج تحقیقات احمدی و عابدین زاده (20) ، هارون (3)  و  غلامپور و همکاران (22) هم سویی داشت. مشارکت‌های نهادهای مرتبط  که هفتمین عامل بود با نتایج تحقیقات تیلیکیدو (23)  هم‌راستا بود.  می‌توان با­توجه به مطالب فوق پیشنهاد داد که:

1. در آموزش‌های زیست‌محیطی باید بر چالش‌های زیست‌محیطی که برای شهروندان ناملموس است و آگاهی تمرکز کرد. بسیاری از مشکلات مثل آلودگی هوا مسایلی هستند که شهروندان درک بالایی در این زمینه دارا هستند اما مسایل دیگری مثل کاهش آب‌های زیرزمینی به دلیل عدم درک و لمس مشکل برای شهروندان دور ازنظر باقی‌مانده است.

2. آموزش مهم‌ترین عامل در توسعه بهبود آگاهی‌ها و نهادینه‌سازی رعایت رفتارهای زیست‌محیطی است، بنابراین برنامه ریزان و متولیان محیط زیست در جامعه باید به آموزش توجه بیش­تری داشته باشند، این آموزش باید در سطوح مدارس،  دانشگاه‌ها و استفاده از انواع رسانه‌ها و فضاهای مجازی و ... باشد.

  1. ایجاد انگیزش در میان شهروندان و استفاده از سیستم پاداش‌دهی باید به تقویت رفتارهای مناسب پرداخت.

4. با توجه به کاهش ذخایر سوخت‌های فسیلی برنامه‌ریزان و مسئولان باید در اولویت‌های خود ترویج و  توسعه استفاده از انرژی تجدید پذیر را قرار دهند.

منابع

  1. Mosaffa, N., Makhdoum, F. & Almassi. Z. (2013). Human Rights Approach to Environmental Planning, 41 (4), 311-327. (In Persian)
  2. Nigel P. Melville & Stephen M. (2010). Information systems innovation for environmental sustainability MIS Quarterly archive, 34 (1), 1-21
  3. Haron, S. A., Paim, L. and Yahaya, N. 2005. Towards sustainable consumption: an examination of environmental knowledge among Malaysians. International Journal of Consumer Studies, 29, 426–436.
  4. Mirzaei, M., Mahiny, A. S. & Mirkarimi, H. 2014. Site Selection of Landfill by Using Analytical Hierarchy Process (AHP) and Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS) (Case Study: Landfill of Golpayegan Township). Journal of Natural Environment, 96, 105-119.
  5. Motamedi‌nia, Z., Papzan, A. & Mahdizadeh, H. 2014. Factors Effective on Environmental Attitude of Owners and Managers of Agricultural SMEs in Kermanshah and Ilam Provinces. Journal of Natural Environment, 76 (1), 121-134. (In Persian)
  6. hamzeh kalkenari, H., ghorbani, m., Alipouryan, F., kaseb, a. & hatiteh, s. 2015. nvestigating the behavioral patterns of households regarding waste separation at source: A case study in Mashhad. Journal of Natural Environment, 78(1), 31-44. (In Persian).
  7. Yildiz، N., Yilma، H., Demi, M. & Toy, S. 2011. Effects of personal characteristics on environmental awareness ،a questionnaire survey with university campus people in a developing country ،Turkey, Scientific Research and Essay، 6(2), 332-340.
  8. Papzan, A., Mahdizadeh, H. & Motamedinia Z. 2014. The Attitude of Owners and Managers of Agricultural SMEs toward ICT Application in Environmental Education (Case Study: Kermanshah and Ilam provinces). Agricultural extension and education research, 5(2), 73-88. (In Persian).
  9. Salehi, S. 2012. Environmental behaviors, environmental awareness and education. Journal of Education. (5) 2, 201-220.  (In Persian)
  10. Frick, J. Kaiser, F. G. & Wilson, M. 2004. Environmental knowledge and conservation behavior: exploring prevalence and structure in a representative sample. Personality and Individual Differences, 37 (8), 1597–1613.
  11. Tao, Z. 2011. Education Programs on Environment. 2011 International Conference on Environmental Science and Engineering (ICESE 2011).
  12. Faham, E., Rezvanfar, A. & Movahed Mohammadi, S. H.  2015. Analysis of Faculty Members’ Competencies for Sustainability Education؛ Case Study: University College of Agriculture and Natural Resources, University of Tehran. Environmental Researches, 10, 35-47. (In Persian)
  13. Mohammadi Fazel, A., Khorasani, N.,   Abbaspour, M. & Hojjati, M. 2014. Review of the Biodiversity Conservation Strategies of Iran. Journal of Natural Environment, 47(1), 195- 206. (In Persian)
  14. Fischer, F. 2006. Participatory Governance as Deliberative Empowerment: The Cultural Politics of Discursive Space. American Review of Public Administration. 36 (1), 19-40.
  15. Khoshfar, G. & Salehi, S. 2010. Social capital and environmental behavior. Conference on reviewing plans on social issues Mazandaran province. 2010 Mazandaran, Iran. (In Persian)
  16. Najafloo, P. & Salahi Moghaddam, N. 2013. The institutionalization of a culture of environmental protection. The first national conference planning, environmental protection and sustainable development, Hamedan, Community Environmental Assessment Hegmataneh. Avalble at: http://www.civilica.com/Paper-PCEPSD01-PCEPSD01_202.html. (In Persian)
  17. Bijani, M. & Hayati, D. 2013. Application of Environmental Attitudes Toward Analyzing Water Conflict: The Case of Doroodzan Dam Irrigation Network, Iranian Agricultural Extension and Education Journal, University of Shiraz, 9 (1), 83- 102. (In Persian)
  18. Salehi, S. & Pazokinejad, Z. 2014. Environment in Higher Education: Assessment of Environmental Knowledge’ Students in the State Universities of Mazandaran and Related Factors. Journal of Studies of Educational Planning,  4, 199-221. (In Persian)
  19. Khalil Nejad, M. 2009.  The role of environmental engineering in culture. Can access at: http://www.civilica.com/Paper-CEE03-CEE03_261.html. (In Persian)
  20. Ahmadi, P. & Abedinzadeh, N. 2009, the role of culture in the management of public municipal waste, the third National Congress of recycling and use of renewable organic resources in agriculture, Khorasgan, Islamic Azad University Khorasgan. Available at: http://www.civilica.com/Paper-NCRRORRA03-NCRRORRA03_136.html. 88.(in Persian)
  21. Gholami, M. & Mollazade, A. 2010. The necessity of institutionalization of traffic culture and administrative practices. First National Conference on Traffic and Safety, Kerman, in Kerman Province Police Command Office of Applied Research, http://www.civilica.com/Paper-TRAFFICSAFETY01-TRAFFICSAFETY01_053.html. (In Persian)
  22. Gholampoor, A., Shykhlyshahy, A. & Karimiyan, A. 2010. Culture and people's participation in controlling wind erosion. The second national conference of wind erosion. Forum and management of wilderness areas. Available at: http://www.civilica.com/Paper-ISADMC02-ISADMC02_145.html. (In Persian)
  23. Tilikidou, I. 2007. The effects of knowledge and attitudes upon Greeks' pro-environmental purchasing behavior. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 14: 121–134.
  24. Sarkar, S. K. & Bhattacharya A. K. 2003. Conservation of biodiversity of the coastal resources of Sundarbans, Northeast India: an integrated approach through environmental education. Marine Pollution Bulletin, 47, 260–264.
  25. Nadafi, K., Yosefiyan, M., Mosaddeghniya, A., Mahvi, A., Asgari, E., 2008. Noise Pollution in Zanjan City in 2007.  ZUMS Journal, 16 (62), 85-96. (In Persian)
  26. Hoseynpoor, A., golzardi, S., hakimzadeh, S., 2013. Analysis of environmental influences on physical development in Zanjan. Available from http:// http://8thsastech.khi.ac.ir/commission3/Papers/ARC%20(222).pdf. (In Persian)
  27. Qamar, M. 2002. Global Trends in agricultural Extension: challenges facing Asia and the pacific region. Lynette paper presented at FAO regional Expert consultation on agricultural extension, Bangkok, 16-19 July.

 

 



1- دکتری رشته ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه زنجان، ایران. *(مسوول مکاتبات)

2- دانشیار رشته ترویج و آموزش کشاورزی، گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، ایران.

1- PhD of Agricultural Extension and Education, University of Zanjan. *(Corresponding Author)

2- Assistance Professor, Department of Extension, Communication and Rural Development, University of Zanjan.

1-

  1. Mosaffa, N., Makhdoum, F. & Almassi. Z. (2013). Human Rights Approach to Environmental Planning, 41 (4), 311-327. (In Persian)
  2. Nigel P. Melville & Stephen M. (2010). Information systems innovation for environmental sustainability MIS Quarterly archive, 34 (1), 1-21
  3. Haron, S. A., Paim, L. and Yahaya, N. 2005. Towards sustainable consumption: an examination of environmental knowledge among Malaysians. International Journal of Consumer Studies, 29, 426–436.
  4. Mirzaei, M., Mahiny, A. S. & Mirkarimi, H. 2014. Site Selection of Landfill by Using Analytical Hierarchy Process (AHP) and Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS) (Case Study: Landfill of Golpayegan Township). Journal of Natural Environment, 96, 105-119.
  5. Motamedi‌nia, Z., Papzan, A. & Mahdizadeh, H. 2014. Factors Effective on Environmental Attitude of Owners and Managers of Agricultural SMEs in Kermanshah and Ilam Provinces. Journal of Natural Environment, 76 (1), 121-134. (In Persian)
  6. hamzeh kalkenari, H., ghorbani, m., Alipouryan, F., kaseb, a. & hatiteh, s. 2015. nvestigating the behavioral patterns of households regarding waste separation at source: A case study in Mashhad. Journal of Natural Environment, 78(1), 31-44. (In Persian).
  7. Yildiz، N., Yilma، H., Demi, M. & Toy, S. 2011. Effects of personal characteristics on environmental awareness ،a questionnaire survey with university campus people in a developing country ،Turkey, Scientific Research and Essay، 6(2), 332-340.
  8. Papzan, A., Mahdizadeh, H. & Motamedinia Z. 2014. The Attitude of Owners and Managers of Agricultural SMEs toward ICT Application in Environmental Education (Case Study: Kermanshah and Ilam provinces). Agricultural extension and education research, 5(2), 73-88. (In Persian).
  9. Salehi, S. 2012. Environmental behaviors, environmental awareness and education. Journal of Education. (5) 2, 201-220.  (In Persian)
  10. Frick, J. Kaiser, F. G. & Wilson, M. 2004. Environmental knowledge and conservation behavior: exploring prevalence and structure in a representative sample. Personality and Individual Differences, 37 (8), 1597–1613.
  11. Tao, Z. 2011. Education Programs on Environment. 2011 International Conference on Environmental Science and Engineering (ICESE 2011).
  12. Faham, E., Rezvanfar, A. & Movahed Mohammadi, S. H.  2015. Analysis of Faculty Members’ Competencies for Sustainability Education؛ Case Study: University College of Agriculture and Natural Resources, University of Tehran. Environmental Researches, 10, 35-47. (In Persian)
  13. Mohammadi Fazel, A., Khorasani, N.,   Abbaspour, M. & Hojjati, M. 2014. Review of the Biodiversity Conservation Strategies of Iran. Journal of Natural Environment, 47(1), 195- 206. (In Persian)
  14. Fischer, F. 2006. Participatory Governance as Deliberative Empowerment: The Cultural Politics of Discursive Space. American Review of Public Administration. 36 (1), 19-40.
  15. Khoshfar, G. & Salehi, S. 2010. Social capital and environmental behavior. Conference on reviewing plans on social issues Mazandaran province. 2010 Mazandaran, Iran. (In Persian)
  16. Najafloo, P. & Salahi Moghaddam, N. 2013. The institutionalization of a culture of environmental protection. The first national conference planning, environmental protection and sustainable development, Hamedan, Community Environmental Assessment Hegmataneh. Avalble at: http://www.civilica.com/Paper-PCEPSD01-PCEPSD01_202.html. (In Persian)
  17. Bijani, M. & Hayati, D. 2013. Application of Environmental Attitudes Toward Analyzing Water Conflict: The Case of Doroodzan Dam Irrigation Network, Iranian Agricultural Extension and Education Journal, University of Shiraz, 9 (1), 83- 102. (In Persian)
  18. Salehi, S. & Pazokinejad, Z. 2014. Environment in Higher Education: Assessment of Environmental Knowledge’ Students in the State Universities of Mazandaran and Related Factors. Journal of Studies of Educational Planning,  4, 199-221. (In Persian)
  19. Khalil Nejad, M. 2009.  The role of environmental engineering in culture. Can access at: http://www.civilica.com/Paper-CEE03-CEE03_261.html. (In Persian)
  20. Ahmadi, P. & Abedinzadeh, N. 2009, the role of culture in the management of public municipal waste, the third National Congress of recycling and use of renewable organic resources in agriculture, Khorasgan, Islamic Azad University Khorasgan. Available at: http://www.civilica.com/Paper-NCRRORRA03-NCRRORRA03_136.html. 88.(in Persian)
  21. Gholami, M. & Mollazade, A. 2010. The necessity of institutionalization of traffic culture and administrative practices. First National Conference on Traffic and Safety, Kerman, in Kerman Province Police Command Office of Applied Research, http://www.civilica.com/Paper-TRAFFICSAFETY01-TRAFFICSAFETY01_053.html. (In Persian)
  22. Gholampoor, A., Shykhlyshahy, A. & Karimiyan, A. 2010. Culture and people's participation in controlling wind erosion. The second national conference of wind erosion. Forum and management of wilderness areas. Available at: http://www.civilica.com/Paper-ISADMC02-ISADMC02_145.html. (In Persian)
  23. Tilikidou, I. 2007. The effects of knowledge and attitudes upon Greeks' pro-environmental purchasing behavior. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 14: 121–134.
  24. Sarkar, S. K. & Bhattacharya A. K. 2003. Conservation of biodiversity of the coastal resources of Sundarbans, Northeast India: an integrated approach through environmental education. Marine Pollution Bulletin, 47, 260–264.
  25. Nadafi, K., Yosefiyan, M., Mosaddeghniya, A., Mahvi, A., Asgari, E., 2008. Noise Pollution in Zanjan City in 2007.  ZUMS Journal, 16 (62), 85-96. (In Persian)
  26. Hoseynpoor, A., golzardi, S., hakimzadeh, S., 2013. Analysis of environmental influences on physical development in Zanjan. Available from http:// http://8thsastech.khi.ac.ir/commission3/Papers/ARC%20(222).pdf. (In Persian)
  27. Qamar, M. 2002. Global Trends in agricultural Extension: challenges facing Asia and the pacific region. Lynette paper presented at FAO regional Expert consultation on agricultural extension, Bangkok, 16-19 July.