مدلسازی پخش SO2 ناشی از نیروگاه رامین اهواز با استفاده از مدل AERMOD

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران (مسئول مکاتبات

2 دانشیار گروه محیط زیست، دانشکده منایع طبیعی، دانشگاه تهران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران

4 استاد گروه محیط زیست، دانشکده منایع طبیعی، دانشگاه تهران

چکیده

آلودگی هوا عبارت است از وجود مواد نامطلوب در غلظت، مدت زمان و تناوبی که بتواند برای سلامتی و آسایش انسان، محیط زیست اثرات نا مطلوب داشته باشد. سازمان بهداشت جهانی تخمین زده است که سالانه 500 هزار نفر بر اثر قرار گرفتن در معرض آلودگی های موجود در هوا دچار مرگ زودرس می شوند. دی اکسید گوگرد از جمله آلاینده های هوا محسوب می گردد که اثرات حادی بر سلامت انسان دارد. مصرف سوخت فسیلی در منابع نقطه ای و فرآیند های صنعتی بزرگترین منبع تولید دی اکسید گوگرد می باشد. در ایران سالانه در حدود 547500 تن اکسیدهای گوگرد از نیروگاه های حرارتی وارد اتمسفر می گردد. بنابراین نیروگاه های حرارتی منبع عمده انتشار این دسته از آلاینده ها در مقایسه با دیگر صنایع در ایران می باشند. در این مطالعه سعی شده است تا با استفاده از مدل AERMOD از مدل های سری گوسین به مدلسازی پراکنش دی اکسید گوگرد ناشی از نیروگاه رامین اهواز پرداخته شود. نتایج این مطالعه نشان داد که غلظت دی اکسید گوگرد ناشی از این نیروگاه درتمامی موارد، کمتر از استاندارد تعیین شده توسط سازمان حفاظت از محیط زیست و EPA می باشد.

کلیدواژه‌ها


مدلسازی پخش SO2 ناشی از نیروگاه رامین اهواز با استفاده از مدل AERMOD

 

ایمان مومنی[1] (مسئول مکاتبات)

 افشین دانه کار[2]

 صاحبه کریمی[3]

 نعمت الله خراسانی[4]

چکیده:

آلودگی هوا عبارت است از وجود مواد نامطلوب در غلظت، مدت زمان و تناوبی که بتواند برای سلامتی و آسایش انسان، محیط زیست اثرات نا مطلوب داشته باشد. سازمان بهداشت جهانی تخمین زده است که سالانه 500 هزار نفر بر اثر قرار گرفتن در معرض آلودگی های موجود در هوا دچار مرگ زودرس می شوند. دی اکسید گوگرد از جمله آلاینده های هوا محسوب می گردد که اثرات حادی بر سلامت انسان دارد. مصرف سوخت فسیلی در منابع نقطه ای و فرآیند های صنعتی بزرگترین منبع تولید دی اکسید گوگرد می باشد. در ایران سالانه در حدود 547500 تن اکسیدهای گوگرد از نیروگاه های حرارتی وارد اتمسفر می گردد. بنابراین نیروگاه های حرارتی منبع عمده انتشار این دسته از آلاینده ها در مقایسه با دیگر صنایع در ایران می باشند. در این مطالعه سعی شده است تا با استفاده از مدل AERMOD از مدل های سری گوسین به مدلسازی پراکنش دی اکسید گوگرد ناشی از نیروگاه رامین اهواز پرداخته شود. نتایج این مطالعه نشان داد که غلظت دی اکسید گوگرد ناشی از این نیروگاه درتمامی موارد، کمتر از استاندارد تعیین شده توسط سازمان حفاظت از محیط زیست و EPA می باشد.

 

واژگان کلیدی:  مدلسازی پخش آلاینده های هوا، نیروگاه رامین اهواز، دی اکسید گوگرد ، AERMOD

 

 

 

 

 

 


مقدمه

با یک دیدگاه واقع بینانه مشخص می گردد که با دانش امروز بشر نمی توان انتظار داشت که هیچگونه آلاینده ای از صنایع و کارخانه ها وارد هوا نشود اما
می توان با مطالعات دقیق تر در صنایع و کارخانجات مراقب بود که غلظت آلاینده های ناشی از این صنایع در محیط اطراف، از میزان استاندارد های تعریف شده توسط سازمان حفاظت از محیط زیست فراتر نرود.

دی اکسید گوگرد گازی بی رنگ و همراه با بوی تند است(1و2). این گاز از اکسایش گوگرد موجود در سوخت و یا از آن دسته فرآیند های صنعتی تولید
می گردد که از ترکیبات گوگرد دار استفاده می نمایند

(3 و4). دی اکسید گوگرد اثرات حادی بر سلامت انسان دارد. این اثرات شامل تحریک و سوزش مجاری تنفسی می باشد. گلودرد، سرفه و سختی در تنفس از دیگر اثرات دی اکسید گوگرد بر سلامت
می باشد(5و6و7). اکسید شدن این گاز و سپس ترکیب آن با بخار آب سبب ایجاد باران اسیدی می شود که آثار مخرب زیادی به همراه دارد (8). مصرف سوخت های فسیلی در منابع نقطه ای و فرآیند های صنعتی، بزرگترین منبع تولید دی اکسید گوگرد می باشند (3 و 7).

در ایران سالانه در حدود 547500 تن اکسیدهای گوگرد از نیروگاه های حرارتی وارد اتمسفر می گردد. بنابراین نیروگاه های حرارتی منبع عمده انتشار این دسته از آلاینده ها در مقایسه با دیگر صنایع در ایران می باشند (9) . البته این چیزی نیست که تنها به ایران اختصاص داشته باشد. 67% دی اکسید گوگرد در آمریکا از نیروگاه ها ناشی می گردد(10). در سراسر دنیا مطالعات زیادی در رابطه با میزان انتشار ناشی از نیروگاه های حرارتی به ویژه با در نظر گرفتن گرمایش جهانی و سلامت انسان صورت پذیرفته است که بیان کننده شدت زیاد این آلودگی می باشد (10 و 11).

 مدلسازی پخش آلاینده های هوا فرآیندی است که اثر یک یا چند منبع تولید کننده آلاینده هوا بر محیط را پیش بینی می نماید. الگوریتم های به کار رفته در این مدل ها بر پایه فیزیک فرآیند های اتمسفری و داده های تجربی تولید شده است(12). برای نگه داشتن کیفیت هوا در حدی قابل قبول، بسیاری از کشورها استانداردهایی را وضع نموده اند که با توجه به آنها می توان کیفیت هوا را در حد قابل قبول نگهداشت (13). برای این منظور نتایج بدست آمده از مدلسازی ها به وسیله کارمندان سازمان حفاظت از محیط زیست بررسی می شود تا مشخص شود چه میزان در فعالیت مورد نظر، میزان آلودگی تولید شده با استاندارد های تعیین شده برای غلظت آلاینده ها همخوانی دارد (12).

مدل های سری گوسین در آمریکا از اواسط دهه 1960 مورد استفاده قرار می گیرد. ساده و سریع بودن، از خصوصیات مدل های سری گوسین است(14). این سری از مدل ها بر پایه این فرضیه بنا شده اند که دود برخاسته از دودکش و پراکندگی آلاینده های ناشی از آن به دلیل پخش مولکولی است و غلظت آلاینده ها هم در بعد عمودی و هم در بعد افقی به صورت نرمال توزیع می شود (منحنی زنگوله ای شکل). این مدل از مقادیر توزیع گوسین در برش های عمودی و افقی جهت نمایش خصوصیات پراکندگی دود برخاسته از دودکش در فواصل مختلف از منبع دود استفاده
می نماید(1). AERMOD از متداولترین و قدرتمندترین مدل های سری گوسین محسوب می شود(15).

مدل AERMOD که برای مدلسازی نحوه پراکنش و غلظت آلاینده های ناشی از منابع مختلف استفاده می شود دارای دو پردازشگر برای داده های ورودی به این مدل می باشد. AERMET پردازشگر داده های هواشناسی و AERMAP پردازشگر داده های عوارض سطح زمین است و عوارض پیچیده سطح زمین را به وسیله مدل رقومی ارتفاع بصورت یکپارچه در می آورد(12و 16 و 17). این مدل قادر به مدلسازی آلاینده های ناشی از منابع چندگانه نیز می باشد (18).

پیچیده بودن مدل AERMOD  به همراه گران قیمت بودن نرم افزارهای مربوط به آن نسبت به مدل Screen3  ، سبب شده است که در ایران برای اکثر پروژه هایی که آلاینده های هوا را با غلظت های مختلف وارد اتمسفر می نمایند از مدل بسیار ساده Screen3  استفاده شود. مفید بودن استفاده از مدلScreen3 بر کسی پوشیده نیست، اما مطمئناً با استفاده از اطلاعات اقلیمی کامل تر و مدل رقومی ارتفاع که در مدل AERMOD مورد استفاده قرار
می گیرد،  می توان به نتایج قابل اطمینان تری دست یافت(15).

 

 

نیروگاه رامین اهواز در کیلومتر 25 جاده مسجد سلیمان قرار دارد. مساحت این نیروگاه 250 هکتار و فاصله آن تا شهر 25 کیلومتر و ارتفاع آن از سطح دریا 24 متر است. نیروگاه از نوع بخاری و دارای 4 واحد بخار با قدرت تولید 1260 مگاوات می باشد. مختصات دودکش این نیروگاه 31˚ 30́́ N, 42˚ 35́ E است.

در این مطالعه برای نخستین بار در کشور با کاربرد مدل AERMOD به مدلسازی پراکنش و غلظت SO2  ناشی از نیروگاه حرارتی مبادرت شده است.

 

 

 

شکل شماره 1- موقعیت نیروگاه رامین اهواز

 

 

روش بررسی

استفاده از مدل AERMOD مبتنی بر کاربرد سه دسته از اطلاعات شامل: 1- اطلاعات مربوط به خصوصیات دودکش و نشر آلودگی؛ 2- اطلاعات هواشناسی منطقه مورد مطالعه و 3- مدل رقومی ارتفاع منطقه مورد مطالعه است.

در این پژوهش، خصوصیات مربوط به دودکش و نشر آلاینده های مربوط به نیروگاه، مشابه مطالعه صورت پذیرفته توسط کرباسی و همکاران(1378) در نظر گرفته شد. جدول 1 نشان دهنده خصوصیات دودکش و نشر دی اکسید گوگرد نیروگاه رامین اهواز است.

 

جدول 1- خصوصیات دودکش در نیروگاه رامین اهواز (19)

سرعتگازخروجی (m/s)

قطردهانهدودکش (m)

دمایگازخروجی (k)

مقدارانتشارآلاینده (g/s)

ارتفاعدودکش (m)

15

10

423

1.013

205

 

 

سرعت باد، دمای خشک ، رطوبت و پوشش ابر در هر ساعت، حداقل اطلاعات هواشناسی است که AERMET برای تجزیه و تحلیل داده های هواشناسی به آن نیاز دارد. برای منطقه مورد مطالعه از آمار یک دوره 20 ساله هواشناسی ایستگاه سینوپتیک اهواز استفاده شد(جدول 2).

 

 

جدول 2- میانگین داده های هواشناسی بکار رفته در AERMET

ماه

سرعت باد

جهت باد

دمای خشک

رطوبت

روزهای بدون پوشش ابر

روزهای نیمه ابری

روزهای تمام ابری

Jan

1/5

270

5/12

72

7/15

1/8

8/6

Feb

8/5

270

7/14

61

5/15

7/8

4/4

Mar

4/6

270

4/19

52

16

2/9

5/5

سالانه

2/7

270

2/26

43

285

5/67

5/36

 

 

برای مشخص نمودن خصوصیات توپوگرافیک منطقه مورد نظر نیز از مدل رقومی ارتفاع با اندازه سلول 30 متر استفاده گردید. برای حذف خطاهای موجود در مدل رقومی ارتفاع چاله های[5] آن در نرم افزار ایدریسی حذف و سپس وارد مدل شد. با انجام این کار
سلول هایی که به اشتباه ارتفاع کمی را نشان می دادند حذف و ارزش آن سلول با استفاده از ارزش های سلول های همسایه تعیین شد.

در نهایت با فراهم آوردن اطلاعات مورد نیاز برای مدل، مدلسازی نحوه پخش دی اکسید گوگرد ناشی از نیروگاه رامین اهواز با استفاده از مدل  AERMOD صورت پذیرفت. این مدلسازی برای حداکثر غلظت 3 ساعته، 24 ساعته در فصل زمستان انجام شده است.

 

یافته ها:

مدلسازی نحوه پخش دی اکسید گوگرد ناشی از نیروگاه رامین اهواز با استفاده از اطلاعات هواشناسی ایستگاه سینوپتیک اهواز، مدل رقومی ارتفاع با اندازه تفکیک 30 متر و اطلاعات مربوط به میزان انتشار و خصوصیات نیروگاه مستخرج از مطالعات کرباسی و همکاران(1384) و با استفاده از مدل AERMOD صورت پذیرفت. نتایج این بررسی نشان داد که غلظت دی اکسید گوگرد منتشر شده از نیروگاه رامین اهواز در محیط اطراف کمتر از حد استاندارد سازمان حفاظت از محیط زیست ایران است.

با توجه به ارتفاع 205 متری دودکش نیروگاه، غلظت دی اکسید گوگرد در محیط اطراف تا فاصله 650 متری از دودکش افزایش نخواهد داشت و از آن فاصله به بعد غلظت آلاینده در محیط افزایش می یابد. حداکثر غلظت 3 ساعته دی اکسید گوگرد  ناشی از نیروگاه رامین اهواز در محیط اطراف در حدود 077/0  میکروگرم در متر مکعب محاسبه شد. محل وقوع حداکثر غلظت آلاینده در جهت غرب نیروگاه و در حدفاصل 4100 تا 9000 متری نیروگاه رامین اهواز
می باشد.

در مدلسازی حداکثر غلظت 24 ساعته دی اکسید گوگرد ناشی از نیروگاه رامین اهواز در محیط اطراف نیز تا فاصله 600 متری افزایشی در غلظت دی اکسید گوگرد محیط اطراف مشاهده نمی شود که دلیل آن نیز بلندی دودکش نیروگاه می باشد. حداکثر غلظت 24 ساعته دی اکسید گوگرد ناشی از نیروگاه در محیط اطراف در حدود 019/0 میکروگرم در متر مکعب خواهد بود که در فاصله2900 تا 9500 متری نیروگاه قرار دارد. شکل 3 نشان دهنده حداکثر غلظت 3 و 24 ساعته دی اکسید گوگرد ناشی از نیروگاه رامین اهواز در محیط اطراف می باشد.

بحث و نتیجه گیری :

توسعه نیروگاه ها به منظور تامین انرژی یکی از نیازهای مهم جوامع می باشد. اما باید به این نکته توجه داشت که توسعه این نیروگاه ها باید در راستای رسیدن به توسعه پایدار صورت پذیرد. یکی از مهمترین مشکلات نیروگاه ها در این راستا آلودگی هوای ناشی از مصرف سوخت های فسیلی است. در میان آلاینده های هوای ناشی از نیروگاه ها دی اکسید گوگرد اهمیت ویژه ای دارد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


شکل 2- نتایج مدلسازی غلظت دی اکسید گوگرد در محیط اطراف نیروگاه
(
A : حداکثر غلظت 3 ساعته ، B : حداکثر غلظت 24 ساعته در فصل زمستان)

 

 

این گاز هم به صورت طبیعی و هم به وسیله انسان وارد اتمسفر می شود. در میان منابع انسانی تولید کننده دی اکسید گوگرد، نیروگاه ها در رتبه نخست قرار دارند. 67% کل دی اکسید گوگرد با منشاء انسانی در آمریکا توسط نیروگاه ها وارد اتمسفر می شود(10). این گاز علاوه بر اثرات حاد بر سلامت انسان، جانوران، گیاهان، آثار باستانی و بناهای با ارزش سبب وقوع پدیده باران اسیدی نیز می شود. بنابراین دانستن غلظت و نحوه پراکنش دی اکسید گوگرد ناشی از نیروگاه ها در محیط اهمیت ویژه ای دارد.

سازمان حفاظت از محیط زیست ایران برای به حداقل رساندن آثار منفی ناشی از آلاینده ها بر محیط اطراف و انسان استانداردهایی تدوین کرده است که تمامی واحد های صنعتی موظف به رعایت آن می باشند. در این مطالعه به منظور مشخص نمودن غلظت دی اکسید گوگرد ناشی از نیروگاه رامین اهواز در محیط اطراف مدلسازی نحوه پخش دی اکسید گوگرد با استفاده از مدل AERMOD صورت پذیرفت. جدول 3 نشان دهنده حداکثر غلظت محاسبه شده در این مطالعه در مقایسه با استانداردهای تعیین شده توسط سازمان حفاظت از محیط زیست برای حداکثر غلظت دی اکسید گوگرد هوا در ایران  می باشد.

با توجه به نتایج مدلسازی نحوه پخش دی اکسید گوگرد ناشی از نیروگاه رامین اهواز با استفاده از مدل AERMOD و مقایسه آن با استاندارد تعیین شده مشخص گردید که غلظت این آلاینده در فصل زمستان در تمامی موارد کمتر از غلظت استاندارد تعیین شده توسط سازمان حفاظت از محیط زیست ایران می باشد.

با استفاده از روی هم گذاری نقشه غلظت آلاینده در محیط و  نقشه های کاربری اراضی و تصاویر ماهواره ای مشخص گردید که حداکثر غلظت دی اکسید گوگرد عمدتا در اراضی کشاورزی رخ می دهد. اما با توجه به غلظت بسیار کم دی اکسید گوگرد افزوده شده به محیط می توان گفت که اثر دی اکسید گوگرد به محصولات و بار گوگردی آنها قابل چشم پوشی است.

از سوی دیگر در محل هایی که غلظت دی اکسید گوگرد در بیشترین میزان خود می باشد، هیچ منطقه مسکونی وجود ندارد و بنابراین این آلاینده کمترین اثر را بر جمعیت های انسانی خواهد داشت.

 

 

جدول 3 - استاندارد حداکثر غلظت دی اکسید گوگرد هوا در ایران

دی اکسید گوگرد

حداکثر غلظت ناشی از نیروگاه رامین اهواز

استاندارد اولیه

استاندارد ثانویه

میکروگرم در متر مکعب

PPM

میکروگرم در متر مکعب

PPM

معدل سالیانه

-

80

03/0

60

02/0

حداکثر غلظت 24 ساعته

019/0

365

14/0

260

01/0

حداکثر غلظت 3 ساعته

077/0

-

-

1300

5/0

 

 

منابع

1-Godish, T. 2004. Air Quality, LEWIS PUBLISHERS.

2-Harrop, D. O. 2002. Air Quality Assessment and Management - A Practical Guide, Spon Press.

3-Flagan, R. C., Seinfeld John H 1988. Fundamentals of air pollution engineering. New Jersey, Prentice-Hall, Inc.

4-McGranahan, G., Murray, F (003) Air Pollution and Health in Rapidly Developing Countries. London, Earthscan Publications Ltd.

5-سعیدی، محسن. 1384.  شبیه سازی انتشار گاز دی اکسید گوگرد از نیروگاه حرارتی شهید رجایی قزوین در فصل زمستان، نشریه انرژی ایران، مرداد، سال نهم، شماره 32، صفحه 34-43

6-Griffin, R. D. 2007. principles of air quality management, CRC Press, Taylor & Francis Group.

7-Kidd, J. S., Kidd, Renee A. 2006. Air Pollution: Problems and Solutions, Chelsea House.

8-Bouble, R. W., Fox, Donald W ., Turner, D Bruce ., Stern, Arthur C. 1994. Fundamentals of air pollution, Academic Press.

9- خالصی دوست، عبدالله و بابک نور اسماعیلی. 1388. بررسی اثرات زیست محیطی NOx و SOx ناشی از احتراق در نیروگاههای حرارتی سوخت فسیلی ایران، اولین کنفرانس صنعت نیروگاههای حرارتی، اردیبهشت، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10-Bruce Hill, L., Keating,M .2002. children at risk, How Air Pollution from Power Plants Threatens the Health of America’s Children, Clean Air Task Force.

11-Mahboob, A., Mashkoof,A. 2010. Dispersion modeling of noxious pollutants from thermal power plants. TURKISH JOURNAL OF ENGINEERING  & ENVIRONMENTAL SCIENCES 34: 105-120.

 

12-Oklahoma Department of Environmental Quality, o. 2006. Air Dispersion Modeling Guidelines For Oklahoma Air Quality Permits: 1-19.

13-Turner, D. B. 1994. Workbook of atmospheric dispersion estimates: an introduction to dispersion modeling, Lewis publishers.

14-Moreira, D., Vilhena,Marco. 2010. Air Pollution and Turbulence ( Modeling and Applications), CRC PRESS.

15-مومنی، ایمان. 1389. مدلسازی پخش آلودگی هوای ناشی از نیروگاه رامین اهواز در فصل زمستان با استفاده از مدل AERMOD سمینار کارشناسی ارشد رشته محیط زیست، دانشگاه تهران، دانشکده منابع طبیعی.

16-Burger, L. W. 2004. HEXAVALENT CHROMIUM AIR DISPERSION MODELLING IN THE SOUTH AFRICAN FERROCHROMIUM INDUSTRY. Tenth International Ferroalloys Congress, Cape Town, South Africa.

17-United States Environmental Protection Agency- EPA. 2004. AERMOD: DESCRIPTION OF MODEL FORMULATION.

18-Holmes, N. S., Morawska,L. 2006. .A review of dispersion modelling and its application to the dispersion of particles: An overview of different dispersion models available." Atmospheric Environment 40: 5920-5928.

19-کرباسی، عبدالرضا؛ فریده عتابی و ناهید. اسلامی علیشاه. 1387. بررسی میزان پراکنش اکسیدهای ازت و گوگرد از چهار نیروگاه کشور، مجله علوم و تکنولوژی محیط زیست، تابستان 1387، دوره دهم، شماره دوم، صفحه 23-32.

 

 



[1] - دانشجوی کارشناسی ارشد محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران (مسئول مکاتبات : Momeni.iman@gmail.com)

[2] - دانشیار گروه محیط زیست، دانشکده منایع طبیعی، دانشگاه تهران

[3] - دانشجوی کارشناسی ارشد محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران

[4] - استاد گروه محیط زیست، دانشکده منایع طبیعی، دانشگاه تهران

[5]- Pits

1-Godish, T. 2004. Air Quality, LEWIS PUBLISHERS.

2-Harrop, D. O. 2002. Air Quality Assessment and Management - A Practical Guide, Spon Press.

3-Flagan, R. C., Seinfeld John H 1988. Fundamentals of air pollution engineering. New Jersey, Prentice-Hall, Inc.

4-McGranahan, G., Murray, F (003) Air Pollution and Health in Rapidly Developing Countries. London, Earthscan Publications Ltd.

5-سعیدی، محسن. 1384.  شبیه سازی انتشار گاز دی اکسید گوگرد از نیروگاه حرارتی شهید رجایی قزوین در فصل زمستان، نشریه انرژی ایران، مرداد، سال نهم، شماره 32، صفحه 34-43

6-Griffin, R. D. 2007. principles of air quality management, CRC Press, Taylor & Francis Group.

7-Kidd, J. S., Kidd, Renee A. 2006. Air Pollution: Problems and Solutions, Chelsea House.

8-Bouble, R. W., Fox, Donald W ., Turner, D Bruce ., Stern, Arthur C. 1994. Fundamentals of air pollution, Academic Press.

9- خالصی دوست، عبدالله و بابک نور اسماعیلی. 1388. بررسی اثرات زیست محیطی NOx و SOx ناشی از احتراق در نیروگاههای حرارتی سوخت فسیلی ایران، اولین کنفرانس صنعت نیروگاههای حرارتی، اردیبهشت، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10-Bruce Hill, L., Keating,M .2002. children at risk, How Air Pollution from Power Plants Threatens the Health of America’s Children, Clean Air Task Force.

11-Mahboob, A., Mashkoof,A. 2010. Dispersion modeling of noxious pollutants from thermal power plants. TURKISH JOURNAL OF ENGINEERING  & ENVIRONMENTAL SCIENCES 34: 105-120.

 

12-Oklahoma Department of Environmental Quality, o. 2006. Air Dispersion Modeling Guidelines For Oklahoma Air Quality Permits: 1-19.

13-Turner, D. B. 1994. Workbook of atmospheric dispersion estimates: an introduction to dispersion modeling, Lewis publishers.

14-Moreira, D., Vilhena,Marco. 2010. Air Pollution and Turbulence ( Modeling and Applications), CRC PRESS.

15-مومنی، ایمان. 1389. مدلسازی پخش آلودگی هوای ناشی از نیروگاه رامین اهواز در فصل زمستان با استفاده از مدل AERMOD سمینار کارشناسی ارشد رشته محیط زیست، دانشگاه تهران، دانشکده منابع طبیعی.

16-Burger, L. W. 2004. HEXAVALENT CHROMIUM AIR DISPERSION MODELLING IN THE SOUTH AFRICAN FERROCHROMIUM INDUSTRY. Tenth International Ferroalloys Congress, Cape Town, South Africa.

17-United States Environmental Protection Agency- EPA. 2004. AERMOD: DESCRIPTION OF MODEL FORMULATION.

18-Holmes, N. S., Morawska,L. 2006. .A review of dispersion modelling and its application to the dispersion of particles: An overview of different dispersion models available." Atmospheric Environment 40: 5920-5928.

19-کرباسی، عبدالرضا؛ فریده عتابی و ناهید. اسلامی علیشاه. 1387. بررسی میزان پراکنش اکسیدهای ازت و گوگرد از چهار نیروگاه کشور، مجله علوم و تکنولوژی محیط زیست، تابستان 1387، دوره دهم، شماره دوم، صفحه 23-32.