برآورد مدلی برای تخمین اثرات زیست محیطی ( پیامد های خارجی) بخش حمل و نقل عمومی در تهران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 هیات علمی و اسنادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحدعلوم تحقیقات

2 دانشجوی کارشناسی ارشد اقتصاد

چکیده

یکی از مهمترین  مسایل در تحلیل های اقتصادی پیامد های خارجی مثبت و منفی می باشدکه عمدتا به دلیل کیفی بودن و دشواری محاسبه معمولا از آن صرفه نظر می گردد.
در علم اقتصاد پیامدخارجی به هزینه یا منفعتی گفته می شود که در حساب های بنگاه یا واحد های اقتصادی منعکس نشده و از طریق قیمت ها در هزینه ها یا منافع بنگاه بحساب نمی آید . به علاوه اثرات خارجی به شخص یا واحدهایی تحمیل می شود که در فرآیند تولید و مصرف نقشی نداشته اند.در این مقاله میزان پیامد خارجی بخش حمل و نقل عمومی با توجه به تاثیری که بر کاهش(یا افزایش) منوکسید کربن موجود در هوای تهران ایجاد می کند مشخص می شود. علامت ضرایببدست آمده برای متغیرهای مدلهای در نظر گرفته شده نشان دهنده مثبت یا منفی بودن اثر خارجی خواهد بود. بدین صورت که علامت منفی پیامد خارجی مثبت و علامت مثبت پیامد خارجی منفی رانشان می هد.مدل مورد استفاده به صورت غیر خطی در نظر گرفته شده بطوریکه ضرایب بدست آمده میزانتاثیر پذیری  co رابر متغیرهای مستقل نشان می دهد.این تحقیق برای دو منطقه متفاوت(بازار و فاطمی)انجام پذیرفته و بر اساس نتایج بدست آمده می توان گفت در هر دو مدل مترو و BRT دارای پیامد خارجی مثبت و تولید ناخالص داخلی (GDP)دارای پیامد خارجی منفی هستند.

کلیدواژه‌ها


برآورد مدلی برای تخمین اثرات زیست محیطی

( پیامد های خارجی) بخش حمل و نقل عمومی در تهران

 

زهرا عابدی[1]

 

میلاد صارم صفاری [2]

 

وحید شریفی[3]

   چکیده:

 

یکی از مهمترین  مسایل در تحلیل های اقتصادی پیامد های خارجی مثبت و منفی می باشدکه عمدتا به دلیل کیفی بودن و دشواری محاسبه معمولا از آن صرفه نظر می گردد.

در علم اقتصاد پیامدخارجی به هزینه یا منفعتی گفته می شود که در حساب های بنگاه یا واحد های اقتصادی منعکس نشده و از طریق قیمت ها در هزینه ها یا منافع بنگاه بحساب نمی آید . به علاوه اثرات خارجی به شخص یا واحدهایی تحمیل می شود که در فرآیند تولید و مصرف نقشی نداشته اند.در این مقاله میزان پیامد خارجی بخش حمل و نقل عمومی با توجه به تاثیری که بر کاهش(یا افزایش) منوکسید کربن موجود در هوای تهران ایجاد می کند مشخص می شود. علامت ضرایببدست آمده برای متغیرهای مدلهای در نظر گرفته شده نشان دهنده مثبت یا منفی بودن اثر خارجی خواهد بود. بدین صورت که علامت منفی پیامد خارجی مثبت و علامت مثبت پیامد خارجی منفی رانشان می هد.مدل مورد استفاده به صورت غیر خطی در نظر گرفته شده بطوریکه ضرایب بدست آمده میزانتاثیر پذیری  co رابر متغیرهای مستقل نشان می دهد.این تحقیق برای دو منطقه متفاوت(بازار و فاطمی)انجام پذیرفته و بر اساس نتایج بدست آمده می توان گفت در هر دو مدل مترو و BRT دارای پیامد خارجی مثبت و تولید ناخالص داخلی (GDP)دارای پیامد خارجی منفی هستند.

کلمات کلیدی: منواکسید کربن ،آثار خارجی،  حمل و نقل عمومی، مترو ،BRT،حداقل مربعات معمولی، سهمیه بندی سوخت

مقدمه:

     امروزه با  افزایش جمعیت و تعداد اتومبیل ها در شهرهای بزرگ، ترافیک و آلودگی هوا تبدیل به یکی از  مهمترین مشکلات مردم شده است. به همین دلیل توسعه شبکه حمل و نقل  شهری در دستور  کار دولت قرار گرفته است. در این میان توسعه مترو بدلیل امکان انتقال تعداد زیاد مسافر در  زمان کوتاه و عدم نیاز به بنزین نسبت به سایر وسایل نقلیه از مزیت بیشتری برخوردار است. لازم به ذکر است که استفاده ار حمل و نقل عمومی باید به گونه ای باشد که امکان ایجاد فرصت های رشد آتی شهر در آن دیده شود. وجود ایستگاه های قابل دسترسی مکان یابی مناسب پایانه ها برای استفاده بهینه، امکان سفرهای درون شهری و  برقراری ارتباط تهران با حومه با سرعت مناسب و مخصوصا کاهش آلاینده های زیست محیطی (جدول شماره 1)در مقایسه با خودروهای شهری موجب تمایل بیشتر مردم به استفاده از مترو می شود.

برخی از آثار زیست محیطی استفاده از مترو عبارتست از:

   کاهش انواع گازهای آلاینده هوا(-co-nox-so2 ذرات معلق هیدروکربن های سوخته نشده-  [4](co2کاهش ذرات لاستیک لنت ترمز خودرو ها که در هوا معلق هستند،کاهش پدیده وارونگی هوا ، کاهش آلودگی های دیداری و شنیداری، کاهش میزان آسیب های وارده به فضای سبز نیز ازدیگر مزایای زیست محیطی بهره برداری از مترو تهران می باشد.

    کربن منوکسید کرین، با فرمول شیمیایی CO، گازیاست که بر اثر ناقص سوختن کربن بوجود می‌آید. این گاز بسیار سمیاست اما رنگ و بوی خاصی ندارد. تمامی وسایل و دستگاه‌هایی که وظیفه سوزاندن چیزی را دارند (مانند یک بخاری گازییا نفتی، یک آب‌گرم‌کنو یا حتی موتوریک خودروتا حدودی منواکسیدکربن تولید می‌کنند، میزان این تولید به شرایط احتراق وسوختن بستگی دارد. هرچه میزان اکسیژندر هنگام سوختن کمتر باشد بخش بیشتری از کربن‌ها دچار ناقص سوزیمی‌شوند و به جای  دی‌اکسید کربن  CO2،منواکسیدکربن تولید می‌کنند. ذکر این نکته ضروری است که دود خودرو ها در برگیرنده 7 درصد بخاری نفت سوز 5 درصد گاز مایع 4 درصد منواکسید کربن می باشد. برخی منابع  تولید گاز منواکسید کربن عبارتند ازاگزوز اتومبیل ،دودکش کارخانجات ، دود حاصل از سوختن زغال گاز های خانگی و فرآورده های نفتی . بروز اختلالات قلبی و عروقی ،انفارکتوس ،اختلال در ریتم قلب، اختلال در کبد، حالت تهوع و استفراغ و درد شکم، اختلال در بینایی، کاهش راندمان کاری، ضعف حافظه و فراموشی، ایجاد سر درد و سر گیجه ، بروز حالات بیهوشی و تشنج و  در نهایت بردن فرد به حالت اغما از اثرات گاز coمی باشد  همینطور این گاز موجب اختلال  ریه نیز می شود. در زمان افزایش آلودگی هوا راه هایمرسوم جلوگیری از بروز آثار مسمومیت ناشی از co عبارت از عدم تردد افراد سالمندان،  زنان باردار،کودکان و بیماران دارای ناراحتی قلبی و ریوی می باشند.

استفاده از ماسک های دارای فیلتر قوی که از عبور آلاینده ها ی مضر جلوگیری می کند  و عدم استعمال دخانیات در فضای در بسته(یک نخ سیگار 4 درصد منواکسید کربن تولید می کند) از دیگر راهبردهای معمول است.

مروری بر مطالعات گذشته

در مقاله"روش های پیشرفته و نوین حذف آلایندهCO"که توسط لیدا ارشادی، ویدا ارشادی وسید حسین هاشمی در سال 1388 به دومین سمپوزیوم بین المللی مهندسی محیط زیست ارایه شد. روشهای پیشرفته ی کنترل و حذف این آلاینده از قبیل روش متانسازی، جذب به وسیله غشا، فیلترهای الکتروشیمیایی و ... مورد مطالعه قرار گرفته و مزایا و محدودیت های هر روش ذکر شده است.

در مقاله"بررسی سیستمهای مونوریل از نظر کاهش میزان آلاینده های زیست محیطی(بویژه آلودگی هوا)"ارایه شده توسط رضا جلیل زاده  و دیگر همکاران ، در سال 1384 در اولین همایش آلودگی هوا و اثرات آن بر سلامتبه بررسی نقش مونوریل در آلودگی هوا  پرداخته شده و سیستمهای حمل و نقل و روشهای نوین موجود از جمله سیستم مونوریل با تاکید بر ملاحظات زیست محیطی بویژه مقایسه انتشار آلاینده های هوا در سیستمهای موجود مورد بررسی قرارگرفته است.

در مقاله"بررسی تحلیلی آلاینده های شاخص آلودگی هوا تهران در سال 1384"که توسط ابوالفضل اژدرپورو حسن اصیلیان در سال 1385 به دومین همایش آلودگی هوا و اثرات آن بر سلامت ارایه شد، آمار سال 1384 مربوط به آلاینده های شاخص آلودگی هوای شهر تهران شامل منوکسید کربن , ذرات معلق , ازن , اکسیدهای نیتروژن , اکسیدهای گوگرد و هیدروکربنها برگرفته از اطلاعات سازمان محیط زیست مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت . ایستگاههای پایش شامل میدان آزادی , بهمن , سرخه حصار , تجریش و ویلا در نظر گرفته شد. نتایج نشان می دهد منوکسید کربن و ذرات معلق بعنوان آلاینده شاخص اندیکس آلودگی هوا درمیدان آزادی دارای آلودگی بیشتری نسبت به سایر نقاط است . همچنین مقدار ازن با اکسید نیتروژن رابطه معکوس دارد و بیشترین مقدار آلودگی در ماه آذر و آلاینده مربوط به آن منوکسید کربن می باشد که یکی از دلایل آن پدیده وارونگی و همچنین عدم کارکرد مناسب وسایل نقلیه در هوای سرد می باشد.

در مقاله"بررسی تاثیر عملیات رسوب زدایی از خودروهای پیکان و پراید بر کاهش انتشار آلاینده های هوا (مطالعه موردی: تهران)"که توسط غلامرضا نبی بید هندی،دریابیگی زند  در سال 1385 به هفتمین کنگره بین المللی مهندسی عمران ارایه گردید ،غلظت CO و HC خروجی از 304 دستگاه خودروی سواری پیکان و 201 دستگاه خودروی سواری پراید، قبل و بعد از انجام رسوب زدایی اندازه گیری شد. نتایج نشان داد که عملیات رسوبزدایی از خودروهای سواری در حال تردد در شهر تهران توانسته است میزان انتشار CO خروجی از پیکان و پراید را حدود یک سوم و میزان انتشار HC خروجی از پیکان و پراید را حدود یک ششم در شرایط بی بار و دور آرام کاهش دهد.

 در مقاله"برآورد خسارتهای ناشی از آلاینده های CO و Nox خروجی از خودروهای با قوای محرکه پیکان بر سلامتی"که توسط  سید علی هاشمیان در سال 1384 به اولین همایش آلودگی هوا و اثرات آن بر سلامت ارایه شد، تلاش شد که با برآورد خسارتهای ناشی از آلاینده های خروجی از خودروهای فرسوده و با تکنولوژی پایین بر سلامتی (که عمده ترین اثر آلودگی هوا می باشد) این نکته متذکر شد که تردد این نوع خودروها باعث بوجود آمدن خسارتهای هنگفتی می شود .

در مقاله"آلاینده های زیست محیطی و اکولوژی شهرهای نوین ، بررسی تهدید های ناشی از آلودگی محیط زیست بر زندگی انسان در شهرهای نوین"که توسط محمد رضا شیخ کاظم در سال 1385 به اولین همایش تخصصی مهندسی محیط زیست ارایه شد، ابتدا به بررسی انواع آلاینده های زیست محیطی موجود در شهرها پرداخته شد، سپس تاثیر این آلاینده ها به عنوان مختل کننده تعادل طبیعی در بوم و محیط زیست مورد توجه قرار گرفت و در نهایت به تهدیدات موجود در این زمینه بر اکولوژی شهری و زندگی شهروندان اشاره گردید.

در مقاله "مقایسه کارائی شبکه های عصبی و رگرسیون خطی در پیش بینی غلظت آلاینده های هوا"که توسط محمد جواد ذوقی و محسن سعیدی در سال 1387 به دومین همایش تخصصی مهندسی محیط زیست ارایه شد، آلاینده NO2 و روشهای مختلفی که برای پیش بینی آن استفاده شده بررسی و سپس شبکه عصبی با ساختار و پارامترهای ورودی متفاوت طراحی گردید و نتایج این شبکه با شبکه های استفاده شده در سایر مطالعات مقایسه گردید که بر پایه این مقایسه شبکه عصبی طراحی شده دارای کارائی بهتری در پیش بینی مقدار غلظت آلاینده NO2 می باشد .

در مقاله"کاهش آلاینده های محیط زیست به کمک سیکل ترکیبی هیبریدی توربین گاز، پیل سوختی اکسید جامد" که توسط  حدیث کاظمی پورو دیگر همکاران  در سال 1389 به چهارمین همایش تخصصی مهندسی محیط زیست ارایه شد، سیکل ترکیبی هیبریدی توربین گاز، پیل سوختی اکسید جامد مورد بررسی قرار گرفت.

در مقاله" ارتباط عناصر اقلیمی و آلاینده های هوای تهران با مرگ و میرهای ناشی از بیماری های قلبی (دوره مطالعاتی 1999 2003 " که توسط  حسین  محمدی در سال 1385 در نشریه پژوهش های جغرافیایی به چاپ رسید ،ارتباط بین عناصر اقلیمی چون دما، فشار ، رطوبت نسبی و آلاینده های جوی مانند منو اکسید کربن (CO)،دی اکسید نیتروژن (NO2)، دی اکسید گوگرد SO2))- هیدروکربن ها (HC) و ذرات معلق 10-((PM با فوت شدگان بیماری های قلبی شهر تهران در طی دوره زمانی 2003 1999 انداره گیری و با روش های آماری توصیفی و نیز با استفاده از روابط همبستگی و رگرسیونی به بررسی و تجزیه و تحلیل بین میانگین ماهانه و سالانه یکایک متغیرها با فوت شدگان بیماری ها قلبی پرداخته شد.

در مقاله"بررسی و تحلیل رابطه بین آلودگی محیطی و رشد اقتصادی با استفاده از داده های تلفیقی: مطالعه موردی آلاینده منوکسیدکربن   "  که توسط سمانه غزالی و منصور زیبایی در سال 1388 در نشریه  اقتصاد و توسعه کشاورزی چاپ شد، رابطه بین آلودگی محیطی و رشد اقتصادی در قالب فرضیه منحنی کوزنتس را نشان داده شد.آلاینده مونوکسیدکربن بعنوان شاخص محیطی و تولید ناخالص ملی بعنوان شاخص اقتصادی مدنظرقرار گرفت. دراین مقاله استفاده از آزمون F، روش اثرات ثابت[5] به منظور برآورد منحنی کوزنتس محیط زیستی با داده های تلفیقی در مقایسه با روش اثرات تصادف[6]  ترجیح داده شده است.

در مقاله" بررسی میزان انتشار انواع آلاینده های ناشی از ناوگان حمل و نقل شهر تهران " که توسط مجیدشفیع پورمطلق, حمیدرضا کمالان  در سال 1386 در نشریه فنی و مهندسی مدرس چاپ شد، ناوگان حمل و نقل به سه دسته شامل خودروهای سبک (خودروی سواری و وانت)، وسایل نقلیه دیزلی (اتوبوس ها، مینی بوس ها، وسایل نقلیه دیزلی سنگین) و موتورسیکلت ها تقسیم گردید. اطلاعات ترافیکی نظیر جمعیت ناوگان حمل و نقل و پیمایش وسایل نقلیه توسعه داده و به روز شد. سپس ضرایب انتشار برای سال های اخیر به دست آمد و با استفاده از مدل فهرست انتشار میزان انواع آلاینده ها از ناوگان حمل و نقل در سال های مختلف به دست آمد. سهم منابع متحرک در آلودگی هوای تهران در سال81 , 88.9 درصد است که سهم موتورسیکلت ها، خودروهای سبک و وسایل نقلیه دیزلی در انتشار آلاینده ها در بین منابع متحرک به ترتیب 22، 74 و 3 درصد بوده است.

در مقاله" رابطه بین توزیع فشار و تراکم آلاینده ها در تهران " که توسط بهلول علی جانی در سال1384 نوشته و در نشریه پژوهشهای جغرافیایی چاپ شده است سعی شده است که رابطه بین تغییرات تراکم آلاینده های تهران و توزیع فشار بررسی شود و الگوهای موثر مورد شناسایی قرار گیرد. برای این منظور روزهای آلوده تهران براساس آلاینده های اصلی یعنی SO2 NO2  CO،و TSP در ایستگاه آلودگی سنجی مرکزی (ویلا) در دوره 1984-2001 از سازمان محیط زیست تهیه گردید. داده های فشار سطح زمین روز های آلوده در ساعات صفر گرینویچ دوره مطالعه از مرکز پژوهشهای اقلیمی دانشگاه آنگلیای شرقی انگلستان در محدوده 20 تا 5/47 درجه شمالی و 35 تا 8/67 درجه شرقی تهیه شد.ماروت لارسن و مدسن(Marrot Larson and Bjarne Madsen) در مقاله ای با عنوان "مدلسازی حمل و نقل عمومی در فضای بین تعادل کلی مدل با عوامل خارجی" به بررسی آثار خارجی بخش حمل و نقل بر سطح دستمزدها و بهره وری پرداختند.در این مقاله اثرات مستقیم ناشی از تغییر در هزینه های  حمل و نقل بر سطح دستمزد ها و میزان بهره وری مورد بررسی قرار گرفت.این تحقیق در سال 2005 انجام پذیرفت.

در تحقیقی که در سال 2010 و توسط مؤسسه مطالعات حمل و نقل آمریکا انجام شد، پیامدهای خارجی حمل ونقل در آمریکا محاسبه گردید.در این تحقیق پیامدهای خارجی حمل و نقل ریلی ، جاده ای ، هوایی و دریایی به طور جداگانه محاسبه و سپس با یکدیگر مقایسه گردید. با توجه به نتایج این تحقیق امکان قیمت گذاری مؤثر در هر یک از حوزه های  حمل و نقل فراهم می شود. در سال 1996 همین مؤسسه تحقیقات مشابهی را برای ایالت کالیفرنیا انجام داد.همچنین در سال 2009 در تحقیقی که توسط بانک جهانی انجام پذیرفت آثار خارجی قیمت گذاری در حوزه حمل و نقل  مسافر در مکزیک محاسبه گردید.

شو پینگ در سال 2010 در مقاله ای با عنوان اثر قیمت گذاریهزینه های خارجی بخش حمل و نقل و کاهش کرایه حمل و نقل کالا بر تصمیم گیری خانوار در استفاده از وسایل نقلیه و هچنین اثرات زیست محیطی این قیمت گذاری پرداخت و به این نتیجه رسید که با اجرای این قیمت گذاری تعداد خانواده هایی که از شبکه حمل و نقل ریلی استفاده می کنند افزایش پیدا می کند.

اچ.پی ون هسن و بی.اچ بون درسال2007و در مقاله ای مدلی برای تخمین هزینه های خارجی بخش حمل و نقل در بروکسل و درونی کردن آن پیشنهاد کردند.

 

 

مدل و بررسی آن

مدل مورد استفاده بصورت معادله زیر در نظر گرفته شده است:

      (1 )          

 

Co   :میزان منواکسیدکربن هوای در دو ایستگاه انتخابی کنترل کیفیت هوا (فاطمی و بازار) است که آمار مربوط به آن توسط شرکت کنترل کیفیت هوای تهران ارایه شده است.

GDP : تولید ناخالص داخلی به قیمت ثابت 1376 و با تعدیل فصلی است که آمار آن برگرفته از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران می باشد.

  K : طول مسیر مورد بهره برداری قرار گرفته است. با توجه به اینکه بهره برداری خطوط مترو در انتهای سال انجام پذیرفته افزایش در میزان K در فصل زمستان لحاظ شده است.

BRT  :معرف وجود یا عدم وجود  اتوبوسهای سریع می باشد که بصورت متغیر مجازی وارد مدل شده است.

  FUEL: معرف وجود یا عدم وجود سهمیه بندی سوخت می باشد و به صورت متغیر مجازی وارد مدل گردیده است.

 U جزء خطا در مدل می باشد.

مدل ابتدا با متغیرهای  بیشتری نظیر سهمیه بندی سوخت برآورد شد اما به دلیل معنا دار نبودن ضرایب و هنچنین تاثیر بسیار ناچیز بر روی co از آن صرفه نظر گردید.

مدل برآورد شده بصورت log-log است و ضرایب بدست آمده برای lnGDP , lnK  معرف میزان تاثیرK وGDP بر رویCO   می باشند.

مدل فوق با توجه به میزان گاز co در اطراف دو ایستگاه کنترل کیفیت هوا یعنی  بازار(به عنوان ایستگاهی نزدیک به مترو) وفاطمی (ایستگاهی دور از مترو) بررسی شده است.

 

برآورد مدل:

ایستگاه بازار:   (2 )                

 

ایستگاه فاطمی :  (3 )                  

 

نتایج برآورد نشان از رابطه عکس بین Kوco دارد. به بیان دیگر ضریب k(1.1- برای فاطمی  و 1.52- برای بازار) بیان می کند، با  توسعه خطوط مترو تهران میزان co  هوای تهران کاهش می یابد. همینطور این ضریب میزان تاثیر گذاری توسعه خطوط مترو را بر روی میزان co  نشان می دهد.

وجودBRT   نیز نسبت عکس با میزان co  هوای تهران داردضریب  BRT (0.46- برای فاطمی  و0.19- برای بازار) بیان می کند وجود  BRT باعث کاهش میزان CO هوای تهران می شود.

ضریبGDP (1.25 برای فاطمی  و 1.39برای بازار) نشان دهنده تاثیر مثبت آن بر روی CO می باشد. علت این است که از ملزومات افزایش GDP افزایش تولیدات به خصوص تولیدات صنعتی می باشد که این خود باعث افزایش میزان CO هوا می شود. همینطور افزایش GDP موجب افزایش GDP سرانه شده و توان خرید مردم را افزایش میدهد که می تواند منجر به افزایش خرید خودروی سواری گردد و از این طریق نیز بر میزان CO تاثیر گذارد.

با توجه به شرایط متفاوت دو ایستگاه انتخابی(ایستگاه بازار نزدیک مترو و ایستگاه فاطمی نزدیکخیابان انقلاب و مسیر اتوبوس هایBRT(نتایج برآورد یکسان است که این خود درستی نتایج حاصل شده را تایید می کند.

البته  تاثیرپذیری ایستگاه بازار به علت نزدیکی با مترو از توسعه خطوط مترو(1.52-) بیشتر از ایستگاه فاطمی (1.1-)است.در مورد BRTنیز تاثیر پذیری ایستگاه فاطمی(0.46-) به علت نزدیکی با خیابان انقلابو مسیر اتوبوس هایBRT بیشتر از ایستگاه بازار(0.19-) است.

معادله(2)

==1.39              ==                               1.52-  ==0.19-

معادله(3)

==1.25              ==                               1.1-  ==0.46-

 حساسیت تغییرات CO نسبت به تغییرات متغیرهای مستقل(GDP,K,BRT)می باشد و نشان می دهد با یک درصد تغییر در متغیرهای مستقل,CO چند درصد تغییر می کند.

آزمون  ها

  آزمون ریشه واحد[7] برای کلیه متغیر هادر هر دو مدل ها انجام شد و با توجه به کمتر بودن آماره آزمون دیکی -فولر [8] از مقادیر بحرانی جدول  در سطوح 1% 5% 10% متغیرها ایستا هستند.

آزمون آرچ[9]  برای هر دو مدل انجام گرفتکه نشان دهنده این نکته است که مدل  ها دارای مشکل واریانس ناهمسا نی نیستند.

با توجه به نتیجه آزمون بریوش گادفری [10] و  مقدار آماره دوربین - واتسون [11] (2.06 برای فاطمی  ، 2.32 برای بازار)  بین جملات اختلال خود همبستگی  وجود ندارد.

   آزمون  یوهانسن[12] برای بررسی وجود یا عدم وجود هم خطی بین متغیرهای درون مدل انجام شد که نتیجه آن عدم وجود هم خطی درون مدل بود.

نتیجه گیری و پیشنهادات

 

با توجه به نتایج بدست آمده می توان گفت مهمترین عامل مؤثر بر کاهش آلودگی هوا(از میان متغیرهای مورد بررسی)مترو می باشد.

به علاوه بیشتر بودن ضریب LK در مدل بازار نسبت به مدل فاطمی با توجه به حجم مسافر جا به جا شده در این خط و نزدیکی

ایستگاه مترو به این ناحیه قابل توجیه است.به علاوه باتوجه به نزدیکتر بودن خطوط BRT به ایستگاه فاطمی همانطور که انتظار

میرفت ضریب BRT در مدل فاطمی بیشتر است.

 

همچنین معنادار نبودن ضریب FUEL نشان دهنده عدم تاثیر سهمیه بندی سوخت بر کاهش آلودگی هوای تهران است که این امر با واقعیت های موجود مطابقت دارد.شاید دلیل این امر تولید بسیار زیاد اتومبیل در داخل کشور میباشد که درعمل باعث ناکارآمدی سیاست

سهمیه بندی سوخت در جهت کاهش آلودگی هوای تهران شده است.در این تحقیق تنها میزان میزان منوکسید کربن موجود در هوای

تهران به عنوان متغیر وابسته درنظر گرفته شد که به پژوهشگرانی که قصد انجام تحقیق در این زمینه را دارند پیشنهاد می شود دیگر

آلاینده ها را (مانندذرات سرب موجود در هوا)مورد مطالعه قراردهند.همچنین می توان این تحقیق را برای دیگر مناطق و همچنین با

واردکردن متغیر های دیگری مانند تعداد اتومبیل های سواری درتهران انجام داد.

 

 

جدول شماره(1): تاثیراستفاده از  مترو بر میزان گازهای آلاینده هوا به تفکیک خطوط (هزار تن)

شاخص

مقدار شاخص در سال88

مجموع در سال 88

مجموع از ابتدای بهره برداری تا پایان 88

خط1

خط 2

خط4

خط5

میزان کاهش در گازهای آلاینده هوا(هزار تن)

So2-nox-pm10-co-hc

75

52

1

60

188

941

Co2

352

241

5

279

878

4414

 

منابع و مآخذ

1. جانستون, جک و دینارو, جان, 1388, روش های اقتصادسنجی,  ترجمه

علی اکبر خسروی نژاد و دیگران, همدان- انتشارات نورعلم, چاپ اول

2.عابدی, زهرا, شریفی, وحید و میلاد صارم صفاری, 1389, برآورد

کیلومترهای مورد بهره برداری قرار گرفته متروی تهران, 1389,

مجموعه مقالات دوازدهمین همایش بین المللی حمل و نقل ریلی

3.فیلیپس , اون ار.و موریس, اس. چارلز, 1380, تحلیل اقتصادی

نظریه و کاربرد(اقتصاد خرد), جلد دوم, ترجمه حسن سبحانی,

مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران, چاپ چهارم

4. گزارش اقتصادی ترازنامه بانک مرکزی، بانک مرکزی جمهوری

اسلامی ایران ، سال­های مختلف

5.گزارش سالانه شرکت بهره برداری راه آهن شهری تهران و حومه

, سال های مختلف

6.گزارش مرکز کنترل آلودگی هوای تهران, سال های مختلف

7. Delucchi,A.Mark and R.Donald McCubbin,2010,External Costs of

Transport in the U.S.,working paper,Institute of Transportation Studies

8. Larson,Morten Marrot and Bjarne Madsen,2005,Modeling Transport

in an Interregional general equilibrium Model with Externalities,working

paper,45th Congress of the European Regional Science Association

9.Van Essen,H.P and B.H Boon,2007,Methodologies for External Cost

Estimates and Internalisation Scenarios,Discussion Paper

 



 [1] هیات علمی و  اسنادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحدعلوم تحقیقات Zahra.abedi34@gmail.com

2 دانشجوی کارشناسی ارشد اقتصاد saffari.milad61@gmail.com

3 دانشجوی کارشناسی ارشد اقتصاد vahid.sharifi@live.com

 

 

[4]    میزان کاهش در co2 از ابتدای بهره برداری تا پایان سال 88 , 3819 هزار تن و کاهش در-hc  co- nox -so2- pm10  تا پایان سال 88 ,813 هزار تن بوده است.

[5] FIX EFFECTS MODEL

[6] RANDOM EFFECTS MODEL

[7]Unit Root Test

[8] Auqmented Dickey-fuller test statistic

[9]Arch Lm Test

[10] Breusch-Godfrey Serial Correlation LM Test

[11]Durbin-Watson stat.

[12]  Johansen cointegration test

. جانستون, جک و دینارو, جان, 1388, روش های اقتصادسنجی,  ترجمه

علی اکبر خسروی نژاد و دیگران, همدان- انتشارات نورعلم, چاپ اول

2.عابدی, زهرا, شریفی, وحید و میلاد صارم صفاری, 1389, برآورد

کیلومترهای مورد بهره برداری قرار گرفته متروی تهران, 1389,

مجموعه مقالات دوازدهمین همایش بین المللی حمل و نقل ریلی

3.فیلیپس , اون ار.و موریس, اس. چارلز, 1380, تحلیل اقتصادی

نظریه و کاربرد(اقتصاد خرد), جلد دوم, ترجمه حسن سبحانی,

مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران, چاپ چهارم

4. گزارش اقتصادی ترازنامه بانک مرکزی، بانک مرکزی جمهوری

اسلامی ایران ، سال­های مختلف

5.گزارش سالانه شرکت بهره برداری راه آهن شهری تهران و حومه

, سال های مختلف

6.گزارش مرکز کنترل آلودگی هوای تهران, سال های مختلف

7. Delucchi,A.Mark and R.Donald McCubbin,2010,External Costs of

Transport in the U.S.,working paper,Institute of Transportation Studies

8. Larson,Morten Marrot and Bjarne Madsen,2005,Modeling Transport

in an Interregional general equilibrium Model with Externalities,working

paper,45th Congress of the European Regional Science Association

9.Van Essen,H.P and B.H Boon,2007,Methodologies for External Cost

Estimates and Internalisation Scenarios,Discussion Paper