ارزیابی رابطه استرس شغلی و اعمال ناایمن با حوادث شغلی در کارگران برق کار یک مدیریت توزیع نیروی برق

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد مهندسی محیط زیست، آلودگی هوا و کارشناس بهداشت حرفه ای *(مسئول مکاتبات)

2 کارشناس مکانیک

چکیده

امروزه صنعت برق از نقطه نظر بروز حوادث شغلی از کانون های فوق العاده حساس در ایران به شمار می روند. حوادث ناشی از کار در ایران در این صنعت باعث مرگ و میر و جراحات تعداد زیادی از پرسنل برقکار و همچنین خسارات اقتصادی کلان به تاسیسات برق می شود. اعمال ناایمن و شرایط ناایمن و استرس شغلی به ترتیب به عنوان پیش فاکتورهای تاثیرگذار در افزایش ریسک بروز حوادث شغلی شناخته می شوند. اولین و مهم ترین گام در کنترل حوادث شغلی شناسایی علل بروز آن ها است و در همین راستا ارزیابی اعمال ناایمن کارگران توزیع برق یک مدیریت برق بعنوان هدف اصلی این مطالعه می باشد.
جمع آوری داده های مورد نیاز پژوهش با استفاده از تکنیک نمونه برداری از رفتار ایمنی، پرسشنامه استرس شغلی استاندارد شده و محاسبه شاخص های تحلیلی حوادث سال های قبل جمع آوری گردیدند. شیوه انتخاب نمونه ها از طریق نرم افزار Excell کاملاً تصادفی انتخاب شد. آنالیز داده های بدست آمده از طریق نرم افزار Mini Tab14 و آزمون های مربوطه صورت گرفت.
نتایج این مطالعه نشان می دهد که وجود شرایط ناایمن در محیط کار، اعمال ناایمن و استرس شغلی با حوادث رخ داده همگی ارتباط کاملاً مستقیم و معنی داری داشته اند((Pvalue<0.05. این مطالعه نشان داد که وجود شرایط ناایمن محیط کار در افزایش اعمال ناایمن موثر بوده و 55 درصد کل موارد غیر ایمن را به خود اختصاص می دهد. همچنین تجزیه و تحلیل سوابق شغلی نظیر رابطه سن، مدرک تحصیلی، تعداد افراد تحت تکفل((P<0.01 و سابقه حوادث قبلی نشان داد که بین عوامل یاد شده رابطه معنی داری وجود دارد.
با توجه به یافته های حاصل از مطالعه می توان نتیجه گرفت که حذف، کاهش و کنترل فاکتورهای بررسی شده و شناسایی شده موثر در ایجاد استرس در کارگران صنعت برق و کاهش اعمال ناایمن نیازمند فرهنگ سازی ایمنی، سرمایه گذاری و اجرای یک برنامه مدون و سیستمی در سه مقوله ایجاد شرایط ایمن محیط کار و کاهش اعمال ناایمن و مدیریت کنترل استرس می باشد.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

فصلنامه انسان و محیط زیست، شماره 19، زمستان 90

 

 

ارزیابی رابطه استرس شغلی و اعمال ناایمن با حوادث شغلی در کارگران برق کار

 یک مدیریت توزیع نیروی برق

 

هادی نگهداری[1]*

co_abnous@yahoo.com 

هاشم نگهداری[2]

 

چکیده

امروزه صنعت برق از نقطه نظر بروز حوادث شغلی از کانون های فوق العاده حساس در ایران به شمار می روند. حوادث ناشی از کار در ایران در این صنعت باعث مرگ و میر و جراحات تعداد زیادی از پرسنل برقکار و همچنین خسارات اقتصادی کلان به تاسیسات برق می شود. اعمال ناایمن و شرایط ناایمن و استرس شغلی به ترتیب به عنوان پیش فاکتورهای تاثیرگذار در افزایش ریسک بروز حوادث شغلی شناخته می شوند. اولین و مهم ترین گام در کنترل حوادث شغلی شناسایی علل بروز آن ها است و در همین راستا ارزیابی اعمال ناایمن کارگران توزیع برق یک مدیریت برق بعنوان هدف اصلی این مطالعه می باشد.

جمع آوری داده های مورد نیاز پژوهش با استفاده از تکنیک نمونه برداری از رفتار ایمنی، پرسشنامه استرس شغلی استاندارد شده و محاسبه شاخص های تحلیلی حوادث سال های قبل جمع آوری گردیدند. شیوه انتخاب نمونه ها از طریق نرم افزار Excell کاملاً تصادفی انتخاب شد. آنالیز داده های بدست آمده از طریق نرم افزار Mini Tab14 و آزمون های مربوطه صورت گرفت.

نتایج این مطالعه نشان می دهد که وجود شرایط ناایمن در محیط کار، اعمال ناایمن و استرس شغلی با حوادث رخ داده همگی ارتباط کاملاً مستقیم و معنی داری داشته اند((Pvalue<0.05. این مطالعه نشان داد که وجود شرایط ناایمن محیط کار در افزایش اعمال ناایمن موثر بوده و 55 درصد کل موارد غیر ایمن را به خود اختصاص می دهد. همچنین تجزیه و تحلیل سوابق شغلی نظیر رابطه سن، مدرک تحصیلی، تعداد افراد تحت تکفل((P<0.01 و سابقه حوادث قبلی نشان داد که بین عوامل یاد شده رابطه معنی داری وجود دارد.

با توجه به یافته های حاصل از مطالعه می توان نتیجه گرفت که حذف، کاهش و کنترل فاکتورهای بررسی شده و شناسایی شده موثر در ایجاد استرس در کارگران صنعت برق و کاهش اعمال ناایمن نیازمند فرهنگ سازی ایمنی، سرمایه گذاری و اجرای یک برنامه مدون و سیستمی در سه مقوله ایجاد شرایط ایمن محیط کار و کاهش اعمال ناایمن و مدیریت کنترل استرس می باشد.

کلمات کلیدی: حوادث ، استرس ، اعمال ناایمن، رفتار، شرایط ناایمن.

 

 

 

 

مقدمه

 

هرچند که در حال حاضر اطلاعات دقیقی در مورد حوادث مختلف در صنعت برق خصوصاً بخش توزیع نیروی برق در کشور ما وجود ندارد، ولی محدود گزارشات منتشر شده، حاکی از آن است که در سال های اخیر خصوصاً به دنبال پیمانکاری شدن این صنعت، حوادث شغلی از عمده مشکلات گریبان گیر نظام های صنعتی بوده و به عنوان یکی از عوامل عمده  مرگ و میر مطرح بوده است(1).

صنعت توزیع برق در سال های اخیر بدنبال رشد روز افزون جمعیت و نیاز به برق، رشد چشمگیری داشته است و همگام با تولید برق در نیروگاه ها، روند استفاده از نیروهای پیمانکار نیز رشدی از معادل 70% برخوردار بوده است(2). از سوی دیگر در صنعت توزیع نیروی برق به دلیل استفاده از ماشین آلات سنگین و تنوع آنها، محدوده خدمت رسانی وسیع از نظر جغرافیایی، کار در ارتفاع، نوبت کاری، شرایط جوی متغیر و سیاست های مدیریتی حاکم بر این صنعت موجب شده است که این صنعت همواره از کانون های مهم از نقطه نظر میزان حوادث شغلی باشند(3و2). در حال حاضرحوادث ناشی از کار به عنوان سومین عامل مرگ ومیر در جهان و دومین عامل مرگ ومیر در ایران بعد از تصادفات رانندگی و یکی از مهم ترین ریسک فاکتور های مهم بهداشتی و اقتصادی در جامعه صنعتی کشورهای در حال توسعه می باشد(4).

با توجه به اهمیت بسیار زیاد کنترل حوادث تا بحال تحقیقات و مدل های مختلفی در زمینه علت یابی بروز حوادث انجام شده است که در اغلب آن ها دو عامل کلیدی وجود شرایط ناایمن و اعمال ناایمن به عنوان مهم ترین عوامل بروز حوادث ذکر شده است(5).

آنالیز سوابق حوادث در کشورهای مختلفی نظیر آمریکا، روسیه، انگلیس گواه بر این مدعاست، در این میان در ایران نقش شرایط ناایمن در بروز حوادث رنگین تر است، به طوری که اغلب محققان عامل کلیدی بروز بیش از 55% حوادث را شرایط ناایمن محیط کار قلمداد کرده اند(7). از طرف دیگر مطالعات انجام شده بر روی رفتارهای شغلی ناایمن نشان می دهد که عامل استرس زای شغلی از طریق کاهش تمرکز، حواس پرتی، اختلال در حافظه، تردید در انجام کارها، فشار مسئولیتی، کاهش قدرت تصمیم گیری و غیره سهم بسزایی در بروز اعمال ناایمن از سوی شاغلین دارند(9و8).

علاوه بر عوامل یاد شده، کم توجهی به فرایند دریافت گواهینامه های تخصصی مربوطه، عدم برگزاری آزمون های دوره ای برای کارگران برقکار، راه های مواصلاتی نامناسب در هنگام بروز حوادث، کافی نبودن آموزش های ارائه شده به کارگران پیمانکار وغیره، باعث آن گردیده است که حوادث برق گرفتگی، سقوط از ارتفاع، سوختگی و مرگ و میر ناشی از آن ها در ایران، بالاتر از کشور های توسعه یافته وحتی در حال توسعه باشد. و این در حالی است که شاخص "نرخ تکرار حوادث" در ایران بیش از 7/2 برابر کشور های توسعه یافته است. با توجه به بررسی به عمل آمده وضعیت ایمنی در صنعت برق ایران، شامل وضعیت فعلی و آمار موجود ناشی از برق گرفتگی، سقوط از ارتفاع، سوختگی و سایر سوانح برق، همانند وضعیت  دهه 40 و 50 کشور های اروپایی می باشند. هر چند کشور های فوق توانسته اند با ایجاد تدابیر لازم و خاص و همچنین ایمن سازی شرایط محیطی کار، نرخ بروز حوادث ناشی از ناایمن بودن محیط کار را  به 1 درصد برسانند، اما متاسفانه در کشور ما هنوز هم هیچگونه اقدام موثری در جهت ایمن سازی محیط کار صورت نگرفته و روند رو به رشد حوادث شغلی ادامه داد. در آمارهای مربوط به سازمان تامین اجتماعی حوادث مربوط به کارگران با ذکر کلمه بی احتیاطی ثبت گردیده است(5). در یک مطالعه دیگر که بوسیله شینار صورت گرفته است، مشخص شده که در بیشتر حوادث بوجود آمده، علت اصلی بروز حوادث رفتار انسان بوده است(8و13).

 

روش بررسی

مطالعه حاضر یک مطالعه توصیفی- مقطعی به شمار رفته که با استفاده از روش نمونه برداری و مشاهده رفتار ایمنی و مصاحبه برای جمع آوری داده و همچنین ثبت اعمال ناایمن کارگران برقکار در یک مدیریت توزیع نیروی برق در سال 89  مورد بررسی قرار گرفته است.

بمنظور تعیین گروه های مشخص جهت بررسی و برآورد حجم نمونه مورد نیاز با در نظر گرفتن حدود اطمینان 95 درصد و

 

خطای 5% در عرصه، ابتدا مطالعه پایلوت برروی 100 نمونه انجام و درآن نسبت اعمال ناایمن برابر 60 درصد برآورد شد. آنگاه با استفاده از فرمول ذیل:

 

(1)

که درآن N برابرتعدادکل مشاهدات، K  برابرمقدار بدست آمده از جداول استاندارد برای یک حد اطمینان، S برابردقت مورد نیاز،  P برابرنسبت رفتار ناایمن است. P خود از فرمول ذیل حاصل می شود:

(2)

 

 

که درآن N2 برابر تعداد مشاهداتی که درآن رفتار ناایمن مشاهده شده است و N1 تعداد کل مشاهدات است.

            با توجه به روابط فوق و حدود اطمینان ذکر شده (95 ، 05/0 )، تعداد نمونه لازم 1067 مشاهده تعیین گردید. اما با توجه به آنکه احتمال داشت تعدادی از نمونه‌ها در حین نمونه‌برداری قابل استفاده نباشند، تعداد نمونه‌ها 25 الی 30 درصد بیشتر در نظر گرفته شد.  در مرحله اجرا با تکیه بر تقسیم بندی که درباره علل بروز حوادث (خطاهای انسانی پوکه یوکا، که خطاهای انساتی را به 11 عامل تقسیم کرده است)، استفاده شده و در مواردی با توجه به وضعیت کار، نسبت به بررسی تعدادی خطای دیگر نیز اقدام شد. در این روش تاکید بر اعمال ناایمن و شرایط ناایمن می باشد، به طوری که میزان آن را معیاری از وضعیت ایمنی آن واحد یا سازمان می دانند. در این مطالعه ابتدا لیستی از اعمال ناایمن طبق فورمت پوکه یوکه و تغییرات مورد نیاز، تهیه و سپس طبق نمونه برداری تصادفی انجام شده، نسبت به مشاهده رفتار کارگران اقدام گردید و در نهایت از آن به عنوان معیاری برای ارزیابی وضعیت ایمنی سازمان جهت شاخص سال اول بررسی، استفاده شد و در هر محل با توجه به نوع اعمال ناایمن مشاهده شده رابطه آن با شرایط محیط کار بررسی شد.

در بخش دیگری از پژوهش با توجه به اطلاعات هر چند ناقص و آمار حوادث ثبت شده موجود در مدیریت توزیع نیروی برق، به محاسبه شاخص های تحلیلی حوادث (ضریب تکرارحادثه، ضریب شدت حادثه، ضریب FSI، ضریب Score  _ T Safe_ ( در گروه برقکاران و چگونگی ارتباط ضریب تکرار حوادث در افراد مورد مطالعه با شرایط محیط کار و نتایج حاصل از استرس شغلی و رفتار های ناایمن پرداخته شد.

در قسمتی از پژوهش جهت تعیین ارتباط برخی مشخصات کارگران نظیر سن، وضعیت تاهل، میزان تحصیلات، نوع شغل، سابقه کار و غیره از طریق تنظیم پرسشنامه ای جداگانه جمع آوری گردید. لازم به ذکر است که مطالعات به صورت سرزده انجام شده و کارگران از قبل اطلاعی از مشاهده رفتارشان در حین کار نداشتند. تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع آوری شده با استفاده از نرم افزار minitab14 انجام شد.

 

یافته ها

این مطالعه برروی 55 نفر از کارگران برقکار بخش فنی، شامل کارگران توزیع و اتفاقات، روشنایی معابر، تعمیرات، رانندگان بالابر و جرثقیل، اپراتورهای دیسپاچینگ در دو طیف پرسنلی و پیمانکاری انجام گرفت. در این بررسی میانگین سنی افراد برقکار اتفاقات مورد مطالعه 25 سال و گروه تعمیرات 24 سال، روشنایی معابر22 سال، و به ترتیب 20 سال سن جوان ترین و 50 سال سن مسن ترین گروه های شغلی مورد مطالعه را به خود اختصاص دادند. میانگین سوابق کاری افراد در مورد مطالعه 5/12 سال و 60 درصد از افراد مورد بررسی دارای کارت مهارت فنی مرتبط با شغل خود بوده و کمترین سابقه کار مرتبط مربوط به گروه توزیع و اتفاقات و تعمیرات می باشد. از نظر توزیع تحصیلات افرادی که دارای تحصیلات دیپلم و یا زیر دیپلم بودند با 70% بیشترین گروه و افراد با تحصیلات بالای دیپلم فوق دیپلم و لیسانس به ترتیب25 و 8 درصد را تشکیل می دادند. در گروه مورد مطالعه 45 درصد متاهل و بقیه مجرد بودند. باتوجه به نظر سنجی و پرسشنامه فراهم شده 35 درصد از افراد مذکور کفالت حداقل 2 نفر را برعهده داشتند.

با توجه به بررسی به عمل آمده از نتایج ثبت شده حوادث و سوابق آماری موجود در شرکت و مدیریت توزیع نیروی برق مشخص گردید که 15% از افراد مورد مطالعه دارای سابقه حادثه قبلی و 85% بدون حادثه بودند. از گروه مورد مطالعه 50% آموزش های تخصصی مرتبط با شغلشان را دیده اند چهار گروه شغلی مورد مطالعه شامل اتفاقات، روشنایی معابر، تعمیرات، قطع و وصل بوده و در حین انجام کار به صورت نمونه تصادفی انتخاب شدند. تجزیه و تحلیل داده ها و آنالیز نتایج حاصل از مشاهدات تصادفی نشان داد که 12% از جامعه مورد مطالعه دچار استرس ضعیف شغلی، 22% دچار استرس شغلی متوسط و 66 درصد دچار استرس شدید شغلی می باشند. براساس مطالعه انجام شده بیشترین مقدار استرس شغلی مربوط به گروه اتفاقات بوده وگروه های تعمیرات و روشنایی معابر و قطع و وصل در رده های دوم، سوم و چهارم قرار گرفتند. در بخش شرایط فیزیکی محیط کار (شرایط استرس زا) نیز برقکاران گروه اتفافات و تعمیرات به ترتیب با 75 و 55 % بیشترین نمره میانگین استرس را به خود اختصاص داده اند. در بررسی میزان رضایت مندی شغلی بیشترین نمره میانگین استرس به کارگران توزیع و اتفاقات تعلق گرفت. به طوریکه که از 5 عامل استرس زای مورد سنجش، سه عامل ترس از ولتاژ زیاد برق، شرایط جوی محیط کار، کار در ارتفاع، نوبت کاری، تاثیر فشار جمعیتی شهری در هنگام خاموشی ها به ترتیب بیشترین سهم از سطح استرس موجود در مدیریت توزیع را به خود اختصاص دادند.

در این پژوهش جمعاً 1067 مشاهده صورت گرفته که بیشترین مشاهده مربوط به گروه تعمیرات و اصلاح و بهینه سازی شبکه و کمترین مشاهده مربوط به گروه قطع و وصل به ترتیب با 345 و 80 مورد بود. در مجموع از کل مشاهدات انجام شده تعداد 580 اعمال ناایمن و بقیه از نوع ایمن بود.

بنابراین طبق فرمول (1) درصد اعمال ناایمن برآورد شده در نمونه مورد مطالعه برابر 45 می باشد. بیشترین عمل ناایمن مشاهده شده عدم استفاده از لوازم حفاظت فردی می باشد که 33% از کل اعمال ناایمن را به خود اختصاص می دهد. همچنین اعمال ناایمن دیگر نظیر عدم گراند طرفین محیط کار و عدم استفاده از ابزار و لوازم ایمنی سالم به ترتیب با 22 و 18 درصد در رده های بعدی می باشد (جدول 1). در جدول شماره 2 فراوانی رفتار های ناایمن از کل مشاهدات انجام شده براساس تقسیم بندی خطاهای پوکه یوکه نشان داده شده است. جدول شماره 3 نسبت تعداد رفتارهای ناایمن را به تفکیک گروه های شغلی مورد مطالعه نشان می دهد. براساس نتایج حاصله کارگران برقکار به سه دسته کارگران برقکار با میزان اعمال ناایمن پایین، متوسط و بالا طبقه بندی شدند.

 

 

جدول 1- فراوانی انواع خطاهای انجام شده در کارگران صنعت توزیع برق بدون در نظر گرفتن منشاء خطا

نوع خطاهای فردی

مقداراندازه گیری شده

میانگین

حداقل

حداکثر

عدم کنترل قبل از انجام کار لوازم ایمنی فردی و گروهی

55

48

78

عدم استفاده از لوازم ایمنی فردی  و گروهی

28

55

66

عدم گراند طرفین محیط کار

85

25

92

عدم تکمیل فرم اجازه کار روی شبکه

9

18

22

عدم رعایت استاندارد محیط کار

44

45

67

عدم رعایت مقررات ایمنی قبل از انجام کار

43

68

76.5

عدم رعایت مقررات ایمنی حین انجام کار

35

59

65.8

عدم رعایت مقررات ایمنی بعد از انجام کار

28

33

45

عدم حضور سرپرست در محل کار

18

26

33

عدم بازبینی خودرو قبل از خروج از اداره

60

64

79

عدم استقرار در محل مناسب برروی شبکه

33

48

55

عدم قطع صحیح خطوط

11

19

25

عدم شناسایی صحیح فیوز لینک ها

13

22

35

استفاده از کارگران  بی تجربه در پروژه های کاری

31

36

45

عدم توجه به مقررات و قوانین مصوب وزرات نیرو

32

42

55

عدم شناسایی صحیح فیدر ها

23

37

48

صحبت کردن با موبایل برروی شبکه و در ارتفاع

21

19

33

عدم توجه به دستور مافوق

15

17

25

عدم گزارش درست به اپراتور از طریق بی سیم

11

13

27

عدم استفاده از دستگاه هشدار دهنده میدان الکتریکی

45

55

67

عدم پاسخ گویی مناسب بین اپراتور و کارگر اتفاقات از طریق بی سیم

16

14

23

عدم توانائی در تشخیص علت خطای موجود در سیستم برق

20

21

36

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 2- فراوانی اعمال ناایمن براساس منشاء خطا با تقسیم بندی خطاهای پوکه یوکه

 خطاهای شغلی

 

عنوان خطای پوکه یوکه

حداکثر

حداقل

میانگین

78

33

55

بی توجهی

17

14

13

فراموش کاری

55

45

33

خطاهای ناشی از درک اشتباه

27

23

19

خطاهای شناسائی

33

23

17

خطاهای ناشی از بی تجربه بودن

9

8

5

خطاهای ناشی از خود سری

12

11

8

خطاهای غیر عمد

17

21

11

خطاهای ناشی از کندی

17

11

19

خطاهای ناشی از فقدان استاندارد

21

11

8

خطاهای غیر منتظره

23

21

19

خطاهای عمدی

 

 

 

از میان اعمال ناایمن فراوانی صحبت کردن با موبایل برروی شبکه و در ارتفاع (21%)، سرعت بیش از اندازه حین رانندگی راننده اتفاقات، تعمیرات، روشنایی معابر به ترتیب 11 و 8 و 5 درصد و عدم گراند دو طرف محل کار (85%)، عدم تست شبکه قبل از انجام کار (95%) و عدم اجرای کامل  4 اصل طلایی ایمنی در برق (قطع مدار، تست، تخلیه مدار وگراند دو طرف محل کار، برچسب گذاری)87% در رده های بعد قرار داشتند. داده های جمع آوری شده در نوبت کاری های صبح، عصر، شب نشان داد که نسبت اعمال ناایمـن در روز و شب به ترتیب 66 و 34% بوده و با کاهش نظارت سرپرستی 25% افزایش می یابد.

 

 

جدول 3 - توزیع اعمال ناایمن در گروه های شغلی مورد مطالعه سال 88

 

تعداد افراد

تعداد کل مشاهدات

تعداد کل اعمال ناایمن

درصد اعمال ناایمن

برقکار توزیع و اتفاقات

15

332

210

58

برقکار تعمیرات

11

98

70

40

برقکار روشنائی

3

66

47

36

برقکار قطع و وصل مشترکین

3

80

66

21

راننده سیم بان

7

44

35

22

راننده بالابر

1

89

55

21

راننده جرثقیل

1

11

8

18

اپراتور اتفاقات

4

12

6

11

سرپرست کارگران

5

18

13

19

کارگران اصلاح و بهینه سازی شبکه

5

317

225

33

جمع کل

55

1067

735

100

 

 

 

با تجزیه و تحلیل داده های آماری و متغییر های مختلف پوکه یوکه و همچنین متغییر های در نظر گرفته شده توسط محقق مشخص گردید که رابطه معنی داری بین میزان بروز اعمال ناایمن با متغیرهایی نظیر سن، سطح تحصیلات، سطح نظارت سرپرستی، تعداد افراد تحت تکفل، نوع کار، استرس، سطح درآمد و وضعیت معیشتی وجود دارد (p<0/01). همچنین بررسی های به عمل آمده حاکی از وجود رابطه معنی داری بین میزان اعمال ناایمن با شغل دوم دارد (p<0/01). ضمناً طی این بررسی مشخص شد که رابطه معنی داری بین شرایط ناایمن محیط کار با بروز حوادث شغلی صنعت برق وجود دارد (p<0/01).

 

 

جدول 4 - محاسبه شاخص های ایمنی در گروه های شغلی مورد مطالعه سال 88

 

شاخص های ایمنی

سال های مورد ارزیابی

84

85

86

87

88

89

ضریب تکرار حادثه

3.3

0

0.6

0.6

2

1.29

ضریب شدت حادثه

19666

0

0

2000

9000

1948

ضریب شدت تکرار حادثه

8.05

0

0

1.09

4.2

2.5

Safe-T-Score

2.8

2.2 -

0

0

1.8

0.44

 

 

 

همان گونه که در جدول 4 نشان داده شده است، ضریب تکرار حادثه در این مدیریت در طی سال 84 بالا بوده و به تدریج سیر نزولی طی نموده است و از مقدار 3.3 به مقدار 1.29 می رسد. ضریب شدت حادثه نیز طی سال های 84 تا 89 از روند نزولی برخوردار بوده، و بطور ناگهانی طی سال 87 به مقدار 2000 رسیده است که ناشی از پیمانکاری شدن ناگهانی صنعت توزیع نیروی برق می باشد. اما ضریب FSI تغییرات آنچنانی را در طی سال های 85 تا 87 نشان نمی دهد فقط طی اولین سال مورد ارزیابی مقدارش بالا بوده و سپس کاهش یافته و مجدداً با پیمانکاری شدن این صنعت افزایش یافته و نوسان داشته است. ضریب Safe-T-Score که شاخص تحلیل دقیق تری نسبت به بقیه شاخص هاست روند غیر ثابت ایمنی را نشان می دهد. اعداد حاصل از نتایج نشان داد که طی بجز سال 85 در سایر سال های مورد ارزیابی نتایج اختلاف معنی داری ندارند و بیشتر ناشی از شانس است. در سال 85 نتیجه حاصله بطور معنا داری بهتر از قبل است و شاید به این دلیل باشد که کارکنان بطور قابل ملاحضه ای حوادث را کمتر گزارش نموده اند. نتایج بدست آمده از این مطالعه و همچنین جدول شماره 4 نشان می دهد که با توجه به تغییرات ثبت  شده و همچنین تعداد اعمال ناایمن و همچنین با توجه به نظریه آقای BRID در بروز حوادث، می توان انتظار بروز حوادث ناگواری را داشت. 

 

بحث و نتیجه گیری

با توجه به نتایج حاصل از بررسی به عمل آمده از اعمال ناایمن، استرس شغلی و محاسبه شاخص های تحلیلی حوادث در این مدیریت، 4 گروه شغلی کارگران برقکار شامل اتفاقات، تعمیرات، روشنایی معابر و قطع و وصل مورد مطالعه، گروه های بحرانی مشاغل برق می باشند همچنین چون بیشترین سهم استرس را شرایط فیزیکی (شرایط جوی محیط کار) شامل می گردد و در این بخش عوامل زیان آور فیزیکی مانند (صدا، روشنایی، گرما، سرما، رعد و برق الکتریسیته)، شرایط ارگونومیکی محیط کار (کار در ارتفاع، حمل نامناسب اجزای شبکه برق، استقرار نامناسب برروی پایه، پوستچپر نامناسب حین انجام کار برروی شبکه،  نصب یراق آلات سنگین بر روی شبکه و در ارتفاع، عدم آموزش کافی در خصوص شیوه صحیح انجام دادن ارگونومیک کار، سطوح نامناسب شیب دار و گستردگی جغرافیایی خدمات رسانی وجود دارند که بیشترین سهم استرس موجود در مدیریت را دارا می باشند. لذا بیشترین تلاش به منظور کاهش استرس و حوادث شغلی در این مدیریت باید در جهت حذف عوامل استرس زای یاد شده متمرکز شود.

در خصوص کار در ارتفاع در مشاغل مورد بررسی ذکر دو نکته حائز اهمیت است:

الف)در شغل های مورد مطالعه با توجه به ماهیت کار احتمال تبدیل یک عمل ناایمن به حادثه ای فاجهه بار نسبت به سایر مشاغل در این صنعت بالاتر است.

ب) به دلیل انجام کار در ارتفاع پیامد تبدیل یک عمل ناایمن به حادثه در این صنعت بسیار فاجهه بار و بحرانی است، زیرا احتمال مرگ در بیشتر سقوط های ناشی از ارتفاع وجود دارد.

در خصوص صحبت با بی سیم حین رانندگی با خودرو اتفاقات یا بالابر و همچنین صحبت کردن با موبایل، علی رغم این که این عمل از نظر مقررات راهنمایی و رانندگی نیز ممنوع گردیده است با این حال این امر، به عملی معمول در طول اعزام به ماموریت ها تبدیل شده است. عمل ناایمن یادشده از نقطه نظر ایمنی در صنعت توزیع برق اهمیت کمتری داده شده است و با توجه به این که یک لحظه غفلت و عدم هوشیاری کامل و لازم می تواند از طریق کاهش قابلیت های ادراکی و تصمیم گیری فرد فاجهه بار باشد، از اهمیت بسزایی برخوردار است(5و8). فاکتوری که در این زمینه بسیار تاثیر گذار است افزایش زمان واکنش راننده در موقعیت های اضطراری است(5). در صنعت برق لحظه ها تعیین کننده مرز بین زندگی و مرگ می باشند، لذا حواس پرتی باعث غافل گیری راننده در شرایط اضطراری شده و زمان واکنش وی را تا 2  برابر و یا حتی بیشتر افزایش می دهد(8).

یکی از دیگر یافته های حاصل از پژوهش فوق کاهش نسبت اعمال ناایمن در شب، نسبت به روز می باشد که مهم ترین علت آن کم شدن نسبت عوامل تاثیر گذار و سهیم در بروز اعمال ناایمن، کم شدن تعداد کارهای عملیاتی و اجرایی در طول شب می باشد. نتایج مطالعه نشان داد که بین وجود شغل دوم و تعداد اعمال ناایمن رابطه معنی دار وجود دارد، اما معنی داری موجود بیشتر مربوط به پیمانکاری شدن موضوع در صنعت توزیع برق است. خستگی جسمی ناشی از صعود و کار در ارتفاع یکی از علل مهم اعمال ناایمن و سقوط از ارتفاع می باشد و متسفانه در این خصوص هیچ گونه استانداردی از لحاظ تعداد دفعات صعود به ارتفاع تعیین نشده است. نیلس نیز در مطالعه خود خستگی را جزء یکی از 6 عوامل اصلی خطاهای انسانی قرار داده است(27).

بر اساس نتایج حاصل شده در این مدیریت چارت کنترل رسم شده که براساس اندازه گیری از رفتار های ناایمن ترسیم گردید، نشان داد که وضعیت ایمنی در گروه اتفاقات و تعمیرات به حد بالای کنترل (UCL) نزدیک شده و گاهاً فراتر رفته است و این خود نشان دهنده این است که این شغل در مقایسه با سایر شغل های مورد بررسی، نیازمند نظارت و کنترل دقیق تری از سوی ناظران و مسولان ایمنی می باشند. با توجه به نتایج حاصله می توان نظارت را در گروه های بعدی به ترتیب اهمیت در گروه تعمیرات، روشنایی معابر و قطع وصل قرار داد.

به نظر می رسد در مقوله فرهنگ سازی ایمنی خصوصاً کنترل و نظارت سرپرستی، ایمن سازی شرایط محیط کار بطور جدی پرداخته نشده است و در این مدیریت بیشتر به جنبه استفاده از لوازم حفاظت فردی پرداخته شده که با توجه به نتایج تحقیقات متخصصان امر، این موضوع تنها 45% از بروز حوادث در ایران را در بر می گیرد، در حالی که شرایط فیزیکی محیط کار در ایران در این صنعت بسیار متغیر و ناایمن بوده و 55 % از بروز حوادث را در بر می گردد.

علاوه بر این تاثیر مثبت سابقه کار برروی کاهش اعمال ناایمن، همچنین تاثیر مثبت آموزش در کاهش اعمال ناایمن در مواجهه با خطر می باشد که در کلیه مدل های ایمنی ارائه شده از سوی متخصصان امر به عنوان یک عامل موثر و دخیل در پیشگیری از بروز رفتار های ناایمن تاکید شده است(8و21 و32).

هر چند که در دنیا بر روی طراحی ایمن شبکه و کاهش کار در ارتفاع اقدامات چشمگیری صورت پذیرفته است اما مشکل اصلی کشور های توسعه نیافته و یا در حال توسعه در عدم امکان اخذ تکنولوژی از کشورهای پیشرفته، زمینه را برای استفاده از تکنولوژی موجود فراهم آورده است، از طرفی از آنجا که مطالعه ای در خصوص ایمنی گروه های اجرایی در شبکه های زیر زمینی و ایمنی کار در گروه های شبکه های هوایی و همچنین گروهای اجرائی خط گرم (خط برقدار) و مقایسه سه گروه فوق به صورت مدون مشاهده نشد، لذا توصیه می گردد که مطالعات بیشتر و دقیق تری در این زمینه صورت می گردد.

تغییر اساسی در ایمن سازی شرایط محیط کار، اعمال روش های مدیریتی صحیح، چرخش شغلی، بازنگری مستمر نیاز های آموزشی قبل از استخدام، نظارت بیشتر در تمامی سطوح کاری توسط کلیه سر پرستان، ایجاد تفکر ایمن در تمامی مسولان به نحوی که ایمنی وظیفه همه مسولان است جزء لاینفک تفکرات مدیریتی و مهندسی گردد، در کاهش حوادث ناشی از کار این صنعت مفید واقع می گردد. با توجه به نتایج آمــاری حاصله می توان چنین نتیجه گرفت که در گروه های شغلی مورد مطالعه ای که میزان استرس در آن ها بیشتر است، رفتار های ناایمن هم بیشتر و در نتیجه میزان حوادث رخ داده نظیر سقوط از ارتفاع و آسیب های ناشی از آن بیشتر می باشد.

 

استنتاج نهائی

با توجه به نتایج حاصل از پژوهش فوق و معنی دار بودن رابطه بین اعمال ناایمن و استرس شغلی موجود در گروه های یاد شده و همچنین تاثیرات منفی آن بر کارایی و تمرکز کارگران برقکار در طولانی مدت به نظر می رسد که در صورتیکه اقدامات موثری در جهت کاهش عوامل سهیم در بروز استرس صورت نپذیرد و تعدیلی برروی حذف یا کاهش فاکتور های شناسایی شده موثر در ایجاد استرس و اعمال ناایمن انجام نشود نمی توان انتظار کاهش بروز حوادث را داشت، ضمن این که اجرای این امر نیازمند تهیه طرح مدیریتی قوی همراه با استراتژی مدون، سرمایه گذاری در کاهش شرایط ناایمن محیطی و اجرای یک مدیریت کنترل استرس و بکارگیری اصول ایمنی همراه با آموزش های تخصصی مربوطه و تبلیغ و فرهنگ سازی ایمنی در تمامی سطوح، می تواند نقش موثری در کاهش بروز حوادث و افزایش کارایی مدیریت داشته باشد.

 

منابع

  1. Jacob G, Sayer I. Road accident in Developing countries. Acid anal prev 1983: Vol 15(2):pp337-353.
  2. Clarke S. Contrasting perceptual, attitudinal and dispositional approaches to accident involvement in the workplace. Safety Sci 2006; Vol 44(6):pp 537-550.
  3. Griffin M, Neal A Perceptions of safety at work: A framework for linking safety climate to safety performance, knowledge and motivation. J Occup Health Psychol 2000; Vol 5(3); pp347-358.
  4. Bently T, Haslam R. A comparison of safety practices used by managers of high and low accident rate postal delivery offices. Safety Sci 2001; Vol 37(4); pp 19-37.
  5. Mohammad fam I. [Epidemiological evaluation of fatal occupational accidents and estimation of related human costs in Tehran]. Tabib-e- Shargh 2006; Vol 4(8); pp 299-307. Persian.
  6. Diaz R, Cabrera D. Safety climate and attitude as evaluation measures of organizational safety. A; 29(6)Accid anal Prev 1997; Vol 29(6); pp643-650.
  7. Hofmann D, Stetzer A. A cross-level investigation of factors influencing unsafe behaviors and accident personnel. Psychology 1996; Vol 49(5);pp 307-339.
  8. Mohammad fam I. [Estimation of fatal occupational accident human costs in Tehran]. Faize 2007; Vol 1(11); pp 61-66. Persian.
  9. Hulbert S.Effect of driver fatigue, New York: Wiley; 1992. Pp 67-89.
  10. Raouf A, Dihillon BS. System Assessment: A quantitative Aproach. New York: Lewis; 1994. Pp 42-68.
  11. Braure R. Safety and Health for Engineers. London: Van Nostrand Reinhold; 1990. Pp18-26.
  12. Older SJ, Spicer BR. Traffic conflict: A development in accident research. Human factors, 1986; Vol 18: pp 335-50.
  13. Shinar D. Psychology on the road: The human factor in traffic safety. , New York: Wiley; 1988. pp 27-32.
  14. International Labour Office. Introduction to work –study. Geneva: ILO. 1981. Pp 71-89.
  15. Petersen D. Analyzing Safety System effectiveness. London: Chapman & Hall; 1996. pp 43-52.
  16. Richardson WT, Pape ES. Hand book of Industrial Engineering: Work sampling. New York: Wiley; 1984. Pp 101-14.
  17. Tarrents WE. The measurement of safety performance. New York: Garland STPM Press; 1980. Pp 1623.
  18. Dhillon BS. Quality control, reliability and engineering design. New York: Marcel Dekker; 1985. Pp 77-91.
  19. Tyler W. Measuring unsafe behavior. Professional Safety 1996: 19:20-4.
  20. Sanders A, Mark S, Mc Cormick EJ. Human factors in engineering and design. New York: McGraw- Hill; 1996. Pp 115-31.
  21. Summala H. Zero-risk theory of driver behavior. Ergonomics 1998;Vol 31: pp 491-506.
  22. Summala H. Hietamaki J. Driver's immediate response to traffic signs. Ergonomics 1984:Vol  27; pp 205-16.
  23. Ramsey J. Ergonomic factors in tash analysis for consumer product safety. Journal of Occupational Accidents 1985; Vol 7; pp 113-23.
  24. Earns L. Traffic safety and driver. New York; Van Nostrand Reinhold; 1991. Pp 161-84.
  25. Casey S, Lund A. Three field studies of driver speed adaption. Human factors 1987;Vol 29: pp 541-50.
  26. Hulbert S. Effect of driver fatigue. New York; Wiley: 1992. pp 67-89.
  27. Niles T. Human factor risk assessment. Professional safety 1998: Vol 36; pp 43-2.
  28. Brown I. Accident reporting and analysis. London; Taylor Francis; 1990. Vol 775-8-78.
  29. Bahr NJ. System Safety Engineering and Risk Analysis. Washinton: Taylor & Francis 1997.Vol 91-5.
  30. Epidemiological survey on driving accident’s resulting to death in hamedan province since Sep 1998 to Sep 1999, forensic medicine magazine, 6th year, No 20, 2000, p 5-12.
  31. Social affair’s organization of Islamic Republic of Iran, statistical and calculation insurance office, Statistical occupational accident’s of Iran, since 1985 to 1998, Tehran, social affair’s organization, 1999.
  32. Mohammad Fam, Iraj, Unsafe act’s survey among Godazan worker’s foundry of Hamedan, 2000, Scientific magazine of Hamedan university of medical science, 9th, No 1, Spring 2002, pp 6-51.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



1- کارشناس ارشد مهندسی محیط زیست، آلودگی هوا و کارشناس بهداشت حرفه ای *(مسئول مکاتبات)

2- کارشناس مکانیک

  1. Jacob G, Sayer I. Road accident in Developing countries. Acid anal prev 1983: Vol 15(2):pp337-353.
  2. Clarke S. Contrasting perceptual, attitudinal and dispositional approaches to accident involvement in the workplace. Safety Sci 2006; Vol 44(6):pp 537-550.
  3. Griffin M, Neal A Perceptions of safety at work: A framework for linking safety climate to safety performance, knowledge and motivation. J Occup Health Psychol 2000; Vol 5(3); pp347-358.
  4. Bently T, Haslam R. A comparison of safety practices used by managers of high and low accident rate postal delivery offices. Safety Sci 2001; Vol 37(4); pp 19-37.
  5. Mohammad fam I. [Epidemiological evaluation of fatal occupational accidents and estimation of related human costs in Tehran]. Tabib-e- Shargh 2006; Vol 4(8); pp 299-307. Persian.
  6. Diaz R, Cabrera D. Safety climate and attitude as evaluation measures of organizational safety. A; 29(6)Accid anal Prev 1997; Vol 29(6); pp643-650.
  7. Hofmann D, Stetzer A. A cross-level investigation of factors influencing unsafe behaviors and accident personnel. Psychology 1996; Vol 49(5);pp 307-339.
  8. Mohammad fam I. [Estimation of fatal occupational accident human costs in Tehran]. Faize 2007; Vol 1(11); pp 61-66. Persian.
  9. Hulbert S.Effect of driver fatigue, New York: Wiley; 1992. Pp 67-89.
  10. Raouf A, Dihillon BS. System Assessment: A quantitative Aproach. New York: Lewis; 1994. Pp 42-68.
  11. Braure R. Safety and Health for Engineers. London: Van Nostrand Reinhold; 1990. Pp18-26.
  12. Older SJ, Spicer BR. Traffic conflict: A development in accident research. Human factors, 1986; Vol 18: pp 335-50.
  13. Shinar D. Psychology on the road: The human factor in traffic safety. , New York: Wiley; 1988. pp 27-32.
  14. International Labour Office. Introduction to work –study. Geneva: ILO. 1981. Pp 71-89.
  15. Petersen D. Analyzing Safety System effectiveness. London: Chapman & Hall; 1996. pp 43-52.
  16. Richardson WT, Pape ES. Hand book of Industrial Engineering: Work sampling. New York: Wiley; 1984. Pp 101-14.
  17. Tarrents WE. The measurement of safety performance. New York: Garland STPM Press; 1980. Pp 1623.
  18. Dhillon BS. Quality control, reliability and engineering design. New York: Marcel Dekker; 1985. Pp 77-91.
  19. Tyler W. Measuring unsafe behavior. Professional Safety 1996: 19:20-4.
  20. Sanders A, Mark S, Mc Cormick EJ. Human factors in engineering and design. New York: McGraw- Hill; 1996. Pp 115-31.
  21. Summala H. Zero-risk theory of driver behavior. Ergonomics 1998;Vol 31: pp 491-506.
  22. Summala H. Hietamaki J. Driver's immediate response to traffic signs. Ergonomics 1984:Vol  27; pp 205-16.
  23. Ramsey J. Ergonomic factors in tash analysis for consumer product safety. Journal of Occupational Accidents 1985; Vol 7; pp 113-23.
  24. Earns L. Traffic safety and driver. New York; Van Nostrand Reinhold; 1991. Pp 161-84.
  25. Casey S, Lund A. Three field studies of driver speed adaption. Human factors 1987;Vol 29: pp 541-50.
  26. Hulbert S. Effect of driver fatigue. New York; Wiley: 1992. pp 67-89.
  27. Niles T. Human factor risk assessment. Professional safety 1998: Vol 36; pp 43-2.
  28. Brown I. Accident reporting and analysis. London; Taylor Francis; 1990. Vol 775-8-78.
  29. Bahr NJ. System Safety Engineering and Risk Analysis. Washinton: Taylor & Francis 1997.Vol 91-5.
  30. Epidemiological survey on driving accident’s resulting to death in hamedan province since Sep 1998 to Sep 1999, forensic medicine magazine, 6th year, No 20, 2000, p 5-12.
  31. Social affair’s organization of Islamic Republic of Iran, statistical and calculation insurance office, Statistical occupational accident’s of Iran, since 1985 to 1998, Tehran, social affair’s organization, 1999.
  32. Mohammad Fam, Iraj, Unsafe act’s survey among Godazan worker’s foundry of Hamedan, 2000, Scientific magazine of Hamedan university of medical science, 9th, No 1, Spring 2002, pp 6-51.