تعیین شاخص اقلیم آسایش گردشگری سراب گیان نهاوند با استفاده از GIS

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد همدان، باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان*(مسئول مکاتبات).

2 استادیار گروه محیط زیست، دانشکده علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد همدان.

3 دانشگاه آزاد اسلامی، واحد همدان، باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان

چکیده

امروزه اغلب کشورهای جهان در رقابتی تنگاتنگ و نزدیک هستند تا بتوانند سهم بیشتری از درآمدهای ناشی از صنعت گردشگری را به خود اختصاص دهند. سراب گیان بارزترین و ارزشمندترین منطقه سرابی در استان همدان است و با بخشی از جنگل‏های زاگرس شمالی که متعلق به هات اسپات جهانی ایران و آناتولی است احاطه شده است. بنابراین هدف اصلی از انجام این پژوهش پهنه‏بندی اقلیم آسایش گردشگری سراب گیان با استفاده از مدل  TCIدر سال 1391 می‏باشد.
برای محاسبه شاخص اقلیم آسایش گردشگری به منظور تعیین ایام مناسب برای حضور گردشگران در منطقه سراب گیان، از داده‏‏ها و اطلاعات ایستگاه‏های سینوپتیک و کلیماتولوژی استان همدان و نزدیک‏ترین محدوده ممکن به منطقه استفاده و میان‏یابی، تعمیم داده‏های نقطه‏ای به پهنه‏ای و ترکیب نقشه‏ها با استفاده از ویرایش 10 نرم افزار ArcGIS انجام شد.
نتایج نشان داد که در ماه‏های شهریور و خرداد شاخص اقلیم آسایش گردشگری منطقه دارای شرایط ایده‏آل و رتبه‏ای بالا بوده و این ماه‏ها بهترین ماه برای حضور گردشگران  می‏باشند.
با توجه به نتایج تحقیق می‏توان با برنامه‏ریزی اصولی برای گذران اوقات فراغت گردشگران، افزایش اشتغال، کاهش آلودگی‏های         محیط‏زیستی، فراهم نمودن بستری برای استقرار امکانات و تأسیسات مربوط به فعالیت‏های فراغتی، تسهیل شرایط حمل و نقل و اقامت در راستای نیل به گردشگری پایدار اقدام نمود.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

فصلنامه انسان و محیط زیست، شماره 29، تابستان 93

 

تعیین شاخص اقلیم آسایش گردشگری سراب گیان نهاوند با استفاده از GIS

 

سیدمیلادجعفری[1]*

miladjafari2013@yahoo.com

سهیل سبحان اردکانی[2]

سجادآستانی1

 

چکیده

امروزه اغلب کشورهای جهان در رقابتی تنگاتنگ و نزدیک هستند تا بتوانند سهم بیشتری از درآمدهای ناشی از صنعت گردشگری را به خود اختصاص دهند. سراب گیان بارزترین و ارزشمندترین منطقه سرابی در استان همدان است و با بخشی از جنگل‏های زاگرس شمالی که متعلق به هات اسپات جهانی ایران و آناتولی است احاطه شده است. بنابراین هدف اصلی از انجام این پژوهش پهنه‏بندی اقلیم آسایش گردشگری سراب گیان با استفاده از مدل  TCIدر سال 1391 می‏باشد.

برای محاسبه شاخص اقلیم آسایش گردشگری به منظور تعیین ایام مناسب برای حضور گردشگران در منطقه سراب گیان، از داده‏‏ها و اطلاعات ایستگاه‏های سینوپتیک و کلیماتولوژی استان همدان و نزدیک‏ترین محدوده ممکن به منطقه استفاده و میان‏یابی، تعمیم داده‏های نقطه‏ای به پهنه‏ای و ترکیب نقشه‏ها با استفاده از ویرایش 10 نرم افزار ArcGIS انجام شد.

نتایج نشان داد که در ماه‏های شهریور و خرداد شاخص اقلیم آسایش گردشگری منطقه دارای شرایط ایده‏آل و رتبه‏ای بالا بوده و این ماه‏ها بهترین ماه برای حضور گردشگران  می‏باشند.

با توجه به نتایج تحقیق می‏توان با برنامه‏ریزی اصولی برای گذران اوقات فراغت گردشگران، افزایش اشتغال، کاهش آلودگی‏های         محیط‏زیستی، فراهم نمودن بستری برای استقرار امکانات و تأسیسات مربوط به فعالیت‏های فراغتی، تسهیل شرایط حمل و نقل و اقامت در راستای نیل به گردشگری پایدار اقدام نمود.

 

کلمات کلیدی: گردشگری، سامانه اطلاعات جغرافیایی، مدل TCI، سراب گیان، استان همدان.

 

 

 

 

 

 

مقدمه

 

گردشگری به عنوان صنعتی نوپا در سال‏های اخیر تاثیرات زیادی را بر وضعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جهان داشته است (1). در دهـه‏هـای اخیر اهمیت گردشگــری  در سطح بین‏المللی هم از لحاظ گردشگران و هم از لحاظ درآمد ارزی همواره و به طور بی سابقه‏ای در حال افزایش بوده‏است(2). در حال حاضر اغلب کشور‏های جهان در رقابتی تنگاتنگ و نزدیک در پی بهره‏گیری از توانمندی‏های خود هستند تا بتوانند سهم بیشتری از درآمدهای ناشی از صنعت توریسم را به خود اختصاص دهند و با ساده‏ترین شکل ممکن به اشتغال‏زایی بپردازند (3).

 گردشگری طبیعت از گونه‏های مهم گردشگری است که بیشترین سازگاری را با توسعه پایدار دارد. گردشگری طبیعت به طور عام عبارت است از بازدید از منطقه ویژه جهانگردی با هدف مطالعه و لذت جویی که منطقه می‏تواند طبیعی، اجتماعی یا فرهنگی باشد سبک زندگی مردم محلی، مناظر طبیعی، آثار باستانی و تاریخی منابع عمده گردشگری طبیعت محسوب می‏شوند (4). رویکرد به گردشگری طبیعت به‏عنوان الگوی فضایی گردشگری در طبیعت، امروزه مورد توجه فراونی قرار گرفته است. این الگوی فضایی در بر گیرنده رویکرد گردشگران به محیط طبیعی با انگیزه‏های متفاوتی است که گردشگر از سفر به محیط طبیعی مد نظر دارد (5). براساس برآورد سازمان جهانی گردشگری در حالی رشد عمومی صنعت توریسم برای دهه پیشین (2010-2000) به 3/4 تا حداکثر 7/6% بوده است، یافته های موجود بیانگر آن است که بیشترین قسمت از این رشد در بخش گردشگری طبیعت به وقوع پیوسته و به طور کلی رشد این بخش بین 10 تا 30% بوده است. به این ترتیب در دهه پیش رو  شمار  طبیعت گردان به بیش از 20% خواهد رسید (6).           

گردشگری از فضاهای جغرافیایی هر پروژه استفاده می کند و در پی آن تبدیل به کالا ها یا خدمات گردشـگری می شوند. به همین طریق عناصر فضای جغرافیایی هر پروژه توسعه گردشگری را تشکیل می دهد. در این بین از عوامل موثر در تعیین تقاضای گردشگری عامل آب و هـوایی و اقلیم مقصـد می‏باشد. وضعیت آب و هوایی یک منطقه از جمله مهم‏ترین عوامل موثر در جذب گردشگر و یا بلعکس تضعیف آن می باشد (7). بدین ترتیب می توان گفت که آب و هوا دارای خصیصه یک ثروت عظیم طبیعی است که با تاثیر گذاری  بر منابع محیطی، طول مدت و کیفیت گردشگری، سلامتی گردشگران و حتی تجارب شخصی گردشگران را نیز کنترل می‏کند (8). تاثیر هوا و اقلیم نه تنها به پیدایش توریسم می‏انجامد بلکه سبب تقاضای خدمات توریستی می شود. در مواردی وابستگی به ویژگی‏های اقلیمی در مورد تقاضای توریسم هم منشاء پیدایش و هم عامل محدود کننده آن به‏شمار می‏رود (9). انسان در فضایی که بیشترین درجه آسایش و امکانات بقا را به لحاظ اقلیمی ارایه می دهند تمایل  به استقرار دارد. بدین سان اقلیم یک معیار مهم در راستای شکل گیری مکان های گردشگری تلقی می شود (10). اقلیم از دیدگاه برنامه‏ریزی گردشگری بسیار اهمیت دارد و گردشگران معمولاً در جستجوی اقلیم مطلوب یا اقلیم آسایش هستند که در آن فرد هیچ گونه نارضایتی و  عدم آسایش حرارتی و اقلیمی را ندارد و این عامل نقش مهمی را در تصمیم گیری برای مقاصد گردشگری داراست (11).

دلیل اهمیت آب و هوا در گردشگری به این خاطر است که اولاً در بعضی از مواقع خود آب و هوا به صورت یک عامل جاذبه محسوب می شود و ثانیاً این که تنوع آب و هوا در یک منطقه یا یک کشور گستردگی صنعت گردشگری و امکان وجود فعالیت های گردشگری را در فصــول مختلف فراهم می‎کند (12).

یکی از اطلاعات مورد نیاز گردشگران برای سفر، شرایط اقلیمی مقصد می باشد و اکثر گردشگران برای انتخاب مقصد گردشگری ملاحظات اقلیمی را مورد توجه قرار می دهند (13). مشخصات کلی از آب و هوای مقصد و تغییرات روزانه، ماهانه و فصلی، دما، بارش، رطوبت، تابش، باد و سایر عناصر آب و هــوایی برای مقصد گردشگری از اطلاعــات مهم محسوب می شود تا متقاضی بتواند متناسب با آن برنامه ریزی خود را از نظر زمان حرکت، نوع لباس و تجهیزات مورد نیاز انجام دهد.

شاخص آسایش اقلیم گردشگری (TCI) شاخصی است که به طور سیستماتیک تاثیر عناصر اقلیمی را بر گردشگری  مشخص می نماید. این شاخص به شکلی سیستماتیک شرایط اقلیمی را برای فعالیت گردشگری با استفاده از پیراسنجه‏های میانگین حداکثر ماهانه دمای روزانه، میانگین دمای روزانه، حداقل رطوبت نسبی، میانگین رطوبت نسبی، بارش، کل ساعات آفتابی و سرعت باد مورد ارزیابی قرار می دهد (14). منظور از آسایش  انسان یا منطقه آسایش مجموعه شرایطی است که از نظر حرارتی و رطوبتی، حداقل 80% از افرادی که به طور تصادفی انتخاب و در آن شرایط قرار داده می شوند قضاوت ذهنی حالت آسایش را   داشته باشند (15).

بختیاری در سال 1390 به بررسی ارتباط اقلیم آسایش و تقاضای ماهانه گردشگری ساحلی بندرعباس اقدام کرده  و از اوایل نوامبر تا اواخر مارس را بهترین وضعیت اقلیمی برای گردشگران معرفی نمودند (16).

شجاعی زاده در سال 1391 به مطالعه اقلیم گردشگری آباده با  استفاده از شاخص‏های دما معادل  فیزیولوژیک (pet) و متوسط نظر سنجی پیش بینی شده (pmv) پرداخته و نتایج بدست آمده نشان داد دوره آسایش اقلیم گردشگری محدود به ماه‏های ژوئن و سپتامبر بوده است (12).

خراسانی و همکاران در سال 1390 به پهنه بندی اقلیم آسایش گردشگری استان اصفهان با استفاده از شاخصTCI  پرداختند. نتایج نشان داد که در این استان در اوایل پاییز و بهار بهترین شرایط و پس از آن دی و بهمن قرار داشته و ماه‏های خرداد و تیر بدترین شرایط برای حضور گردشگران است (14).

عزتیان و همکاران در سال 1390 در مطالعه‏ای به ارزیابی اقلیم گردشگری استان مازندران با استفاده از شاخص TCI پرداختند. نتایج نشان داد به ترتیب خرداد ماه و سپس تیر، مرداد، شهریور  و اریبهشت ماه بهترین فصل‏ها برای حضور گردشگران در این استان است (17).

محمدی و همکاران در سال 1389 به مطالعه اقلیم گردشگری استان کهگیلویه و بویر احمد به منظور توسعه پایدار گردشگری طبیعت پرداختند. نتایج نشان دهنده این بود  که شرایط آسایش از 12 اردیبهشت تا 10 خرداد بسیار مناسب بوده است (18).

میرعنایت و همکاران در سال 1389 به مطالعه آسایش گردشگری شهرهای یاسوج و شهرکرد با استفاده از مدل TCI پرداختند. نتایج نشان داد که در ماه‏های خرداد و تیر، مرداد و شهریور هر دو شهر از شرایط ایده آل از لحاظ گردشگری برخوردار می‏باشند (19).

اسماعیلی و همکاران در سال 1389 به ارزیابی شرایط آسایش بندر چابهار در راستای توسعه گردشگری پرداختند. نتایج  نشان داد که دوره مطلوب آسایش ماه های آذر، دی، بهمن و اسفند است (20).

ساری صراف و همکاران در سال 1389 در مقاله‏ای به پهنه بندی کلیماتوریسم منطقه ارسباران با شاخص TCI پرداخته و  به این نتیجه رسیدند که ماه‏های خرداد، تیر، مرداد و شهریور بهترین شرایط و ماه های آذر ، دی و بهمن فاقد آسایش اقلیمی برای گردشگران است (21).

رونیاسی و همکاران در سال 1389 به نقش GIS در تحلیل پهنه‏های مستعد توریسم در شهرستان تویسرکان استان همدان پرداختند. نتایج نشان داد که 24/47% از کل وسعت شهرسان دارای توان انجام فعالیت های توریستی است (9).

محمودی در سال 1385 در مطالعه ای به ارزیابی گردشگری و تعیین محدوده آسایش اقلیمی در شهرستان مریوان با استفاده از شاخص‏های دمای موثر و تنش تجمعی پرداخت. نتایج نشان داد که هیچ یک از از ساعات شبانه روز در ماه‏های ژانویه، فوریه، مارس، آوریل، نوامبر و دسامبر نه در منطقه آسایش و نه در منطقه تقریبا آسایش قرار دارد (22).

میچوفسکی در سال 1985 برای اولین بار با روش TCI و به کمک پیراسنجه های اقلیمی شرایط آسایش توریسم 453 ایستگاه هواشناسی را محاسبه نمود و نتایج آن را در طول دوازده ماه برای کل سال تعمیم داد (23).

هدف پژوهش حاضر پهنه بندی شاخص اقلیم گردشگری سراب گیان با استفاده از نرم افزار GIS به منظور توسعه طرح های گردشگری و تعیین مناسب ترین فصل برای حضور گردشگران در این منطقه می باشد.

 

مواد و روش ها

معرفی منطقه مورد مطالعه

موقعیت جغرافیایی محدوده مورد مطالعه:

نهاوند از لحاظ تقسیمات کشوری یکی از شهرستانهای استان همدان با مساحتی معادل 1535     کیلومتر مربع است. این شهرستان در موقعیت 48 درجه و 22 دقیقه طول جغرافیایی و 34 درجه و 12 دقیقه عرض جغرافیایی قرار گرفته و ارتفاع آن از سطح دریا 1740 متر است. فاصله این شهر تا مرکز استان 154 و تا تهران 452 کیلومتر است. از نظر طبیعی، سرزمین نهاوند در طول دره‏ای در میان دو کوهستان شمالی و جنوبی قرار گرفته، به صورتی که عرض این دره از 4 الی 12 کیلومتر متغیر است (24). رودخانه معروف گاماسیاب تقریباً از وسط این دره می گذرد و از شمال به جنوب، ارتفاعات آن بلندتر می شود. در اطراف این ارتفاعات تپه‏های خشک و بی آب به چشم می خورد. ناحیه گیان در منطقه کوهستانی فلات ایران و از نظر جغرافیایی در جبهه جنوبی این فلات قرار دارد. این منطقه در مسیر سلسله جبال زاگرس قرار داشته و چین خوردگی های آن در بسیاری از مناطق شبیه به هم و موازی هستند. جنس سنگ های این ناحیه بیش تر از سنگ های رسوبی و همچنین از سنگ های دگرگونی و خاراست. جنگل گیان در موقعیت جغرافیائی "341048 - "341016 عرض شمالی و "481453 – "481432 دقیقه طول شرقی قرار دارد و با توجه به وضعیت توپوگرافی منطقه شیب جنگل از صفر تا 100% متغیر می باشد. شیب آبراهه ها در مسیر رودخانه 5 تا 20% بر روی دو دامنه شرقی و غربی است و شیب قسمت جنوبی جنگل تا 90% هم می رسد. ارتفاع از سطح دریا در پایین‏ترین نقطه جنگل 1650 و در بالاترین نقطه جنگل بیش از 2000 متر و جهت منطقه، غربی و جنوبی می‌باشد که شیبی در حدود صفر تا 30% دارد (24). بافت خاک منطقه سبک و بیشتر شنی- رسی است. عمق خاک زراعتی متغیر و در بعضی نقاط بیش از یک متر و در ارتفاعات بسیار نازک است، به طوری که سنگ مادری نمایان می باشد. موقعیت جغرافیایی منطقه گردشگری سراب گیان در شکل 1 ارایه شده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل 1- موقعیت جغرافیایی منطقه گردشگری سراب گیان

 

 

پوشش گیاهی منطقه گیان:

منطقه گیان، گیاهان متنوعی دارد و خاک با استعداد، همراه با آب و هوای معتدل آن برای پرورش انواع درختان مناسب است.  البته در گذشته‏های نه چندان دور، حیات گیاهی نهاوند بسیار غنی‏تر از امروزه بود است. اما به سبب عوامل مختلف، روز به روز از حجم پوشش گیاهی منطقه کاسته شده است، تا جایی که امروز نیاز مبرمی به حمایت و حفاظت دارد. کوه‏های گرو زمانی دارای جنگل های سرسبز و پوشیده از درختان بلوط منطقه بود که متأسفانه به علت عدم آگاهی و سودجویی‏های محلی، اکثر آنها قطع و تبدیل به زغال گردیده است و در حال حاضر این جنگلها، به غیر از چندین نقطه که آن هم به سبب اعتقادات مذهبی مردم محفوظ مانده است، بقیه به ندرت دارای درختچه های پراکنده ای در سطح منطقه هستند.

منطقه جنگلی سراب گیان که به وسعت 1300 هکتار به صورت جنگلی سرسبز و انبوه خودنمایی می‌کند، هرساله پذیرای انبوهی از جمعیت گردشگران و مشتاقان طبیعت است. در این جنگل گونه های درختی و درختچه‏ای از جمله بلوط غرب، زالزالک، چنار، زبان گنجشک، گردو، مو وحشی، کیکم، ارژن و بادام کوهی به وفور دیده می‌شود. در بعضی نقاط این جنگل درختان به صورت بسیار انبوه، پیچیده و درهم نمایان است، که به اسم گونه‏های غالب همان قسمت نامیده می شود. مانند بلوطستان که فاصله بین درخت‏ها کمتر از 30 سانتی متر است و به صورت طبیعی روییده اند.    در بعضی از نقاط فاصله درختان با پراکنش بیشتری (حدود 4 تا 5 متر) مشاهده می گردد. با توجه به مسایل فوق، اشکوب زیرین در مناطق انبوه به علت نرسیدن نور کافی و سایر عوامل رشد، ضعیف و یا فاقد پوشش گیاهی است و در مناطق باز دارای گیاهان مرتعی مناسب از قبیل آگروپاپرون و سایر گرامینه‏ها است. جنگل های غرب منطقه کلاً به علت وضعیت خاص منطقه، از نظر شرایط جوی و توپوگرافی و عدم رعایت اصول بهره‏برداری در گذشته و به منظور احیای مجدد آن‏ها، در زمره جنگل‏های حفاظتی محسوب می شوند و هیچ گونه بهره‏برداری مستقیمی از آن ها به عمل نمی آید. در سایر قسمت‏های این منطقه نیز درختان جنگلی به صورت درختچه یا درخت، به طور پراکنده در مناطقی چون سراب فارسبان، سیاه دره، سراب باباعلی، سرخلج، میرزاولی، زرین باغ و سایر نقاط دامنه کوه گرو موجود است. در بعضی از این نقاط علاوه بر پراکنش در سطح منطقه به ندرت قطعات یک تا دو هکتاری انبوه نیز مشاهـده می گردد. از گونه های درختان موجود، می‏توان بلوط، کیکم، گردو، زالزالک و ارژن را ذکر کرد. این پراکندگی خود گواه و نشانه این است که منطقه گیان در گذشته‏ای نه چندان دور، دارای جنگل‏های وسیع و پوشیده بوده است. در حال حاضر برای ایجاد و گسترش جنگل مصنوعی و دست کاشت در منطقه نهاوند حدود 35 هکتار جنگل در تپه تلویزیون شامل گونه‏هایی از قبیل زبان گنجشک، اقاقیا، بادام، سنجد، بید و عرعر احداث گردیده‏است. ضمناٌ اقدامات اولیه‏ای صورت گرفته‏است تا علاوه بر تلطیف نمودن هوا و ایجاد فضای سبز، از سیلاب و حمل رسوبات به‏داخل شهر جلوگیری به عمل آید. (25).

پستانداران شاخص منطقه مورد مطالعه:

از مهم‏ترین  گونه‏های پستاندار شناسایی شده در سراب گیان می‏توان به گونه‏های قوچ و میش ارمنی، گرگ، شغال، روباه معمولی، گربه وحشی، راسو، زرده بر، رودک، کفتار، خرگوش وحشی، هامستر خاکستری، هامستر طلایی، ول آبزی، ول معمولی، ول اجتماعی، جرد ایرانی، موش خانگی، موش صحرایی، دو پای کوچک، تشی و سنجاب زمینی اشاره نمود (26).

 

پرندگان شاخص منطقه مورد مطالعه:

از مهم‏ترین گونه‏های پرنده بومی و مهاجر شناسایی شده در منطقه مورد مطالعه می‏توان به گونه‏های کیشم بزرگ، پلیکان سفید، باکلان، بوتیمار، بوتیمار کوچک، گاوچوانگ، اگرت بزرگ، اگرت کوچک، حواصیل خاکستری، فلامینگو، غاز خاکستری، غاز پیشانی سفید، قوی فریاد کش، آنقوت، تنجه، کله سبز، خوتکا، خوتکای سفید،  اردک ارده ای، گیلار، اردک سرحنایی، اردک بلوطی، سارگپه، سارگپه جنگلی، کورکور، طرلان، پیغو، قرقی، عقاب دشتی، عقاب طلایی، کرکس، هما، دال، سنقر سفید، بالابان، بحری، شاهین، لیل، ترمتای، دلیجه، سنقر خاکستری، سینه سرخ، بلبل، سهره معمولی، سهره کوهی، سبزقبا، زنبور خور کوچک، دارکوب راه راه، چلچله کوهی، چکاوک کوچک، دم جنبانک، ابیا، چوب پا، آوست، چاق لق، کاکائی بزرگ، کوکوشکم سیاه، خروس کولی، آبچیلیک تالابی، گیلانشاه، کبک، کبک چیل، تیهو، بلدرچین، درنا، چنگر، چنگر نوک سرخ، سلیم طوقی، سلیم کوچک، کبوتر چاهی، فاخته، یا کریم، قمری معمولی، قمری خانگی، شاه بوف، جغد گوش دراز، جغد کوچک، سنگ چشم کله سرخ، پری شاهرخ، سار صورتی، زاغ نوک زرد، کلاغ سیاه، غراب، سسک دم پهن و چکچک کوهی اشاره نمود. در این میان گونه‏های کوهستانی مانند عقاب طلایی و کبک اکثــریت جمعیت پرنـدگان منطقـه و گونه‏های گنجشک سانان متنوع‏ترین گونه‏های منطقه را شامل می شوند (27).

خزندگان شاخص منطقه مورد مطالعه:

از شاخص‏ترین خزندگان منطقه می توان به افعی البرزی، مار جعفری، کفچه مار، آگامای قفقازی، آگامای وزغی، آگامای الیوه و لاک پشت مهمیزدار اشاره نمود (28).

گونه‏های در معرض خطر تهدید منطقه:

با توجه به مطالعه فونستیک و استناد به فهرست سرخ اتحادیه جهانی حفاظت و کنوانسیون سایتیس گونه‏های در معرض خطر منطقه مورد مطالعه به شرح ذیل می باشند:

قوچ و میش ارمن و دلیجه کوچک: در رده تهدید آسیب‏پذیر افعی البرزی: در رده تهدید در خطر انقراض

شاهین، بحری، لک لک معمولی و افعی البرزی: مشمول ضمیمه 1 کنوانسیون سایتیس

گربه وحشی، گرگ، دلیجه، دلیجه کوچک، هما، سارگپه معمولی، سارگپه پا بلند، سنقر خاکستری، سنقر گندمزار، عقاب طلایی، کرکس، کرکس کوچک، قرقی، طرلان، ترمتای، لاچین، بالابان، کفچه مار، آگامای قفقازی، آگامای وزغی و آگامای الیوه مشمول ضمیمه 2 کنوانسیون سایتیس (29).

 

معرفی مدل مورد استفاده:

مدلTCI[3]

به منظور بررسی شاخص اقلیم آسایش گردشگری، در ابتدا آمار هفت پیراسنجه اقلیمی مورد نیاز (میانگین حداکثر ماهانه دمای روزانه، میانگین دمای روزانه، حداقل رطوبت نسبی روزانه، میانگین رطوبت نسبی روزانه، بارش، کل ساعات آفتابی و میانگین سرعت باد) به صورت ماهانه از ایستگاه‏های سینوپتیک و کلیماتولوژی اخذ و برای محاسبه زیرشاخص‏های مدل (جدول 2)، نسبت به  رتبه‏دهی استاندارد به آن‏ها براساس مدل  TCI اقدام گردید. سپس نقشه پراکندگی هر پیراسنجه برای هر یک از ماه‏های سال تهیه شد. در نهایت با ترکیب نقشه‏ها در محیط GIS بر اساس رابطه 1 نقشه پراکندگی شاخص TCI برای هر ماه از سال تهیه شد.

TCI= 2 (4CID+CIA+2P+2S+W) رابطه 1         

در این رابطه:

 CID[4]شاخص آسایش روزانه،[5]CIA  شاخص 24 ساعته، [6]P بارش،  [7]Sساعات آفتابی و[8] W متغیر باد می‏باشند. برای تعیین مقدار عددی شاخص اقلیم آسایش گردشگری و مشخص نمودن طبقه مربوط به آن نیز از جدول 1 برای هر ایستگاه       استفاده شده است (22، 30 و 31).

 

جدول 1- مقدار عددی شاخص اقلیم آسایش گردشگری و تشریح طبقه مربوط به آن

حدود شاخص اقلیم آسایش گردشگری

رتبه

تشریح وضعیت رده

90 تا 100

9

ایده آل

80 تا 90

8

عالی

70 تا 80

7

بسیار خوب

60 تا 70

6

خوب

50 تا 60

5

قابل قبول

40 تا 50

4

حد مرزی

30 تا 40

3

نامطلوب

20 تا 30

2

بسیار نا مطلوب

10 تا 20

1

بی نهایت نامطلوب

0  تا 10

0

غیر ممکن

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 2- زیرشاخص ها، در شاخص اقلیم آسایش گردشگری  TCI

ارقام

زیر شاخص

تاثیر بر شاخص اقلیم گردشگری TCI

تغییر ماهانه

40%

شاخص رفاه روزانه (CID)

آسایش و رفاه دما وقتی ماکزیمم فعالیت توریست اتفاق می افتد را نشان می دهد.

بیشترین درجه حرارت میانگین کمترین رطوبت نسبی

10%

شاخص رفاه شبانه روزی (CIA)

آسایش و رفاه دما در تمام مدت 24 ساعت که شامل ساعات خواب هم می شود را نشان می دهد.

دما و میانگین رطوبت نسبی

20%

بارش (R)

تاثیر منفی این عنصر بر فعالیت های بیرونی و میزان لذت تعطیلات به عنوان عامل مثبت.

بارش کلی

20%

نور خورشید (S)

نور خورشید می تواند تاثیر منفی داشته باشد زیرا خطر آفتاب زدگی و بعلاوه ناراحتی در روزهای گرم بستگی به درجه حرارت دارد.

ساعات کلی نور خورشید

10%

باد (W)

با تبخیر در آب و هوای گرم تاثیر مثبت می گذارد باد سرد و خنک در آب و هوای سرد تاثیر منفی می گذارد.

میانگین سرعت باد

 

 

 

شاخص آسایش روزانه  (CID)

 

متغیرهایی که در این زیرشاخص استفاده می‏شوند شامل حداکثر دمای روزانه و میانگین حداقل رطوبت نسبی روزانه می‏باشند. این زیرشاخص با سهم 40%، در  TCI، شرایط آسایش حرارتی  در زمان مرتبط با  حداکثر فعالیت گردشگری نشان می‏دهد. برای اندازه‏گیری آسایش حرارتی که مقدار آن بیان کننده احساس فیزیولوژیک و روانی فردی است، از متغیرهای دما و رطوبت بر مبنای نمودارهای مربوطه (مستخرج از نمودار ضریب راحتی) استفاده می شود (30). محل تقاطع دما و رطوبت نسبی، مبنای تعیین مقـدار CID می‏باشد. در شاخص آسایش روزانهمساعدترین و بهینه‏ترین منطقه از لحاظ آسایش حرارتی محدوده بین دمای 27-20 درجه سانتی‏گراد و رطوبت نسبی بین 70-30% می باشدکه در این صورت مقدارTCI  با ارزش 5 مشخص می‏شود. مقدار این ارزش به تدریج، با فاصله گرفتن از محدوده  دمایی 27-20 درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی 70-30%، متناسباً ارزشی کمتر از 5 به خود می گیرد (12). در نمودار (1) طبقه بندی (آسایش حرارتی) شاخص اقلیم آسایش گردشگری ارایه شده است.

 

 

 

نمودار 1-  طبقه‏بندی آسایش حرارتی شاخص اقلیم آسایش گردشگری براساس شاخص دمای موثر.

 

 

 

 

شاخص آسایش شبانه روزی 24 ساعته(CIA)

متغیرهایی که در این زیرشاخص استفاده می‏شوند شامل میانگین دمای روزانه و میانگین رطوبت نسبی روزانه می‏باشند. این زیرشاخص با سهم 10%، در TCI، نشانگر شرایط آسایش حرارتی در کل شبانه روز  بوده و با استفاده از منحنی دمای مؤثر (نمودار 1) محاسبه می شود.

بارش (P)

بارش از طریق توزیع زمانی و مقدار، تاثیر عمده ای در آسایش اقلیمی گردشگری دارد. به طور کلی بارش با سهم 20 درصدی، اثری منفی در تفریحات و فعالیت‏های توریستی دارد. با افزایش میزان بارش، رتبه این شاخص در منطقه مورد بررسی کمتر خواهد بود. در جدول 3 رتبه بندی بارندگی را با توجه به میانگین ماهانه بارندگی بر حسب میلی متـر نشـان  می‏دهد (30).

جدول 3-رتبه بندی بارندگی با توجه به میانگین ماهانه بارندگی بر حسب (میلی متر)

میانگین ماهانه بارندگی(میلی متر)

رتبه

0 تا 9/14

5

15 تا 9/29

5/4

30 تا 9/44

4

45 تا 9/59

5/3

60 تا 9/74

3

75 تا 9/89

5/2

90 تا 9/104

2

105 تا 9/119

5/1

120 تا 9/134

1

135 تا 9/149

5/0

150 به بالا

0

 

 

 

ساعات آفتابی  (S)

به طور کلی نور خورشید اثری مثبت در فعالیت های توریستی دارد، اعم ازتاثیرات روحی و کیفیت عکس برداری. هر چند در اقلیم داغ این عامل به دلیل شدت تابش و احتمال بروز آفتاب سوختگی اثری منفی و تاثیر ناراحت کننده و عدم آسایش بر گردشگر خواهد داشت.. در جدول 4 رتبه بندی تابش که با توجه به میانگین روزانه ساعات آفتابی در هر ماه در نظر گرفته می شود، ارایه شده است (30).

جدول 4- رتبه بندی تابش با توجه به میانگین روزانه ساعات آفتابی در هر ماه

میانگین روزانه ساعات آفتابی در هر ماه

رتبه

بیش از 10 ساعت

5

9 تا 10 ساعت

5/4

8 تا 9 ساعت

4

7 تا 8 ساعت

5/3

6 تا 7 ساعت

3

5 تا 6 ساعت

5/2

4 تا 5 ساعت

2

3 تا 4 ساعت

5/1

2 تا 3 ساعت

1

1 تا 2 ساعت

5/0

کمتر از 1 ساعت

0

 

جریان هوا (میانگین سرعت باد) (W)

اثر این متغیر بستگی به دمای هوا دارد. در اقلیم داغ به علت تبخیر و خنک کنندگی دارای اثری مثبت می‏باشد، ولی در اقلیم سرد به علت اثر خنک کنندگی باد تاثیر منفی در آسایش دمایی انسان دارد. لذا با افزایش باد در اقلیم گرم رتبه این شاخص بیشتر و در اقلیم سرد با افزایش وزش باد رتبه این شاخص کمتر خواهد شد.

سرعت باد دارای سه نوع رتبه بندی است:

  1. سیستم نرمال ( NS) [9] برای ماه هایی با میانگین روزانه دمای هوا بین 22-15 درجه سانتی گراد.
  2. سیستم بادهای تجاری (TWS) [10] برای ماه‏هایی با میانگین روزانه دمای هوا بین  33-24 درجه سانتیگراد که باد در این دما باعث تبخیر و همچنین خنک شدن هوا گشته که وضعیت خوشایندی را به وجود می‏آورد.
  3. سیستم اقلیم گرم  [11] (HCS)برای ماه‏هایی با میانگین روزانه دمای هوا بیش از 33 درجه سانتی‏گراد که هر نوع بادی در این سیستم ناخوشایند است.

در جدول 5 مقیاس‏های رتبه‏بندی باد درسیستم نرمال، بادتجاری و اقلیم گرم نشان داده شده است (30).

 

نتایج

بعد از آن که به صورت ماهانه در ایستگاه‏های سینوپتیک و کلیماتولوژی در محدوده منطقه گردشگری گیان آمار هفت پیراسنجه اقلیمی برآورد شدند.  تبدیل‏های لازم بر اساس مدل TCI انجام یافت و نقشه پراکندگی داده‏های هر پیراسنجه برای 12 ماه سال 1391 برای منطقه گردشگری گیانتهیه شد. سپس با ترکیب نقشه ها در محیط GIS براساس رابطه 1 نقشه پراکندگی شاخص TCI برای هر ماه در منطقه گردشگری گیانتهیه شد. همان طور که در شکل هـای 2 و 3 مشاهده می‏شود شاخص اقلیم آسایش گردشگری منطقه در ماه‏های دسامبر (آذر)، ژانویه (دی) و فوریه (بهمن) در حد مرزی قرار دارد. در ماه های  نوامبر (آبان)، مارس (اسفند) و قسمت غربی منطقه در ژانویه (دی)، شاخص اقلیم آسایش گرد 4 ارایه شده است. اما در ماه آوریل (فروردین) با شروع فصل بهار افزایش درجه حرارت هوا، کاهش میزان بارش و تعدیل هوا شرایط مطلوب تری نسبت به ماه‏های قبل پیدا می‏کند و شرایط برای ورود گردشگر به منطقه بسیار خوب می‏باشد، که این تغییرات را می‏توان در شکل 5 مشاهده کرد. شاخص اقلیم آسایش گــردشــگری منطــقه گردشــگری گیــان در مــاه‏هــای می (اردیبهشت)، جولای (تیر)، آگوست (مرداد) و اکتبر (مهر) دارای شرایط عالی و مطلوب می باشد که در شکل 6 ارایه شده است. در ماه های ژوئن (خرداد) و سپتامبر (شهریور) نیز شاخص اقلیم آسایش گردشگری منطقه گردشگری گیان دارای شرایط ایده آل و رتبه‏ای بالا بوده و از بهترین شرایط اقلیمی برای حضور گردشگر برخوردار می‏باشد (شکل 7).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

شکل 2- شاخص اقلیم آسایش گردشگری منطقه گیان در دیماه 1391

 

 

شکل 3-  شاخص اقلیم آسایش گردشگری منطقه گیان در ماه های آذر و بهمن 1391

 

 

شکل 4- شاخص اقلیم آسایش گردشگری منطقه گیان در ماه های آبان و اسفند 1391

 

 

 

شکل 5-  شاخص اقلیم آسایش گردشگری منطقه گیان در فروردین ماه 1391

 

 

شکل 6-  شاخص اقلیم آسایش گردشگری منطقه گیان در ماه های اردیبهشت، تیر، مرداد و مهر 1391

 

 

 

شکل 7-  شاخص اقلیم آسایش گردشگری منطقه گیان در ماه های خرداد و شهریور 1391

 


 


 

 


 


 

بحث و نتیجه گیری

 

کشور ما با توجه به موقعیت جغرافیایی و تنوع آب و هوایی جاذبه‏های فراوانی برای توسعه گردشگری طبیعت دارد اما با برخورداری از انواع مختلف جاذبه‏های طبیعت گردی تاکنون نتوانسته از این مزیت به خوبی استفاده نماید. با وجودی که مناطق طبیعی کشور می‏تواند یکی از جاذبه‏های ارزشمند برای گردشگران داخلی و خارجی به شمار آید، اما برنامه‏ریزی برای استفاده از این شرایط هنوز در ابتدای راه می‏باشد و کار مهم و اساسی برای بهره‏برداری از جاذبه‏های طبیعی صورت نگرفته است،نتایج کلی حاصل از این پژوهش نشان می دهد، در ماه های شهریور و خرداد شاخص اقلیم آسایش گردشگری منطقه سراب گیان دارای شرایط ایده آل و رتبه ای بالا بوده و این ماه ها بهترین ماه برای حضور گردشگران می باشند.

در مطالعه‏ای که به منظور شناخت توان طبیعت‏گردی آسایش زیست اقلیمی تالاب کیا کلایه لنگرود با روش اوانز انجام شده، نتایج بیانگر آن است که استفاده از الگوی سایکرومتریک به سبک اوانز می‏تواند معیاری برای شناخت راحتی برای شب و روز در طول ماه‏های سال باشد (32). در بررسی ارزیابی شرایط اقلیم آسایشی بندر چابهار در راستای توسعه گردشگری، نتایج نشان داد که دوره مطلوب اقلیم آسایشی در ماه های آذر، دی، بهمن و اسفند می باشد (19). نتایج تعیین شاخص اقلیم آسایش گردشگری تالاب بین‏المللی گاوخونی نشان داد که شرایط تالاب برای جذب گردشگر در ماه‏های خرداد و مرداد عالی؛ در ماه های فروردین، اردیبهشت، شهریور، و مهر ایده‏آل؛ و در ماه‏های تیر، آذر، بهمن و اسفند خیلی خوب و در دی ماه خوب می باشد (31). نتایج حاصل از تعیین شاخص‏های زیست اقلیمی TCI و الگی در تالاب مهارلو بیانگر آن است که بهترین شرایط طبیعت گردی منطقه مربوط به مهرماه می‏باشد. همچنین ماه‏های آبان، فروردین و اردیبهشت در رتبه بسیار خوب، و سایر ماه‏های سال از شرایط اقلیمی مناسبی برای طبیعت گردی برخوردار  نمی‏باشند (33). نتایج ارزیابی اقلیم گردشگری تالاب آق گل در استان همدان با استفاده از شاخص بیوکلیماتیک ترجونگ نشان داد که ماه های آذر،  دی،  بهمن و اسفند دارای شب های سرد و سایر ماه های سال دارای شب های بسیار خنک می باشند. همچنین شرایط بیوکلیماتیک روزانه در ماه های آبان، آذر، دی، بهمن و اسفند بسیار خنک، در فروردین ماه خنک؛ در ماه های تیر و شهریور گرم؛ در مردادماه داغ می باشد و در مهرماه و بخشی از آبان ماه شرایط آسایش برای تالاب برقرار است (34). نتایج پهنه بندی و ارزیابی اقلیم آسایش گردشگری تالاب بین‏الملی شادگان با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی و مدلTCI  بیانگر آن است که شاخص اقلیم آسایش گردشگری تالاب طی فروردین ماه در قسمت شمــالی دارای شرایط بسیارخــوب و در قسمت های مرکزی و جنوبی دارای رتبه عالی می‏باشد. همچنین کل محدوده تالاب در اسفندماه در مقایسه   با سایر ماه‏های سال از وضعیت مطلوب‏تری برخوردار است،  به طوری که شرایط برای ورود گردشگـران به منطقه در طبقه عالی قــرار می‏گیرد (35).به طور کلی عناصر جوی مانند دمای هوا، بارش باران، وزش باد، ساعات آفتابی و رطوبت هوا اثر مهمی در روند گردشگری سالانه مناطق مختلف دارا می‏باشند. با توجه   به نتایج تحقیق می‏توان با برنامه‏ریزی اصولی برای گذران اوقات فراغت گردشگران، افزایش اشتغال، کاهش آلودگی های محیط‏زیستی، فراهم نمودن بستری برای استقرار امکانات و تأسیسات مربوط به فعالیت‏های فراغتی، تسهیل شرایط حمل و نقل و اقامت در راستای نیل به گردشگری پایدار اقدام نمود. لازمة تبدیل این توان بالقوه به توان بالفعل، داشتن یک آگاهی درست از کم و کیف جریان‏های فراغتی و مستلزم ایجاد تأسیسات ساده‏ای در زمینه‏های خدماتی، اقامتی و پذیرایی می‏باشد. بدیهی است، این بخش از فعالیت اقتصادی، بخشی از توان اقتصادی محیط است، که با گذر زمان، بازدهی و حجم آن بیش از پیش تنوع و افزایش می‏یابد. لذا، سهم اشتغال، حجم مبادلة کالایی و خدمات را از طریق این بخش نباید نادیده گرفت. از این رو، تقویت نقش فراغتی و جهانگردی سراب از جمله سازنده‏ترین و کارآمدترین بخش‏های اقتصادی آن به شمار می‏رود.

 

منابع

  1. صدر موسوی، میرستار و دخیلی کهنمویی، جواد (1383). «درآمدی بر برنامه ریزی تفریگاهی توریستی».  فصلنامه جغرافیا و  برنامه ریزی، شماره 17، صفحات 112-91.
    1. Thomas, R., Pigoozi, B., Sambrook, R., 2005. Tourist carrying capacity Measures: crowding syndrome in the caribeen. The Professional Geographer, 57(1), 13-20.
    2. رخشانی نسب، حمید رضا و ضرابی، اصغر (1388). «چالشها و فرصت های اکوتوریسم در ایران». فضای جغرافیایی، سال 9، شماره 28، صفحات 55-41.
    3. شریفی، مرتضی (1368). «آمایش و برآورد ظرفیت برد تفرجی جنگل شمشادی سنگان». پایان نامه ارشد جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران ، 181 صفحه.
    4. اروانه، معصومه.، پاپیلی یزدی، محمدحسین و سقایی، مهدی (1386). «گردشگری (ماهیت و مفاهیم)». نشر سمت، 284 صفحه.
    5. کرمی، ناصر (1382). «امکان سنجی توسعه اکوتوریسم دریایی در جمهوری اسلامی ایران (مطالعه موردی: جزیره کیش)». سمینار بررسی سیاست ها و برنامه های توسعه جهانگردی در جمهوری اسلامی ایران، دانشگاه علامه طباطبایی، صفحه 351.
      1. De Feritas, C.R., 2003. Tourism climatology: evaluating environmental information for decision  making  and  business  planning  in  the  receation  and  tourism  sector. International Journal of Biometeorology, 48, 45-54.
      2. Scott, D., Johnes, B., McBoyle, G., 2004. Climate, Tourism and Recreatio: Abibliography. University of Waterloo, Canada.
      3. رونیاسی، نسیم.، آستانی، سجاد.، مخفی، گلنار و فرهادی رامین، امین (1389). «نقش GIS در تحلیل پهنه های مستعد توریسم». همایش منطقه ای توریسم و توسعه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج، 10 صفحه.
      4. تولایی، سیمین (1386). «مروری بر صنعت گردشگری». انتشارات دانشگاه تربیت معلم، 230 صفحه.
        1. Matzarakis, A., 2001. Heat stress in Greece. International Journal of Biometeorology, 41, 34-39.
        2. ذوالفقاری، حسن (1386). «تعیین تقویم زمانی مناسب برای گردش در تبریز با استفاده ازشاخص های دمای معادل فیزیولوژی (PET) و متوسط نظرسنجی پیش بینی شده (PMV)». پژوهش های جغرافیایی، شماره 62، صفحات 141-129.
        3. فرج زاده، منوچهر و احمد آبادی، علی (1388). «ارزیابی و پهنه بندی اقلیم گردشگری ایران با استفاده از شاخص اقلیم گردشگری TCI». پژوهش های جغرافیای طبیعی، شماره 71، صفحات 42-31.
        4. خراسانی زاده، فرنوش.، غیور، حسنعلی و گندمکار، امیر (1390). «پهنه بندی اقلیم آسایش گردشگری استان اصفهان با استفاده از شاخص TCI». همایش گردشگری و توسعه پایدار، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، 14 صفحه.
        5. کسمایی، مرتضی (1372). «پهنه بندی اقلیمی ایران: مسکن و محیط های مسکونی». انتشارات مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، 500 صفحه.
        6. بختیاری، آرشین و بختیاری، بهرام (1390). «بررسی ارتباط اقلیم آسایش و تقاضای ماهانه گردشگری ساحلی بندرعباس». کنفرانس ملی بهره برداری از آب دریا، مرکز بین المللی علوم و تکنولوژی پیشرفته و علوم محیطی، 9 صفحه.
        7. عزتیان، ویکتوریا و مومن زاده، فرزانه (1390). «ارزیابی اقلیم گردشگری استان مازندران با استفاده از شاخص TCI». همایش گردشگری و توسعه پایدار، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، 13 صفحه.
        8. محمدی، رضا.، سیم کش، نوشین و محمدی رویا (1389). «مطالعه اقلیم گردشگری استان کهکیلویه و بویر احمد به منظور توسعه پایدار اکوتوریسم». همایش منطقه ای توریسم و توسعه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج، 13 صفحه.
        9. میر عنایت، ناهید السادات.، عطایی، هوشمند و خادم الحسینی، احمد (1389). «مطالعه تطبیقی آسایش گردشگری شهرهای یاسوج و شهر رد با استفاده از مدل TCI». همایش منطقه ای توریسم و توسعه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج، 10 صفحه.
        10. اسماعیلی، رضا.، صابر مقدم، اکرم و ملبوسی، شراره (1389). «ارزیابی شرایط اقلیم آسایشی بندر چابهار در جهت توسعه گردشگری». چهارمین کنگره بین المللی جغرافیدانان جهان اسلام، دانشگاه سیستان و بلوچستان، 10 صفحه.
        11. ساری صراف، بهروز.، جلالی، طاهره و جلال کمالی، آذین (1389). «پهنه بندی کلیماتوریسم منطقه ارسباران با استفاده از شاخص TCI». فضای جغرافیایی، سال دهم، شماره 30، صفحات 88-63.
        12. محمودی، پیمان (1387). «گردشگری و تعیین محدوده آسایش اقلیمی آن در شهرستان مریوان با استفاده از شاخص های دمای موثر و تنش تجمعی». رشد آموزش جغرافیا، شماره 82، صفحات 49-44.
          1. Mieczkowski, Z., 1985. The tourism climate index: A method of evaluating world climates tourism. The Canadian Geographer, 29, 220-233.
          2. معاونت برنامه ریزی استانداری همدان (1390). «سالنامه آماری استان همدان». 594 صفحه.
          3. ستاد اجرایی طرح تعادل دام و مرتع استان همدان (1382). «طرح تلفیق دام و مرتع». 1382.
          4. ضیایی، هوشنگ (1387). «راهنمای صحرایی پستاندارن ایران». انتشارات کانون آشنایی با حیات وحش، 419 صفحه.
          5. منصوری، جمشید (1392). «راهنمای پرندگان ایران». نشر فرزانه، 513 صفحه.
          6. لطیفی، محمود (1379). «مارهای ایران». انتشارات سازمان حفاظت محیط‌ زیست، 478 صفحه.
          7. سازمان حفاظت محیط زیست (1379). «مجموعه قوانین و مقررات حفاظت محیط زیست ایران». جلد دوم، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست، 643 صفحه.
            1. Miczkowski, A., 2006. Weather and climate – Related information for tourism. Tourism and Hospitality planning & Development, 3(2), 99-115.
  1. آستانی، سجاد و خدابخش، نرجس (1390). «پهنه بندی اقلیم آسایش گردشگری تالاب بین المللی گاوخونی به کمک شاخص  TCI و استفاده از نرم افزارGIS». همایش ملی بوم های بیابانی، گردشگری و هنرهای محیطی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد    نجف آباد، 14 صفحه.
  2. رمضانی گورابی، بهمن (1385). «شناخت پتانسیل های اکوتوریستی آسایش زیست اقلیمی (بیوکلیماتیک) تالاب کیا کلایه لنگرود با روش اوانز». جغرافیا و توسعه ناحیه ای، شماره 7، صفحه 87-74.
  3. میری، مرتضی.، رحیمی، مجتبی و شمسی، ابراهیم (1390). «تعیین زمان مناسب برای اکوتوریسم تالاب مهارلو با استفاده از شاخص های زیست اقلیمی TCI و الگی». دومین همایش ملی مقابله با بیابان زایی و توسعه پایدار تالاب های کویری ایران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک، 5 صفحه.
  4. آستانی، سجاد و سبحان اردکانی، سهیل (1391). «ارزیابی اقلیم گردشگری تالاب آقگل در استان همدان با استفاده از شاخص بیوکلیماتیک ترجونگ». اکوبیولوژی تالاب، سال سوم، شماره 11، صفحات 82-75.
  5. آستانی، سجاد و سبحان اردکانی، سهیل (1392). «پهنه بندی و ارزیابی اقلیم آسایش گردشگری تالاب بین المللی شادگان با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی و مدل TCI». محیط زیست طبیعی، دوره 66، شماره 2، صفحات 136-127.

 

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 



1- دانشگاه آزاد اسلامی، واحد همدان، باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان*(مسئول مکاتبات).

2-  استادیار گروه محیط زیست، دانشکده علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد همدان.

1- Tourism Climate Index (TCI)

2- Daytime Comfort Index

3- Daily Comfort Index

4- Precipitation

5- Sunshine

6- Wind

1- Normal System

2-Trade Wind System

3- Hot Climate System

  1. صدر موسوی، میرستار و دخیلی کهنمویی، جواد (1383). «درآمدی بر برنامه ریزی تفریگاهی توریستی».  فصلنامه جغرافیا و  برنامه ریزی، شماره 17، صفحات 112-91.
    1. Thomas, R., Pigoozi, B., Sambrook, R., 2005. Tourist carrying capacity Measures: crowding syndrome in the caribeen. The Professional Geographer, 57(1), 13-20.
  2. رخشانی نسب، حمید رضا و ضرابی، اصغر (1388). «چالشها و فرصت های اکوتوریسم در ایران». فضای جغرافیایی، سال 9، شماره 28، صفحات 55-41.
  3. شریفی، مرتضی (1368). «آمایش و برآورد ظرفیت برد تفرجی جنگل شمشادی سنگان». پایان نامه ارشد جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران ، 181 صفحه.
  4. اروانه، معصومه.، پاپیلی یزدی، محمدحسین و سقایی، مهدی (1386). «گردشگری (ماهیت و مفاهیم)». نشر سمت، 284 صفحه.
  5. کرمی، ناصر (1382). «امکان سنجی توسعه اکوتوریسم دریایی در جمهوری اسلامی ایران (مطالعه موردی: جزیره کیش)». سمینار بررسی سیاست ها و برنامه های توسعه جهانگردی در جمهوری اسلامی ایران، دانشگاه علامه طباطبایی، صفحه 351.
    1. De Feritas, C.R., 2003. Tourism climatology: evaluating environmental information for decision  making  and  business  planning  in  the  receation  and  tourism  sector. International Journal of Biometeorology, 48, 45-54.
    2. Scott, D., Johnes, B., McBoyle, G., 2004. Climate, Tourism and Recreatio: Abibliography. University of Waterloo, Canada.
  6. رونیاسی، نسیم.، آستانی، سجاد.، مخفی، گلنار و فرهادی رامین، امین (1389). «نقش GIS در تحلیل پهنه های مستعد توریسم». همایش منطقه ای توریسم و توسعه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج، 10 صفحه.
  7. تولایی، سیمین (1386). «مروری بر صنعت گردشگری». انتشارات دانشگاه تربیت معلم، 230 صفحه.
    1. Matzarakis, A., 2001. Heat stress in Greece. International Journal of Biometeorology, 41, 34-39.
  8. ذوالفقاری، حسن (1386). «تعیین تقویم زمانی مناسب برای گردش در تبریز با استفاده ازشاخص های دمای معادل فیزیولوژی (PET) و متوسط نظرسنجی پیش بینی شده (PMV)». پژوهش های جغرافیایی، شماره 62، صفحات 141-129.
  9. فرج زاده، منوچهر و احمد آبادی، علی (1388). «ارزیابی و پهنه بندی اقلیم گردشگری ایران با استفاده از شاخص اقلیم گردشگری TCI». پژوهش های جغرافیای طبیعی، شماره 71، صفحات 42-31.
  10. خراسانی زاده، فرنوش.، غیور، حسنعلی و گندمکار، امیر (1390). «پهنه بندی اقلیم آسایش گردشگری استان اصفهان با استفاده از شاخص TCI». همایش گردشگری و توسعه پایدار، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، 14 صفحه.
  11. کسمایی، مرتضی (1372). «پهنه بندی اقلیمی ایران: مسکن و محیط های مسکونی». انتشارات مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، 500 صفحه.
  12. بختیاری، آرشین و بختیاری، بهرام (1390). «بررسی ارتباط اقلیم آسایش و تقاضای ماهانه گردشگری ساحلی بندرعباس». کنفرانس ملی بهره برداری از آب دریا، مرکز بین المللی علوم و تکنولوژی پیشرفته و علوم محیطی، 9 صفحه.
  13. عزتیان، ویکتوریا و مومن زاده، فرزانه (1390). «ارزیابی اقلیم گردشگری استان مازندران با استفاده از شاخص TCI». همایش گردشگری و توسعه پایدار، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، 13 صفحه.
  14. محمدی، رضا.، سیم کش، نوشین و محمدی رویا (1389). «مطالعه اقلیم گردشگری استان کهکیلویه و بویر احمد به منظور توسعه پایدار اکوتوریسم». همایش منطقه ای توریسم و توسعه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج، 13 صفحه.
  15. میر عنایت، ناهید السادات.، عطایی، هوشمند و خادم الحسینی، احمد (1389). «مطالعه تطبیقی آسایش گردشگری شهرهای یاسوج و شهر رد با استفاده از مدل TCI». همایش منطقه ای توریسم و توسعه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج، 10 صفحه.
  16. اسماعیلی، رضا.، صابر مقدم، اکرم و ملبوسی، شراره (1389). «ارزیابی شرایط اقلیم آسایشی بندر چابهار در جهت توسعه گردشگری». چهارمین کنگره بین المللی جغرافیدانان جهان اسلام، دانشگاه سیستان و بلوچستان، 10 صفحه.
  17. ساری صراف، بهروز.، جلالی، طاهره و جلال کمالی، آذین (1389). «پهنه بندی کلیماتوریسم منطقه ارسباران با استفاده از شاخص TCI». فضای جغرافیایی، سال دهم، شماره 30، صفحات 88-63.
  18. محمودی، پیمان (1387). «گردشگری و تعیین محدوده آسایش اقلیمی آن در شهرستان مریوان با استفاده از شاخص های دمای موثر و تنش تجمعی». رشد آموزش جغرافیا، شماره 82، صفحات 49-44.
    1. Mieczkowski, Z., 1985. The tourism climate index: A method of evaluating world climates tourism. The Canadian Geographer, 29, 220-233.
  19. معاونت برنامه ریزی استانداری همدان (1390). «سالنامه آماری استان همدان». 594 صفحه.
  20. ستاد اجرایی طرح تعادل دام و مرتع استان همدان (1382). «طرح تلفیق دام و مرتع». 1382.
  21. ضیایی، هوشنگ (1387). «راهنمای صحرایی پستاندارن ایران». انتشارات کانون آشنایی با حیات وحش، 419 صفحه.
  22. منصوری، جمشید (1392). «راهنمای پرندگان ایران». نشر فرزانه، 513 صفحه.
  23. لطیفی، محمود (1379). «مارهای ایران». انتشارات سازمان حفاظت محیط‌ زیست، 478 صفحه.
  24. سازمان حفاظت محیط زیست (1379). «مجموعه قوانین و مقررات حفاظت محیط زیست ایران». جلد دوم، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست، 643 صفحه.
    1. Miczkowski, A., 2006. Weather and climate – Related information for tourism. Tourism and Hospitality planning & Development, 3(2), 99-115.
  1. آستانی، سجاد و خدابخش، نرجس (1390). «پهنه بندی اقلیم آسایش گردشگری تالاب بین المللی گاوخونی به کمک شاخص  TCI و استفاده از نرم افزارGIS». همایش ملی بوم های بیابانی، گردشگری و هنرهای محیطی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد    نجف آباد، 14 صفحه.
  2. رمضانی گورابی، بهمن (1385). «شناخت پتانسیل های اکوتوریستی آسایش زیست اقلیمی (بیوکلیماتیک) تالاب کیا کلایه لنگرود با روش اوانز». جغرافیا و توسعه ناحیه ای، شماره 7، صفحه 87-74.
  3. میری، مرتضی.، رحیمی، مجتبی و شمسی، ابراهیم (1390). «تعیین زمان مناسب برای اکوتوریسم تالاب مهارلو با استفاده از شاخص های زیست اقلیمی TCI و الگی». دومین همایش ملی مقابله با بیابان زایی و توسعه پایدار تالاب های کویری ایران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک، 5 صفحه.
  4. آستانی، سجاد و سبحان اردکانی، سهیل (1391). «ارزیابی اقلیم گردشگری تالاب آقگل در استان همدان با استفاده از شاخص بیوکلیماتیک ترجونگ». اکوبیولوژی تالاب، سال سوم، شماره 11، صفحات 82-75.
  5. آستانی، سجاد و سبحان اردکانی، سهیل (1392). «پهنه بندی و ارزیابی اقلیم آسایش گردشگری تالاب بین المللی شادگان با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی و مدل TCI». محیط زیست طبیعی، دوره 66، شماره 2، صفحات 136-127.