دستورالعمل ارزیابی اثرات زیس تمحیطی طرح های حمل و نقل ریلی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد دانشکده مهندسی مکانیک دانشگاه صنعتی شریف

2 استادیار دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران

3 استادیار واحد علوم و تحقیقات اهواز دانشگاه آزاد اسلامی

4 استادیار دانشکده عمران دانشگاه علم و صنعت

5 عضو هیئت علمی پژوهشکده حمل و نقل وزارت راه و ترابری

چکیده

در حال حاضر کشورهای مختلف به منظور پیشبرد اهداف خود در جهت
توسعه و گسترش همه جانبه دارای برنام ههای مدون کوتا همدت، میا نمدت
و بلند مدت م یباشند که به وسیله گرو ههای تخصصی در بخ شهای مختلف
نظیر حمل و نقل، راهکا رهای اجرایی توسعه و دورنمای آنها به صورت
شاخ صهای کمی و کیفی تعیین گردیده و به عنوان سندی برای توسعه
کشو رها به کار م یرود. به طور کلی برخی از برنام هها و استراتژ یهای
دارای اهمیت ویژه برای وزارت راه و ترابری شامل توسعه و گسترش حمل
و نقل ریلی در کشور، توسعه شبکه را ههای ارتباطی کشور، توسعه و نوسازی
ناوگان حمل و نقل و طرح مطالعه جامع حمل و نقل کشور است که وزارت
راه سعی بر تحقق آنها دارد. با توجه به اینکه هرگونه گسترش توام با اثرات و
پیام دهای زیس تمحیطی متعدد است لذا انجام ارزیابی اثرات زیس تمحیطی
طر حهای عمرانی به ویژه طر حهای حمل و نقل ریلی در راستای جلوگیری از
بروز اثرات زیان بار به محیط و ارائه رو شهای کاهش اثرات بر اساس تأکید
اصل پنجاهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ضرورت ویژه دارد. در این
تحقیق به منظور هدایت مجریان و مشاوران طر حهای حمل و نقل ریلی،
با شناسایی کلیه فعالی تهای و جنبه های اث رگذار بر محیط زیست ناشی از
پروژ ههای ریل سازی، ویژگ یهای محیط زیست موجود اعم از محیط زیست
فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی مورد بررسی قرار گرفته و پارامت رهای هر
محیط به تفصیل شناسایی و مورد تحلیل قرار گرفته و سپس رو شهای
شناخت آنها ارائه شده است. با شناخت محیط زیست موجود و فعالی تهای
طرح، اثرات زیست محیطی ناشی از اجرای طرح بر محی طهای مختلف
شامل اثرات بر محیط خاک، آب، هوا، صدا و پوشش گیاهی و جانوری
شناسایی شده و رو شهای کاهش اثرات و برنام ههای پایش و مدیریت
زیست محیطی برای آنها ارائه شده است. در نهایت با استفاده از نتایج کلیه
موارد فوق دستورالعمل ارزیابی زیست محیطی طر حهای حمل و نقل ریلی
در 12 بند که هدایت گر مشاوران جهت انجام صحیح ارزیابی است تدوین
گردیده است.اصل پنجاهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ضرورت ویژه
دارد. در این تحقیق به منظور هدایت مجریان و مشاوران طر حهای حمل و
نقل ریلی، با شناسایی کلیه فعالی تهای و جنب ههای اثر گذار بر محیط زیست
ناشی از پروژ ههای ریل سازی، ویژگ یهای محی طزیست موجود اعم از
محیط زیست فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی مورد بررسی قرار گرفته و
پارامت رهای هر محیط به تفصیل شناسایی و مورد تحلیل قرار گرفته و سپس
رو شهای شناخت آنها ارائه شده است. با شناخت محیط زیست موجود و
فعالی تهای طرح، اثرات زیس تمحیطی ناشی از اجرای طرح بر محی طهای
مختلف شامل اثرات بر محیط خاک، آب، هوا، صدا و پوشش گیاهی و
جانوری شناسایی شده و رو شهای کاهش اثرات و برنام ههای پایش و
مدیریت زیست محیطی برای آنها ارائه شده است. در نهایت با استفاده از
نتایج کلیه موارد فوق دستورالعمل ارزیابی زیست محیطی طر حهای حمل
و نقل ریلی در 12 بند که هدای تگر مشاوران جهت انجام صحیح ارزیابی
است تدوین گردیده است.

کلیدواژه‌ها


انسان و محیط زیست
40
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
دستورالعمل ارزیابی اثرات زیس تمحیطی طرح های حمل و نقل ریلی
• مجید عباس پور، استاد دانشکده مهندسی مکانیک دانشگاه صنعتی شریف
• عبدالرضا کرباسی، استادیار دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران
Msa_sekhavat@yahoo.com • محمد صادق سخاو تجو، استادیار واحد علوم و تحقیقات اهواز دانشگاه آزاد اسلامی
• محسن سعیدی، استادیار دانشکده عمران دانشگاه علم و صنعت
• فاطمه زاهد، عضو هیئت علمی پژوهشکده حمل و نقل وزارت راه و ترابری
چکیده
در حال حاضر کشورهای مختلف به منظور پیشبرد اهداف خود در جهت
توسعه و گسترش همه جانبه دارای برنام ههای مدون کوتا همدت، میا نمدت
و بلند مدت م یباشند که به وسیله گرو ههای تخصصی در بخ شهای مختلف
نظیر حمل و نقل، راهکا رهای اجرایی توسعه و دورنمای آنها به صورت
شاخ صهای کمی و کیفی تعیین گردیده و به عنوان سندی برای توسعه
کشو رها به کار م یرود. به طور کلی برخی از برنام هها و استراتژ یهای
دارای اهمیت ویژه برای وزارت راه و ترابری شامل توسعه و گسترش حمل
و نقل ریلی در کشور، توسعه شبکه را ههای ارتباطی کشور، توسعه و نوسازی
ناوگان حمل و نقل و طرح مطالعه جامع حمل و نقل کشور است که وزارت
راه سعی بر تحقق آنها دارد. با توجه به اینکه هرگونه گسترش توام با اثرات و
پیام دهای زیس تمحیطی متعدد است لذا انجام ارزیابی اثرات زیس تمحیطی
طر حهای عمرانی به ویژه طر حهای حمل و نقل ریلی در راستای جلوگیری از
بروز اثرات زیان بار به محیط و ارائه رو شهای کاهش اثرات بر اساس تأکید
اصل پنجاهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ضرورت ویژه دارد. در این
تحقیق به منظور هدایت مجریان و مشاوران طر حهای حمل و نقل ریلی،
با شناسایی کلیه فعالی تهای و جنبه های اث رگذار بر محیط زیست ناشی از
پروژ ههای ریل سازی، ویژگ یهای محیط زیست موجود اعم از محیط زیست
فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی مورد بررسی قرار گرفته و پارامت رهای هر
محیط به تفصیل شناسایی و مورد تحلیل قرار گرفته و سپس رو شهای
شناخت آنها ارائه شده است. با شناخت محیط زیست موجود و فعالی تهای
طرح، اثرات زیست محیطی ناشی از اجرای طرح بر محی طهای مختلف
شامل اثرات بر محیط خاک، آب، هوا، صدا و پوشش گیاهی و جانوری
شناسایی شده و رو شهای کاهش اثرات و برنام ههای پایش و مدیریت
زیست محیطی برای آنها ارائه شده است. در نهایت با استفاده از نتایج کلیه
موارد فوق دستورالعمل ارزیابی زیست محیطی طر حهای حمل و نقل ریلی
در 12 بند که هدایت گر مشاوران جهت انجام صحیح ارزیابی است تدوین
گردیده است.اصل پنجاهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ضرورت ویژه
دارد. در این تحقیق به منظور هدایت مجریان و مشاوران طر حهای حمل و
نقل ریلی، با شناسایی کلیه فعالی تهای و جنب ههای اثر گذار بر محیط زیست
ناشی از پروژ ههای ریل سازی، ویژگ یهای محی طزیست موجود اعم از
محیط زیست فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی مورد بررسی قرار گرفته و
پارامت رهای هر محیط به تفصیل شناسایی و مورد تحلیل قرار گرفته و سپس
رو شهای شناخت آنها ارائه شده است. با شناخت محیط زیست موجود و
فعالی تهای طرح، اثرات زیس تمحیطی ناشی از اجرای طرح بر محی طهای
مختلف شامل اثرات بر محیط خاک، آب، هوا، صدا و پوشش گیاهی و
جانوری شناسایی شده و رو شهای کاهش اثرات و برنام ههای پایش و
مدیریت زیست محیطی برای آنها ارائه شده است. در نهایت با استفاده از
نتایج کلیه موارد فوق دستورالعمل ارزیابی زیست محیطی طر حهای حمل
و نقل ریلی در 12 بند که هدای تگر مشاوران جهت انجام صحیح ارزیابی
است تدوین گردیده است.
واژ ههای کلیدی: ارزیابی اثرات زیس تمحیطی، رو شهای کاهش
اثرات، پایش و مدیریت زیس تمحیطی، حمل و نقل ریلی
انسان و محیط زیست
41
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
مقدمه
توسعه روزافزون جامعه بشری و نیازهای آن به توسعه همزمان انواع
رو شهای حمل و نقل باعث ایجاد انواع اثرات و شکنندگی محی طزیست بشر
شده است. از اینرو نیاز به ارزیابی زیس تمحیطی کلیه طر حهای توسعه و به
خصوص پروژ ههایی که در آن طر حهای حمل و نقل اجرا می شوند ضروری
است. حمل و نقل ریلی اگرچه با توسعه حمل و نقل هوایی جایگاه خود را
در برخی زمین هها به حمل و نقل هوایی داده است اما هنوز از رو شهای
مهم حمل و نقل و در بسیاری از موارد برون شهری و درون شهری از
مهمترین رو شهای حمل کالا و مسافر می باشد. حمل و نقل ریلی بیش از
150 سال است که در جهان آغاز شده و به کار گرفته م یشود و امروزه با
مسایل مختلف زیست محیطی نیز رو در رو م یباشد. اگرچه نیاز به سرعت
جابجایی بسیاری از مسایل و موارد فنی را در پروژ ههای حمل و نقل ریلی
تغییر داده و می دهد اما احداث خطوط آهن و بهره برداری راه آهن همچنان
.] دارای ویژگ یهای اساسی سابق می باشد ] 1
در سطح جهانی توسعه خطوط را هآهن در قرن نوزدهم آغاز شد. در
طول قرن بیستم خطوط جدید برای سرویس دادن به معادن و سایر
طر حهای توسع های در نقاط دوردست، احداث گردیدند. این در حالی بود
که توسعه خطوط ریلی در کشورهای در حال توسعه هنوز ادامه داشت. با
گذشت زمان جابجایی مسافر در مساف تهای طولانی و جابجایی کالا در
مساف تهای کوتاه با سایر انواع رو شهای حمل و نقل معمو لتر گردید. از
جمله به کارگیری هواپیماها، کشتیرانی و حمل و نقل ریلی. اما با پیداش
فناوری قطارهای برقی و قطارهای سری عالسیر مجدداً بخشی از حمل و
نقل درو نشهری و بین شهری به سمت به کارگیری خطوط آهن متمایل
گشت.
موقعیت خاص کشور ما ایران در سطح منطقه و شرایط مناسب ترانزیتی
و جغرافیایی کشور و همچنین مسایل مربوط به آلودگی در شهرهای بزرگ
و نیاز به توسعه بخش حمل و نقل با توجه به سیاس تهای توسعه ای کشور،
توسعه بیش از پیش خطوط آهن و حمل و نقل ریلی را در سطح کشور و
در درون شهرهای بزرگ ضروری م ینماید. اگرچه ضرورت توسعه حمل
و نقل ریلی و فواید آن کاملاً انکارناپذیر است اما این توسعه اثراتی نیز بر
کیفیت زندگی و محی طزیست به همراه خواهد داشت.
مواد و روش ها
انجام ارزیابی اثرات زیست محیطی از سال 1373 که شورای عالی حفاظت
محیط زیست آن را به تصویب رساند در کشور جنبه اجرایی پیدا نموده
است. در سال 1376 آیین نامه ارزیابی اثرات زیست محیطی توسط این
شورا به تصویب رسید. این در حالی است که پیشینه انجام ارزیابی به اواخر
دهة 1960 میلادی برم یگردد که در ایالا تمتحده آمریکا براساس قانون
سازما نها و موسسات مختلف موظف به )NEPA( سیاست زیس تمحیطی
برای پروژ ههای بزرگ شده اند. EIA انجام
در حال حاضر روش ارزیابی اثرات زیس تمحیطی به صورت گسترد های
در کشورهای مختلف به کار برده م یشود. در کشورهای در حال توسعه
اغلب از روش ارزیابی زیست محیطی هنگامی استفاده م یشود که کلیه
تصمی مگیر یها در سطوح بالا اتخاذ شده است و تنها به عنوان یک
مطالعه تکمیلی از آن استفاده م یشود. کشورها از طریق ارزیابی اثرات
زیست محیطی به دنبال نیل به مباحث زیر می باشند:
•" ارزیابی اثرات احتمالی محی طزیست بر سیاس تهای اقتصادی و
فعالی تهای طرح
• ارزیابی اثرات احتمالی اقتصاد بر سیاس تهای زیس تمحیطی
• ارزیابی مقایسه ای اثرات اقتصادی زیس تمحیطی اجرای طرح
کشور ایران به دلیل لحاظ نمودن حفظ محیط زیست و جلوگیری از
تخریب آن در قانون اساسی جمهوری اسلامی در زمره یکی از معدودترین
کشورهای جهان می باشد که در بالاترین رده قوانین کشوری آن این
مهم مورد توجه و تأکید قرار گرفته اما در مقایسه با بسیاری از کشورهای
توسعه یافته و در حال توسعه اعمال ارزیابی اثرات زیست محیطی در آن با
تأخیری بیش از 20 سال الزامی گردید.
ارزیابی اثرات زیست محیطی پروژ ههای حمل و نقل دارای سوابقی در
برخی از کشورهای اروپایی مانند انگلستان، لهستان، جمهوری اسلواکی
و هلند و برخی از کشورهای اسکاندیناوی مانند سوئد و نروژ و فنلاند
م یباشد. علاوه بر اینها آمریکا و کانادا نیز از پیشگامان ارزیابی اثرات
زیست محیطی پروژ ههای حمل و نقل محسوب می شوند.
نحوه بررسی ویژگی های طرح های در دست اقدام حمل
و نقل ریلی
یکی از مراحل مهم در ارزیابی اثرات زیس تمحیطی پروژ هها که به خصوص
در تخمین صحیح و دقی قتر انواع و میزان آلاینده های منتشره به محیط و
تعیین محدوده مطالعات مورد نیاز خواهد بود شناخت مراحل و ویژگ یهای
پروژه مورد نظر م یباشد. به طور کلی مانند سایر پروژ هها از دیدگاه بررسی
ویژگ یهای طرح و برآورد اثرات زیس تمحیطی، طر حهای حمل و نقل ریلی
به دو مرحله احداث و بهر هبرداری قابل تقسیم هستند.
ویژگی طر حهای حمل و نقل ریلی در مرحله احداث
از دیدگاه ایجاد اثرات زیس تمحیطی ویژگ یهای اصلی مرحله ساخت در
پروژ ههای ریلی که باید مورد بررسی قرار گرفته و مشخص گردند با توجه
انسان و محیط زیست
42
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
زایدات تولیدی(
2 تمیزکاری واگن ها و قطعات )میزان و نوع مواد مصرفی و پساب و
زایدات تولیدی(
3 زن گزدایی از سطوح فلزی )اسیدها و قلیاهای قوی مصرفی و پسا بهای
تولیدی(
4 آماده سازی رنگ )میزان و نوع مواد مصرفی و پساب تولیدی(
5 رن گآمیزی )میزان و نوع تمیزها و مواد مصرفی و پساب و بخارات
تولیدی(
6 رن گزدایی )میزان و نوع مواد مصرفی و پساب تولیدی(
7 تعمیر سیستم ترمز در لکوموتیو و واگ نها )تعداد و نوع لن تهای تعویضی
و دورریختنی(
8 عملیات تمیزکاری لکوموتویها )میزان و نوع مواد و آب مصرفی و پساب
تولیدی(
9 تعمیرات سیستم هیدرولیک لکوموتیوها )میزان و نوع روغ نها و سیالات
هیدرولیک تعویضی(
10 ماشینک‌اری فلزات )تعداد و نوع قطعات و اجزای فلزی زاید تولیدی(
11 تعویض فیلتر روغن و دفع روغن عوض شده
12 رنگ آمیزی لکوموتیو )میزان و نوع مواد مصرفی و پساب، ذرات و
بخارات و گازهای تولیدی(
13 تعویض و دفع باطر یهای موتور مستعمل )تعداد، نوع و نحوه دفع
باطر یهای مستعمل(
14 عملیات سوخت رسانی و سوخت گیری )هیدروکرب نهای منتشره به جو،
ریخت و پاش و نشت سوخت، حوادث احتمالی(
15 حمل و نقل مواد خطرناک و مواد شیمیایی )میزان و نوع مواد، حوادث
احتمالی. نشت از شیر و اتصالات، احتمال آت شسوزی و انفجاری(
16 مصرف مواد شیمیایی، روغ نها و آفتک‌‌شها در طول مسیر خط آهن
17 انتشار و تخلیه روغ نها و سیالات خنکک‌ننده
فاکتورهایی که در این بررس یها دارای نقش مهمتری در ایجاد و اثرات
مختلف زیس تمحیطی از جمله انتشار آلایند هها و سایر اثرات م یباشند
عبارتند از:
• مقدار مسافت طی شده به وسیله هر نوع از موتورهای محرک
• راندمان مصرف سوخت
• میزان مصرف سوخت، برحسب نوع موتورها
• نرخ انتشار آلایند هها
• شرایط توپوگرافی مؤثر بر پخش و پراکندگی آلایند هها )تپ هها، در هها، ...(
• شرایط اقلیمی مؤثر بر پراکنش و پخش آلایند هها )دما، باد، باران، ...(
• تراکم جمعیت در مواجهه ب ا آلودگی
به اثرات احتمالی که بر محی طزیست خواهند داشت عبارتند از:
1 طول مسافت احداث خط آهن
2 تناژ ریل جدید که باید کار گذاشته شود
3 نوع عملیات ساخت )در سطح زمین، در ارتفاع، زیرزمینی(
4 نوع زمی نها و اراضی که مسیر خط آهن از آنها عبور میک‌ند )تالاب،
جنگلی، سیلاب دشت و ...(
5 تعداد ماشی نآلات سنگین و ماشین آلات ساختمانی، ظرفیت آنها و
مسافت حرکت و میزان جابجایی
6 سوخت مصرفی به وسیله ماشی نآلات سنگین، ماشی نآلات ساختمانی
و سایر ماشی نآلات و وسای طنقلیه مورد استفاده
7 میزان راندمان سوخت در ماشی نآلات ساختمانی و ماشین آلات باربری
و سایر وسایط نقلیه
8 تناوب زمانی و مدت زمان ب هکارگیری ماشی نآلات
9 طول دوره فرآیند و عملیات فاز احداث
ویژگی های بر شمرده شده در بالا به همراه برآورد میزان و موقعی تهای
خاکبرداری، خاکریزی عملیات زهکشی، احداث تونل، پل، دیواره و خاکریز،
تسطیح خاک و پاکتراشی و بوتهک‌نی، مصرف مواد شیمیایی و روغ نها در
بستر خط آهن برای برآورد ایجاد اثرات و پیامدهایی بر زیستگا هها و کاربری
اراضی، انتشار آلایند ههای هوا و مواد زاید و خطرناک ضروری م یباشند.
همچنین بررسی تعداد و پراکنش کارگا ههای ساختمانی، تعداد پرسنل، نحوه
دفع پسا بها و مواد زاید آنها، تعمیرگاه ها و فعالی تهای جنبی دیگر به
منظور برآورد میزان پساب های تولیدی و اثرات احتمالی بر آلودگی آب و
خاک و مواد زاید ضروری می باشد.
ویژگی طر حهای حمل و نقل ریلی در مرحله بهر هبرداری
فعالی تهای مربوط به صنعت حمل ونقل ریلی در مرحله بهر هبرداری شامل
حمل و نقل کالا و مسافر و کلیه انواع فعالی تها و فرآیندهای جانبی،
پشتیبانی و نگهداری مرتبط با حمل و نقل کالا و مسافر م یباشد. به طور
کلی می توان رئوس این فعالیت ها را به موارد زیر دسته بندی نمود که اثرات
متعددی را به همراه داشته که به تفضیل در گزارش بیان شده اند:
• نگهداری و تجهیز واگ نهای ریلی
• نگهداری لکوموتیوها
• فعالیت های ایستگا هها، سوخ ترسانی و نگهداری خطوط
• عملیات حمل و نقل کالا و مسافر
ب هطور کلی رئوس ویژگ یهایی که در بررسی فاز بهره برداری طر حهای
حمل و نقل ریلی باید مورد توجه قرار گیرند عبارتند از:
1 چرب یزدایی قطعات و دستگا هها )میزان و نوع مواد مصرفی و پساب و
انسان و محیط زیست
43
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
ابعاد و عناصر زیس تمحیطی
در ارزیابی، محیط زیست جنب ههای فیزیکی، بیولوژیکی، اقتصادی اجتماعی
.] و فرهنگی مورد بررسی قرار می گیرند ] 2
عناصر زیست محیطی شامل عناصر و عوامل طبیعی و انسا نساخت
م یباشد. لیکن به دلیل ارتباط متقابل بسیاری از آنها، تشخیص و تفاوت
دو دسته فوق مشکل است. نمونه ای از فهرست عناصر زیست محیطی در
ادامه ارائه شده است.
• محیط فیزیکی، شیمیایی
منابع آب
الف( آ بهای سطحی
• شناسایی منابع آ بهای سطحی )رودها، تالا بها، دریاچه، دریا و
غیره(
• میزان آبهای جاری و ساکن، تغییرات دبی و غیره
• وضعیت کیفیت آ بهای سطحی برحسب مصارف مختلف )آشامیدنی،
صنعتی، بهداشتی، کشاورزی و غیره( برحسب آزمایشات انجام شده و
تطبیق و مقایسه آنها با استانداردهای موجود.
ب( آ بهای زیرزمینی
• شناسایی میزان، مقدار برداشت و سطح ایستابی
• وضعیت کیفیت آ بهای زیرزمینی برحسب مصارف مختلف )آشامیدنی،
کشاورزی، صنعتی، بهداشتی و غیره( برحسب استانداردهای موجود
ج ( مصارف مختلف )شهری، روستایی، آشامیدنی، کشاورزی، صنعتی،
پرورش ماهی، حیا توحش، تولید نیرو، تفریحات ورزشی و غیره(
د ( سی لگیری )در دور ههای مختلف زمانی(
ه ( الگوهای زهکشی، کانال، آبیاری و غیره
و( شناسایی منابع و انواع آلودگ یها، طبقه بندی
هوا
الف( اقلیم
:] • مشخصات اقلیمی ] 3
• درجه حرارت
• ریز شهای جوی
• باد
• رطوبت
• تابش
• یخبندان
• نوع و میزان سوخت مصرفی
• سطح فعالیت ریل و خط آهن )میزان و تناوب حرکت قطار به ازای
نوع ریل(
• سرعت حرکت قطار
• جمعیت ساکن نزدیک خط آهن
• فاصله بین جمعیت ساکن اطراف با خط آهن
• سطح صدای زمین های در منطقه
• بازدارند ههای صوتی طبیعی )توپوگرافی، پوشش گیاهی(
• مقدار مواد شیمیایی و خطرناک و مسافت که این مواد حمل می شوند
• نرخ احتمال حوادث و پخش مواد شیمیایی
• نوع و مقدار مواد پخش شده
• تعداد ترمینال ها و ایستگا هها
• نوع و سطح عملیات در هر ایستگاه و ترمینال
• مواد مصرفی در طول فعالیت ایستگا هها و ترمینا لها
• سیست مهای تصفیه آب و تصفیه پساب در ترمینال ها و ایستگا هها
• تعداد جمعیت مراجعه کننده به هر ایستگاه و میانگین زمان انتظار
• مقدار قطعات فلزی و میزان روغ نهای مصرفی در طول عملیات
بهره برداری
• نرخ بازیابی و استفاده مجدد
1 زمین، آب، هوا )شامل تمامی لای ههای آتمسفر(
2 تمامی مواد آلی و غیر آلی و موجودات زنده
3 کنش و واکن شهای میان سیست مهای طبیعی )شامل دو مورد
فوق(
رو شهای مختلف شناسایی منابع
رو شهای شناسایی منابع در پروژه های حمل و نقل ریلی به چهار دسته زیر
قابل گرو هبندی هستند.
1 آماربرداری و نمونه برداری
2 تفسیر عک سهای هوایی، ماهوار های و نقش ههای توپوگرافی
3 تفسیر اتوماتیک عک سهای هوایی، ماهوار های با استفاده از کاربردهای
کامپیوتری
)GIS( 4 سیستم اطلاعاتی جغرافیایی
هر دسته از رو شهای شناسایی منابع، نقاط قوت و ضعف مربوط به خود
را داشته که باید در گزارش براساس محیط زیستی که پروژه در آن انجام
م یشود مورد توجه قرار گیرند.
انسان و محیط زیست
44
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
• و غیره
شناسایی و تعیین انواع گون ههای گیاهی )آبزی و خاکی(
شناسایی و تعیین انواع گون ههای جانوری )آبزی و خاکی(
• معرفی گون هها
• برآورد جمعیت
• توزیع و پراکندگی جوامع
• شناسایی گونه های با ارزش ژنتیکی، نادر، در معرض انقراض و تهدید
و دارای اهمیت اکولوژیکی
• نقش گونه در زنجیره غذایی و ارتباط با انسان
مناطق حساس، اکوسیستم های ویژه و مناطق تحت حفاظت سازمان
حفاظت محیط زیست و یا منابع طبیعی
• محیط اقتصادی اجتماعی
جمعیت و میزان آن در گذشته )دوره سی ساله( و آینده ) 25 ساله(
• روند مهاجرت در منطقه
• خصوصیات جمعیتی )توزیع سنی، جنسی، سواد، ابعاد خانوار، گرو ههای
نژادی و قومی و زبانی(
وضعیت سکونت )شهری، روستایی، عشایری( و خصوصیات و نوع آنها
وضعیت اقتصادی استان شهرستان، شهر، بخش، روستا
الف( الگوهای اشتغال
• کشاورزی
• صنعتی
• خدمات
• بازرگانی
• غیره
ب ( وضعیت معیشت و درآمد
وضعیت الگوهای کاربری زمین
خدمات اجتماعی، بهداشتی، درمانی، آموزشی و غیره
• محیط فرهنگی
شناسایی و معرفی وضعیت و مشخصات آثار، مناطق، اماکن و بناهای با
ب( کیفیت
• شناسائی منابع و انواع آلودگی و مقایسه با استانداردهای موجود
• د یاکسید کربن
• اکسیدهای ازت
• ذرات معلق
• اکسیدهای گوگرد
• فلزات سنگین از قبیل سرب
• غیره
صدا و ارتعاش
] • شناسایی منابع و انواع آلودگ یها با مقایسه استانداردهای موجود ] 3
زمی نشناسی
• عوارض ویژه
• زلزل هخیزی
• تکتونیک
• لغزش و جابجایی زمین
• فعالی تهای آتشفشانی
• منابع معدنی
• و غیره
خاک
• شناسایی و طبقه بندی
• قابلی تهای خاک برای موارد مختلف
• شناسایی منابع و انواع آلودگ یها )براساس استانداردهای موجود(
• شیب
• فرسایش
• و غیره
• محیط بیولوژیکی
شناسایی و طبق هبندی انواع اکوسیست مها
• تالابی
• کوهستانی
• جنگلی
• مرتعی
• بیابانی
انسان و محیط زیست
45
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
اثرات فاز احداث و بهر هبرداری طرح بر ویژگی های
محی طزیست
نگرش سیستماتیک به تعیین اثرات در شکل ) 1( نشان داده شده است.
روش مناسب ارزیابی
انتخاب یک روش بهینه ارزیابی، نخست باید براساس قابلیت و علمی
بودن آن انجام شود. ارزشیابی تعدادی از رو شهای معمول و عام ارزیابی
زیس تمحیطی در جدول ) 1( برای طرح های ریلی ارائه شده است.
چهار روش ارزیابی ارائه شده در بالا، با توجه به وضعیت موجود در کشور،
نیازهای اطلاعاتی و سایر پارامترهای مؤثر در انتخاب نوع روش ارزیابی،
طبق جدول ) 2( امتیازدهی و اولویت بندی گردید که براین اساس روش
ماتریس دارای بیشترین امتیاز بوده است.
براساس نتایج مطالعات انجام شده در زمینه ارزیابی اثرات زیس تمحیطی
و گزار شهای تهیه شده برای طر حهای توسعه در ایران توسط متخصصین
و اساتید و جداول فو قالذکر اولویت بندی روش های مناسب ارزیابی اثرات
زیس تمحیطی طر حهای ریلی در ایران به قرار زیر است که در گزارش به
آنها اشاره شده است:
1 ماتریس
2 چ کلیست
3 تجزیه و تحلیل سیستمی
-4 رویهم گذاری
نحوه ارزیابی گزین ههای مطرح و انتخاب گزینه برتر
گزین هها در طبقه بندی و تقسیمات مختلفی به شرح زیر مورد بررسی قرار
می گیرند.
• گزین ههای پایه
• گزین ههای محل پروژه
• گزین ههای توسعه
• گزین ههای غیرفیزیکی
نمونه ای از این گزین هها را در مورد پروژ ههای را هآهن می توان به شرح
زیر ارائه نمود:
الف( گزین ههای پایه نظیر
• آیا را هآهن باید ساخته شود؟
• آیا قسمتی از مسیر حمل و نقل باید به نحو دیگری انجام شود؟
ب( گزین ههای انتخاب محل پروژه نظیر:
• را هآهن جدید باید در کدام مسیر ساخته شود؟
:] اهمیت موجود و احتمالی شامل ] 2
• تاریخی
• باستا نشناسی
• مذهبی
• فرهنگی
• آموزشی
• علمی
• چشم اندازها
• دیرین هشناسی
• توریستی
• تفریحی و تفرجی
شناسایی کاربردی اثرات و پیامد های اجرای پروژه های حمل
و نقل ریلی
مهمترین اثرات و پیامدهای احداث، توسعه و بهره برداری پروژ ههای حمل
و نقل ریلی یا ناشی از انتشار مواد و انرژی به اجزا مختلف محیط زیست
و آلوده کردن محیط هوا، آب، خاک و صدا یا اثرات فیزیکی مستقیم و
غیرمستقیم ساخت و ساز و بهره برداری بر چش ماندازها، منابع آب و منابع
خاک، تملک اراضی و تغییر کاربری اراضی، تخریب یا تجاوز به زیستگا هها
و به طور کلی تخریب یا تغییر محی طزیست، اکوسیستم گیاهی/ جانوری
و منابع زیستی یا پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم اقتصادی اجتماعی و
فرهنگی در منطقه اجرای طرح می باشند. از دیدگاه ارزیابی چرخه حیات
پنج گروه از فعالی تها یا تأسیسات در یک طرح حمل و نقل ریلی به
طور کلی در صنعت حمل و نقل ریلی موجب بروز اثرات و پیامدهای
:] زیست محیطی م یشوند ] 4
1 احداث و ساخت و ساز زیر ساخ تها: شامل احداث خطوط آهن و
توسعه خطوط و تأسیسات و تجهیزات مربوطه
2 ساخت قطعات، ماشین آلات و اجزا صنعت ریلی: شامل تولید موتور و
قطعات و اجزای واگ نها، ری لها و سایر تجهیزات مور دنیاز
3 عملیات جابجایی: شامل عملیات و بهر هبرداری قطارها و تأسیسات
مربوطه به منظور جابجایی مسافر و کالا
4 عملیات پشتیانی، نگهداری و سایر عمیات جانبی: شامل کلیه
فعالی تهای مربوط به پشتیبانی فعالی تهای جابجاییا ز جمله ب هکارگیری
مواد و انرژی، ایستگا هها، ایستگا ههای سوخت رسانی، عملیات نگهداری
و تعمیرات و سایر فعال تهای مرتبط
5 دفع: شامل دفع یا بازیافت ماشین آلات، قطعات و تجهیزات
مستعمل
انسان و محیط زیست
46
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
اقدامات
انتشار آلایند ههای هوا
تولید فاضلاب
زایدات جامد
انتشار مواد رادیواکتیو
نیروی میدان مغناطیسی
صوت
جابجایی و اختلالات
ایجاد مناظر ناخوشایند
تغ ییر کاربری اراضی
ناهنجار یهای اقتصادی
حالت محیط
آب، خاک، هوا
زیرساختار
تأمین آب
حمل و نقل
انرژی فسیلی و برق
ارتباطات
زیستگاه انسان
شهری
نیم هشهری
روستایی
سیستم اکولوژی
زیستگاه
نوع گونه
ایمنی و بهداشت
در معرض قرار گرفتن
اپیدمی
نفریحات
فرهنگی باستانی
اوقات فراقت
زیبایی مناظر
طبیعت
استاندارد زندگی
شغل
درآمد
خدمات
شکل شماره 1. نگرش سیستماتیک به تعیین اثرات
انسان و محیط زیست
47
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
جدول شماره 1. برنامه و فعالی تهای مدیریت در هر یک از زو نهای ذخیر هگاه زیستک‌ره
ردیف
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
ویژگی ها
جامع بودن
قابلیت ارتباط
انعطاف پذیری
ریسک
به هم پیوستگی
تخصصی بودن
کارکرد چندگانه
عدم قطعیت
محدوده فعالیت
نیاز به نقشه
نیاز به اطلاعات
خلاصه اجرایی
مقایسه گزین هها
نیاز زمانی
نیاز به نیروی متخصص
هزین هها
مشارکت عمومی
تطابق با قوانین سازمان محیط زیست
چک لیست
2
2
3
2
3
2
2
1
2
2
1
3
2
2
2
2
3
2
38
دوم
ماتریس
2
3
2
3
2
3
3
2
2
3
3
3
3
3
2
3
2
3
47
اول
رویهم گذاری
1
2
1
1
2
2
2
2
3
1
1
2
1
1
2
2
1
1
28
چهارم
تجزیه و تحلیل سیستمی
3
2
1
2
2
2
1
2
1
2
2
2
2
1
2
2
2
2
33
سوم
جمع
اولویت
جدول شماره 2. جدول وز ندهی برای مقایسه روش های ارزیابی
پارامتر
ناقص – نیاز بسیار به منابع
نسبتاَ کامل – نیاز متوسط به منابع
کامل – نیاز کم به منابع
وزن
1
2
3
انسان و محیط زیست
48
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
ج( گزین ههای توسعه نظیر:
• مسیر راه دسترسی به ایستگاه ها باید در کجا انتخاب شود؟
• آیا توسعه را هآهن موجود بهتر از ایجاد یک خط آهن جدید نیست؟
• ساخت را هآهن جدید با کدام تکنولوژی مناس بتر خواهد بود؟
د( گزین ههای غیرفیزیکی نظیر:
• آیا باید تغییراتی در برنام ههای حمل و نقل توسط را هآهن انجام گیرد
تا سر و صدای کمتری ایجاد گردد؟
روش های کاهش اثرات سوء زیس تمحیطی طرح های
حمل و نقل ریلی در فاز احداث
با توجه به انواع اثرات و محی طهای متأثر از فاز احداث پروژه، رو شهای
کاهش اثرات سوء باید به تفکیک زیر ارایه شوند :
روش های کاهش اثرات سوء بر محیط خاک
• انتخاب بازه زمانی کاری مناسب در طول سال و کاهش خطرات و
احتمالات فرسایش، اجتناب از کار در فصول بارندگی
• کاهش و حداقل سازی سطوح پاکتراشی و قطع گیاهان
• ایجاد دپوی مناسب و اختصاصی برای خا کهای سطحی و پوششی و
کاربرد و استفاده مجدد از خا کهای برداشته شده
• برنامه ریزی جهت ارتباط با سازما نها و ارگا نهای محلی برای استفاده
از خاک اضافی
• ایجاد تعادل بین خاکبرداری و برش و خاکریزی و پرکردن گودا لها از
طریق انتخاب مسیرهای جایگزین و مناسب برای خط آهن
• اجتناب از ایجاد برش وبرداشت یا تلنبار خاک که منجر به ایجاد
شی بهایی تندتر از شیب طبیعی محل گردد.
• اجتناب از انتخاب مسیر ریل و اجتناب از کار در درون سای تها و
مح لهای آلوده قبلی
• تقویت شی بها و گودا لهای حفر شده برای جلوگیری از ریزش و
فرسایش
روش های کاهش اثرات سوء بر محیط آب
• عدم استقرار تجهیزات و کارگا هها و کم پها در مناطق حساس )نزدیک
ورودی های برداشت آب شرب از منابع آب، تالا بها و ...(
• فراهم کردن سیستم استفاده مجدد یا مدیریت روغ نهای مصرف
شده
• اجتناب از تجمع آب درگودا لها، تایرهای مستعمل و بشک ههای خالی
و ایجاد زهک شهای مناسب موقت برای کارگا هها، کم پها و سای تهای
عملیاتی
• مدیریت پسا بها و پسماندهای کم پها، تعمیرگا هها و کارگا هها
• اجرای عملیات فاز احداث حتی الامکان در رژیم کم آبی
• به کار گیری موانع فیزیکی در محل فعالی تها جهت جلوگیری از ورود
پسماندها به منابع آبی
• اجتناب از احداث و ایجاد مسیرها و کنار ههای مستعد فرساش مانند
مسیرها یا کنار ههایی که شی بهای تند و سراشیب یهای شدید را قطع
میک‌نند یا از آنها می گذرند
• در صورت امکان کاهش و حداقل کردن قطع مسیرآ بهای سطحی
و به خصوص زهکش یهای طبیعی استفاده از مصالح پاک و تمیز و
غیرآلوده در کنار ههای مسیرهای آبی
• باقی گذاشتن منطقه محافظ با پوشش گیاهی مناسب و کافی میان
مسیرعبوری خط آهن با مسیر آ بهای سطحی
رو شهای کاهش اثرات سوء بر محیط هوا ، صوت و ارتعاش
• ب هکارگیری ماشی نآلات با صدای کمتر در طول دوره کار
• استفاده از سیستم های پاشش آب برای جلوگیری از تعلیق و پخش
ذرات وغبارات
• کار در ساعات کاری در شبانه روز
• استفاده از حای لها و جاذ بهای صوتی
• ایجاد سیست مهای کنترل آلودگی هوا در کارگا هها و واحدهای تعمیرات
و جوشکاری
• تراز کردن مسیر
• رعایت فاصله مناسب از ابنیه و ساز ههای تأثیر پذیر
• استفاده از ریل های مناسب و بدون موج و در صورت امکان پیوسته
• طراحی و به کارگیری چر خها، سیستم ترمز و تعلیق با هدف ایجاد
صدای کمتر
• اجتناب از نصب ریل های غیرپیوسته و فاصل هدار در نزدیکی مناطق
مسکونی و حساس
روش های کاهش اثرات ناشی از سوانح و خطرات
• تدوین روش های اجرایی و برنام ههای مدیریت خطر و شرایط اضطراری
در مواقع حادث ه، نشت و ریزش مواد و آلایند هها
• دوین و اجرای قواعد و ضوابط ایمنی کار برای پرسنل، ضوابط ایمنی
حمل و نقل مواد خطرناک اطفاء حریق و ...
• تعریف قواعد و ضوابط عبور و مرور و ترافیک و ترغیب یا
انسان و محیط زیست
49
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
الزام پیمانکاران به اجرای آنها هنگام عزیمت به سایت یا عبور و مرور
در منطقه
• به کار گیری نیروها و پرسنل بومی در صورت امکان
• رو شهای کاهش اثرات سوء زیس تمحیطی طر حهای حمل و نقل
ریلی در فاز بهره برداری
رئوس مه مترین اقدامات کاهش اثرات سوء بر محیط زیست در فاز
بهر هبرداری به ترتیب زیر می باشند:
• محیط خاک
1 کاشت مجدد گیاهان به خصوص در مناطق حساس از نظر فرسایشی،
بلافاصله پس از اتمام عملیات ساختمانی
2 تقویت شی بها و گودا لهای حفر شده برای جلوگیری از ریزش و
فرسایش
3 بهبود وضعیت زهکشی و اجتناب از تجمع و تمرکز اضافی آب در یک
مسیر
4 ایجاد حوضچ ههای ت هنشینی روانا بها در اطراف مسیر که باعث کاهش
بار آلودگی می شوند
• محیط هوا
1 اجتناب از مسیرهای عبوری ریل از نزدیکی مدارس، مراکز تجمعی،
مسکونی و تفریحی و کاری
2 استفاده از انرژ یهای پاک تر نظیر برق و گاز
3 طراحی و مدیریت مناسب ترافیک در مناطق اطراف ایستگا هها و
تقاط عهای ریل و جاده
4 توجه به جهات با دمای غالب در هنگام طراحی و انتخاب مسیر
5 تدوین استانداردهای انتشار آلودگی و تعمیر و نگهداری مناسب
لک وموتی وها
• محیط آب
1 کنترل سرعت جریان آ بهای سطحی و روانا بهای سطحی بخصوص
در شی بها
2 ایجاد حوضچ ههای ت هنشینی ذرات ریز و آلایند هها از روانا بهای
سطحی جاده، در کناره خطوط آهن
3 ایجاد ترانش ههای نفوذی
4 ایجاد تالا بهای مصنوعی
5 جمع آوری، کنترل، تصفیه پسا بهای ایستگا هها، کارگا ههای تعمیرات،
مراکز تفریحی و خدماتی
6 انتقال چا ههای برداشت آب شرب و کشاورزی از مناطق نزدیک خط
آهن که احتمال آلودگی دارند
7 ب هکارگیری آب های زیرزمینی در مناطقی که قبل از احداث خط آهن از
آب سطحی برای شرب استفاده میک‌رده اند به خصوص در نقاط نزدیک
به مناطق با احتمال آلودگی بالا
• محیط صدا
1 استفاده و به کارگیری مسیرهای با فاصله مناسب از مراکز مسکونی
2 اجتناب از انتخاب مسیر از مجاورت مدارس، مراکز تفریحی و فرهنگی،
محیط کار و مراکز متراکم مسکونی
3 به کار گیری لای ههای مستهلک کننده صدا بین صفحه زیر ریل و ریل
4 طراحی و نگهداری مناسب خط آهن
5 استفاده از دیواره های جاذب و ضد صوتی در کناره مسیرها در مجاورت
مناطق مسکونی و حساس و دقت در نحوه قرارگیری دیوار هها .
6 تعبیه عای قهای صوتی و شیش ههای دوجداره در ساختما نها و ابنیه
نزدیک خط آهن
7 کاشت گیاهان ودرختان متوسط و بلند بر گدار و پوشش گیاهی متراکم
میان خط آهن و مناطق مسکونی
همچنین رو شهای کاهش اثرات سوء طر حهای حمل و نقل ریلی بر
) پوشش گیاهی، جانوری، زیستگاه ها و چش ماندازها در جداول ) 3( الی ) 6
ارائه شده است.
پایش زیس تمحیطی
پایش زیست محیطی در ارزیابی اثرات زیست محیطی عبارتست از بررسی
و تعیین منظم و ادواری شاخ صهایی از اجزا مختلف محیط که تحت تأثیر
پروژه قرار خواهد گرفت و یا برای کاهش تأثیر پروژه بر آن شاخ صهای
زیست محیطی، برنامه ها و اقدامات اصلاحی در نظر گرفته شده است.
اجرای پایش زیست محیطی باعث اطمینان از پیوستگی بین مرحله طراحی
و ساخت شده و اجرای کامل برنام ههای مدیریت زیس تمحیطی را در پی
خواهد داشت ] 5[. نقش پایش زیس تمحیطی و نحوه اجرای آن در گزارش
ارزیابی زیست محیطی باید به وضوح مشخص شده باشد. جمع بندی
) شاخ صهای زیست محیطی پروژ ههای حمل و نقل ریلی در جدول ) 7
ارائه شده است.
انسان و محیط زیست
50
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
جدول شماره 3. مهمترین اثرات سوء طر حهای حمل و نقل ریلی بر پوشش گیاهی و راهکارهای کاهش اثرات
پیامد های منفی
در طی عملیات احداث پراکنش گرد و خاک در هوا باعث اختلال در فرآیند
فتوسنتز و گرده افشانی گیاهان م یشود
اختلال در امر فتوسنتز گیاهان آبزی در اثر افزایش بار رسوبی آ بهای
سطحی
پاکتراشی و درنتیجه از بین رفتن گون ههای گیاهی
تردد ماشین آلات جهت انجام اقدامات و عملیات مختلف طرح منجر به کوبیدگی
خاک و در نتیجه پایین آمدن کیفیت رویشگا ههای گیاهی م یشود
اقدامات اصلاحی
با اقداماتی از قبیل آبپاشی سطح را هها، باز سازی سریع پوشش گیاهی و
استفاده از مواد پوششی می توان این مسئله را برطرف نمود.
پوشاندن سطوح قابل فرسایش اطراف را هها به وسیله پوشش گیاهی
به کارگیری ساز ههای رسو بگیر نظیر فیلت رها
اصلاح و بازیابی مناطق تخریب یافته با استفاده از گون ههای بومی
انتخاب مسیر تا حد امکان در نواحی عاری از پوشش گیاهی و یا حاوی
پوشش گیاهی کم اهمیت
در صورتی که منابع قرضه نزدیکترین فاصله ممکن را با خط پروژه داشته
باشند خاک در فواصل محدو دتری دچار کوبیدگی م یگردد.
جدول شماره 5. اثرات سوء طرح های حمل و نقل ریلی بر ویژگی های زیستگاهی و مناطق حساس زیست محیطی و راهکار های
کاهش اثرات
پیامد های منفی
- تقطیع زیستگا هها، کریدورهای مهاجرت و همچنین تخریب مح لهای
لانه سازی جانوران
- تخریب زیستگا هها، محل های تغذیه و آبشخو رها
- کاهش کیفیت اکوسیست مهای حساس و بااهمیت
- اثرات سوء برداشت شن و ماسه بر زیستگاه ماهیان
اقدامات اصلاحی
- مسیر انتخابی نباید از وسط کریدو رهای مهاجرت، زیست بو مهای پرتراکم و
محل های لانه سازی جانوران عبور نماید.
- با تعیین ظرفیت برد هر زیستگاه قبل از آنکه فعالیتی در آن صورت گیرد
م یتوان از تخریب آن جلوگیری نمود.
- با ایجاد و ترمیم آبشخو رها و فراهم آوری شرایط تغذیه برای جانوران م یتوان
این اثرات را کاهش داد
- با ایجاد زیستگاه های جدید می توان تا حدی تعادل اکولوژیکی منطقه را
حفظ نمود
- شناسایی اکوسیست مهای حساس و قابل حفاظت منطقه و حفاظت هر چه
بیشتر از آنها
- آموزش همگانی و توجه دادن عموم مردم به ارزش اکوسیست مهای حساس
و بااهمیت
- نقاط حساس و آسی بپذیر اکولوژیکی مانند تپ ههای خیلی سست، مکا نهای
تخمگذاری و تولیدمثل جانوران، پناهگا ههای حیا توحش و رویشگا ههای
انحصاری گیاهان نباید در معرض ساخت و ساز راه قرار گیرند
- در صورت لزوم عبور را از داخل اکوسیستم های حساس و با اهمیت بهتر است
تا حد امکان از تونل استفاده شود.
- هنگام برداشت شن و ماسه از بستر رودخانه می بایستی از برهم زدن بستر
رودخانه پرهیز کرد
انسان و محیط زیست
51
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
جدول شماره 4. اثرات سوء طر حهای حمل و نقل ریلی بر حیا توحش جانوری و راهکار های کاهش اثرات
پیامد های منفی
- آسی بپذیری جانوران از آلودگی صوتی
- اختلال در الگ وهای رفتاری و فرآین دهای حساس زیستی
جانوران
- انفجار باعث اختلال در الگ وهای رفتاری، زاد و ولد و
مهاجرت جانوران م یشود
- ریزش و لغزش سن گها در اثر کو هتراشی و آسیب به
حیا توحش جانوری
- مسمومیت و یا مرگ جانوران در اثر استفاده از آب یا غذای
آلوده به علفک‌‌شها
- اثرات سوء براشت شن و ماسه بر آبزیان
- ایجاد موانع در مسیر مهاجرت و مسیر تردد روزانه جانوران
- مرگ و میر جانوران در اثر برخورد با وسای لنقلیه
اقدامات اصلاحی
- ایجاد موانع و حای لهای طبیعی و مصنوعی در طرفین راه
- استفاده از مواد عایق صوت بر روی دستگا هها
- ریل گذاری در سطحی بالاتر و یا پایین تر از سطوح مجاور
- استفاده از لای ههای پلاستیکی بین صفحه زیرزیل و ریل
- از بین بردن بریدگ یهای چرخ
- اصلاح مو جهای ریل های سائیده شده
- در دور ههای حساس زندگی جانوران باید جهت حفاظت از آنها از فعالی تهای فاز ساخت و ساز
در سطح منطقه خودداری نمود.
- مسیر راه باید طوری انتخاب شود که از کانو نهای تجمع حیا توحش و مناطقی که حیات
وحش در آنجا دور ههای حساس زیستی خود را م یگذرانند عبور نکند
- با جلوگیری و یا محدود کردن اختلالات در زیستگا ههای مهم می می توان از کاهش تولید مثل
و جمعیت حیات وحش جلوگیری نمود.
- می بایستی در حد امکان مسی رهای راه طوری انتخاب شود که از تخریب مح لهای لان هسازی
و مسی رهای مهاجرت جانوران جلوگیری شود.
- کنترل و برنامه ریزی زمان انفجار
- استفاده از مواد منفجره با صدا و آسیب رسانی کمتر
- با نصب تور های حفاظ با فاصله مناسب از پرتگاه م یتوان این مشکل را برطرف نمود
- کاهش مصرف علفک‌‌شها
- استفاده از رو شهای غیر شیمیایی جهت کنترل پوشش گیاهی
- خودداری از برداشت شن و ماسه در نواح یای که از نظر بیولوژیکی حساس هستند مانند
بست رهای تخ مریزی ماهیان و رودخان ههای حفاظت شده
- ایجاد مسی رهای زی رگذر و روگذر
- ایجاد مسی رهای زی رگذر و رو گذر
- ایجاد موانع مصنوعی یا طبیعی در طرفین راه
- نصب علائم هشدار دهنده به رانندگان در مسیر عبور و مرور جانوران
انسان و محیط زیست
52
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
جدول شماره 6. اثرات سوء طر حهای حمل و نقل ریلی بر چشم انداز ها و راهکار های کاهش اثرات
پیامد های منفی
تخریب و کاهش کیفیت چشم اندا زها
اقدامات اصلاحی
- را هها یدسترس یوگردشگر یباید با توجه ب ه ویژگی های زیبای یشناسی منطقه احداث شوند
- تبعیت از توپوگرافی زمین در احداث راه
- جلوگیری از پرک‌ردن خ طالقع رها تا حد امکان
- جلوگیری از عبور راه از وسط مناظر زیبای طبیعی
- طراحی مسیر باید طوری صورت گیرد که امکان دید ناظر دوردست از بین نرود
- استفاده از پل در مواقعی که احداث راه نیازمند خاکبردار یها و خاکریز یها وسیع است.
- در زمان احداث راه به ویژه را ههای جنگلی می بایستی تا حد امکان با استفاده از کریدو رهای
مطلوب میزان پاکتراشی را به حداقل رساند
- برداشت سریع باطله ها و نظارت بر نحوه با رگیری و حمل آنها
بحث و نتیج هگیری
با توجه به ماهیت پروژ ههای حمل و نقل ریلی، ملاحظاتی که باید در گزارش
ارزیابی زیست محیطی طر حهای حمل و نقل ریلی مدنظر قرار گیرد، نحوه
انجام ارزیابی و دستورالعمل مربوطه مطابق مراحل زیر پیشنهاد م یگردد.
لازم به توضیح است که مشاور قبل از انجام هرگونه ارزیابی زیس تمحیطی
منطبق بر دستورالعمل به شرح ذیل، در گام نخست باید چک لیست تعیین
ضرورت یا عدم ضرورت انجام ارزیابی زیست محیطی طر حهای حم ل و
نقل ریلی را براساس جدول ) 8( تکمیل نموده و پارامترهای مور دنظر را
براساس جدول نمر هدهی )جدول 9( ارزش گذاری نموده و سپس براساس
حداقل نمره مورد نیاز، ضرورت انجام ارزیابی را تعیین نماید. پس از تعیین
ضرورت انجام ارزیابی محدوده مورد مطالعه را براساس جدول ) 10 ( لحاظ
نموده و سپس براساس مراحل مندرج در ذیل ارزیابی زیست محیطی طرح
ریلی را به اجرا رساند. بدیهی است براساس تکمیل چک لیست تعیین
ضرورت در صورتی که نمره پایی نتر از حد نصاب ارائه شده به دست آید،
مشاور باید نسبت به تهیه گزارش اجمالی براساس راهنمای تهیه گزارش
اجمالی سازمان حفاظت محیط زیست کشور اقدام نموده و سپس آن را
جهت اخذ تصمیم برای انجام یا عدم انجام ارزیابی تفضیلی به سازمان
حفاظت محی طزیست ارائه نماید. شایان ذکر است که دستورالعمل حاضر
برای ارزیابی پروژ ههای ریلی بین شهری تنظیم گردیده و نمونه این کار
برای پروژ ههای ریلی برقی و شهری و حومه با در نظر گرفتن ویژگ یها و
اثرات خاص مربوط به آن باید انجام گیرد.
نحوه تکمیل چک لیست
1 ستو نهای اثر مثبت و اثر منفی با علام تهای )+( و )-( تکمیل گردد.
براساس بارم گذاری زیر باشد. LI و SI 2 نمر هدهی در ستو نهای
ضرب شده و NI یا PI در علامت ستو نهای LI یا SI 3 نمره ستو نهای
قرار داده شود. )E( در ستون ارزشیابی
برای یک گزینه جمع دو نمره در ستون LI و SI 4 در صورت وجود نمره
قرار داده شود. E
انجام یا عدم انجام ارزیابی زیس تمحیطی طر حهای ریلی
• در صورتی که پس از تکمیل چک لیست حداقل نمره 105 حاصل گردد
انجام ارزیابی زیست محیطی برای طرح ریلی مورد مطالعه ضروری است.
بدین مفهوم که برای نمرات بالاتر از 105 انجام ارزیابی زیس تمحیطی
الزامی
• طر حهایی که نمره پایی نتر از 105 را کسب م ینمایند، مشاور باید نسبت
به تهیه گزارش اجمالی اقدام نموده و سپس برای اخذ تصمیم مبنی بر
انجام یا عدم انجام ارزیابی آن را به سازمان حفاظت محی طزیست، دفتر
ارزیابی زیست محیطی ارائه نماید.
• لازم به توضیح است که تعمیرات و نگهداری و مرمت خطوط را هآهن،
تجهیز محورهای موجود را هآهن به سیست مهای کنترلی، تأمین نیرو
و مخابرات که در راستای افزایش ایمنی و کارآیی محور موجود صورت
می گیرد، مشمول انجام گزارش ارزیابی زیس تمحیطی نمی باشند.
انسان و محیط زیست
53
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
جدول شماره 7. جمع بندی شاخص های پیشنهادی پایش اثرات زیس تمحیطی پروژ ههای ریلی)*(
فاز عملیاتی
احداث
بهره برداری
محیط هوا
)غلظت در
مناطق تح ت تأثیر( و مقایسه با استانداردهای
ملی
)غلظت در مناطق تحت
تأثیر، میزان انتشار به ازای مسافر و تناژ
کالای جاب هجا شده در کیلومتر( و مقایسه با
استانداردهای ملی
محیط آب
غلظ ت کل هیدروکرب نها، غلظت
ذرات معلق )آ بهای سطحی( و
مقایسه با استانداردهای ملی
غلظت کل هیدروکرب نها )آ بهای
سطحی و زی رزمینی(، غلظت ذرات
معلق )آ بهای سطحی(، غلظت
موادسمی )آ بهای سطحی و
زی رزمینی(، سطح آ بهای زیرزمینی
در مناطق مجاور و مقایسه با
استانداردهای ملی
محیط خاک
غلظت سوخت و روغن در خاک
محل و مقایسه با استانداردهای
ملی
غلظت سوخت و روغن، غلظت
سموم علف کش و جوندگان
و حشرات )در خاک محل( و
مقایسه با استانداردهای ملی
صوت
میانگین تراز سط ح صو ت
در مناط ق مجاور کارگاه
و مقایس ه با استانداردهای
ملی
میانگین تراز سطح صوت
در مناطق مجاور ریل و
مقایسه با استانداردهای
ملی
اقتصادی اجتماعی
فرهنگی
میانگین درآمد سرانه،
درصد بیکاری، سطح
زمی نهای تغییر کاربری
داده شده
میانگین درآمد سرانه،
تعداد افراد شاغل در
بخش حمل و نقل ریل ی
در منطقه، تعداد مشاغل
غیرمستقیم ناشی از
حمل و نقل ریلی، تعداد
گردشگران ورودی به
منطقه در سال
محیط بیولوژیکی
قطع گون ههای گیاهی نادر
مساحت تخریب پوشش
گیاهی نادر مهاجرت
گون ههای جانوری شکار
گون ههای جانوری نادر
تعداد مرگ ومیر گون ههای
جانوری ناشی از تصادف
مهاجرت گون ههای جانوری
قط ع اکوسیست مهای
موجود تخریب پوشش
گیاهی در اثر فعالیت افراد
در حال تردد
CO, NOx, SO2 , SPM
CO, NOx, SO 2
* شاخ صهای فوق باید به طور دوره ای و منظم توسط تیم پایش برآورد و گزارش شده و مورد بررسی قرار گیرند. اولویت های اندازه گیری شاخ صها با محیط صوت، هوا و
اقتصادی اجتماعی می باشد.
انسان و محیط زیست
54
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
جدول شماره 8. چک لیست تعیین ضرورت یا عدم ضرورت انجام ارزیابی زیس تمحیطی طر حهای ریلی
ردیف
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
معیارهای اساسی
عبور مسیر را هآهن از مناطق حفاظت شده
عبور مسیر راه آهن از مجاورت مناطق حفاظت شده
عبور مسیر راه آهن از تالاب
عبور مسیر راه آهن از مجاورت تالاب
عبور مسیر را هآهن از درون مناطق جنگلی
عبور مسیر راه آهن از مجاورت مناطق جنگلی
عبور مسیر راه آهن از مناطق دارای گون ههای گیاهی در حال انقراض
عبور مسیر راه آهن از مناطق دارای گون ههای گیاهی در معرض خطر
عبور مسیر از محل زیست گون ههای جانوری در حال انقراض
عبور مسیر را هآهن از رودخان ههای دایمی
عبور مسیر راه آهن از مناطق دارای آثار ملی طبیعی
عبور مسیر را هآهن از مناطق دارای تراکم جمعیتی بالا
عبور مسیر راه آهن از مناطق دارای آثار باستانی
عبور مسیر راه آهن از مجاورت مناطق دارای آثار باستانی
عبور مسیر راه آهن از گذرگا ههای عبور حیات وحش
عبور مسیر راه آهن از پارک ملی
E LI SI NI PI
اثر مثبت : PI
اثر منفی : NI
اثر کوتا همدت : SI
اثر بلندمدت : LI
ارزشیابی : E
1
2
3
5
4
1. Positive Impact
2. Negative Impact
3. Short Impact
4. Long Impact
5. Evalution
انسان و محیط زیست
55
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
جدول شماره 9. نمر هدهی براساس معیارهای ارائه شده در چک لیست
ردیف
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
معیارهای اساسی
عبور مسیر را هآهن از مناطق حفاظت شده
عبور مسیر راه آْهن از مجاورت مناطق حفاظت شده
عبور مسیر راه آهن از تالاب یا دریاچه
عبور مسیر راه آهن از مجاورت تالاب یا دریاچه
عبور مسیر را هآهن از درون مناطق جنگلی
عبور مسیر راه آهن از مجاورت مناطق جنگلی
عبور مسیر راه آهن از مناطق دارای گون ههای گیاهی در حال انقراض
عبور مسیر راه آهن از مناطق دارای گون ههای گیاهی در معرض خطر
عبور مسیر از محل زیست گون ههای جانوری در حال انقراض
عبور مسیر را هآهن از رودخان ههای دایمی
عبور مسیر راه آهن از مناطق دارای آثار ملی طبیعی
عبور مسیر را هآهن از مناطق دارای تراکم جمعیتی بالا
عبور مسیر راه آهن از مناطق دارای آثار باستانی
عبور مسیر راه آهن از مجاورت مناطق دارای آثار باستانی
عبور مسیر راه آهن از گذرگا ههای عبور حیا توحش
عبور مسیر راه آهن از پارک ملی
SI
3
1
4
2
5
2
5
4
6
1
4
4
5
2
5
6
LI
6
2
8
4
10
4
10
8
12
2
8
8
10
4
10
12
به طور کلی بندهای دوازده گانه دستورالعمل به صورت فهرست وار به
شرح زیر می باشند:
1 چکیده فنی شامل اطلاعات
• مشخصات مجری یا توسع هدهنده پروژه ریلی
• توصیف تفصیلی پروژه
• توصیفی از وضعیت محی طزیست موجود پیش از اجرای پروژه
• بحث روی اثرات زیست محیطی مهم ناشی از پروژه
• اقدامات کاه شدهنده آثار نامطلوب
• اثرات باقیمانده بر محیط
• اثرات تجمعی
• برنام ههای پایش پیشنهادی
• کانو نهای اصلی مورد توجه افکار عمومی و گرو ههای ذینفع و علاقه مند
که در طول جلسات آگاهی رسانی عمومی و مشاوره و جمع آوری آرا به
دست آمده است.
2 مقدمه شامل نام طرح، مشخصات مجری و توسع هدهنده طرح، هدف
ارزیابی اثرات زیس تمحیطی
3 پروژه پیشنهادی شامل محدوده مطالعاتی مور دنظر، نیاز، ضروت و هدف از
اجرای پروژه، گزین ههای پروژه مشتمل بر گزین ههای فنی، مهندسی، مدیریتی،
تلفیقی و در نهایت اجرا و عدم اجرا، ارتباط با قوانین و مقررات، استانداردها،
مجوزها و آ یین نام ههای مراکز قانونی، توصیف عمومی پروژه، احداث شامل
اطلاعات مربوط به جزئیات، رو شها، مواد و مصالح و موقعیت کلیه فعالی تها
و عملیات طرح ریزی شده در فاز احداث مرتبط با جوانب فیزیکی طرح به
انضمام برآوردهایی از مقیاس و بزرگی فعالی تها، بهره برداری و نگهداری
شامل کلیه جوانب بهره برداری و نگهداری پروژه مورد نظر، برچیدن و اتمام
دوره بهره برداری
4 محی طزیست شامل اطلاعات مربوط به: محیط زیست موجود، کمبود
داد هها و اطلاعات، محیط زیست آتی
انسان و محیط زیست
56
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
5 اثرات و پیامدهای زیس تمحیطی
6 حفاظت محیط زیست شامل: اقدامات کاه شدهنده آثار سوء، پاسخ به
شرایط اضطراری، برنام ههای پایش و ردیابی زیس تمحیطی
در راستای اجرای برنام ههای پایش و ردیابی زیس تمحیطی، تشکیل
گروه مدیریت پروژه ارزیابی بر طبق جدول ) 11 ( ضروری است.
7 اثرات باقیمانده و معیارهای انتخاب گزین هها شامل: اثرات باقیمانده،
ارزش گذاری اثرات و انتخاب گزینه ارجح،
جدول شماره 10 . تعیین محدوده مورد مطالعه در پروژ ههای ریلی
ردیف
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
محیط تأثیرپذیر
صدا
صدا
صدا
صدا
هوا
هوا
خاک
خاک
منطقه
عبور از منطقه دارای پوشش گیاهی
عبور از منطقه بدون پوشش گیاهی در سطوح مسطح
عبور از منطقه بدون پوشش گیاهی با موانع طبیعی )کوه(
عبور از مناطق مسکونی
عبور از مناطق با پوشش گیاهی
عبور از مناطق آزاد
عبور از مناطق با پوشش گیاهی
عبور از مناطق آزاد
محدوده پیشنهاد
500 متر
3000 متر
1500 متر
3000 متر
1000 متر
5000 متر
500 متر
2500 متر
کل محدوده
کل محدوده
کل محدوده
کل محدوده
کل محدوده
کل محدوده
کل محدوده
کل محدوده
مناطق حفاظت شده
مناطق دارای گون ههای گیاهی در حال انقراض
مناطق دارای گون ههای جانوری در حال انقراض
مناطق دارای آثار باستانی
مناطق دارای گذرگا ههای عبور حیات وحش
مناطق دارای تالاب
مناطق دارای آثار طبیعی ملی
پارک ملی
1
*
**
**
**
**
**
**
*
1 . محدوده پیشنهادی برای جهت باد غالب بوده و برای سایر جهت ها با 10 درصد کاهش، محدوده ها اعمال
م یشوند.
* کل محدوده به معنای وسعت اعلام شده از سوی سازمان حفاظت محی طزیست است.
** کل محدوده براساس بازدیدهای میدانی تعیین م یگردد.
شامل تحلیل کاملی از پی شبینی اثرات ناشی از گزین ههای مختلف پروژه
بر اجزا و فرآیندها و ارتباطات متقابل محیط زیست که مورد توجه عمو م ی
بوده و یا مجری و توسع هدهنده پروژه آنها را تأثیر پذیر از اجرای طرح در
نظر م یگیرد.
8 مشارکت عمومی شامل: برنامه پیشنهادی مشارکت عمومی م یباشد. نحوه
جلب مشارک تهای مردمی در فرآیند ارزیابی در شکل ) 2( ارائه شده است.
انسان و محیط زیست
57
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
جدول شماره 11 . گروه مدیریت پروژه ارزیابی زیس تمحیطی طر حهای حمل و نقل ریلی
-9 طرح حفاظت محیط زیست
-10 مراجع
11 پرسنل
-12 رونوشت
ردیف
1
2
3
4
5
6
7
تخصص
مدیریت و برنامه ریزی محیط زیست
علوم محیط زیست
مهندسی محیط زیست
مهندسی عمران
روانشناس اجتماعی
اقتصاد
مدیریت محیط زیست
مدرک تحصیلی
دکتری تخصص
دکتری تخصصی
دکتری تخصصی
دکتری تخصصی
دکتری تخصصی
دکتری تخصصی
کارشناس ارشد
مسئولیت در گروه
مدیر گروه ناظر
مسئول بررس یهای مرتبط با تنوع زیستی
مسئول بررس یهای مرتبط با آلودگ یهای زیس تمحیطی
مسئول بررس یهای فنی طرح
مسئول بررس یهای مرتبط با اثرات فرهنگی اجتماعی
مسئول بررس یهای اقتصادی طرح
هماهنگک‌‌ننده گروه
تعداد نفر
مورد نیاز
1
1
1
1
1
1
1
انسان و محیط زیست
58
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
شکل شماره 2. فلودیاگرام نحوه جلب مشارک تهای مردمی در فرآیند ارزیابی اثرات زیس تمحیطی طر حهای حمل و نقل ریلی
تهیه گزارش از طرح توسط وزارت
راه و ترابری
معاونت عمرانی ارسال به وزارت کشور
ارسال به شورای ارسال به شورای ارسال به شورای ارسال به شورای
شورای شهرهایی که ریل از آنها م یگذرد موظف به نظرخواهی از مردم منطقه خود م یباشند
جم عآوری و جمع بندی جم عآوری و جمع بندی جم عآوری و جمع بندی جم عآوری و جمع بندی
ارسال به وزارت کشور
جهت اطلاع و پیگیری به کارفرما
مرور نظرات
اصلاح گزارش
تأیید در کمیت های متشکل از کارفرما، وزارت
کشور، شورای شهر، سازمان محیط زیست
اعمال نظرات مردمی
اطلاع به وزارت کشور و سازمان حفاظت
محیطزیست
انسان و محیط زیست
59
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
منابع
1. Carpenter, T. G.,1994, The Environmental Impacts of
Railways, Wiley.
2 . شریعت. سید محمود و منوری. سید مسعود، 1375 . مقدمه ای بر ارزیابی
اثرات زیست محیطی، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست.
3.The World Bank, E615, 2002, “Thailand Environmental
Assessment: Highways Management Project
4.U.S. EPA, 1997, “Profile of Ground Transportation Industry
Trucking, Railroad and Pipeline”,
EPA-310-R-97-002
5.The World Bank, E537, 2002, “China-Environmental Impact
Assessment: Third Xinjiang Project”, Vol. 5
سایر منابع و مآخذ قابل استفاده
1. Bindu N. Lohani, et al., (1997), Environmental Impact
Assessment for Developing Countries in Asia, Vol.1.
Asian Development Bank.
2. Canter, L. W., (1996), Environmental Impact Assessment
(Second Edition). New York: McGraw-Hill inc.
3. Dali-Lijiang, (2004), Summary Report on Environmental
Impact Assessment. Asia Development Bank.
4. Environmental Protection Agency, Ireland, 2000, Scope of
Transport Impacts on the Env ronment, (2000-DS-4-M2), Final
Report
5. Eriksson, I-M., (1998), The Gothenburg-Jönköping
Corridor, Environmental Impact of Strategic Choice.
Swedish National Road Administration Report 1998:
62. Borlänge.
6. European Commission (1999), Manual on Strategic
Environmental Assessment of Transport Infrastructure
Plans. DG VII Transport. Brussels.
7. Finish Ministry of Transport and Communications (1996),
Environmental Impact Assessment of The Nordic Triangle.
Publications L 11/96. Helsinki.
8. Ministry of Environment and Water(MOEW), 2002,
Manual for Environmental Assessment of Plans and
Programmes in Bulgaria,Sofia.
9. TEST (Transport and Environment Studies), 1991, Wrong
side of the tracks? Impacts of road and rail transport on the
environment: a basis for discussion, Transport and Environ
ment Studies , London
10. The World Bank, 1991, “Environmental Assessment
انسان و محیط زیست
60
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
11. U.S. EPA, 1999, “Indicators of Environmental Impacts of
Transportation”, EPA-230-R-99-001
12. U.S.EPA, 1999, Indicators of the Environmental Impacts
of Transportation.
13. Whitelegg,H.,P.,1993,Transport for a Sustainable Future,
Belhaven, London.
14. Wiszniewska, B., Farr, J.A., and Jendroska, J., 2002,
Handbook on Environmental Impact Assessment
Procedures in Poland,Ministry of Environment, Poland.
15. Wiszniewska, B., Farr,J.A., and Jendroska, J., 2002,
Handbook on Environmental Impact Assessment
Procedures in Poland, Ministry of Environment,
Poland.
1. آن. ار. بییر و کاترین هیکینز، 1381 . برنامه ریزی محیطی برای توسعه 6
زمین، بحرینی. سید حسین و کریمی. کیوان، انتشارات دانشگاه تهران.
1. جهانگیری، چنگیز، 1377 ، ” تأثیرات حمل و نقل بر محیط زیست“، 7
مکتب اه لبیت )ع(.
1، ” طرح شناخت مناطق اکولوژیک کشور 1. حبیبی، رضا، 382 8
)تی پهای گیاهی استان تهران( “، مؤسسه تحقیقات جنگ لها و
مراتع.
1. ریاضی، برهان. 1376 و 1377 . بررسی گون ههای گیاهی و جانوری 9
استان مرکزی، جلد های دوم و سوم. دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران
شمال
اندوختگا ههای ملی، طبق هبندی « . 2. ریاضی ، برهان. بهار 1375 0
فصلنامه علمی .» جدید مدیریتی مناطق مورد حفاظت
محیط زیست
.» تنوع زیستی و توسعه پایدار « . 2. ریاضی، برهان. خرداد 1380 1
مجموعه مقال ههای همایش بی نالمللی محی طزیست، دین و فرهنگ،
سازمان حفاظت محیط زیست
2. سازمان برنام هوبودجه، 1366 ، ”طرح مطالعه جامع حمل و 2
نقل کشور )اثرات حمل و نقل بر محیط زیست(“، سازما ن
برنام هوبودجه
، 2. سازمان حفاظت محی طزیست، دفتر حقوقی و امور مجلس، 1379 3
مجموعه قوانین و مقررات حفاظت محیط زیست ایران
2. شریعت.سیدمحمود و منوری. سید مسعود، 1375 . مقدمه ایب را رزیابیا ثرات 4
زیست محیطی، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست.
2. صفارزاده، م. و رحیمی، ف. ، 1382 ، ”آلودگی صوتی در سیستم های 5
حمل و نقل“، سازمان حفاظت محیط زیست
2. عباس پور، مجید و فریده عتابی، 1381 ، ”تدوین شاخص های 6
ملی توسعه پایدار در بخش انرژی و ارزیابی آن در برنامه
توسعه پنج ساله سوم ایران“، چهارمین همایش ملی دوسالانه
انجمن متخصصان محیط زیست ایران
2. معاونت آموزش، تحقیقات و فناوری. 1382 . بررسی عوامل مؤثر در 7
ارزیابی و توجیه فنی، اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی پروژ ههای
راه و راه آهن. وزارت راه و ترابری.
انسان و محیط زیست
61
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
Environmental impact assessment guideline for rail way
transportation projects
Majid Abbaspour, Faculty of Mechanical Engineering, Sharif University of Technology
Abdoreza Karbassi, Faculty of Environment, Tehran University
Mohammad Sadegh Sekhavatjou, Ahvaz Sciences and Resaerch Branch, Islamic Azad University
Mohsen Saeedi, Department of Civil, Engineering University of Science and Technology
Fateme Zahed, Research Institute of Ministry of Road Transport and Logistics
Abstract
In the recent years, different countries have
approved some short time, medium time and long
time plans to achieve development in all sectors
such as transportation sector. These plans are
determined by expert groups in each sector
according to quality and quantity indexes and these
are utilized as country’s development document.
Generally, some of the plans and strategies have
special importance for transportation ministry such
as rail way transportation development, road
network development, renovation of transportation
fleet and comprehensive study plan of country
transportation. As regards that any development
has environmental impact, therefore environmental
impact assessment (EIA) of each plan specially
transportation one that is the target of this study,
is necessary due to prevention of harmful effects
and presenting mitigation plans for environment.
This study has been done to conduct administrative
and consultants of rail way plans, so determination
of all actions in construction and operational
phases is necessary. Also it is very important to
determine main parameters about physical,
biological and socio-economical environment.
According to all of above implementations the
impacts of rail ways project on different environment
involving air, water, sound, soil, plant and animal
will be determined and in next step mitigation
plans and environmental monitoring program will
be prepared. Finally environmental impact assessment
guideline is developed for consultants and
administrative involving 12 subjects.
impacts of rail ways project on different
environment involving air, water, sound, soil,
plant and animal will be determined and in
next step mitigation plans and environmental
monitoring program will be prepared. Finally
environmental impact assessment guideline is
developed for consultants and administrative
involving 12 subjects.
Key words: Environmental Impact Assessment
(EIA), Mitigation plans, Environmental monitoring,
Rail way transportation

1. Bindu N. Lohani, et al., (1997), Environmental Impact
Assessment for Developing Countries in Asia, Vol.1.
Asian Development Bank.
2. Canter, L. W., (1996), Environmental Impact Assessment
(Second Edition). New York: McGraw-Hill inc.
3. Dali-Lijiang, (2004), Summary Report on Environmental
Impact Assessment. Asia Development Bank.
4. Environmental Protection Agency, Ireland, 2000, Scope of
Transport Impacts on the Env ronment, (2000-DS-4-M2), Final
Report
5. Eriksson, I-M., (1998), The Gothenburg-Jönköping
Corridor, Environmental Impact of Strategic Choice.
Swedish National Road Administration Report 1998:
62. Borlänge.
6. European Commission (1999), Manual on Strategic
Environmental Assessment of Transport Infrastructure
Plans. DG VII Transport. Brussels.
7. Finish Ministry of Transport and Communications (1996),
Environmental Impact Assessment of The Nordic Triangle.
Publications L 11/96. Helsinki.
8. Ministry of Environment and Water(MOEW), 2002,
Manual for Environmental Assessment of Plans and
Programmes in Bulgaria,Sofia.
9. TEST (Transport and Environment Studies), 1991, Wrong
side of the tracks? Impacts of road and rail transport on the
environment: a basis for discussion, Transport and Environ
ment Studies , London
10. The World Bank, 1991, “Environmental Assessment
انسان و محیط زیست
60
www.irsen.org : سایت اینترنتی انجمن متخصصان ایران
11. U.S. EPA, 1999, “Indicators of Environmental Impacts of
Transportation”, EPA-230-R-99-001
12. U.S.EPA, 1999, Indicators of the Environmental Impacts
of Transportation.
13. Whitelegg,H.,P.,1993,Transport for a Sustainable Future,
Belhaven, London.
14. Wiszniewska, B., Farr, J.A., and Jendroska, J., 2002,
Handbook on Environmental Impact Assessment
Procedures in Poland,Ministry of Environment, Poland.
15. Wiszniewska, B., Farr,J.A., and Jendroska, J., 2002,
Handbook on Environmental Impact Assessment
Procedures in Poland, Ministry of Environment,
Poland.
1. آن. ار. بییر و کاترین هیکینز، 1381 . برنامه ریزی محیطی برای توسعه 6
زمین، بحرینی. سید حسین و کریمی. کیوان، انتشارات دانشگاه تهران.
1. جهانگیری، چنگیز، 1377 ، ” تأثیرات حمل و نقل بر محیط زیست“، 7
مکتب اه لبیت )ع(.
1، ” طرح شناخت مناطق اکولوژیک کشور 1. حبیبی، رضا، 382 8
)تی پهای گیاهی استان تهران( “، مؤسسه تحقیقات جنگ لها و
مراتع.
1. ریاضی، برهان. 1376 و 1377 . بررسی گون ههای گیاهی و جانوری 9
استان مرکزی، جلد های دوم و سوم. دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران
شمال
اندوختگا ههای ملی، طبق هبندی « . 2. ریاضی ، برهان. بهار 1375 0
فصلنامه علمی .» جدید مدیریتی مناطق مورد حفاظت
محیط زیست
.» تنوع زیستی و توسعه پایدار « . 2. ریاضی، برهان. خرداد 1380 1
مجموعه مقال ههای همایش بی نالمللی محی طزیست، دین و فرهنگ،
سازمان حفاظت محیط زیست
2. سازمان برنام هوبودجه، 1366 ، ”طرح مطالعه جامع حمل و 2
نقل کشور )اثرات حمل و نقل بر محیط زیست(“، سازما ن
برنام هوبودجه
، 2. سازمان حفاظت محی طزیست، دفتر حقوقی و امور مجلس، 1379 3
مجموعه قوانین و مقررات حفاظت محیط زیست ایران
2. شریعت.سیدمحمود و منوری. سید مسعود، 1375 . مقدمه ایب را رزیابیا ثرات 4
زیست محیطی، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست.
2. صفارزاده، م. و رحیمی، ف. ، 1382 ، ”آلودگی صوتی در سیستم های 5
حمل و نقل“، سازمان حفاظت محیط زیست
2. عباس پور، مجید و فریده عتابی، 1381 ، ”تدوین شاخص های 6
ملی توسعه پایدار در بخش انرژی و ارزیابی آن در برنامه
توسعه پنج ساله سوم ایران“، چهارمین همایش ملی دوسالانه
انجمن متخصصان محیط زیست ایران
2. معاونت آموزش، تحقیقات و فناوری. 1382 . بررسی عوامل مؤثر در 7
ارزیابی و توجیه فنی، اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی پروژ ههای
راه و راه آهن. وزارت راه و ترابری.