بررسی اثرات فضای سبز بر جوامع انسانی: فعالیت فیزیکی، سلامت جسمی و روانی و کاهش تصادفات

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جنگل شناسی و اکولوژی جنگل، دانشکده علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

2 عضو هیات علمی گروه کشاورزی دانشگاه پیام نور جمهوری اسلامی ایران

3 دکتری علوم جنگل، گروه جنگلداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبد کاووس، ایران

چکیده

کیفیت فضای سبز تاثیر بسیاری بر روی سلامت جسم و روان انسان دارد. امروزه در رویارویی با تهدیدهای روبه رشد و فزاینده طبیعت و فضای سبز، بنا به دلایل اقتصادی و اخلاقی، حفاظت از آن مورد توجه قرار گرفته است در حالی‎که پتانسیل آن در سلامت جوامع انسانی بسیار چشمگیرتر از آن بوده که به آن توجه اندکی شده است. قرار گرفتن در طبیعت، تاثیرات مثبتی بر روی فعالیت‎‎های فیزیکی، روحی و روانی انسان دارد بطوریکه استرس و فشار کار روزانه را  از او دور نموده و محیطی آرام را برای او فراهم می‎نماید. همچنین مناظر سبز در اطراف جاده با کاهش استرس سفر و  فراهم نمودن آرامش روحی بر میزان توجه راننده در جاده افزوده و از میزان تصادفات می‎کاهد. فضای سبز در اطراف بیمارستان‏ها نیز با کاهش آلودگی، بهبود سلامت فیزیکی و روحی بیمار، محیط شادتری برای او ایجاد می‎نماید که در نتیجه آن، از یک طرف مراقبت از بیمار برای کارمندان بیمارستان راحت‎تر شده که ذخیره انرژی در آن‎ها را در پی دارد و از طرف دیگر زمان بهبودی و هزینه‎های بیمار را کاهش می‎دهد. امروزه، جوامع مدرن و صنعتی، به علت داشتن زندگی و عادت‎های ماشینی، از طبیعت و مواهب خدادادی، دور مانده و استرس و بیماری‎های روحی بر زندگی او حاکم شده است تا جایی که در سال 2020، افسردگی عامل اصلی ناخوشی‎های جوامع انسانی خواهد بود. لذا هدف از این تحقیق بررسی روابط و تاثیر فضای سبز بر سلامت جوامع بشری در زندگی ماشینی امروزه است تا با روشن شدن ارزش آن، به حفظ داشته‎های منابع طبیعی و ایجاد فضای سبز در محل زندگی خود ترغیب گردند. مطالعات نشان دادند که  فضای سبز اثرات مستقیمی بر روی استرس و سلامت جوامع بشری دارد.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

فصلنامه انسان و محیط زیست، شماره 30، پاییز 93

 

بررسی اثرات فضای سبز بر جوامع انسانی:

فعالیت فیزیکی، سلامت جسمی و روانی و کاهش تصادفات

 

مریم مصلحی[1]*

maryam.moslehi508@gmail.com

مهسا رفعتی[2]

اکرم احمدی[3]

 

چکیده

کیفیت فضای سبز تاثیر بسیاری بر روی سلامت جسم و روان انسان دارد. امروزه در رویارویی با تهدیدهای روبه رشد و فزاینده طبیعت و فضای سبز، بنا به دلایل اقتصادی و اخلاقی، حفاظت از آن مورد توجه قرار گرفته است در حالی‎که پتانسیل آن در سلامت جوامع انسانی بسیار چشمگیرتر از آن بوده که به آن توجه اندکی شده است. قرار گرفتن در طبیعت، تاثیرات مثبتی بر روی فعالیت‎‎های فیزیکی، روحی و روانی انسان دارد بطوریکه استرس و فشار کار روزانه را  از او دور نموده و محیطی آرام را برای او فراهم می‎نماید. همچنین مناظر سبز در اطراف جاده با کاهش استرس سفر و  فراهم نمودن آرامش روحی بر میزان توجه راننده در جاده افزوده و از میزان تصادفات می‎کاهد. فضای سبز در اطراف بیمارستان‏ها نیز با کاهش آلودگی، بهبود سلامت فیزیکی و روحی بیمار، محیط شادتری برای او ایجاد می‎نماید که در نتیجه آن، از یک طرف مراقبت از بیمار برای کارمندان بیمارستان راحت‎تر شده که ذخیره انرژی در آن‎ها را در پی دارد و از طرف دیگر زمان بهبودی و هزینه‎های بیمار را کاهش می‎دهد. امروزه، جوامع مدرن و صنعتی، به علت داشتن زندگی و عادت‎های ماشینی، از طبیعت و مواهب خدادادی، دور مانده و استرس و بیماری‎های روحی بر زندگی او حاکم شده است تا جایی که در سال 2020، افسردگی عامل اصلی ناخوشی‎های جوامع انسانی خواهد بود. لذا هدف از این تحقیق بررسی روابط و تاثیر فضای سبز بر سلامت جوامع بشری در زندگی ماشینی امروزه است تا با روشن شدن ارزش آن، به حفظ داشته‎های منابع طبیعی و ایجاد فضای سبز در محل زندگی خود ترغیب گردند. مطالعات نشان دادند که  فضای سبز اثرات مستقیمی بر روی استرس و سلامت جوامع بشری دارد.

 

کلمات کلیدی: فضای سبز، سلامت فیزیکی، سلامت روحی، استرس.

 

 

مقدمه

 

جنگل داری شهری و فضای سبز، نه تنها برای زیباسازی و بهبود شرایط آب و هوایی محیط است بلکه برای تامین سلامت جوامع شهری و حومه شهر است (1). منظور از سلامتی تنها فقدان بیماری یا ضعف نیست بلکه رفاه کامل از نظر فیزیکی، روحی و اجتماعی است (2). روابط متقابل انسان با طبیعت و فضای سبز، انواع متفاوتی از مزایای روحی، فیزیکی و اجتماعی به همراه کاهش استرس و بهبود سریع‎تر بیماری‎ها را به جوامع بشری عرضه داشته و فرصتی جهت بهبود کیفیت زندگی شهری در اختیار انسان قرار می‎دهد. در واقع محققان نشان دادند که ارتباط با طبیعت، در محیط بیرون از خانه، محیط کار و هر مکان دیگر بر روحیه تاثیر گذارده (3) و احساس خوبی را در مردم ایجاد می‎کند (2). نادری و بهار (1997) در تحقیق خود در کانادا به این نتیجه رسیدند تکرار و شدت تصادفات بعد از احداث فضای سبز کاهش یافته است (4). هارتیگ و همکاران (2003) تاثیرات مثبت وجود فضای سبز بر سلامت انسان را بی‎شمار دانسته و ثابت کردند فضای سبز در مراکز درمانی منجر به شادابی و استفاده کمتر بیمار از مسکن شده که نتیجه آن، بهبودی سریع‎تر و خلاصی بیمار از مراکز درمانی بود (5).  موک و همکاران (2003) در تحقیق مقایسه ایمنی در خیابان‎ها قبل و بعد از ایجاد فضای سبز گزارش کردند نرخ تصافات بعد از مشجر نمودن خیابان بصورت معنی‎داری کاهش داشته است (6). همچنین نرخ تصادفات مهلک و هزینه‎های ناشی از تصادفات در خیابان‎های مشجر، کاهش قابل ملاحظه‎ای نسبت به شاهراه‎های بدون درخت داشته است. فرانز و همکاران (2005) در تحقیق خود به این نتیجه رسیدند بیمارانی که بعد از جراحی در یک اتاق دارای پنجره رو به محیط باز و        فضای سبز قرار می‎گیرند پریشانی روحی بعد از جراحی را نسبت به بیمارانی که در اتاق بدون پنجره قرار می‎گیرند، بهتر تحمل نموده و دوره بهبود آن‎ها کوتاه‎تر و بسیار سریع‎تر می‎باشد (7). پرتی و همکاران (2005) در تحقیق خود 4 گروه از افراد را در محیط شهری و روستایی در معرض چشم‎اندازهای مطلوب و نامطلوب قرار داده و تاثیر تمرین‎های ورزشی بر شرایط فیزیکی و روحی آن ها بررسی و گزارش نمودند. محیط‎های روستایی و شهری با چشم اندازهای مطلوب، تاثیرات مثبت قابل توجهی بر فشارخون، اعتماد به نفس و وضعیت روانی افراد داشته است (8). موک و همکاران (2006) در 61 جاده در امریکا، فضای سبز ایجاد نموده و میزان تصادفات و امنیت جاده را بعد از ایجاد فضای سبز بررسی و گزارش نمودند میزان تصادفات در 10 جاده نسبت به قبل از ایجاد فضای سبز، در سطح 95 درصد کاهش داشت که آن را تاثیر مثبت فضای سبز دانستند (9). ولارد و همکاران (2007) در بررسی تاثیر فضای سبز بر زندگی انسان به این نتیجه رسیدند چشم اندازهای طبیعی تاثیر مثبت بیشتری بر روی انسان نسبت به فضای سبز شهری دارد. همچنین فضای سبز منجر به درمان خستگی روحی در مدت زمان کوتاه و درمان سریع بیماری‎های فیزیکی شده است و به ‎طورکلی منجر به بهبود سلامت بشر در طولانی مدت شده است (2). در تحقیق بررسی فضای سبز به عنوان بافر بین وقایع ناشی از استرس و سلامتی، گزارش شده است افرادی که دارای زندگی پراسترس بودند زمانی‎که در یک شعاع 3 کیلومتری از فضای سبز قرار گرفتند، پیامدهای ناشی از استرس در آن‎ها کاهش یافت و زندگی آن‎ها با کسب سلامتی روحی، به حالت تعادل رسید. آلکاک و همکاران (2014) در تحقیق تاثیرات مثبت و درازمدت فضای سبز بر سلامت روحی و روانی انسان گزارش کردند جابجایی افراد به محیط باز با دسترسی آسان و مطلوب به فضای سبز، تاثیرات مثبت و دراز مدتی بر سلامتی روحی و روانی مردم داشته است (10). همچنین بیان کردند افرادی که به نواحی دارای فضای سبز انتقال یافتند 3 سال بعد از ترک محل سکونت قبلی، از نظر روحی  به طور قابل ملاحظه‎ای بهبود یافتند. 

حفاظت از منابع طبیعی به علت خطرات و تهدیدهای مداوم و فزاینده‎ای که با آن روبرو است، مورد توجه قرار گرفته است. این مساله به طور عموم پذیرفته شده است که منابع طبیعی و فضای سبز بایستی بنا به دلایل اخلاقی (11) و اقتصادی (12) حفظ شود در حالی‎که به مزایای بسیار گسترده‎اش در سلامتی روحی و روانی، که از پتانسیل‎های قابل ملاحظه‎ آن می‎باشد، توجه اندکی شده است. لذا این تحقیق به بررسی روابط و تاثیر فضای سبز بر سلامت جوامع بشری در زندگی ماشینی امروزه پرداخته است تا با روشن شدن ارزش آن، به حفظ داشته‎های منابع طبیعی و ایجاد فضای سبز در محل زندگی خود ترغیب گردند.  

 

مواد و روش‎ها

این مطالعه به صورت مروری بر مطالعات منتشر شده، به‏ صورت کتابخانه‎ای و با مرور در سایت‎هـای جامع و معتبر علمی انجام گرفت.

 

تاثیر فضای سبز بر استرس

سال‎های زیادی است که دانشمندان استرس را به عنوان یک فاکتور زیان‎آور سلامتی شناخته‎اند. سیل (1974)، استرس را واکنش نامشخص بدن به هر نوع درخواست تحمیلی بر آن دانست (13) که این تعریف توسط کروسوس و گولد (1992) به‎صورت شدت تحریک هر عامل تنش‎زا که منجر به ظهور علایم استرس می‎گردد، اصلاح شد (14). استرس به اشکال متفاوت فیزیکی، روانی، حاد یا مزمن اتفاق می‎افتد.

افرادی که دارای استرس هستند نه تنها بیشتر در معرض بیماری هستند بلکه در معرض خطر چاقی مفرط، فشار خون بالای سیستولیک و ضربان بالای قلب نیز قرار دارند (15). در زندگی شهرنشینی کنونی (75 درصد جمعیت در نواحی متراکم شهری)، عوامل تنش‎زا (جمعیت، آلودگی‎های صوتی ناشی از ترافیک، آلودگی هوا، ترس از جنایت و مجرمان) استرس‎های قابل توجهی در گروه بزرگی از مردم ایجاد نموده (16) و منجر به ایجاد بیماری‎های مزمن و به‎طورکلی بیماری‎ جامعه (رفتارهای خشونت آمیز، بی‎پروایی، جرم یا اعتیاد به مواد مخدر) گردیده است (17). با توجه به زیان‎های مخرب استرس به نظر می‎رسد کاهش آن یکی از دغدغه‎های مهم شهرنشینان باشد. تحقیقات بسیاری نشان داده است حضور مداوم در محیط‎های ساختگی و مصنوعی منجر به خستگی، کاهش نیروی حیاتی و سلامتی انسان می‌شود (18) در حالی‎که محیط‎های طبیعی، فضای سبز، حیوانات و جانوران به راحتی انسان را با تمامی حواس درگیر خود می‎نماید (19). بررسی‎ها نشان داده است که استفاده کنندگان از پارک، پس از بازدید از پارک سطوح پایین‎تری از اضطراب،  غم و استرس را نشان دادند (20) زیرا قرار گرفتن در مکان‎هایی که درختان وجود دارند در طی پنج دقیقه به بهبودی از استرس کمک می‎کنـد، به طوری که سبب تغییر در فشار خون و تنش عضلانی می‎شود (21). در مدارس ابتدایی، طبیعت نه تنها باعث کاهش استرس کودکان می‎شود، بلکه هرچه بیشتر در معرض محیط‎های طبیعی قرار بگیرند، استرس کمتری را از خود نشان می‎دهند (22و23). بنابراین، اماکن سبز حالات خشونت و آشوب را می‎کاهند (24) و با گذراندن زمان بیشتر در طبیعت بسته به سن، جنسیت و موقعیت اجتماعی-اقتصادی، استرس کمتری احساس می‎شود (27-25). 

لذا با تحقیقات انجام شده به نظر می‎رسد گذراندن وقت در طبیعت بکر (چمنزار، پارک‎های عمومی، جنگل) یا حتی نگاه کردن به طبیعت، استرس و پرخاشگری و خشونت را کاهش داده و با بازگشت نیروی جوانی (28) منجر به بازسازی وضعیت فیزیولوژیکی و روانی فرد می‎گردد (29). بازسازی مجدد فرد بعد از استرس در واقع در ارتباط با توانایی بازیابی و مقدار انرژی مصرفی برای شارژ آنابولیکی (فرایند متابولیکی جهت سنتز مواد) است که بدن، جهت انجام فرایندهای فیزیولوژیکی و روانی هنگام واکنش به عوامل استرس‎زا، بکار گرفته است. بهبود استرس شامل تحولات مثبت در حالات روانی، فعالیت سیستم فیزیولوژیکی (از جمله در رفتارها یا عملکردهای شناختی)، سطح کارایی و بازسازی اجزای روانشناختی است که منجر به ایجاد تغییرات مثبت در حالات هیجانی فرد و در نهایت افزایش احساسات مثبت و کاهش احساسات منفی (ترس و عصبانیت) می‎گردد (30). از آنجایی‎که محیط طبیعی نسبت به محیط شهری، تمایل به سطح پایین‎تری از خصوصیات تنش‎زایی دارد (31) لذا تئوری برانگیختگی معتقد است که طبیعت توانایی بازسازی بیشتری نسبت به محیط شهری دارد (32). اشکال متفاوت تنش، تاثیرات متفاوتی بر هورمون‎های آزاد شده استرس و عملکرد سیستم ایمنی بدن دارد. دو مسیر اصلی غدد درون‏ریز که در واکنش به استرس، فعال شده و عملکرد سیستم ایمنی بدن را کنترل می‎نماید، محور هیپوتالاموس- هیپوفیز- آدرنال است که منجر به آزاد شدن هورمون گلوکوکورتیکوئیدها می‎شود و مسیر بعدی، سیستم عصبی سمپاتیک است که منجر به رهاسازی کاتکول آمین‎ها، اپی نفرین و و نوراپی نفرین می‌گردد که نتیجه آن تاخیر بهبود زخم‏ها، تخریب سیستم پاسخگویی بدن به واکسیناسیون و توسعه و پیشرفت سرطان می‎باشد. هنگامی‎که انسان بعد از استرس در معرض طبیعت قرار می‎گیرد بهبود فیزیولوژیکی اعصاب سمپاتیک با سرعت بیشتری انجام می‎گیرد و با کاهش فعالیت اعصاب سمپاتیک، استرس کاهش و فعالیت بدن سیر طبیعی خود را می‌گیرد (33).

به‎طورکلی می‎توان گفت مشاهده چشم‎اندازهای طبیعی غنی از عناصر طبیعی (درخت، آب و پوشش گیاهی) منجر به واکنش‎های عاطفی ناآگاهانه در انسان شده که با تاثیر بر عکس‎العمل‎های فیزیولوژیکی، رفتاری و روحی، سطوح غم و اضطراب را کاهش و منجر به کاهش استرس (20و29) و اثرات مخرب آن بر سلامت انسان می‎گردد.

 

تاثیر فضای سبز بر سلامت فیزیکی

بشر قرن‎هاست که با طبیعت خو گرفته است درحالی‎که برای چندین نسل است که در شهر ساکن شده است (35). در حال حاضر غربزدگی مدرن، توقع بشر از زندگی را دو برابر کرده است و تفاوت‎هایی بین روش‎های زندگی کنونی و قدیمی ایجاد کرده است که راه را برای بروز بیماری‎های جدی هموار نموده است (36). افسردگی و استرس از مشکلات اصلی جهان صنعتی امروز است (37) که ناشی از تغییر در الگوی زندگی (استفاده کمتر از فضای سبز و طبیعت) و عدم تحرک بوده (36) و عامل اصلی بیماری‎های جسمی مزمن تنگی نفس، التهاب مفاصل، دیابت، بیماری قلبی و عروقی (37) و انواع سرطان (36 ) است. لذا در زندگی‎های مدرن، جهت مراقبت در مقابل این بیماری‎ها، هزینه‎های کلانی پرداخت می‎گردد و از درآمد افراد به‎شدت کاسته می‎شود (38). یکی از راه‎های مبارزه با این شرایط و بیماری‎ها، افزایش فعالیت فیزیکی می‎باشد که در ارتباط نزدیک با فضای سبز است (39). در واقع فضای سبز، با ایجاد یک مکان قابل دسترس، ارزان و لذت بخش، فرصت بیشتری را برای بازدید کننده جهت شرکت در فعالیت‎های فیزیکی (پیاده‎روی، بازی‎، ورزش و دوچرخه سواری،) در یک محیط مطبوع فراهم نموده (40) و منجر به بهبود سلامتی و تندرستی افراد می‎گردد (41) زیرا مشاوران سلامت جسم گزارش کردند پیاده‎روی و دوچرخه‎سواری، روش‎های مناسبی برای بهبود بیماری‎های قلبی و عروقی، حفظ قدرت ماهیچه و تحرک آن، کاهش وزن، کاهش خطرات بیماری‎های دیابت نوع 2، بیماری‎های استخوانی (42) می‎باشد. بسیاری از محققان در تحقیقات خود به رابطه فعالیت فیزیکی و فضای سبز دست‏یافتند (45-43). سطح فعالیت فیزیکی با میزان دسترسی به فضای سبز، تراکم جمعیت نواحی مسکونی، امنیت نواحی مسکونی، دسترسی به مسیرهای پیاده‎رو و ابزار ورزشی در ارتباط است (43). در واقع افرادی که نزدیک به پارک بوده (44) و دسترسی به فضای سبز زیادی دارند،  3/3 برابر کسانی که در مناطقی با حداقل فضای سبز زندگی می‎کنند، دارای فعالیت فیزیکی هستند (45) و همین افراد به‏دلیل فعالیت بیشتر، سالم‎تر از دیگر افراد بوده ( 46) و در طولانی مدت، افزایش سطح رضایتمندی در خانه، محل کار و اجتماع برای آن‎ها حاصل می‎گردد (47).

تاثیر فضای سبز بر سلامت روحی و روانی انسان

محیط‏زیست جنگلی شهری، محیط زیبایی را در اطراف ایجاد می‎کند که باعث افزایش لذت از زندگی روزمره می‎‎‎‎شود و ایجاد ارتباطی هدفمند بین مردم و محیط طبیعت می‎شود. درختان از جمله مهم‏ترین ویژگی‎های دخیل در کیفیت خیابان‎های مسکونی و پارک‎ها هستند (48-49).

برداشت از کیفیت زیبایی و امنیت شخصی به ویژگی‎های جنگل‎های شهری همچون تعداد و فاصله درختان در هکتار بسیار حساس هستند (50-49). درختان و جنگل‎ها، زمینه‎ای برای تجارب عاطفی و معنوی در استفاده کنندگان از باغ‎ها و پارک‎ها ایجاد می‎کنند (51، 52 و49). این تجارب در زندگی مردم بسیار مهم بوده و می‎تواند منجر به احساس دلبستگی به مکان‎های خاص و درختان شود (49و53). درک بهتر از معانی عاطفی و نمادین درختان، مدیران را قادر خواهد ساخت تا مکان‎هایی را ایجاد کنند که احساس رضایت‎مندی از یک مکان در محیط‏زیست شهری ایجاد کند. فضای سبز سبب بهبود فیزیکی و سلامت روان می‎شود به‎طوری‎که حتی بر روی سودمندی کار کارگران نیز موثر است.

برآورد بانک جهانی و سازمان بهداشت جهانی این است که اختلالات روانی در حال حاضر 10 درصد از بار جهانی بیماری را تشکیل می‎دهند. پیش بینی‎ها نشان می‎دهد که در سال 2020، اختلالات روانی تا 15 درصد بار جهانی بیماری را افزایش خواهد داد و افسردگی به تنهایی یکی از بزرگترین مشکلات سلامتی محسوب می‎شود (54).

  ازجمله مزایای روانی تماس با طبیعت می‎توان به تسکین استرس، تنش و کاهش اضطراب اشاره نمود. این منافع ممکن است نقش عمده‎ای از تغییر بار جهانی بیماری در طی زمان داشته باشند. در معرض فضای باز بخصوص فضای سبز بودن، در افزایش آرامش روانی موثر است. مطالعات بسیاری بر روی بررسی اثرات محیط اطراف بر روی سلامت روان انجام گرفته است. در آمریکا در طی یک تحقیق، مشخص شد که فضاهای شهری طبیعی که فاقد عناصر طبیعی هستند، برخلاف سلامتی روانی عمل می‎کنند و به‎طور معنی‎داری سبب افزایش غم و اندوه می‎شوند (55). بررسی‎ها نشان داده‎اند که کارگرانی که فاقد منظره طبیعی در اطراف میز کار هستند، 23٪ بیشتر از کارگران دارای محیط کار طبیعی مریض شده‎اند (23و47).

از دیگر موارد تاثیر گذار طبیعت، می‎توان به ورزش کردن اشاره نمود. ورزش کردن در خارج از منزل در مقایسه با ورزش در داخل خانه، سلامت روانی را بهبود می‎بخشد. ورزش در محیط‎های طبیعی با وجود بیشتر احساس تجدید حیات و تعامل مثبت، سبب کاهش تنش، سردرگمی، خشم، افسردگی، و افزایش انرژی می‎شود (23و56). 

به‎طورکلی می‎توان گفت، پارک‎ها به دلیل توانایی‎شان در جاذبه، کشش، ایجاد حس رضایتمندی، احساس بیرون بودن و مطابقت داشتن با طبیعت، برای سلامتی و تندرسی مطلوب هستند. محیط‏زیست طبیعی که به راحتی در دسترس هستند، منبع مهمی برای تمدد اعصاب بعد از یک دوره استرس شدید هستند. علاوه بر این، تجربه در محیط‏زیست طبیعی نه تنها استرس را کاهش می‎دهد بلکه می‎تواند به بهبودی نیز کمک کند (57). دستیابی به فضاهای سبز همچون پارک‎ها، با بهبود سلامت روانی مرتبط هستند که با کاهش استرس، سبب افزایش سلامتی عمومی می‎شوند (10) و با بازگرداندن اثرات مثبت، ترس را کاهش دهند (29). اثرات روانی پارک‎ها از اثرات تفریحی و جنبه‎های اجتماعی بالاتر است (58).

 

تاثیر فضای سبز بر تصادفات رانندگی

فضای سبز اطراف جاده‎ها، مزایای اجتماعی از قبیل کاهش خستگی، عصبانیت، خشونت، ترس و استرس رانندگی با اتومبیل در بر دارند (24). از اثرات فضای سبز بر رانندگی می‎توان به آرام کردن ترافیک و کاهش تصادفات اشاره نمود. به عنوان مثال، بهبود سیمای منظر خیابان، در تورنتو، تصادفات را 5 تا 20 درصد کاهش داده است که سبب صرفه‎جویی هزینه عمومی و افزایش استفاده عابرین پیاده از شاهراه‎های شهری شده است. یک مطالعه با استفاده از نوارهای ویدیویی به شبیه‎سازی سطوح مختلف پوشش گیاهی در امتداد کنار  جاده‏ای نشان داده است که طراحی فضای سبز و پوشش گیاهی کنار جاده‎ای ناامیدی در حین رانندگی را کاهش می‎دهد (24).

علاوه بر این، درختان سبب بهبود رانندگی ایمن می‎شوند. یک بررسی نشان داده است که رانندگی در جاده‎های شهری و بزرگراه‎ها بعد از بهبود سیمای منظر سبب کاهش 46٪ در نرخ تصادفات شده است (6و23). همچنین، حضور درختان در یک سیمای منظر حومه شهر سبب کاهش سرعت رانندگان می‎شود. رانندگان پرسرعت و کم سرعت هر دو با حضور درختان آرامتر رانندگی می‎کنند (23و59). شایان ذکر است، رانندگانی که در بزرگراه‎ها با سیمای کناره‎های جاده طبیعی رانندگی می‎کنند، تحمل بالاتری را از خود نشان می‎دهند (23و60). وجود درختان در اطراف جاده‎ها ‎ سبب کاهش سرعت موتور خودرو می‎شود (61) و از طرفی، کوچه‎های باریک و درختان خیابان می‎تواند به شدت تصادفات ماشین را کاهش دهند (23و62). هر چند وجود درختان در خیابان‎ها خطرناک است و هزینه کاشت و نگه داری بالایی دارند اما یک مهندس حمل و نقل نیست که بحث کاشت درخت یا نگه داری درخت را برای تکمیل هر پروژه نداشته باشد. تحقیقات حاکی از آن هستند که درختان خیابان اثرات مثبتی همچون رانندگی ایمن را برای رانندگان به ارمغان می‎آورند (63).

 

تاثیر فضای سبز بر بیماران در بیمارستان

بیماری و بستری شدن در بیمارستان از اساسی‎ترین استرس‎های زندگی بشر هستند. بیش از هزار سال است که همگان باور دارند گیاهان و باغچه‎ها برای بیماران در محیط‎های درمانی مفید هستند و بخوبی در فرهنگ‎های غربی و شرقی به چشم می‎خورد (64). با مرور توسعه بیمارستان‎ها در طول تاریخ، می‎توان ذکر کرد که فضای سبز و طبیعت بر روی فرآیند بهبود بیماران موثر است. شواهد اثرات فضای سبز را می‎توان در بیمارستان‎های قرون وسطی اروپایی دید، که بیماران مستقیم به محوطه باغ دسترسی داشتند (65). اثرات پزشکی و مزایای اقتصادی، اثرات بزرگی بر روی طراحی بیمارستان در قرن گذشته داشته‎اند. در اواسط دهه 1980 دستاوردهای پزشکی به آگاهی مردم از نقش باغچه‎ها در فرآیند بهبود ، کمک کرد. اخیرا، شواهد نشان می‎دهند که اثرات درمان یا خدمات در رضایت بیماران اهمیت بیشتری پیدا کرده است به‎طوری‎که تماس با طبیعت و دسترسی به نور روز و چشم انداز طبیعی کاربران اثرات مثبتی بر سلامتی بیماران داشته است (65).

   بیمارستان اغلب به دلیل جنبه‎های کمبود امنیت، کمبود کنترل خوردن و زمان خواب، کمبود اطلاعات و مشکلات یافتن مسیر در ساختمان‎های ناآشنا و پیچیده، کنترل احساسات را تحلیل می‎برد. این جنبه‎ها سبب استرس در بیماران بالغ می‎شوند که منجر به اثرات منفی بسیاری از قبیل افسردگی، اضطراب، ناتوانی، کاهش عملکرد ادراک، افزایش فشار خون، سطوح بالاتر چرخش هورمون‎های استرس و سرکوب عملکرد ایمنی بدن می‎شوند (66). برای بیماران جوان، محیط بیمارستان به عنوان محیط بیگانه به نظر می‎رسد که درد و جدایی از خانواده را تحمیل می‎کند. تخت چرخدار بیمارستان و دستگاه‎های پیچیده در بیماران خیلی جوان و بالغ ایجاد ترس می‎کند (67). همچنین، بوی غالب ضدعفونی کننده‎ها مانند ید و پوویدون، مواد شوینده و تترا اتیل مورد استفاده در بخش کودکان نو پا و بخش کودکان خردسال، به ویژه برای بیمارانی که اولین بار در بیمارستان حضور دارند، سبب ایجاد ترس می‎شود که ممکن است با درد و رنج همراه شود. همچنین، ماندن در بخش با دیگر بیمارانی که آنها را هرگز ندیده‎اند، و یا قبلا ملاقات نکرده‎اند، نیز تجربه وحشتناکی را تداعی می‎کند. فریاد دیگر بیماران نیز ممکن است به عنوان علامتی از احساس ترک و یا درد تفسیر شود. ملاقات منظم توسط پزشکان و پرستاران به عنوان رویدادی تلقی می‎شود که زمان آن است که مجبور به مصرف دارو و یا تحمل درد از طریق تزریقات هستند (68).

گزارش شده است که بیماران بیمارستان که دارای نمای پنجره درختان هستند، سریع‏تر و با عوارض کمتری در مقایسه با بیماران بدون دسترسی به چنین نماهایی بهبود می‎یابند (49). اگرچه، هوای پاک‎تر و بهبود سلامتی از جمله مزایای بهداشت عمومی با استفاده از درختان به شمار می‎رود اما می‎توان عنوان کرد که هزینه‎های مربوط به سلامت مانند آلرژی به گیاهان، گرده، و یا حیوانات و حشرات مرتبط نیز وجود خواهد داشت.

برای یک بیمار، بازدید کننده، و یا کارکنان، گذراندن ساعت‎های طولانی در یک بیمارستان می‎تواند استرس‎زا باشد. دسترسی نزدیک به چشم انداز طبیعی و یا یک باغ می‎تواند توانایی مردم برای مقابله با استرس را افزایش دهد و در نتیجه به طور بالقوه سلامت را بهبود بخشد (69). از دیگر اثرات فضای سبز کاهش تعداد روز بستری شدن در بیمارستان است. شاید بهترین مدرک مستند از اثرات محیط طبیعی بر بیماران جراحی و دستیابی آن ها به جهان بیرون توسط روجر اولریش در سال 1984 باشد. این مطالعه نشان داد که ارتباطی بین دوره بستری، استفاده از داروهای مسکن و توانایی مشاهده طبیعت از طریق پنجره بیمارستان وجود دارد. بر اساس یافته‎های مطالعات، بیمارانی که دسترسی به نمای طبیعت داشتند، سریعتر بهبود یافتند و نیاز به داروی مسکن کمتری داشتند (21و23). شایان ذکر است که با وجود استرس شدید که اغلب توسط بیماری، درد، و بیمارستان ایجاد می‎شود، توجه چندانی به ایجاد محیط‎هایی که بیماران در آن به آرامش ‎می‎رسند و یا نیازهای عاطفی آنها برآورده می‎شود، مبذول نمی‎شود (70). 

مشاهده مجموعه‎های حاوی گیاهان یا طبیعت برای چند دقیقه (سه تا پنج دقیقه) می‎تواند بازسازی قابل توجهی در بهبودی بیماران داشته باشد حتی اگر به شدت استرس داشته باشند (71). نمای طبیعت یا اشکال باغچه مانند، سطوح احساسات مثبت (خشنودی، آرامش) را افزایش می‎دهد و عواطفی همچون ترس، خشم و ناراحتی را کاهش می‎دهد. تحقیقات درمانی دریافته‎اند که نماهای طبیعت در کمتر از پنج دقیق بازسازی معنی‎داری را با تغییرات مثبت از قبیل فشار خون، فعالیت قلب، گرفتگی عضلات و فعالیت الکتریکی مغز ایجاد می‎کنند (73-72). شواهد مطالعات در تعدادی از بیمارستان‎ها و بیماران مختلف (بالغ، بچه‎ها، مسن، بیماران سرپایی، بیماران مزمن بستری شده) نشان داده است که حضور طبیعت، باغ‎های درونی و بیرونی، گیاهان و پنجره‎هایی با نمای رو به طبیعت، رضایت بیماران و خانواده‎هایشان را افزایش می‎دهد (72-71). اخیرا در آمریکا نقش باغچه‎ها را در بیمارستان‎ها افزایش داده‎اند و اثرات آنها را در افزایش کیفیت درمان و رضایت بیمار/مصرف کننده شناسایی کرده‎اند و ایجاد باغچه‎ها را به عنوان ابزاری موثر در کمک به بیمارستان‎ها معرفی کرده‎اند که متعاقب آن اقتصاد یا درآمدهای مالی نیز بهبود می‎یابد (74).

 

بحث و نتیجه گیری

ارتباط بین فضای سبز و سلامت انسان چندین دهه است که مطرح شده است و امروزه این فرضیه که فضای سبز مزایای قابل توجهی برای محیط، سلامت فیزیکی و روحی مردم دارد، با تحقیقات زیادی که در این زمینه انجام گرفته به‌شدت حمایت می‎شود. طبیعت به انسان کمک می‎نماید تا استرس‎هایی را که از گذشته داشته است، بهبود بخشد، از استرس‎های آینده مصون بماند و در زندگی روزمره خود، بخوبی تمرکز و به‎درستی تفکر نماید (75).

ولارد و همکاران، 2007؛ فرانز و همکاران، 2005 و هارتیگ و همکاران، 2003 به این نتیجه رسیدند (2و7و5) که مشاهده آب، پوشش گیاهی و دیگر عناصر طبیعی در مراکز درمانی و بیمارستان‎ها با کاهش استرس، محیطی سالم برای بیمار فراهم نموده و منجر به شادابی و التیام سریع‎تر بیمار می‎گردد. تاثیر درمانی فضای سبز در بیمارستان و استفاده از خاصیت درمانی آن‎ را یک‎نوع طبیعت درمانی است. زیرا با ایجاد یک محیط و منظره‎ای آرامش بخش سبب کاهش استرس، آسودگی و آرامش ذهن و جسم، تمدد اعصاب و تغذیه روحی و عاطفی بیمار گردیده (76) و با کاهش ضربان قلب، فشارخون و افزایش فعالیت در بخشی از مغز که در کنترل روان انسان نقش دارد، سبب کاهش مصرف مسکن و بهبودی سریع‏تر و رهایی بیمار از بیمارستان می‎گردد (7).

    همچنین وجود درختان و فضای سبز در خیابان‎ها (به‎ویژه بزرگراه‎ها و شاهراه‎ها) با ایجاد فضایی آرامش‎بخش برای رانندگان و افزایش تمرکز آن‎ها از میزان تصادفات می‎کاهد (3). حضور درختان در خیابان‎ها، به ‎علت زیبایی و پیچیدگی شگرفی که دارد بسیار جالب توجه بوده و بی‎اختیار انسان را به سمت زیبایی خود جذب می‎نماید و با تاثیــر مثبت خــود بر دید رانندگان منجر به کاهش استرس سفر (77) و با تاثیر روانشناختی خود نیز سبب کاهش سرعت رانندگی شده (78) و بدین ترتیب جاده‎ای امن برای راننده و عابرین فراهم می‎نماید.

   فضای سبز با افزایش فعالیت فیزیکی در افراد نیز (پیاده‎روی، دوچرخه‌سواری و فعالیت‎های دیگر ورزشی) سبب بهبود بسیاری از بیماری‎های فیزیکی می‎شود. موریس (2003) و پرتی و همکاران (2005) در تحقیقات خود به چنین نتایجی دست یافتند (8و42). استفاده از فضاهای باز به‎علت ترغیب افراد در انجام فعالیت‎های فیزیکی، یکی از راه‎های مهم و چاره‎ساز در شرایط شهری به‎شمار می‎رود. فضای باز و به‎ویژه فضای سبز با ایجاد فرصت پیاده‎روی، بازی‎، ورزش و  دوچرخه‏سواری، بهترین روش‎ها برای بهبود سلامت فیزیکی و روحی بشر شناخته شده است. به‎طورکلی در هنگام حضور در طبیعت، مغز انسان از فعالیت بیش از اندازه، رها شده و فعالیت سیستم عصبی کاهش می‎یابد (79) و در مقابل با کمک  به تقویت فعالیت‎های نیمکره راست مغز و بهبود هماهنگی در فعالیت مغز (80)، سلامت جسمی و روحی افراد را سبب می‎گردد.

اولریش و همکاران (1991)، برگ و همکاران (2010) نیز در تحقیقات خود، نتایج مشابهی در زمینه تاثیر فضای سبز بر کاهش استرس و بهبود بیماری‎های روحی و روانی در انسان ارایه نمودند (29و81). در حقیقت می‎توان گفت یکی از انگیزه‎های مهم تفریحات در محیط بیرون و فضای سبز، توانایی طبیعت در کاهش استرس (عامل بسیاری از بیماری‎های فیزیک و روحی) است که ا تاثیر بعصاب سمپاتیک (اولریش،  (اولریش، بازسازی جسم، روح و روان انسان را به همراه  دارد.

    تاثیر طبیعت بر زندگی انسان یا با حضور فیزیکی (پیاده‎روی، نشستن و صحبت کردن با یک دوست و مطالعه) (66) و فعالیت در آن (باغداری، کشاورزی، جهانگردی و اسب‎سواری) (82) امکان‎پذیر است و یا با تماشای زیبایی خیره‎کننده آن از     پشت پنجره و حتی نقاشی و تصاویر زیبای آن، میسر می‎گردد (83).

   طبیعت فرصت نسبتا مناسبی جهت بازسازی روح و روان انسان فراهم می‎نماید زیرا تعامل با محیط طبیعی ویژگی‎هایی دارد که در تعامل با محیط‏های دیگر کمتر ایجاد می‎گردد. طبیعت به علت داشتن زیبایی و عناصر زیبا، محرک دلپسندی است که انسان را از کارهای روزمره دور نموده و با جذب انسان، او را وادار به مکاشفه می‎نماید (84). با این وجود، منابع طبیعی و فضای سبز به علت توسعه اقتصادی (75) و گسترش شهرنشینی (85) سیر نزولی شدیدی به خود گرفته است. مناطق شهری به علت داشتن فضای سبز کمتر نسبت به روستاها، فرصت اندکی را برای ساکنین فراهم می‎نماید تا تنش‎های فیزیکی یا استرس‎های روحی خود را بهبود دهند (86). بنابراین، استرس و افسردگی (سرچشمه انواع بیماری‏های جسمی) و ناهنجاری‌های خانوادگی و اجتماعی و مشکلات فیزیکی ناشی از آن، از مشکلات رایج مردم، در کشورهای مدرن و صنعتی شده است که افزایش هزینه‎های سلامت عمومی جامعه را در پی دارد به‎طوری‎که در سال 2020 افسردگی و استرس عوامل اصلی بیماری‎ها شناخته شده است (87).

استرس و دسترسی به فضای سبز به مردم در کاهش استرس کمک می‎کند. استرس به صورت منفی سلامت فیزیکی و ذهنی انسان را مختل میکند (88،89،90). به علت ناآگاهی و عدم شناخت کافی گیاهان توسط مردم، پارک‎ها و فضاهای سبز به عنوان یک تجمل و خوش‏گذرانی در نظر گرفته می‎شود و باقی‎مانده وجوهات، بعد از ساخته شدن ساختمان و فضا‎های مصنوعی (سنگفرش، حیاط خلوت و دیوار تزیینی) را در ایجاد فضای سبز به‎کار می‎یرند. در حالی‎که برخلاف دید همگان، فضای سبز در شهرها نماینده یک سرمایه‎گذاری ملی کوچک با منفعت کلان برای آن شهر و مردم آن می‎باشد زیرا فضای سبز با افزایش تمرکز فکری و روحی جامعه، به مردم کمک می‎کند تا از خودشان مراقبت نمایند و دیگر نیاز نخواهد بود که مراکز درمانی و ایمنی شهرها برای رفع مشکلات شهر مانند گذشته تلاش کنند (24). در واقع می‎توان گفت بهترین و ارزان‎ترین راه برای درمان بشر از فشارها و استرس‎های روزانه در زندگی پرتنش شهری، با احداث پارک‎های جنگلی، خیابان‏های سبز و حفاظت از منابع طبیعی (سرمایه‎گذاری ملی کوچک با دریافت سود کلان) امکان‎پذیر است که با توجه به مشکلات حاد روحی و روانی جوامع صنعتی امروز و نابودی منابع طبیعی نیاز است به‎شدت مورد توجه قرار گیرد که اولین قدم، افزایش دانش بشر درباره نقش موثر طبیعت در ایجاد یک جامعه سالم و کم‌هزینه و ترویج فرهنگ ایجاد فضای سبز در محل زندگی و حفاظت و حمایت از فضای سبز شهری و مواهب طبیعی خدادادی است.

 

منابع

  1. Martineau, C., (2011). Public health benefits of urban trees. Canopy. 6p.
  2. Velarde, M. D., Fry, G., Tveit, M., (2007). Health effects of viewing landscapes-landscape environmental phycology. Urban Forestry and Urban Greening, Vol. 6, pp. 199-212.
  3. Frumkin, H., Frank, L., Jackson, R., (2004). Urban Sprawl and Public Health. Cambridge, MA: MIT Press.
  4. Bahar, G. B., Naderi, J. R., (1997). An integrated approach to environmental impact mitigation and safety management-case studies in the municipality of metropolitan Toronto. Session: roads/transportation and the environment. In: XIIIthWorld Meeting of the International Road Federation Toronto, Ont., 16-20 June. Canada.
  5. Hartig, T., Evans, G., Jamner, L., Davis, D. S., Garling, T., (2003). Tracking restoration in natural and urban field settings. Journal of Environmental Psychology, Vol. 23, pp. 109-123
  6. Mok, J., Landpair, H., Naderi, J., (2003). Comparsion of safety performance of urban streets before and after landscape improvements. 2nd Urban Street Symposium., July 28-30. Anaheim, Calfornia, USA.
  7. Franz, J., Smith, D., Suresh, M., (2005). Holistic Health and Interior Environment: Using the Psychoneuro immunogical Model to Map Person-Environment Research in Design. In Goh, R and Ward, N.R., Eds. Proceedings Smart Systems 2005 Postgraduate Research Conference, pages pp. 188-195, Queensland University of Technology, Brisbane, Australia.
  8. Pretty, J., Peacock., J., Seliens, M., Griffin, Murray, G., (2005). The mental and physical health outcomes of green exercise. International journal of Environmental Health Research, Vol. 15, pp. 319-337.
  9. Mok, J.H., Landphair, H.C., Naderi. J.R. (2006). "Landscape Improvement Impacts on Roadside Safety in Texas." Landscape and Urban Planning, Vol. 78.3, pp. 263-74.
  10. Alcok, I., White, M. P., Wheeler, B. W., (2014). Longitudinal effects on mental health of moving to green urban areas. Environmental Science and Technology, Vol. 48, pp. 1247-1255.
  11. Eckersley, R., (1999). The discourse ethic and the problem of representing nature. Environ Politics, Vol. 8, pp. 24 – 49.
  12. Sandifer, P.  A., Holland, A. F., Rowles, T. K., Scott, G. I., 2004. The oceans and human health. Environ Health Persp, Vol. 112, pp. 454 – 455.
  13. Selye, H., 1974. Stress without Distress, McClelland and Steward Ltd. Toronto. Canada. 171 p.
  14. Chrousos, G.P., Gold, P.W., 1992. The concepts of stress and stress system disorders. Overview of physical and behavioral homeostasis. JAMA, Vol. 267, pp. 1244–1252.
  15. Brand, N., Hanson, E., Godaert. G., 2000. Chronic Stress Affects Blood Pressure and Speed of Short-Term Memory. Perceptual and Motor Skills, Vol. 91, pp. 291–98
  16. Cohen, S., Evans, G. W., Stokols, D., Krantz, D. S., 1986. Behavior, Health, and Environmental Stress. New York: Plenum Press. 284p.
  17. Kaplan, S., 1995. The Restorative Benefits of Nature: Toward an Integrative Framework. Journal of Environmental Psychology, Vol.  15, pp. 169–82.
  18. Stilgoe, J., 2001. Gone Barefoot Lately? American Journal of Preventative Medicine, Vol. 20, pp. 243–44.
  19. Kuo, F., Sullivan, W., 2001. Aggression and Violence in the Inner City: Effects of Environment via Mental Fatigue. Environment and Behavior, Vol. 33, pp. 543–71.
  20. Hull R.B., Michael S. 1995. Nature-based Recreation, Mood Change, and Stress Restoration..Leisure Sciences. Vol. 17, No. 1, pp. 1-14.
  21. Ulrich, R. S., 1984. View through a Window May Influence Recovery from Surgery. Science, Vol. 224, pp. 420-21.
  22. Wells, N.M., Evans, G.W., 2003. "Nearby Nature A Buffer of Life Stress among Rural Children." Environment and Behavior, Vol. 35.3, pp. 311-30.
  23. A CTrees. 2011. Benefits of Trees and Urban Forests: A Research List. In: Http: www.ACTrees.org.
  24. Barton, S., 2008. “The Healing Garden: Social Research” PLSC100: Plants and Human Culture. November 18. 160 p.
  25. Kuo, F.E. 2001. Coping with poverty: Impacts of environment and attention in the inner city. Environment and Behavior. Vol. 33, No. 1, pp. 5-34
  26. Grahn P., Stigsdotter, U.A., 2003. Landscape planning and stress. Urban Forestry and Urban Greening; Vol, 2, No. 1, pp. 1-18.
  27. Orsega-Smith, E., Payne, L.L., Godbey, G., 2003. Physical and Psychosocial Characteristics of Older Adults Who Participate in a Community-Based Exercise Program. Journal of Aging & Physical Activity, Vol. 11, No. 4, pp. 516-531.
  28. Godbey, G., 2009. Outdoor recreation health and wellness. Discussion paper. Resources for the future. Washington DC. 46 p.
  29. Ulrich, R.S., 1991. Effects of health facility interior design on wellness: Theory and recent scientific research. Journal of Health Care Design, Vol. 3, pp. 97-109.
  30. Ulrich, R.S., 1979. Visual landscapes and psychological wellbeing. Landscape Research, Vol. 4, No. 1. 
  31. Wohlwill, J. F., 1976. Environmental aesthetics: the environment as a source of affect. In Altman, I., Wohlwill, J. F., Eds., Human Behavior and Environment.New York: Plenum Vol. 1, pp. 37-86. Vol. 1, pp. 37-86.
  32. Cohen, S., 1978. Environmental load and the allocation of attention. In Baum, A., Singer, J. E., Valins, S., Eds., Advances in Environmental Psychology, Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates. Vol. 1, pp. 17-23.
  33. Marketon, J.W., Glaser, R., 2008. Stress hormones and immune function. Cellular Immunology, Vol.  252, pp. 16–26.
  34. Alvarsson, J., Wiens, S., Nilsson, M., 2010. Stress recovery during exposure to nature sound and environmental noise. Journal of Environmental research, Vol. 7, pp. 1036-1046.
  35. Gullone, E., 2000. The biophilia hypothesis and life in the 21st century: increasing mental health or increasing pathology? Journal of Happiness Studies, Vol. 1, pp. 293–321.
  36. McMichael, T., 2001. Human frontiers, environments and disease. Past patterns, uncertain futures. UK University Press, the Syndicate of the University of Cambridge, Cambridge. 413p.
  37. Ostir, G. V., Markides, K. S., Peek, M. K., Goodwin, J. S., 2001. The association between emotional well-being and the incidence of stroke in older adults. Psychosomatic Med, Vol. 63, pp. 210-215.
  38. Goodwin, J. S., 2000. Glass half full attitude promotes health in old age. J Amer Geriatrics Society, Vol, 48, pp. 473 – 478.
  39. Regional Public Health, 2010. Healthy open spaces. A summary of the impact of open spaces on health and wellbeing, Wellignton. 24 p.
  40. Bird, W., 2004. NATURAL FIT. Can Green Space and Biodiversity Increase Levels of Physical Activity? A report produced for the Royal Society for the Protection of Birds. United Kingdom. 96p.
  41. Travlou, P., 2006. Edinburgh College of Art and Heriot-Watt University, for open spaces. In National Heart Forum (2007) Building Health: Creating and Enhancing Places for Healthy, Active Lives: Blueprint for Action. London: National Heart Forum.
  42. Morris, N. 2003. Health, well-being and open space. Literature review. Edinburgh College of Art and Heriot-Watt University. 40p.
  43. Bauman, A., Bull, F., 2007. Environmental correlates of physical activity and walking in adults and children: a review of reviews. In National Institute for Health and Clinical Excellence. Public Health Guidance 8. London. 44 p.
  44. Coombs, E., Jones, A. P. Hillsdon, M., 2010. The relationship of physical activity and overweight to objectively measured green space accessibility and use. Social Science and Medicine, Vol. 70, pp. 816–822.
  45. Ellaway et al 2005. In National Institute for Health and Clinical Excellence Promoting and creating built or natural environments that encourage and support physical activity. Public Health Guidance 8. London.
  46. Maller, C., Townsend, M., Ptyor, A., Brown, P., St.Leger, L., 2005. Healthy nature healthy people: contact with nature' as an upstream health promotion intervention for populations. Health Promotion International, Vol. Vol. 21, pp. 45-54.
  47. Kaplan, R., Kaplan, S., 1989. The Experience of Nature: A Psychological Perspective. Cambridge University Press, Cambridge, New York. 341 p.
  48. Schroeder, H.W., 1989. Environment, behavior, and design research on urban forests, pp. 87-107. In E.H. Zube and G.T. Moore, eds. Advances in Environment, Behavior, and Design. Plenum, New York
  49. Dwyer, J.F. McPherson, E.G., Schroeder, H.W., Rowntree, R.A., 1992. Assessing the benefits and costs of the urban forest. Journal of Arboriculture, Vol. 18, No. 5, pp. 227-234.
  50. Schroeder, H.W., Anderson, L.M., 1984. Perception of personal safety in urban recreation sites. J. Leis. Res. Vol. 16, pp. 178-194.
  51. Schroeder, H.W., 1991a. Preference and meaning of arboretum landscapes: Combining quantitative and qualitative data. J. Envir. Psych. Vol. 11, pp. 231-248.
  52. Chenoweth, R.E., Gobster, P.H., 1990. The nature and ecology of aesthetic experiences in the landscape. Landscape J, Vol, 9, pp. 1-18.
  53. Dwyer, J.F., Schroeder, H.W., Gobster. P.H., 1991. The significance of urban trees and forests: Toward a deeper understanding of values. J. Arboric. Vol. 17, pp. 276-284.
  54. Murray, C.J.L., Lopez, A.D., 1996. The global burden of disease: a comprehensive assessment of mortality and disability from diseases, injuries and risk factors in 1990 and projected to 2020:summary published by the Harvard School of Public Health on behalf of the World Health Organisation and the World Bank; Distributed by Harvard University Press.
  55. 55.  Ulrich, R. S., 1979. Visual landscapes and psychological well-being. Landscape Research, Vol. 4, pp. 17-23.
  56. Ulrich, R.S., 2011."The Value of Trees to a Community” Arbor Day Foundation. Web. 27 June.
  57. Kaplan R, 1990. Public places and spaces. Journal of Environmental Psychology, Vol. 10, No. 3, pp. 290-292.
  58. Bedimo-Rung A.L., Mowen, A.J., Cohen, D.A., 2005.  The significance of parks to physical activity and public health: A conceptual model. American Journal of Preventive Medicine. 28 (2 supplement 2), 159-168. 
  59. Naderi, J.R., Kweon, B.S., Maghelal, P., 2008."The Street Effect and Driver Safety." ITE Journal on the Web.
  60. Dixon, K.K., Kathleen, L.W., 2007. "Benefits and Risks of Urban Roadside Landscape: Finding a Livable, Balanced Response." 3rd Urban Street Symposium, Seattle, Washington.
  61. 107 Boston complete Streets Quidlines: Boston Transportation DepartmentRoadways Draft- December 2011 III (2010).
  62. Nowak, D., Hoehn III, R., Crane, D., Weller, L., Davila, A., 2011. “Assessing Urban Forest Effects and Values Los Angeles’ Urban Forest.” USDA Forest Service.
  63. Naderi, J.R., Kweon, B.S., 2008.  The Street Tree Effect and Driver Safety. ITE Journal on The web . pp. 69-73.
  64. Ulrich, R.S., Parsons, R., 1992. Influences of passive experiences with plants on individual well-being and health. In D. Relf (Ed.), the role of horticulture in human well-being and social development. Portland, OR: Timber Press, pp. 93-105.
  65. Nedučin, D., Krklješ, M., Kurtović-Folić. N., 2010. Hospital outdoor spaces - therapeutic benefits and design considerations. Facta Universitatis Series: Architecture and Civil Engineering Vol. 8, No. 3, , pp. 293 – 305, DOI: 10.2298/FUACE1003293N.
  66. Ulrich, R.S., 1999. Effects of gardens on health outcomes: Theory and research. In C. Cooper-Marcus & M. Barnes (Eds.), Healing Gardens: Therapeutic Benefits and Design Recommendations. New York: John Wiley, pp. 27-86.
  67. Lindheim, R., Glaser, H.H., Coffin, C., 1972. Changing Hospital Environments for Children. Massachusetts: Harvard University Press.
  68. Said, I., 2003. GARDEN AS AN ENVIRONMENTAL INTERVENTION IN HEALING PROCESS OF HOSPITALISED CHILDREN . Proceedings KUSTEM 2nd  Annual Seminar on Sustainability Science and Management, Environment Détente: Quo Vadis Ecological Economics and Sciences, 6-7 May 2003, Awana Kijal Golf and Country Resort, Kemaman, Terengganu.
  69. Cooper-Marcus, C., 2007. Healing Gardens in Hospitals. Design and Health, Vol. 1. Issue, 1.
  70. Ulrich, R.S., 2001. Effects of healthcare environmental design on medical outcomes. In A Dilani (Ed.) Design and Health: Proceedings of the Second International Conference on Health and Design. Stockholm, Sweden: Svensk Byggtjanst, pp. 49-59.
  71. Cooper-Marcus, C., Barnes, M., 1995. Gardens in Healthcare Facilities: Uses, Therapeutic Benefits, and Design Recommendations. Martinez, CA: The Center for Health Design. Picker Institute and Center for Health Design (1999). Assessing the Built Environment from the Patient and Family Perspective: Health Care Design Action Kit. Walnut Creek, CA: The Center for Health Design, In: Http: www.healthdesign.org
  72. Ulrich, R.S., 1981. Natural versus urban scenes: Some psychophysiological effects. Environment and Behavior, Vol. 13, pp. 523-556.
  73. Ulrich, R.S., Simons, R. F., Losito, B. D., Fiorito, E., Miles, M. A., Zelson, M., 1991. Stress recovery during exposure to natural and urban environments. Journal of Environmental Psychology, Vol. 11, pp. 201-230.
  74. Sadler, B., 2001. Design to Compete in Managed Healthcare. Facilities Design & Management (March).
  75. Pretty J, Griffin M, Sellens M. 2004. Is nature good for you? Ecos, Vol. 24, pp. 2 – 9.
  76. Cooper-Marcus, C., Barnes M., 1999. Healing Gardens: Therapeutic Benefits and Design Recommendations. New York: John Wiley.
  77. Parsons R., Tassinary, L. G., Ulrich, R. S., Hebl, M. R., Alexander, M. G., 1998. The View from the
  78. Topp, H.H. 1990. Traffic Safety, Usability and Streetscape Effects of New Design Principles for Major Urban Roads, Transportation, Vol. 16, pp. 297-310.
  79. Yogendra, S., 1958. Hatha Yoga Simplified. The Yoga Institute, Santa Cruz, Bombay.
  80. Furnass, B., 1979, Health values. In: Messer, J. and Mosley, J. G. (eds) The Value of National Parks to the Community: Values and Ways of Improving the Contribution of Australian National Parks to the Community. University of Sydney, Australian Conservation Foundation, pp. 60–69.
  81. Van den Berg, A., Maas, J., Verheij, R., Groenewegen, P., 2010. Green space as a buffer between stressful life events and health. Social sience and Medicinic, Vol. 70, pp 1203-1210.
  82. Herzog, T., Chen, H. C., Primeau, J. S., 2002. Perception of the restorative potential of natural and other settings. Journal of Environmental Psychological, Vol. 22, pp. 295 – 306.
  83. Diette, G. B., Lechtzin, N., Haponil, E., Devrotes, A., Rubin, H. R., 2003. Distraction theory with nature sights and sounds reduces pain during flexible bronchoscopy. Chest, Vol. 123, pp. 941 – 948.
  84. Van den Berg, A., Hartig, T., Staats, H., 2007. Preference for nature in urbanized societies: stress, restoration, and the pursuit of sustainability. Journal of Social Issues, Vol. 63, pp. 79-69.
  85. Pretty, J., 2004. How nature contributes to mental and physical health. Spirituality and Health, Vol. 5, pp. 68 – 78.
  86. Peacock, J., Hine, R., Wills, G., Griffin, M., Pretty, J. 2005. The physical and mental health benefits of environmental improvements at two sites in London. Report for Environment Agency. Colchester, 50 p
  87. World Health Organization, 1946. Constitution of the World Health Organization. WHO, Geneva, Vol. 36, 1315-1323.
  1. Stigsdotter, U.K., Ekholm, O., Schipperijn, J., Toftager, M., Kamper-Jørgensen, F., Randrup, T.B., 2010. Health promoting outdoor environments e associations between green space, and health, health-related quality of life and stress based on a Danish national representative survey. Scandinavian Journal of Public Health, Vol. 38, pp. 411-417.
  2. Marin, M.F., Lord, C., Andrews, J., Juster, R.P., Sindi, S., Arsenault-Lapierre, G., et al., 2011. Chronic stress, cognitive functioning and mental health. Neurobiology of Learning and Memory, Vol. 96, pp. 583-595.
  3. De Vries, S., Van Dillen, S.M.E., Groenewegen, P.P., Spreeuwenberg, P., 2013. Streetscape greenery and health: Stress, social cohesion and physical activity as mediators. Social Science & Medicine, Vol. 94, pp. 26-33.


1- دانشجوی دکتری جنگل شناسی و اکولوژی جنگل، دانشکده علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

2- عضو هیات علمی گروه کشاورزی دانشگاه پیام نور جمهوری اسلامی ایران

3- دکتری علوم جنگل، گروه جنگلداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبد کاووس، ایران

  1. Martineau, C., (2011). Public health benefits of urban trees. Canopy. 6p.
  2. Velarde, M. D., Fry, G., Tveit, M., (2007). Health effects of viewing landscapes-landscape environmental phycology. Urban Forestry and Urban Greening, Vol. 6, pp. 199-212.
  3. Frumkin, H., Frank, L., Jackson, R., (2004). Urban Sprawl and Public Health. Cambridge, MA: MIT Press.
  4. Bahar, G. B., Naderi, J. R., (1997). An integrated approach to environmental impact mitigation and safety management-case studies in the municipality of metropolitan Toronto. Session: roads/transportation and the environment. In: XIIIthWorld Meeting of the International Road Federation Toronto, Ont., 16-20 June. Canada.
  5. Hartig, T., Evans, G., Jamner, L., Davis, D. S., Garling, T., (2003). Tracking restoration in natural and urban field settings. Journal of Environmental Psychology, Vol. 23, pp. 109-123
  6. Mok, J., Landpair, H., Naderi, J., (2003). Comparsion of safety performance of urban streets before and after landscape improvements. 2nd Urban Street Symposium., July 28-30. Anaheim, Calfornia, USA.
  7. Franz, J., Smith, D., Suresh, M., (2005). Holistic Health and Interior Environment: Using the Psychoneuro immunogical Model to Map Person-Environment Research in Design. In Goh, R and Ward, N.R., Eds. Proceedings Smart Systems 2005 Postgraduate Research Conference, pages pp. 188-195, Queensland University of Technology, Brisbane, Australia.
  8. Pretty, J., Peacock., J., Seliens, M., Griffin, Murray, G., (2005). The mental and physical health outcomes of green exercise. International journal of Environmental Health Research, Vol. 15, pp. 319-337.
  9. Mok, J.H., Landphair, H.C., Naderi. J.R. (2006). "Landscape Improvement Impacts on Roadside Safety in Texas." Landscape and Urban Planning, Vol. 78.3, pp. 263-74.
  10. Alcok, I., White, M. P., Wheeler, B. W., (2014). Longitudinal effects on mental health of moving to green urban areas. Environmental Science and Technology, Vol. 48, pp. 1247-1255.
  11. Eckersley, R., (1999). The discourse ethic and the problem of representing nature. Environ Politics, Vol. 8, pp. 24 – 49.
  12. Sandifer, P.  A., Holland, A. F., Rowles, T. K., Scott, G. I., 2004. The oceans and human health. Environ Health Persp, Vol. 112, pp. 454 – 455.
  13. Selye, H., 1974. Stress without Distress, McClelland and Steward Ltd. Toronto. Canada. 171 p.
  14. Chrousos, G.P., Gold, P.W., 1992. The concepts of stress and stress system disorders. Overview of physical and behavioral homeostasis. JAMA, Vol. 267, pp. 1244–1252.
  15. Brand, N., Hanson, E., Godaert. G., 2000. Chronic Stress Affects Blood Pressure and Speed of Short-Term Memory. Perceptual and Motor Skills, Vol. 91, pp. 291–98
  16. Cohen, S., Evans, G. W., Stokols, D., Krantz, D. S., 1986. Behavior, Health, and Environmental Stress. New York: Plenum Press. 284p.
  17. Kaplan, S., 1995. The Restorative Benefits of Nature: Toward an Integrative Framework. Journal of Environmental Psychology, Vol.  15, pp. 169–82.
  18. Stilgoe, J., 2001. Gone Barefoot Lately? American Journal of Preventative Medicine, Vol. 20, pp. 243–44.
  19. Kuo, F., Sullivan, W., 2001. Aggression and Violence in the Inner City: Effects of Environment via Mental Fatigue. Environment and Behavior, Vol. 33, pp. 543–71.
  20. Hull R.B., Michael S. 1995. Nature-based Recreation, Mood Change, and Stress Restoration..Leisure Sciences. Vol. 17, No. 1, pp. 1-14.
  21. Ulrich, R. S., 1984. View through a Window May Influence Recovery from Surgery. Science, Vol. 224, pp. 420-21.
  22. Wells, N.M., Evans, G.W., 2003. "Nearby Nature A Buffer of Life Stress among Rural Children." Environment and Behavior, Vol. 35.3, pp. 311-30.
  23. A CTrees. 2011. Benefits of Trees and Urban Forests: A Research List. In: Http: www.ACTrees.org.
  24. Barton, S., 2008. “The Healing Garden: Social Research” PLSC100: Plants and Human Culture. November 18. 160 p.
  25. Kuo, F.E. 2001. Coping with poverty: Impacts of environment and attention in the inner city. Environment and Behavior. Vol. 33, No. 1, pp. 5-34
  26. Grahn P., Stigsdotter, U.A., 2003. Landscape planning and stress. Urban Forestry and Urban Greening; Vol, 2, No. 1, pp. 1-18.
  27. Orsega-Smith, E., Payne, L.L., Godbey, G., 2003. Physical and Psychosocial Characteristics of Older Adults Who Participate in a Community-Based Exercise Program. Journal of Aging & Physical Activity, Vol. 11, No. 4, pp. 516-531.
  28. Godbey, G., 2009. Outdoor recreation health and wellness. Discussion paper. Resources for the future. Washington DC. 46 p.
  29. Ulrich, R.S., 1991. Effects of health facility interior design on wellness: Theory and recent scientific research. Journal of Health Care Design, Vol. 3, pp. 97-109.
  30. Ulrich, R.S., 1979. Visual landscapes and psychological wellbeing. Landscape Research, Vol. 4, No. 1. 
  31. Wohlwill, J. F., 1976. Environmental aesthetics: the environment as a source of affect. In Altman, I., Wohlwill, J. F., Eds., Human Behavior and Environment.New York: Plenum Vol. 1, pp. 37-86. Vol. 1, pp. 37-86.
  32. Cohen, S., 1978. Environmental load and the allocation of attention. In Baum, A., Singer, J. E., Valins, S., Eds., Advances in Environmental Psychology, Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates. Vol. 1, pp. 17-23.
  33. Marketon, J.W., Glaser, R., 2008. Stress hormones and immune function. Cellular Immunology, Vol.  252, pp. 16–26.
  34. Alvarsson, J., Wiens, S., Nilsson, M., 2010. Stress recovery during exposure to nature sound and environmental noise. Journal of Environmental research, Vol. 7, pp. 1036-1046.
  35. Gullone, E., 2000. The biophilia hypothesis and life in the 21st century: increasing mental health or increasing pathology? Journal of Happiness Studies, Vol. 1, pp. 293–321.
  36. McMichael, T., 2001. Human frontiers, environments and disease. Past patterns, uncertain futures. UK University Press, the Syndicate of the University of Cambridge, Cambridge. 413p.
  37. Ostir, G. V., Markides, K. S., Peek, M. K., Goodwin, J. S., 2001. The association between emotional well-being and the incidence of stroke in older adults. Psychosomatic Med, Vol. 63, pp. 210-215.
  38. Goodwin, J. S., 2000. Glass half full attitude promotes health in old age. J Amer Geriatrics Society, Vol, 48, pp. 473 – 478.
  39. Regional Public Health, 2010. Healthy open spaces. A summary of the impact of open spaces on health and wellbeing, Wellignton. 24 p.
  40. Bird, W., 2004. NATURAL FIT. Can Green Space and Biodiversity Increase Levels of Physical Activity? A report produced for the Royal Society for the Protection of Birds. United Kingdom. 96p.
  41. Travlou, P., 2006. Edinburgh College of Art and Heriot-Watt University, for open spaces. In National Heart Forum (2007) Building Health: Creating and Enhancing Places for Healthy, Active Lives: Blueprint for Action. London: National Heart Forum.
  42. Morris, N. 2003. Health, well-being and open space. Literature review. Edinburgh College of Art and Heriot-Watt University. 40p.
  43. Bauman, A., Bull, F., 2007. Environmental correlates of physical activity and walking in adults and children: a review of reviews. In National Institute for Health and Clinical Excellence. Public Health Guidance 8. London. 44 p.
  44. Coombs, E., Jones, A. P. Hillsdon, M., 2010. The relationship of physical activity and overweight to objectively measured green space accessibility and use. Social Science and Medicine, Vol. 70, pp. 816–822.
  45. Ellaway et al 2005. In National Institute for Health and Clinical Excellence Promoting and creating built or natural environments that encourage and support physical activity. Public Health Guidance 8. London.
  46. Maller, C., Townsend, M., Ptyor, A., Brown, P., St.Leger, L., 2005. Healthy nature healthy people: contact with nature' as an upstream health promotion intervention for populations. Health Promotion International, Vol. Vol. 21, pp. 45-54.
  47. Kaplan, R., Kaplan, S., 1989. The Experience of Nature: A Psychological Perspective. Cambridge University Press, Cambridge, New York. 341 p.
  48. Schroeder, H.W., 1989. Environment, behavior, and design research on urban forests, pp. 87-107. In E.H. Zube and G.T. Moore, eds. Advances in Environment, Behavior, and Design. Plenum, New York
  49. Dwyer, J.F. McPherson, E.G., Schroeder, H.W., Rowntree, R.A., 1992. Assessing the benefits and costs of the urban forest. Journal of Arboriculture, Vol. 18, No. 5, pp. 227-234.
  50. Schroeder, H.W., Anderson, L.M., 1984. Perception of personal safety in urban recreation sites. J. Leis. Res. Vol. 16, pp. 178-194.
  51. Schroeder, H.W., 1991a. Preference and meaning of arboretum landscapes: Combining quantitative and qualitative data. J. Envir. Psych. Vol. 11, pp. 231-248.
  52. Chenoweth, R.E., Gobster, P.H., 1990. The nature and ecology of aesthetic experiences in the landscape. Landscape J, Vol, 9, pp. 1-18.
  53. Dwyer, J.F., Schroeder, H.W., Gobster. P.H., 1991. The significance of urban trees and forests: Toward a deeper understanding of values. J. Arboric. Vol. 17, pp. 276-284.
  54. Murray, C.J.L., Lopez, A.D., 1996. The global burden of disease: a comprehensive assessment of mortality and disability from diseases, injuries and risk factors in 1990 and projected to 2020:summary published by the Harvard School of Public Health on behalf of the World Health Organisation and the World Bank; Distributed by Harvard University Press.
  55. 55.  Ulrich, R. S., 1979. Visual landscapes and psychological well-being. Landscape Research, Vol. 4, pp. 17-23.
  56. Ulrich, R.S., 2011."The Value of Trees to a Community” Arbor Day Foundation. Web. 27 June.
  57. Kaplan R, 1990. Public places and spaces. Journal of Environmental Psychology, Vol. 10, No. 3, pp. 290-292.
  58. Bedimo-Rung A.L., Mowen, A.J., Cohen, D.A., 2005.  The significance of parks to physical activity and public health: A conceptual model. American Journal of Preventive Medicine. 28 (2 supplement 2), 159-168. 
  59. Naderi, J.R., Kweon, B.S., Maghelal, P., 2008."The Street Effect and Driver Safety." ITE Journal on the Web.
  60. Dixon, K.K., Kathleen, L.W., 2007. "Benefits and Risks of Urban Roadside Landscape: Finding a Livable, Balanced Response." 3rd Urban Street Symposium, Seattle, Washington.
  61. 107 Boston complete Streets Quidlines: Boston Transportation DepartmentRoadways Draft- December 2011 III (2010).
  62. Nowak, D., Hoehn III, R., Crane, D., Weller, L., Davila, A., 2011. “Assessing Urban Forest Effects and Values Los Angeles’ Urban Forest.” USDA Forest Service.
  63. Naderi, J.R., Kweon, B.S., 2008.  The Street Tree Effect and Driver Safety. ITE Journal on The web . pp. 69-73.
  64. Ulrich, R.S., Parsons, R., 1992. Influences of passive experiences with plants on individual well-being and health. In D. Relf (Ed.), the role of horticulture in human well-being and social development. Portland, OR: Timber Press, pp. 93-105.
  65. Nedučin, D., Krklješ, M., Kurtović-Folić. N., 2010. Hospital outdoor spaces - therapeutic benefits and design considerations. Facta Universitatis Series: Architecture and Civil Engineering Vol. 8, No. 3, , pp. 293 – 305, DOI: 10.2298/FUACE1003293N.
  66. Ulrich, R.S., 1999. Effects of gardens on health outcomes: Theory and research. In C. Cooper-Marcus & M. Barnes (Eds.), Healing Gardens: Therapeutic Benefits and Design Recommendations. New York: John Wiley, pp. 27-86.
  67. Lindheim, R., Glaser, H.H., Coffin, C., 1972. Changing Hospital Environments for Children. Massachusetts: Harvard University Press.
  68. Said, I., 2003. GARDEN AS AN ENVIRONMENTAL INTERVENTION IN HEALING PROCESS OF HOSPITALISED CHILDREN . Proceedings KUSTEM 2nd  Annual Seminar on Sustainability Science and Management, Environment Détente: Quo Vadis Ecological Economics and Sciences, 6-7 May 2003, Awana Kijal Golf and Country Resort, Kemaman, Terengganu.
  69. Cooper-Marcus, C., 2007. Healing Gardens in Hospitals. Design and Health, Vol. 1. Issue, 1.
  70. Ulrich, R.S., 2001. Effects of healthcare environmental design on medical outcomes. In A Dilani (Ed.) Design and Health: Proceedings of the Second International Conference on Health and Design. Stockholm, Sweden: Svensk Byggtjanst, pp. 49-59.
  71. Cooper-Marcus, C., Barnes, M., 1995. Gardens in Healthcare Facilities: Uses, Therapeutic Benefits, and Design Recommendations. Martinez, CA: The Center for Health Design. Picker Institute and Center for Health Design (1999). Assessing the Built Environment from the Patient and Family Perspective: Health Care Design Action Kit. Walnut Creek, CA: The Center for Health Design, In: Http: www.healthdesign.org
  72. Ulrich, R.S., 1981. Natural versus urban scenes: Some psychophysiological effects. Environment and Behavior, Vol. 13, pp. 523-556.
  73. Ulrich, R.S., Simons, R. F., Losito, B. D., Fiorito, E., Miles, M. A., Zelson, M., 1991. Stress recovery during exposure to natural and urban environments. Journal of Environmental Psychology, Vol. 11, pp. 201-230.
  74. Sadler, B., 2001. Design to Compete in Managed Healthcare. Facilities Design & Management (March).
  75. Pretty J, Griffin M, Sellens M. 2004. Is nature good for you? Ecos, Vol. 24, pp. 2 – 9.
  76. Cooper-Marcus, C., Barnes M., 1999. Healing Gardens: Therapeutic Benefits and Design Recommendations. New York: John Wiley.
  77. Parsons R., Tassinary, L. G., Ulrich, R. S., Hebl, M. R., Alexander, M. G., 1998. The View from the
  78. Topp, H.H. 1990. Traffic Safety, Usability and Streetscape Effects of New Design Principles for Major Urban Roads, Transportation, Vol. 16, pp. 297-310.
  79. Yogendra, S., 1958. Hatha Yoga Simplified. The Yoga Institute, Santa Cruz, Bombay.
  80. Furnass, B., 1979, Health values. In: Messer, J. and Mosley, J. G. (eds) The Value of National Parks to the Community: Values and Ways of Improving the Contribution of Australian National Parks to the Community. University of Sydney, Australian Conservation Foundation, pp. 60–69.
  81. Van den Berg, A., Maas, J., Verheij, R., Groenewegen, P., 2010. Green space as a buffer between stressful life events and health. Social sience and Medicinic, Vol. 70, pp 1203-1210.
  82. Herzog, T., Chen, H. C., Primeau, J. S., 2002. Perception of the restorative potential of natural and other settings. Journal of Environmental Psychological, Vol. 22, pp. 295 – 306.
  83. Diette, G. B., Lechtzin, N., Haponil, E., Devrotes, A., Rubin, H. R., 2003. Distraction theory with nature sights and sounds reduces pain during flexible bronchoscopy. Chest, Vol. 123, pp. 941 – 948.
  84. Van den Berg, A., Hartig, T., Staats, H., 2007. Preference for nature in urbanized societies: stress, restoration, and the pursuit of sustainability. Journal of Social Issues, Vol. 63, pp. 79-69.
  85. Pretty, J., 2004. How nature contributes to mental and physical health. Spirituality and Health, Vol. 5, pp. 68 – 78.
  86. Peacock, J., Hine, R., Wills, G., Griffin, M., Pretty, J. 2005. The physical and mental health benefits of environmental improvements at two sites in London. Report for Environment Agency. Colchester, 50 p
  87. World Health Organization, 1946. Constitution of the World Health Organization. WHO, Geneva, Vol. 36, 1315-1323.
  1. Stigsdotter, U.K., Ekholm, O., Schipperijn, J., Toftager, M., Kamper-Jørgensen, F., Randrup, T.B., 2010. Health promoting outdoor environments e associations between green space, and health, health-related quality of life and stress based on a Danish national representative survey. Scandinavian Journal of Public Health, Vol. 38, pp. 411-417.
  2. Marin, M.F., Lord, C., Andrews, J., Juster, R.P., Sindi, S., Arsenault-Lapierre, G., et al., 2011. Chronic stress, cognitive functioning and mental health. Neurobiology of Learning and Memory, Vol. 96, pp. 583-595.
De Vries, S., Van Dillen, S.M.E., Groenewegen, P.P., Spreeuwenberg, P., 2013. Streetscape greenery and health: Stress, social cohesion and physical activity as mediators. Social Science & Medicine, Vol. 94, pp. 26-