رابطه میزان استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات (با تاکید بر اینترنت) با سواد زیست محیطی دانشجویان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مربی گروه منابع طبیعی و محیط زیست و دانشجوی دکتری رشته آموزش محیط زیست ،دانشگاه پیام نور، تهران، ایران(مسئول مکاتبات)

2 دانشیارگروه آموزش محیط‌زیست، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

هدف پژوهش حاضر آشنایی با میزان آگاهی، نوع نگرش و رفتارهای زیست‌محیطی دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی و بررسی میزان تاثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات با تاکید بر اینترنت بر این متغیرها است.روش این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از لحاظ نحوه گردآوری داده‌ها، توصیفی از نوع پیمایشی است. در این پژوهش جامعه آماری عبارت بود از  26701 نفر دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی که با استفاده از فرمول کوکران تعداد 377 نمونه از آن‌ها به صورت تصادفی انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفت.ابزار پژوهش پرسشنامه ای در پنج بخش است که قبل از اجرا برای افزایش روایی و اعتبار آن به صورت آزمایشی به اجرا در آمد. تجزیه و تحلیل داده ‌ها با استفاده ازروش‌های آماری توصیفی و استنباطی از طریق نرم افزار spss انجام شد.بر اساس یافته های این پژوهش، نگرش و رفتار دانشجویان نسبت به آگاهی آنان سطح بالاتری را نشان داده و تفاوت معنی داری بین آگاهی ، نگرش و رفتارهای زیست محیطی دانشجویان زن و مرد وجود نداشت. هم چنین تنها بین آگاهی زیست محیطی با میزان استفاده از اینترنت رابطه معناداری در سطح 05/0  و با ضریب همبستگی نسبتا پایینی به دست آمد و بین نگرش و رفتارهای زیست محیطی دانشجویان با میزان استفاده آنها از اینترنت ارتباط معنی داری حاصل نشد.بین میزان استفاده از سایت های اینترنتی زیست محیطی و آگاهی، نگرش و رفتارهای زیست محیطی دانشجویان نیز ارتباط معنی داری به دست نیامد.

کلیدواژه‌ها


رابطه میزان استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات (با تاکید بر اینترنت)

 با سواد زیست محیطی دانشجویان

 

مهدیه رضائی[1]*

mdrezaee@pnu.ac.ir

سید محمد شبیری[2]

 

 

چکیده

هدف پژوهش حاضر آشنایی با میزان آگاهی، نوع نگرش و رفتارهای زیست‌محیطی دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی و بررسی میزان تاثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات با تاکید بر اینترنت بر این متغیرها است.روش این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از لحاظ نحوه گردآوری داده‌ها، توصیفی از نوع پیمایشی است. در این پژوهش جامعه آماری عبارت بود از  26701 نفر دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی که با استفاده از فرمول کوکران تعداد 377 نمونه از آن‌ها به صورت تصادفی انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفت.ابزار پژوهش پرسشنامه ای در پنج بخش است که قبل از اجرا برای افزایش روایی و اعتبار آن به صورت آزمایشی به اجرا در آمد. تجزیه و تحلیل داده ‌ها با استفاده ازروش‌های آماری توصیفی و استنباطی از طریق نرم افزار spss انجام شد.بر اساس یافته های این پژوهش، نگرش و رفتار دانشجویان نسبت به آگاهی آنان سطح بالاتری را نشان داده و تفاوت معنی داری بین آگاهی ، نگرش و رفتارهای زیست محیطی دانشجویان زن و مرد وجود نداشت. هم چنین تنها بین آگاهی زیست محیطی با میزان استفاده از اینترنت رابطه معناداری در سطح 05/0  و با ضریب همبستگی نسبتا پایینی به دست آمد و بین نگرش و رفتارهای زیست محیطی دانشجویان با میزان استفاده آنها از اینترنت ارتباط معنی داری حاصل نشد.بین میزان استفاده از سایت های اینترنتی زیست محیطی و آگاهی، نگرش و رفتارهای زیست محیطی دانشجویان نیز ارتباط معنی داری به دست نیامد.

واژه‌های کلیدی:فناوری اطلاعات و ارتباطات، اینترنت، ، سواد زیست محیطی، دانشجویان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه

امروزه پژوهشگران به دلیل هزینه های زیاد طرح های تکنولوژیکی  برای حل معضلات زیست محیطی  به دگرگونی شیوه های زندگی مردم و راه حل های رفتاری علاقمند شده اند.بحرانهای زیست‌محیطی معاصر زاییده کژاندیشی یا جهالت عملی انسان در جهان می‌باشد. با اندکی تأمل در بحران‌های مختلف زیست‌محیطی که بشر پشت سر نهاده است، در‌می یابیم که آن‌چه این  بحران‌ها را تشدید می‌کند، بی‌سوادی زیست‌محیطی است که در یک جامعه مشکلات بی‌شماری به‌بار می‌آورد. . از همین رو اصلاح روند بحران محیط زیست به اعتقاد عموم صاحب نظران محیط زیست مشروط به اصلاح آموزه های انسان و تغییر در نگرش ، بینش و دانش انسان نسبت به سرنوشت خود و محیط پیرامونش است . بر اساس تعریف یونسکو، سواد زیست‌محیطی آموزش عملی پایه‌ای برای همه مردم است که برای آنها دانش، مهارت‌ها و انگیزه‌های مقدماتی را فراهم می‌کند تا بتوانند نیازهای زیست‌محیطی خود را برطرف نمایند و به توسعه پایدار کمک کنند(1).                         

برت) Barrett (، سواد زیست‌محیطی را درک تعاملات بین سیستم‌های طبیعی و سیستم‌های اجتماعی- انسانی تعریف کرده است(2) . اور Uor) )، سواد زیست‌محیطی را درک کردن ارتباط و به‌هم پیوستگی ما با محیط‌زیست و هم‌چنین داشتن نگرشی مسئولانه در مورد محیط‌زیست اطرافمان می‌داند.دویلیبی) Duailibi (سواد زیست‌محیطی را مهارت دریافت دانش از طبیعت، درک اصول اساسی بوم‌شناسی و زندگی کردن همراه با این اصول تعریف کرده است(3). در تعریفی دیگر آمده است: سواد زیست‌محیطی عبارت از توانایی و ظرفیت به‌کارگیری علم زیست‌محیطی پایه ای،مفاهیم و مهارت فکر کردن برای فرموله کردن عملیات برروی موضوعات به‌خصوص زیست‌محیطی در رفتارهای روزانه است(4).بر اساس نظر وولک (Volk )و مکبث( McBeth)، سواد زیست‌محیطی شامل 6 مولفه اصلی می‌باشد: دانش زیست‌محیطی، دانش سیاسی-اجتماعی، دانش مسائل زیست‌محیطی ، مهارت‌های عاطفی، مهارت‌های شناختی و رفتارهای مسئولانه زیست‌محیطی(1).

به طور خلاصه سواد زیست‌محیطی از چندین جزء تشکیل یافته است:دانش،نگرش‌ها(تاثیرگذاری و درجه تاثیر) و رفتار.آموزش محیط‌زیست روشی است که می‌تواند سواد زیست‌محیطی را در دانش‌آموزان و دانشجویان ایجاد کند.بنابراین برای برخورداری از سواد زیست‌محیطی ، نیازمند آموزش زیست‌محیطی هستیم و آموزش زیست‌محیطی نیز همچون هر آموزش دیگر، متضمن سه حیطه دانش(شناخت)، نگرش(تعهد اخلاقی و زیبا‌شناختی) و مهارت(عمل به راهکارهای زیست‌محیطی) است در این میان سواد زیست‌محیطی دانشجویان به عنوان قشری از جامعه که می توانند سفیر آموزش‌های زیست‌محیطی در خانواده‌ها باشند و نیز نمایندگان فرهنگ‌ها و لایه های مختلف اجتماعی نیز به شمار می روند،از اهمیت خاصی در جامعه برخوردار است و لازمه شکل گیری آن آموزش ‌های زیست‌محیطی مناسب می‌باشد.

از پژوهش هایی که در مورد تاثیر جنسیت بر آگاهی، نگرش و رفتارهای زیست محیطی صورت گرفته، نتایج مختلفی به دست آمده است، افرادی چون اسکات و ویلترز(1994) به نتایجی مبنی بر عدم تفاوت در نگرش و عملکرد دو جنس و آگاهی زیست محیطی بالاتر مردان دست یافته اند(5). نتایج پژوهش های افرادی چون آقا محمدی و صالحی عمران(1387) حاکی از عدم تفاوت در رفتارهای زیست‌محیطی زنان و مردان و نگرش و آگاهی بالاتر زیست محیطی زنان است(6).

 از سوی دیگر امروزه سلسله مراتب توسعه یافتگی کشورها ، بر مبنای محرک اصلی وقوع دگرگونی در وضعیت کشورهای جهان ، (یعنی جریان اطلاعات و ژئوپلتیک سرمایه) و گذر آنها به جامعه ی دانایی محور ،به میزان نقشی که هر یک از کشورها در زایش اطلاعات ، جریان سرمایه و مدیریت دانش بر دوش می کشند ، وابسته است.

آموزش دارای کیفیت مطلوب باید به مهارتهایی جون توانایی حل مسئله ، برقراری ارتباط مؤثر ، کارتیمی و تفکر انتقادی که ترکیب و تفسیر انبوهی از اطلاعات را ایجاب می کند بپردازد .با ورود فناوری های نوین ، همه عرصه های فردی و اجتماعی به شدت متاثر شده و در این میان آموزش های زیست محیطی نیز از این پدیده در امان نمانده است و شاید انقلابی آرام در حال شکل گرفتن است که اساس آموزش سنتی را نشانه گرفته و ضمن در نظر گرفتن مولفه های اصلی و اهداف آن ،فرصت های جدید یاد گیری را به همراه دارد .

فناوری ها روزنه‌ی امیدی برای حل مشکلات انسان باز کرده اند. پیشگامان آموزش در کشورهای در حال توسعه نیز  امیدوارند که بتوانند راه حل های مناسبی برای برخورد با  نقص های سیستم های خود پیدا کنند. لیکن آنها می دانند که راه حل های مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات (فاوا) (ICT[3]) غالبا پرهزینه بوده و در بسیاری موارد، این راه حل ها از خارج خود چامعه به صورت کمک آموزشی و یا راه حل های کاربردی آورده می شود(7). در حقیقت فناوری های فاوا با توجه به هزینه ی بالا و عدم اطمینان از بازگشت سرمایه فراگیر نشده و رشد چشمگیری نداشته اند.

تحقیقات وگوتسکی)  (Vyogotsky نشان می دهد که فرهنگ اولین عامل تعیین کننده ی توسعه ی فردی است و از این نقطه نظر راه حل های فناوری آموزشی از لجاظ فنی ممکن است جبرگرایانه باشند به خصوص اگر توسعه دهندگان درکی از زمینه و فرهنگ محلی نداشته باشند(8).  سلینگر اشاره می کند که در چنین راه حل هایی، کدهای زبانی، مفروضات فرهنگی، تصاویر اجتماعی و مفاهیم غربی/ اروپایی ، زیربنای انتخاب ترکیبات  مطلوبی از دانش می باشند(9).  ریسک ناشی از چنین پروژه هایی که به ابزار هایی بی اثر منجر می شوند بالا است. شانس بالایی وجود دارد که آنها به عنوان راه حل های فرهنگی امپریالیستی دیده شوند. هنوز هم برخی از راه حل ها از غرب می آیند، گرچه این راه حل ها در شیوه ی تفکر خود غربی هستند اما استفاده آنها از زبان اروپایی و در دسترسی به زیرساخت های فاوا آن‌ها ها را آسیب پذیر ساخته  و احتمال شکستشان زیاد است. چنین شکست هایی پر هزینه بوده و خصوصا برای کشورهای در حال توسعه نامطلوب می باشد.

خطری که امروزه آموزش‌های زیست محیطی را در سطح کلان تهدید می کند آراسته شدن به فن آوری به جای بهره مند شدن از ان است . اگر آموزش ما تنها با اتکا به استفاده از انواع فن آوری های نوین ، یادگیری یک محتوای سنتی و درک آن را عمق ببخشند فقط خود را به زیور فن آوری آراسته و هنوز افرادی را تربیت می کنند که بهره از فن آوری نبرده اند . بی شک آموزش های فردا باید بتوانند کسانی را تربیت کنند که توانایی روبه رو شدن مسائل نوین را به صورت خلاقانه داشته باشند(10).

بر اساس تعریف الستن( Elston)  فاوا، فناوری مورد استفاده برای مدیریت اطلاعات و کمک به برقراری ارتباطات است(11). این اصطلاح در سال 1990 جایگزین اصطلاحات پردازش داده ها و سیستم های اطلاعات مدیریت شد که در دهه 1970 و 1960 بسیار رایج بودند. فاوا معمولاً به کلیه فن آوری هایی اشاره دارد که در 5 حوزه ی جمع آوری ، ذخیره سازی ، پردازش ،  انتقال و نمایش اطلاعات کاربرد دارند . نیمه ی دوم سده ی بیستم با رشد فناوری های ارتباطی و نیز روز افزون ، به اشکال مختلف اطلاعات ، نطفه ی دوران جدیدی بسته شد که در آن ، حیات جوامع بشری به شدت به گردش اطلاعات و اطلاع رسانی به موقع وابسته شد . مهمترین ویژگی این دوران ، سرعت بیشتر و اتکا به اطلاعات ، به عنوان ماده خام مورد نیاز کشاورز ، صنایع و توسعه است . در این دوران کم کم نوعی دیدگاه جامع نگری بر امور سایه می افکند (12).

دسترسی سریع به اطلاعات  و انجام امور بدون در نظر گرفتن فواصل جغرافیایی و محدودیت های زمانی ، محوری ترین دستاورد این فناوری است . از دیگر ویژگی ها می توان به تعاملی بودن فناوری(دو طرفه بودن فرایند ارتباط ) ، جمع زدایی (گرایش به اتباط فردی) ، ارتباط ناهمزمان ، تمرکز زدایی، استفاده از ظرفیت بیشتر و انعطاف پذیری اشاره کرد (13).

اصطلاح شکاف دیجیتالی به شکاف مابین افرادی که به فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی دسترسی دارند و کسانی که به این فناوری ها دسترسی ندارند باز می گردد (14). تفاوت های جهانی در دسترسی به اینترنت و دیگر فناوری های ارتباطات و اطلاعات ، به شکاف دیجیتالی میان دارندگان این تکنولوژی و افراد محروم از این تکنولوژی منجر شده است . اغلب ، شکاف دیجیتالی را به جهانی ، منطقه ای یا ملی بخش کرده اند و همچنین در سطح ملی یک شکاف دیجیتالی میان شهر و روستا دیده می شود . ون دجیک  (Van Dijk)براین باور است که برای درک مفهوم شکاف دیجیتالی موضوع هایی همچون ، مهارت های دیجیتالی ، تحلیل فرهنگ و نوع زندگی و الگوهای مورد استفاده ی روزانه باید مورد بررسی قرار گیرد (15).

نشست جهانی جامعه ی اطلاعاتی (2003) به شدت بر ضرورت پر کردن شکاف دیجیتالی تآکید کرده است . از آنجایی که بیشتر مردم آسیا و اقیانوسیه در مناطق روستایی زندگی می کنند ، پر کردن شکاف دیجیتالی بین شهر و روستا یکی از مهم ترین وظایف در جهت خلق جامعه و مردم جهت دهی شده به سوی جامعه اطلاعاتی است (16).

پژوهشی که در سال 1391 توسط مسعودی و همکاران با عنوان نقش رسانه های مجازی در ارتقای آگاهی اجتماعی و فرهنگی در رابطه با روش های حفاظت از محیط زیست و کاهش بحران های آن صورت گرفته است که بر اساس نتایج آن ابتدا باید بسترسازی دسترسی همگان به اینترنت فراهم شود، خدمات دولت الکترونیک رونق یافته و گسترش موضوعی بیشتری را بالاخص در زمینه آموزش یابد ، شهروندان بایستی سرعت، سهولت و هزینه پایین اینترنت را درک نموده و در زمینه بحران های طبیعی و انسانی آگاهی خود را ارتقا دهند(17).

استرن (Stren)، نوردلاند و گارویل (Nordlund & Garvil) و ویدگرن (Widegern) بیان می کنند که علاوه بر عامل نگرشی ، سه عامل دیگر نیز رفتار مثبت محیطی را تحت تأثیر قرار می دهد نخست ، عوامل زمینه ای نظیر هزینه های مادی ، پاداش و دسترسی به تکنولوژی است . دوم توانایی های فردی مثل دانش  خاص محیطی و مهارت است و سوم عادات هستند که باید به منظور تغییر رفتار در جهت رفتار مثبت محیطی سست شوند . بنابراین ، برای درک بهتر رفتارهای محیطی باید عامل نگرشی ، موقیعتی ، توانایی های فردی و عادات در رابطه با یکدیگر مورد بررسی قرار گیرند(6).

مجمع جهانی اقتصاد در گزارشی با نام «گزارش جهانی فناوری اطلاعات ۲۰۱۴» به بررسی وضعیت آمادگی محیط فناوری اطلاعات در کشورهای گوناگون تحت شاخص آمادگی شبکه‌ای ( Networked Readiness Index)پرداخته است. این شاخص، تعیین‌کننده میزان آمادگی کشور‌ها برای بهره‌برداری از فرصت‌های فراهم شده توسط فناوری ارتباطات و اطلاعات است و با توجه به چهار مؤلفه تعیین می‌شود که عبارتند از محیط فراهم شده برای این فناوری در کشور، میزان آمادگی بازیگران داخلی برای استفاده از این فناوری و میزان استفاده از این فناوری در میان بازیگران داخلی حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات و تأثیر این فناوری بر اقتصاد و اجتماع. در میان ۱۴۲ کشور و منطقه مورد بررسی، فنلاند، سنگاپور، سوئد، هلند، نروژ، سوئیس، ایالات متحده آمریکا، منطقه هنگ‌کنگ، بریتانیا و کره جنوبی به ترتیب در رتبه‌های نخست تا دهم قرار دارند و ایران با سه رتبه نزول نسبت به سال گذشته به رتبه ۱۰۴ رسیده است. هم چنین رتبه ایران در چهار شاخصی که در بالا به آن اشاره شد، به ترتیب ۸۶، ۱۱۰، ۱۱۳ و ۱۰۷ است(18).

پژوهش حاضر در پی این است که سیاستگذاران آموزش‌های زیست محیطی را با میزان تاثیر اینترنت و سایت های اینترنتی زیست محیطی در شکل‌گیری شناخت، نگرش و رفتارها و در یک کلام سواد زیست‌محیطی دانشجویان به عنوان قشر تاثیرگزار جامعه آشنا ساخته و  بتواند با بررسی شناخت، نگرش و رفتارهای زیست‌محیطی دانشجویان و میزان استفاده آنها از موارد ذکر شده در برنامه‌ریزی جهت استفاده از فاوا در آموزش‎‌های زیست‌محیطی ، به سیاستگزاران آموزشی یاری رساند. گسترش کاربرد اینترنت  ضرورت توجه به ظرفیت آن برای استفاده در آموزش های زیست محیطی  را خاطر نشان می سازد.

این پژوهش در پی پاسخگویی به این سوال است که دانش و آگاهی زیست محیطی دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی تا چه اندازه است؟ دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی چه نوع نگرشی نسبت به محیط زیست دارند؟مهارت یا عملکرد زیست محیطی دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی تا چه اندازه است؟ و  نیزدرصد استفاده کنندگان از اینترنت و سایت های اینترنتی زیست محیطی را به تفکیک مشخص کرده و فرضیه‌های7 گانه مربوط به تاثیر جنسیت و ارتباط استفاده از فناوریهای نامبرده با آگاهی، نگرش و رفتارهای زیست‌محیطی دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی را مورد بررسی قرار دهد.پاسخ به این سوالات و نتایج بررسی فرضیه ها برای برنامه ‌ریزی در زمینه استفاده از ظرفیت‌های فضای اینترنت در ارتقای سواد زیست‌محیطی دانشجویان  ، هدف پژوهش حاضر می‌باشد.

فرضیه های پژوهش

1. بین دانش، نگرش و عملکرد زیست محیطی دانشجویان زن و مرد و جنسیت آن‌ها رابطه وجود دارد.

2. بین میزان استفاده از اینترنت و آگاهی زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد.

3.  بین میزان استفاده از اینترنت و نگرش زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد. 

4. بین میزان استفاده از اینترنت و رفتار زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد.

5. بین میزان استفاده از سایت های اینترنتی زیست محیطی و آگاهی زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد.

6 .بین میزان استفاده از سایت های اینترنتی زیست محیطی و نگرش زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد.

7. بین میزان استفاده از سایت های اینترنتی زیست محیطی و رفتار زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد.

 

مواد و روش بررسی

روش این پژوهش از نظر هدف کاربردی و  ازلحاظ نحوه گردآوری داده‌ها توصیفی از نوع  پیمایشی است. در این پژوهش جامعه آماری عبارت است از کلیه دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی که بر اساس اطلاعات آماری رسمی دانشگاه26701 نفر می باشند که در 13 مرکز و واحد استان مشغول به تحصیل هستند. به منظور تعیین حجم نمونه و با توجه به دانستن اینکه جامعه ما 26701 عضو و 13 مرکز و واحد دارد، ابتدا 3 مرکز اراک، خمین و محلات و واحدهای فراهان و چهارچشمه بر مبنای پراکنش جغرافیایی (از نقاط مختلف استان) و دارا بودن فرهنگ محلی شاخص برای معرف بودن از کل جامعه مطالعاتی(دانشگاه پیام نور استان مرکزی) انتخاب شدند و سپس با بهره گیری از جدول مورگان، حجم نمونه 338 نفر حاصل شد ، این نتیجه با استفاده از فرمول نسبتی کوکران نیز با اختلاف ناچیزی تایید شد که برای بالا رفتن دقت کار 377 نمونه در نهایت به صورت تصادفی انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفت.                                                            

در این مقاله با توجه به این‌که سواد زیست‌محیطی دارای محدوده وسیعی می باشد، لذا برای تحدید مسئله به بررسی ابعاد مهم سواد زیست‌محیطی (آگاهی، نگرش و رفتار) بسنده گردیده است.ابزار پژوهش حاضر پرسشنامه ای در پنج بخش است که دو بخش اول آن محقق ساخته بوده و بخشهای مربوط به سنجش سواد زیست محیطی(آگاهی، نگرش و رفتار) در تحقیقات صالحی عمران و آقامحمدی(1387)  مورد استفاده قرار گرفته است. این پرسشنامه با توجه به فرهنگ جامعه ایران و با استفاده از نظرات تکمیلی مورد استفاده قرار گرفته و قبل از اجرا برای افزایش روایی و اعتبار آن به صورت آزمایشی به اجرا درآمده است

.بخش اول پرسشنامه با محتوای تعدادی سوال در زمینه اطلاعات دموگرافیک شامل:جنسیت، مقطع تحصیلی، رشته تحصیلی،مرکز یا واحد محل تحصیل و سن پاسخگو می باشد.بخش دوم پرسشنامه شامل دو سوال مربوط به میزان استفاده از اینترنت و سایت های اینترنتی زیست محیطی می باشد با پاسخهای پنج گزینه ای به ترتیب از استفاده نمی کنم تا بیش از 6 ساعت وخیلی زیاد تا خیلی کم ، تدوین و ارائه شده اند.بخش سوم پرسشنامه نیز شامل 9 گویه یا سوال تشریحی کوتاه پیرامون سنجش دانش یا آگاهی‌های زیست‌محیطی دانشجویان است . برای سنجش و اندازه گیری متغیر آگاهی یا دانش ، جهت فهم بهتر مطلب و سهولت کار ، 9 گویه مورد سنجش دانش ، از عدد صفر تا 9 شماره گذاری شده است . عدد1 برای گویه ای است که جواب درست و عدد صفر برای گویه ای که جواب نادست داده اند ، کدگذاری متغیر آگاهی یا دانش به چهار بازه تقسیم بندی شده است . عدد صفر به بازه صفر ، آگاهی اصلاً نمی دانم ؛ عدد1 به بازه 3تا 1 آگاهی اندک ؛ عدد2 به بازه 6 تا 4 آگاهی متوسط و عدد 3 به بازه 9 تا 7 آگاهی زیاد ، اختصاص دارد .جدول شماره1 گویه های سنجش متغیر آگاهی یا دانش را نشان می دهد .                                                                                                                                                    

جدول شماره1 : گویه های سنجش متغیر آگاهی یا دانش

 

متغیر

گویه ها

 

 

 

آگاهی یا دانش

مهمترین منبع تولید برق درکشور چیست؟

گونه های کاملاً متفاوت حیوانات و گیاهان را که در محیط های متفاوتی زندگی می کنند چه می نامند؟

مهمترین علت نابودی حیوانات و گیاهان در ایران چیست؟

فایده اصلی زمین های باتلاقی چیست؟

کدام یک از موارد زیر به عنوان زباله خطرناک محسوب می شود؟

لایه اوزن چه کاری انجام می دهد؟

عامل اصلی ایجاد مونواکسید کربن در ایران چیست؟

علت اصلی آلودگی آب رودخانه ها و نهرها چیست؟

زباله هایی که از منازل جمع آوری می شوند نهایتاً چه می شوند؟

 

در بخش چهارم پرسشنامه نیز برای سنجش و اندازه گیری متغیر نگرش مطابق جدول شماره 2 عمل شده است ، این بخش از پرسشنامه دارای 11 گویه می باشد و طیف سنجش به ترتیب اولویت به مقوله های ؛ کاملاً موافقم ، موافقم ، نظری ندارم ، مخالفم ، کاملاً مخالفم رتبه بندی شده است .  این متغیر برحسب طیف لیکرت تنطیم گردیده و سپس توزیع فراوانی متغیر نگرش محیط‌زیستی براساس نمره مقیاس 1 تا 5 در جدول شماره 2آورده شده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره2: گویه های متغیر نگرش

 

متغیر

گویه

 

 

 

 

 

نگرش

ما در حال رسیدن به مرحله ای هستیم که کره زمین نمی تواند بیشتر از اینها نیازهای جمعیت را برآورده سازد .

تعادل طبیعت بسیار حساس است و به راحتی به هم می خورد .

انسان حق دارد مه محیط طبیعی را طبق نیازهای خودشان دستکاری کنند.

دخل و تصرف انسان در طبیعت اغلب نتایج فاجعه آمیزی را به دنبال داشته است .

گیاهان و حیوانات برای این خلق شده اند که انسان آنها را مورد بهره برداری قرار دهد.

برای حفظ یک اقتصاد سالم ،باید اقتصاد با رشد متعالی داشته باشیم که توسعه صنعتی در آن تحت کنترل باشد .

انسان برای حفظ و ادامه بقا باید با طبیعت هماهنگ باشد .

کره زمین شبیه یک سفینه فضایی است که منابع و فضای آن محدود است .

انسان نیازی ندارد که خود را با محیط زیست تطبیق دهد،چون می تواند محیط زیست را مطابق نیازهایش از نو بسازد .

برای توسعه صنعتی محدودیت هایی وجود دارد که جامعه صنعتی ما بیش از آن نمی تواند گسترش پیدا کند .

انسان بیش از حد از محیط زیست سوء استفاده می کند .

 

در بخش پنجم پرسشنامه هم برای سنجش و اندازه گیری متغیر مهارت ؛ مطابق جدول شماره 3 از 18 گویه استفاده شده که این متغیر برحسب طیفی به ترتیب اولویت به مقوله های ؛ همیشه ، بعضی وقت ها ، به ندرت و اصلاً رتبه بندی شده ، سپس توزیع فراوانی متغیر رفتار محیط‌زیستی براساس نمره مقیاس 1 تا 4 در جدول شماره 3  نشان داده شده است.

روایی ابزار پژوهش یا پرسشنامه از نوع روایی محتوایی است.بدین صورت که ابتدا ، مدلی از حیطه‌های مختلف موضوع تدوین گردید، سپس برای هر حیطه سوالهای متعددی طراحی شد و پس از تعدیل سوالها، فهرست اولیه پرسشنامه تهیه گردید و در اختیار افراد متخصص(استادراهنما، 4 نفر کارشناس در حوزه تحقیقات و پژوهش، 4نفر کارشناس ارشد آموزش محیط‌زیست) قرار گرفته و در چندین نوبت با اعمال نظر متخصصین ، سوالهایی که به لحاظ صوری و محتوایی مناسب تشخیص داده نشده بودند ، حذف گردید و سوالات مناسب جایگزین شد و در نهایت پرسشنامه‌ای حاوی 40 سوال2 سوال در زمینه استفاده از اینترنت و سایت های اینترنتی زیست محیطی، 9 گویه در حوزه دانش، 11 گویه در حوزه نگرش و 18 گویه در مورد مهارت یا رفتارهای زیست محیطی  دانشجویان) تهیه شده و برای سنجش روایی  مورد ارزیابی قرار گرفت و سپس تایید شد.                                                                                                             

به منظور بررسی پایایی در این پژوهش با استفاده از نرم افزار spss به محاسبه آلفای کرونباخ اقدام شد ونتیجه 83/. در خصوص پایایی بخش نگرش پرسشنامه وآلفای 79/. در خصوص بخش رفتار پرسشنامه حاصل شد.البته در مورد بخش مربوط به سنجش آگاهی های زیست محیطی به علت استفاده از سوالات باز امکان محاسبه آلفای کرونباخ وجود نداشت و به استفاده از آن در تحقیقات پیشین اعتماد شد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره3: گویه های عملکرد یا مهارت

 

متغیر

گویه

 

 

 

 

 

عملکرد یا مهارت

در اتاق هایی که لازم نیست گرم باشند،وسایل گرمایی را خاموش می کنم .

موقع استفاده از آب گرم ، درجه اب گرم را کم می کنیم.

در مواقع حمام کردن خیلی سریع فقط دوش می گیریم و از هدر دادن آب جلوگیری می کنیم.

در دستشویی از اب فقط به اندازه لازم استفاده می کنم.

از مواد شوینده ای استفاده می کنم که برای محیط زیست ضرر نداشته باشد .

از افشانه ها استفاده می کنم .

از ظروف و بطری های شیشیه ای استفاده مجدد می کنم(مثلاً برای نگهداری مربا و ترشی)

از کاغذهای باطله استفاده مجدد می کنم(مثلا برای نوشتن یاداشت و یا پاک کردن شیشه)

از ماشین لباسشویی هنگامی استفاده می کنم که به اندازه کافی لباس کثیف جمع شده باشد.

در فصل سرما به جای زود روشن کردن وسایل گرمایی سعی می کنم لباس گرم بیشتری بپوشم .

سعی می کنم تعداد دفعاتی که دوش می گیرم را کمتر کنم.

هنگام مسواک زدن شیر آب را ببندم .

از میوه ها و سبزی هایی استفاده می کنم که باکودهای گیاهی و حیوانی(ونه شیمیایی)پرورش یافته باشند.

لباس هایی را که استفاده نمی کنم به دیگران می دهم تا از آنها استفاده کنند.

چراغهای اضافی منزل را خاموش می کنم .

وسایل خانه را که دیگر نمی خواهم استفاده کنم به دیگران می دهم تا از آنها استفاده کنند .

برای ذخیره انرژی درجه حرارت وسایل گرمایی خانه را تا جایی که ممکن است پایین نگه می دارم .

زباله های آشپزخانه را که قابل تبدیل شدن به کود هستند در باغچه می ریزم .

 

در این پژوهش به منظور تجزیه و تحلیل داده‌های جمع‌آوری شده از روش‌های آمار توصیفی و استنباطی با بهره‌گیری از نرم افزارspss به شرح زیر استفاده شده است:

1) تشکیل و تنظیم جداول توزیع فراوانی، درصد، میانگین وزنی و انحراف معیار (استاندارد)

2) رسم نمودار میله‌ای

3) استفاده از آزمون پیرسون برای بررسی تاثیر اینترنت و سایت های اینترنتی زیست محیطی با توجه به فاصله ای بودن مقیاس این متغیرهای مستقل و متغیرهای وابسته و آزمون T برای بررسی تاثیر جنسیت در آگاهی، نگرش و رفتارهای زیست محیطی دانشجویان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

یافته ها

 توصیف متغیرهای زمینه­ای

جدول شماره­4: توزیع درصدی و آماره­های توصیفی برحسب متغیرهای زمینه­ای

 

مشخصات فردی آزمودنی‌ها

فراوانی

درصد

بی پاسخ

سن

18-22

140

1/37

61

23- 27

96

5/25

38-32

37

8/9

33-37

25

6/6

38 به بالا

18

8/4

جنسیت

زن

281

5/74

1

مرد

95

2/25

مقطع تحصیلی

کاردانی

2

5/0

53

کارشناسی

282

8/74

کارشناسی ارشد

40

6/10

مرکز دانشگاهی

اراک

126

4/33

2

خمین

79

0/21

چهار چشمه (قورچی باشی)

44

7/11

فرمهین

55

5/0

محلات

71

2/8

 

همان‌طور که جدول نشان می‌دهد تقریباً 37 درصد از پاسخگویان بین 18 تا 22 سال سن داشته و سن تقریبا ً25 درصد از آنها بین 23 تا 27 سال بوده است. با این حال، تعداد قابل ملاحظه‌ای از افراد (61 نفر) سن خود را مشخص نکرده‌اند. اکثریت آنها زن (5/74 درصد) بوده اند. داده‌های جدول نشان می‌دهد که نزدیک به 75 درصد از پاسخگویان در مقطه کارشناسی در حال تحصیل بوده‌اند.همچنین، 53 پاسخگو به مقطع تحصیلی خود،  اشاره‌ای نکرده‌اند. در نهایت  4/33 درصد از آنها در دانشگاه پیام نور مرکز اراک مشغول به تحصیل بوده و 21 درصد مرکز خمین و مابقی پاسخگویان چهارچشمه( قورچی باشی،) فرمهین و محلات را به عنوان   محل تحصیل خود انتخاب نموده‌اند. ضمن اینکه، 2 نفر به این سئوال پاسخ نداده‌اند.

سوال اول: دانش و آگاهی زیست محیطی دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی تا چه اندازه است؟

جدول شماره 5 توزیع فراوانی متغیر آگاهی محیط‌زیستی را براساس نمره مقیاس صفر تا 3 نشان می‌دهد.

 

جدول شماره 5 : توزیع فراوانی متغیر آگاهی محیط‌زیستی

 

گویه ها

اصلا نمی‌دانم

آگاهی اندک

آگاهی متوسط

آگاهی زیاد

میانگین

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

آگاهی محیط‌زیستی

43

4/11

254

4/67

78

7/20

2

5/0

10/1

 

داده های جدول شماره 5  حاکی از آن است که بیشترین فراوانی (254 پاسخگو) به پاسخگویانی است که اگاهی اندکی دارند. این تعداد بیش از 67 درصد از پاسخگویان را شامل می‌گردد. تعداد 78نفر یعنی نزدیک به 21 درصد از پاسخگویان آگاهی متوسط داشته و 2 پاسخگو نیز آگاهی زیاد (بین هفت تا نه امتیاز) را نشان داده‌اند. با این حال، 4/11 درصد (43 پاسخگو) امتیاز صفر را در زمینه آگاهی محیط‌زیستی کسب کرده‌اند. در مجموع، میانگین آگاهی محیط‌زیستی 10/1 (از صفر تا 3) می‌باشد.

سوال دوم: دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی چه نوع نگرشی نسبت به محیط زیست دارند؟

جدول شماره 6 توزیع فراوانی متغیر نگرش محیط‌زیستی را براساس نمره مقیاس 1 تا 5 نشان می‌دهد.

 

جدول شماره 6: توزیع فراوانی متغیر نگرش محیط‌زیستی

 

گویه‌ها

کاملاً موافق

موافق

بی‌نظر

مخالف

کاملاً مخالف

بی‌

پاسخ

میانگین

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

1

94

9/24

156

4/41

64

0/17

48

7/12

10

7/2

5

75/3

2

97

7/25

158

9/41

62

4/16

52

8/13

3

8/0

5

79/3

3

21

6/5

38

1/10

39

3/10

169

8/44

104

6/27

6

80/3

4

118

3/31

169

8/44

40

6/10

31

2/8

8

½

11

98/3

5

55

6/14

138

6/36

70

6/18

82

8/21

19

0/5

13

65/2

6

132

0/35

166

0/44

60

9/15

6

6/1

4

1/1

9

13/4

7

163

2/43

170

1/45

24

4/6

11

9/2

3

8/0

6

29/4

8

83

0/22

134

5/35

87

1/23

53

1/14

8

½

12

63/3

9

13

4/3

32

5/8

57

1/15

178

2/47

90

9/23

7

81/3

10

31

2/8

93

7/24

122

4/32

95

2/25

22

8/5

14

04/3

11

122

4/32

173

9/45

48

7/12

21

6/5

8

½

5

02/4

 

بر اساس داده های جدول شماره 6 مقایسه میانگین‌ها نشان می‌دهد که میانگین 29/4 (از 5) مربوط به گویه هفتم در بالاترین سطح و میانگین 65/2 (از 5) مربوط به گویه پنجم در پائین‌ترین سطح قرار دارد.در مجموع، میانگین نگرش محیط‌زیستی 71/3 از 5 می‌باشد که بالاتر از حد متوسط می‌باشد.

سوال سوم: مهارت یا عملکرد زیست محیطی دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی تا چه اندازه است؟

جدول شماره 7، توزیع فراوانی متغیر رفتار محیط‌زیستی را براساس نمره مقیاس 1 تا 4 نشان می‌دهد.مقایسه میانگین‌ها نشان می‌دهد که میانگین 56/3 (از 4) مربوط به گویه اول یعنی «خاموش کردن وسایل گرمایش در اتاق‌هایی که لازم نیست روشن باشد» در بالاترین سطح و میانگین 09/2 (از 4) مربوط به گویه هجدهم یعنی «ریختن زباله‌های آشپزخانه در باغچه» در پائین‌ترین سطح قرار دارد. در مجموع، میانگین رفتار محیط‌زیستی پاسخگویان 87/2 از 4 می‌باشد که بالاتر از حد متوسط می‌باشد

 

 

جدول شماره7:  توزیع فراوانی متغیر رفتار محیط‌زیستی

 

گویه‌ها

همیشه

معمولاً

گاهی اوقات

به ندرت

بی‌

پاسخ

میانگین

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

1

245

0/65

105

9/27

20

3/5

7

9/1

0

56/3

2

77

4/20

149

5/39

78

7/20

70

6/18

3

62/2

3

88

3/23

116

8/30

92

4/24

79

0/21

2

57/2

4

178

2/47

128

0/34

33

8/8

37

8/9

1

19/3

5

72

1/19

121

1/32

84

3/22

93

7/24

7

46/2

6

59

6/15

92

4/24

98

0/26

118

3/31

10

75/2

7

159

2/42

104

6/27

56

9/14

56

9/14

2

98/2

8

137

6/36

122

4/32

63

7/16

53

1/14

2

91/2

9

230

0/61

91

1/24

38

1/10

16

2/4

2

43/3

10

120

8/31

137

6/36

64

0/17

50

3/13

6

88/2

11

55

6/14

112

7/29

99

3/26

109

9/28

2

30/2

12

227

2/60

76

2/20

35

3/9

30

0/8

9

36/3

13

86

8/22

121

1/32

91

1/24

70

6/18

9

61/2

14

110

2/29

123

6/32

78

7/20

57

1/15

9

78/2

15

244

7/64

83

0/22

27

2/7

17

5/4

6

49/3

16

106

1/28

119

6/31

83

0/22

63

7/16

6

72/2

17

134

5/35

140

1/37

70

6/18

31

2/8

2

01/3

18

64

0/17

67

8/17

82

8/21

162

0/43

2

09/2

 

سوال چهارم: درصد دانشجویان استفاده کننده از اینترنت و سایت های اینترنتی زیست محیطی به تفکیک در دانشگاه پیام نور استان مرکزی چقدر است؟

جدول شماره8 به میزان کاربرد اینترنت در بین پاسخگویان پرداخته است. همانطور که نمودار شماره 1 نشان می دهد تقریباً 45 درصد از افراد کمتر از یک ساعت در روز از اینترنت استفاده می‌کنند. کمترین فراوانی مربوط به افرادی است که اینترنت بیش از 6 ساعت از وقتشان را پر می‌کنند.

 

 

 

جدول شماره8: میزان کاربرد اینترنت دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی

 

 

استفاده نمی‌کنم

کمتر از یک ساعت

2- 4 ساعت

4- 6 ساعت

بیش از 6 ساعت

بی پاسخ

میانگین

از 5

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

کاربرد اینترنت

81

5/21

17

1/45

78

7/20

27

2/7

20

3/5

1

30/2

 

جدول شماره 9: میزان استفاده از سایت های اینترنتی زیست محیطی در بین دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی

 

 

خیلی کم

کم

متوسط

زیاد

خیلی زیاد

بی پاسخ

میانگین

از 5

تعداد

درصد

تعداد

درص

د

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

مطالب محیط‌زیستی

151

1/40

119

6/31

92

4/24

8

½

3

8/0

4

91/1

 

میزان استفاده از سایت‌های اینترنتی زیست‌محیطی در جدول شماره 9 آورده شده است. داده‌های جدول نشان می‌دهد که بیش از 70 درصد از افراد «خیلی کم» یا «کم» از مطالب محیط‌زیستی در اینترنت استفاده می‌کنند.

 

آزمون فرضیات

فرضیه 1: میان دانش، نگرش و عملکرد زیست محیطی دانشجویان زن و مرد و جنسیت آن‌ها رابطه وجود دارد.

جدول شماره10 تمایزپذیری میزان سه متغیر آگاهی محیط‌زیستی، نگرش محیط‌زیستی و رفتار محیط‌زیستی را برحسب جنسیت مورد بررسی قرار می دهد.این جدول مقایسه میانگین‌ها را‌ برحسب جنسیت نشان می‌دهد.

جدول شماره 10: خلاصه شاخص‌های آماری مقایسه میانگین‌های دو گروه مستقل بر حسب جنسیت

 

متغیر وابسته

گروه‌های مستقل

میانگین

انحراف معیار

مقدار آزمون

سطح معناداری

آگاهی محیط‌زیستی

زن

24/2

398/1

098/0

755/0

مرد

66/2

470/1

نگرش محیط‌زیستی

زن

70/3

415/0

130/0

719/0

مرد

74/3

403/0

رفتار محیط‌زیستی

زن

84/2

467/0

039/1

309/0

 

همان‌طور که ملاحظه می‌شود، میانگین میزان آگاهی محیط‌زیستی مردان دانشجو بیش از زنان دانشجو بوده است. با این حال از نظر آماری این تفاوت معنادار نیست. بنابراین، تفاوت چندانی در آگاهی محیط‌زیستی در بین زنان و مردان وجود ندارد. به همین ترتیب، میانگین میزان نگرش محیط‌زیستی مردان بیش از زنان بوده است، اما این تفاوت میانگین‌ها نیز مورد تأیید واقع نشد. علاوه بر این، میانگین رفتار محیط‌زیستی مردان بیش از زنان  بوده در حالی‌که، این تفاوت نیز از نظر آماری معنی‌دار نیست و  نمی توان تفاوتی بین رفتار محیط‌زیستی زنان و مردان قایل شد.

فرضیه دوم: بین میزان استفاده از اینترنت و آگاهی زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد.

 

جدول شماره 11 رابطه بین میزان استفاده از اینترنت با آگاهی محیط‌زیستی دانشجویان را نشان می‌دهد.

 

 

جدول شماره 11: رابطه بین آگاهی زیست محیطی دانشجویان و استفاده از اینترنت بر اساس ضریب همبستگی پیرسون

 

متغیر وابسته

متغیر مستقل (میزان استفاده از اینترنت)

شدت همبستگی

سطح معناداری

آگاهی محیط‌زیستی

*118/0

022/0

 

داده‌های جدول شماره 11 نشان می‌دهد که بین آگاهی محیط‌زیستی با میزان استفاده از اینترنت رابطه معناداری با قبول خطای کمتر از 05/0 بدست آمده است. این ارتباط مستقیم و مثبت بوده، بدین معنا که می‌توان گفت هرچه میزان استفاده از اینترنت افزایش می‌یابد، آگاهی محیط‌زیستی  نیز افزایش می‌یابد. لیکن این رابطه  از نظر شدت همبستگی در سطح نسبتاً پایینی بوده است.

فرضیه سوم: بین  میزان استفاده از اینترنت و نگرش زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد. 

جدول شماره 12: رابطه بین نگرش زیست محیطی دانشجویان ومیزان استفاده از اینترنت بر اساس ضریب همبستگی پیرسون

 

متغیر وابسته

متغیر مستقل (میزان استفاده از اینترنت)

شدت همبستگی

سطح معناداری

نگرش محیط‌زیستی

077/0

136/0

 

جدول شماره 12 رابطه بین میزان استفاده از سایت های اینترنتی زیست‌محیطی نگرش محیط‌زیستی دانشجویان را نشان می‌دهد.همانطور که از داده های جدول مشخص است ، رابطه معنی داری بین  میزان استفاده از اینترنت و نگرش زیست محیطی دانشجویان به دست نیامد.

 

فرضیه چهارم: بین میزان استفاده از اینترنت و رفتار زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد.

 

جدول شماره 13: رابطه بین رفتار زیست محیطی دانشجویان و میزان استفاده از اینترنت بر اساس ضریب همبستگی پیرسون

متغیر وابسته

متغیر مستقل (میزان استفاده از اینترنت)

شدت همبستگی

سطح معناداری

رفتار محیط‌زیستی

066/0-

201/0

 

جدول شماره 13 نیز ارتباط بین میزان استفاده از سایت های اینترنتی زیست‌محیطی و رفتارهای محیط‌زیستی دانشجویان را نشان می‌دهد.بر اساس داده های حاصل از آزمون آماری، رابطه معنی داری بین میزان استفاده از سایت های اینترنتی زیست محیطی و رفتار زیست محیطی دانشجویان حاصل نشد.

 

فرضیه پنجم: بین میزان استفاده از سایت های اینترنتی زیست محیطی و آگاهی زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد.

 

جدول شماره 14: رابطه بین آگاهی زیست محیطی دانشجویان و میزان استفاده از سایت‌های اینترنتی زیست‌محیطی بر اساس ضریب همبستگی پیرسون

متغیر وابسته

متغیر مستقل

(میزان استفاده از مطالب سایت های اینترنتی محیط‌زیستی)

شدت همبستگی

سطح معناداری

آگاهی محیط‌زیستی

078/0

134/0

 

داده‌های جدول شماره 14 نشان می‌دهد که بین متغیر مستقل ( میزان استفاده از مطالب سایت های اینترنتی زیست محیطی) ومتغیر وابسته (آگاهی محیط‌زیستی)رابطه‌ای وجود ندارد.

 

فرضیه ششم: بین میزان استفاده از از سایت های اینترنتی زیست محیطی و نگرش زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد.

 

جدول شماره 15: رابطه بین نگرش زیست محیطی دانشجویان ومیزان استفاده از سایت‌های اینترنتی زیست‌محیطی بر اساس ضریب همبستگی پیرسون

متغیر وابسته

متغیر مستقل

(میزان استفاده از مطالب سایت های اینترنتی محیط‌زیستی)

شدت همبستگی

سطح معناداری

نگرش محیط‌زیستی

090/0

084/0

 

داده‌های جدول شماره 15 نیز حاکی است که بین متغیر مستقل (میزاناستفاده از مطالب سایت های اینترنتی زیست محیطی) ومتغیر وابسته (نگرش محیط‌زیستی)رابطه‌ای وجود ندارد.

فرضیه هفتم: بین میزان استفاده از از سایت های اینترنتی زیست محیطی و رفتار زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد.

 

جدول شماره 16: رابطه بین رفتار زیست محیطی دانشجویان ومیزان استفاده از سایت‌های اینترنتی زیست‌محیطی بر اساس ضریب همبستگی پیرسون

 

متغیر وابسته

متغیر مستقل

(میزاناستفاده از مطالب سایت های اینترنتی محیط‌زیستی)

شدت همبستگی

سطح معناداری

رفتار محیط‌زیستی

058/0

263/0

 

داده‌های جدول شماره 16 بیانگر این است که بین متغیر مستقل (میزاناستفاده از مطالب سایت های اینترنتی زیست محیطی) متغیر وابسته (رفتارمحیط‌زیستی)رابطه معنی داری وجود ندارد.

بحث و نتیجه گیری

در پژوهش حاضر بررسی ها نشان داده است که در بخش سنجش آگاهی، نگرش و رفتار دانشجویان و در پاسخ به سوال اول پژوهش ،میانگین آگاهی محیط‌زیستی 10/1 (از صفر تا 3)بود که این میزان اگاهی زیست محیطی ، سطح پایینی را ارایه داده است.

 در پاسخ به سوال دوم پژوهش ، میانگین نگرش محیط‌زیستی نیز 71 /3 از 5 بود که بالاتر از حد متوسط می‌باشد. همانگونه که ملاحظه گردید، به طور کلی یافته‌ها حاکی از آن است که پاسخگویان، نگرش محیط‌زیستی مناسبی از خود نشان داده اند.

در پاسخ به سوال سوم نیز میانگین رفتار محیط‌زیستی پاسخگویان 87/2 از 4 بود که بالاتر از حد متوسط می‌باشد. به طور کلی یافته‌ها حاکی از آن است که پاسخگویان، رفتار محیط‌زیستی نسبتاً مناسبی از خود نشان داده اند.

در پاسخ به سوال چهارم پژوهش،میزان استفاده از اینترنت نیز سطح متوسط رو به پایین(میانگین 3/2 از 5 ) قرار دارد ، این نتیجه می تواند تاییدکننده نظرات دی و گرین وود(Day and Greenwood)مبنی بر پرهزینه بودن فناوری های فاوا با توجه به ضعف زیرساخت های مربوط در کشورهای در حال توسعه باشد،  همچنین داده ها نشان داد که که بیش از 70 درصد از افراد «خیلی کم» یا «کم» از مطالب محیط‌زیستی در اینترنت استفاده می‌کنند.

نتایج این پژوهش نشان داد نگرش و رفتار دانشجویان نسبت به آگاهی آنان سطح بالاتری را نشان می دهد که این امر به نظر می‌رسد ریشه در باورهای سنتی، تربیت خانوادگی و آموزه های مذهبی آنها داشته باشد که این خود می تواند بیانگر خطی نبودن مطلق رابطه آگاهی، نگرش و رفتار و وجود عوامل متعدد موثر در رفتارهای زیست محیطی افراد و پیچیدگی این مسئله باشد. این نتایج با  آن بخش ازمطالعات هینز، مبنی بر این که آگاهی و تمایل فرد برای رفتارهای مسئولانه به تنهایی برای تحقق پذیرفتن رفتار کافی نیست ، زیرا رفتار مسئولانه محیطی تحت تأثیر فشارهای اقتصادی ، اجتماعی و فرصت انتخاب رفتارهای متفاوت نیز قرار دارد و بسیاری از رفتارهای روزمره که پیامدهای منفی یا حتی مثبت برای محیط دارند ، بر حسب رفتار مبتنی بر عادت صورت می گیرند ، مطابقت دارد .هم چنین این نتایج با آن بخش از مطالعه استرن و دیتز) Stren & Dietz (و شولتز) Schultz (مبنی بر این‌که نوع نگرش به محیط ریشه در نظام ارزشی اشخاص دارد ونگرش های افراد در مورد موضوعات محیطی بر اساس نوع ارزشی است که این اشخاص برای خود ، دیگران یا گیاهان و حیوانات (موجودات دیگر) قایل اند، همخوانی دارد. بر اساس مطالعات استرن (1993) ، نوردلاند و گارویل(2002)  و ویدگرن (1998) علاوه بر عامل نگرشی ، سه عامل دیگر نیز رفتار مثبت محیطی را تحت تأثیر قرار می دهد نخست ، عوامل زمینه ای نظیر هزینه های مادی ، پاداش و دسترسی به تکنولوژی است . دوم توانایی های فردی مثل دانش  خاص محیطی و مهارت است و سوم عادات هستند که باید به منظور تغییر رفتار در جهت رفتار مثبت محیطی سست شوند(6) . بنابراین ، برای درک بهتر رفتارهای محیطی باید عامل نگرشی ، موقیعتی ، توانایی های فردی و عادات در رابطه با یکدیگر مورد بررسی قرار گیرند.

بر اساس نتایج آزمون آماری، میانگین میزان آگاهی محیط‌زیستی مردان دانشجو بیش از زنان دانشجو بوده است. با این حال از نظر آماری این تفاوت معنادار نیست. بنابراین، تفاوت چندانی در آگاهی محیط‌زیستی در بین زنان و مردان وجود ندارد. به همین ترتیب، میانگین میزان نگرش محیط‌زیستی مردان بیش از زنان است، اما این تفاوت میانگین‌ها نیز مورد تأیید واقع نمی‌شود. لذا، می‌توان اینگونه استدلال کرد که تفاوتی بین نگرش محیط‌زیستی زنان و مردان وجود ندارد. علاوه بر این، میانگین رفتار محیط‌زیستی مردان بیش از زنان است. در حالی‌که، این تفاوت نیز از نظر آماری معنی‌دار نیست و  نمی توان تفاوتی بین رفتار محیط‌زیستی زنان و مردان قایل شد، بنابراین فرضیه اول پژوهش رد شد، این قسمت از نتایج با آن بخش از نتایج تحقیقات اسکات و ویلترز(1994) به نقل از زین و پییرس( 1992) مبنی بر عدم تفاوت در نگرش و عملکرد دو جنس مطابقت داشته ، لیکن با آن بخش از تحقیقات ایشان که حاکی از آگاهی زیست محیطی بالاتر زنان است هم خوانی ندارد.هم چنین این نتیجه با آن بخش از نتایج مطالعات آقا محمدی و صالحی عمران(1387) که حاکی از عدم تفاوت در رفتارهای زیست‌محیطی دو جنس است هم خوانی داشته ولی با آن بخش از نتایج پژوهش ایشان که حاکی از نگرش و آگاهی بالاتر زیست محیطی زنان است، مطابقت ندارد.

 علیرغم ظرفیت غیرقابل انکار  فضای اینترنت  تنها بین کاربرد آن با  آگاهی زیست محیطی رابطه معناداری در سطح 05/0 بدست آمد ،این ارتباط مستقیم و مثبت می‌باشد، بدین معنا که می‌توان گفت هرچه میزان استفاده از اینترنت افزایش می‌یابد، آگاهی محیط‌زیستی افزایش می‌یابدبنابراین، فرضیه دوم  پژوهش مبنی بر ارتباط بین میزان استفاده از اینترنت و آگاهی محیط‌زیستی مورد تأیید قرار می‌گیرد که این نتیجه با مطالعات مسعودی و همکاران که در پیشینه پژوهش به آن اشاره شد نیز مطابقت دارد. همچنین، اگر به شدت رابطه نگاه کنیم، خواهیم دید که علاوه بر رابطه معنی‌دار آماری بین  میزان استفاده از اینترنت و آگاهی محیط‌زیستی، شدت رابطه بین این دو مفهوم چندان قوی و شدید نیست. بلکه در حد نسبتاً پایینی ارزیابی می‌شود. و هیچ ارتباط معنی داری بین میزان کاربرد اینترنت و  نگرش و رفتارهای زیست محیطی دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی مشاهده نشد. بنابراین دو فرضیه سوم و چهارم یعنی تاثیر میزان استفاده از اینترنت در نگرش محیط‌زیستی و رفتار محیط‌زیستی مورد تایید قرار نمی‌گیرد.                                                                                                                                                 

همچنین بر اساس داده ها نتیجه گیری شدکه بین متغیر مستقل ( میزاناستفاده از سایت های اینترنتی زیست محیطی) ومتغیرهای وابسته (آگاهی محیط‌زیستی، نگرش محیط‌زیستی و رفتار محیط‌زیستی)رابطه‌ای وجود ندارد و فرضیه های پنجم ،  ششم و هفتم پژوهش نیز رد شد. این امر می تواند ناشی از عدم غنای کافی مطالب منتشره در سایت های اینترنتی تخصصی محیط زیست به علت عدم نیاز سنجی و جذابیت های لازم این سایت ها با توجه به طیف های مختلف مخاطبان باشد به این صورت که به نظر می رسد افراد در استفاده عمومی از اینترنت به تاثیرپذیری موثرتری از مطالب زیست محیطی دست می یابند بنابراین به نظر می رسد آموزش های زیست محیطی به صورت عمومی و به صورت انتشار پراکنده در صفحات مجازی تاثیرپذیری بیشتری از صفحات مختص مطالب زیست محیطی- که قاعدتا مخاطبان خاص و دارای زمینه قبلی را دارد – داشته باشد، این نتیجه گیری با آن بخش از مطالعات هاوس(2011) که معتفد است در بسیاری موارد آموزش ها صرفا خود را به زیور فناوری می آرایند هم خوانی دارد.

هم چنین این نتایج می تواند تاییدی بر اظهارات وگوتسکی (1978)  مبنی بر این‌ که فرهنگ اولین عامل تعیین کننده ی توسعه ی فردی است و از این نقطه نظر راه حل های فناوری آموزشی از لجاظ فنی ممکن است جبرگرایانه باشند به خصوص اگر توسعه دهندگان درکی از زمینه و فرهنگ محلی نداشته باشند، تلقی شود. و همانطور که در سر آغاز مقاله اشاره شد سلینگر(2009) نیز بیان می کند چنین راه حل هایی، کدهای زبانی، مفروضات فرهنگی، تصاویر اجتماعی و مفاهیم غربی/ اروپایی ، زیربنای انتخاب ترکیبات  مطلوبی از دانش می باشند.بنابراین ریسک ناشی از چنین پروژه هایی که به ابزار هایی بی اثر منجر می شوند بالا است. احتمال بالایی وجود دارد که آنها به عنوان راه حل های فرهنگی امپریالیستی دیده شوند. فرضیات در مورد در دسترس بودن برق، در دسترس بودن فاوا و ترس از امپریالیست فرهنگی نیز از جمله دلایل مربوط به استفاده نادر از راه حل های مبنی بر فاوا در چندین کشور در حال توسعه می باشد. هنوز هم برخی از راه حل ها از غرب می آیند، گرچه این راه حل ها در شیوه ی تفکر خود غربی هستند اما استفاده آنها از زبان اروپایی و در دسترسی به زیرساخت های فاوا آن ها را آسیب پذیر ساخته  و احتمال عدم موفقیت آن‌ها زیاد است. چنین شکست هایی پر هزینه بوده و خصوصا برای کشورهای در حال توسعه نامطلوب می باشد.

از مطالب فوق می توان چنین جمع بندی کرد که فاوا به خودی خود یک چاره ی معجزه آسا برای آموزش های زیست محیطی نیست ولی می توان از آن برای غلبه بر ضعف ها و کمبوهای آموزشی استفاده کرد یعنی فناوری را در خدمت آموزش های زیست محیطی قرارداد ونه آموزش ها ی زیست محیطی را در خدمت فناوری.آموزش باید دارای کیفیت مطلوب باشد . منظور از کیفیت مطلوب آن است که باید به مهارتی جون توانایی حل مسئله ، برقراری ارتباط مؤثر ، کارتیمی و تفکر انتقادی که ترکیب و تفسیر انبوهی از اطلاعات را ایجاب می کند بپردازد .

در همین راستا خطری که امروزه دانشگاه ما را در سطح خرد ،  نظام آموزشی را در سطح کلان و جامعه را در سطح فراکلان تهدید می کند آراسته شدن به فن آوری به جای بهره مند شدن از ان است . اگر آموزش های ما تنها با اتکا به استفاده از انواع فن آوری های نوین ، یادگیری یک محتوای سنتی و درک آن را عمق ببخشند فقط خود را به زیور فن آوری آراسته و هنوز افرادی را تربیت می کنند که بهره از فن آوری نبرده اند . بی شک آموزش های امروز باید بتوانند کسانی را تربیت کنند که توانایی روبه رو شدن با  مسایل نوین را به صورت خلاقانه داشته باشند.

بنابراین  به این سوال که چگونه می توان از فناوری اطلاعات و ارتباطات( با تاکید بر اینترنت) برای رسیدن به اهداف یاد دهی - یادگیری  در زمینه محیط زیست استفاده کرد ؟ می توان به دو صورت پاسخ داد:

  1. از فناوری اطلاعات و ارتباطات(با تاکید بر اینترنت) نه تنها برای ایجاد انگیزه در مخاطبان و تشویق آنها ، بلکه برای دست یابی به اهداف یاددهی – یادگیری ؛ به طور مؤثر تر می توان استفاده کرد .
  2. استفاده نکردن از فناوری اطلاعات و ارتباطات در فعالیت های اسان و ساده ای که در صورت کاربرد روش های دیگر ، فرد را راحت تر به اهداف مورد نظر رسانند،  می تواند جنبه دیگری از تصمیم گیری باشد .

بر اساس نتایج حاصل از این پژوهش علت تفاوت در نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات و به طور خاص اینترنت در آگاهی، نگرش و رفتارهای زیست محیطی در جامعه ما نسبت به جوامع توسعه یافته را میتوان اینطور تفسیر کرد که چالشها و موانعی در کاربست فناوری اطلاعات و ارتباطات به طور عام و اینترنت به طور خاص در آموزش زیست محیطی وجود دارد، این عوامل به صورت فهرست وار عبارتند از:

  1. نداشتن مهارت لازم در استفاده از اینترنت
  2. عدم تسلط به زبان انگلیسی
  3. ضعف انگیزه و رغبت در استفاده از فناوریهای نوین
  4. نگرش منفی نسبت به ورود فناوریهای اطلاعات و ارتباطات از غرب
  5. مقاومت در برابر تغییرات ناشی از فناوریهای نوین
  6. موانع مادی(کمبود امکانات و منابع مادی)
  7. کمبود ارائه خدمات فنی
  8. هزینه بودن اشتراک و استفاده از اینترنت
  9. عدم استفاده واقعی از فناوری اطلاعات و ارتباطات و فضای اینترنت

10. رواج استفاده های سرگرمی و غیر مفید از ظرفیت فضای مجازی

11. عدم آشنایی بسیاری از دانشجویان و به تبع آن سایر اقشار مردم با فناوری

12. عدم وجود جهت گیری و چشم انداز مناسب نسبت به فناوری  در بین سیاست گذاران و مدیران اجرایی مرتبط با آموزش های زیست محیطی

13. عدم وجود زیرساختهای مناسب برای ارائه آموزش‌های زیست‌محیطی  اینترنتی به مناطق مختلف شهری و روستایی

14. عدم انجام حمایتهای لازم سازمانی و ساختاری

15. عدم آگاهی از مزایای فن آوری اطلاعات و ارتباطات

به طور کلی می توان این چالشها و موانع را در چند طبقه کلی دسته بندی کرد که در ذیل به این چالشها اشاره می شود:

1-   مبتنی نبودن برنامه‌های آموزشی بر محیط‌های چندرسانه‌ای

2-   ضعف فرهنگسازی در جهت آشنایی و کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات

3-   ناکافی بودن دانش و مهارت مسئولان و کاربران در فناوری اطلاعات و ارتباطات

4-   هزینه بر بودن توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات

5-   فقدان سیاست ملی یکپارچه در خصوص استفاده از فناوری اطلاعات در آموزش های زیست محیطی

در پایان می توان چنین نتیجه گیری کرد که ابتدا بایستی بستر سازی دسترسی همگان به فناوری اطلاعات و ارتباطات  فراهم شود .خدمات دولت الکترونیک رونق یافته و گسترش موضوعی بیشتری را بالاخص در زمینه آموزش به خود ببیند. دانشجویان و در افق وسیع تر شهروندان بایستی سهولت، سرعت و هزینه پایین استفاده از نرم افزارهای ارتباطی را درک نموده و در زمینه بحران های طبیعی و انسانی آگاهی خود را ارتقا دهند.انجمن های اجتماعی و مردم نهاد نیز با استفاده از رسانه ی جمعی سه بعد نگرشی مردم به محیط زیست و ابعاد آن  یعنی شناخت مردم، احساس مردم و رفتار مردم را بهبود بخشند.

پیشنهادهایی که در این زمینه می توان ارائه داد عبارتند از:

1-      انجام تحقیقات بیشتر از جانب پژوهشگران درباره رفع چالشهای موجود در استفاده از فنآویهای نوین اطلاعات و ارتباطات(به طور موردی)

2-      اطلاع رسانی به جامعه به ویژه جامعه دانشگاهی به عنوان گروه مرجع در رابطه با آخرین فناوریهای نوین

3-      فراهم آوردن زیرساختهای لازم برای استفاده از اینترنت حداقل در محیط دانشگاه برای دانشجویانی که امکان دسترسی به آن را در محیط بیرون ندارند

4-      سیاستگذاری و تدوین برنامه یکپارچه ملی برای استفاده از فنآویهای اطلاعات و ارتباطات در ارائه  آموزش های زیست محیطی به جامعه

5-      ارائه حداقل 2 واحد درسی شناخت محیط زیست به دانشجویان کلیه رشته ها جهت ارتقای آگاهی های زیست محیطی

6-      تدوین برنامه هایی جهت ارتقای آگاهی های زیست محیطی دانشجویان در محیط دانشگاه و برنامه ریزی مدیریت فرهنگی

7-      واحدهای دانشگاهی در این زمینه

منابع :

1.عظیمی-م،  غلامی- م،  تبیین نشانگرهای سواد زیست‌محیطی بر اساس استانداردهای سواد علوم در پروژه 2061 آمریکا، چهاردهمین سمینار آموزشی محیط‌زیست،دی 1392، تهران، ایران.

2.Barrett GW,Peles JD,Odum E.,1997.Transcending processes and the level of organization concept,Bioscience 47(8)P.P: 531-5.

3.Duailibi,M.,2006.Ecological literacy: What are talking about? Convergence,39(4),P.P: 65-68.

 

4.شبیری ، سیدمحمد ، عبداللهی،سهراب، نظریه ها و کاربرد های آموزش محیط زیست ،تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور، 1388.

5.Zinn,H.C and  Pierce,C., 2002.Value,Gender, and Concern about potentially dangerous wildlife,Vol 34,pp.239-256.

6. صالحی عمران، ابراهیم و علی آقامحمدی، بررسی دانش، نگرش و مهارتهای زیست‌محیطی معلمان آموزش دوره ابتدایی استان مازندران، فصلنامه تعلیم و تربیت،پاییز 1387، شماره 95، ص118-91.

7. Day and P. Greenwood. 2009.“ICT for rural development” InICT4D,T. Unwin, Ed. Cambridge: Cambridge University Press, , pp.321-359.

8.Vyogotsky.L1978, Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Cambridge, MA: Harvard University Press, , pp. 216.

9.Selinger,M.2009., "ICT in education: catalyst for development" In ICT4D, T. Unwin, Ed. Cambridge: Cambridge University Press, , pp. 206-248.

10.Hus, V.2011., The use of ICT in the environmental studies subject. Procedia - Social and Behavioral Sciences,15(0): p. 3855-3860.

11.Elston,Carol.2008., Using ICT in the primary school. British Journal of Educational Technology, 39: 191. doi: 10.1111/j.1467-8535.2007.00792_18.x.

 

12. قضاوی- غ ، ولی- ع. ، بررسی نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در توسعه اجتماعی و آموزش روستا ییان جهت حفاظت از منابع طبیعی، اولین همایش کاربرد فنّاوری اطلاعات و ارتباطات در روستا،اسفند 1382، تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران، پژوهشکده الکترونیک.

13. زنگی‌آبادی، علی، علی‌حسینی، رحمان، تحلیل فضایی فناوری اطلاعات و ارتباطات در کشورهای جهان، فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی،پاییز 1388 ،شماره 1، ص65-56.

14.Mcclure,D.P,.2008.,Deployment of Broadband to Rural America and Evaluation of current Broadband Services to Rural American and the impact of Internet Public Policy on Broaband Deployment,Usiia(Us Internet Industery Association).http://usiia-net.org/puds/rural.pdf.

15.Furuholt ,B.Stein,K.2007,A Rural-Urban Digital Divide? Regional Aspects of Internet Use in Tanzania ,Proceedings of the 9 International Conference on Social Implications in Computers,Sao Paulo,Brazil.

16.Sam Kang,B.2009.,Bridging the Digital Divide between Urban and Rural Areas: Experience of the Republic of Korea ,Escap Technical Paper ,Information and Communications Technology and Disaster Risk Reduction Division,Authorized for Distribution by Xuan Zengpei.

17. مسعودی، حمید و همکاران، نقش رسانه های مجازی در ارتقای آگاهی اجتماعی و فرهنگی در رابطه با روش های حفاظت از محیط زیست و کاهش بحران های آن، دومین کنفرانس مدیریت و برنامه ریزی محیط زیست، بهار 1391، تهران.

18.The Global Information Technology Report,(2014).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

The relationship between the degree of using ICT (with an emphasis on the Internet) with the environmental literacy of students

Mahdieh Rezaei[4]*

mdrezaee@pnu.ac.ir

 

Seyyed Mohammad Shobeiri[5]

 

Abstract

 

The aim of the present research is to become familiar with awareness, attitude, and environmental behavior of the students at Payame Noor University, Markazi Province  and to examine the degree of effect of ICT on these variables, with an emphasis on the Internet . The method used in the present research was an applied method in terms of the objective and the data were collected via the survey descriptive method. The population included 26701 students at  Payame Noor University, Markazi Province, Iran, and 377 samples were randomly selected using Cochran’s sample size formula and then examined. The research  instrument was a questionnaire composed of five sections ,which was piloted in order to increase its reliability and validity. Based on the findings, the attitude and behaviors of the students were higher than their awareness and there was no significant difference between awareness, attitude, and environmental behaviors of male and female university students. Moreover, there was only a significant relationship between the environmental awareness and amount of using the Internet at 0.05 significance level with a relatively low correlation coefficient . No relationship was found between the university students ’environmental behaviors and attitude and the degree to which they used the Internet. There was also no relationship between visiting the environmental websites on the Internet and their environmental behaviors, attitude, and awareness.

 

Key words: ICT, the internet, environmental literacy, Students

 

 



[1] مربی گروه منابع طبیعی و محیط زیست و دانشجوی دکتری رشته آموزش محیط زیست ،دانشگاه پیام نور، تهران، ایران(مسئول مکاتبات) 

[2] دانشیارگروه آموزش محیط‌زیست، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران                                                                                     

[3] . Information and Communication Technology

[4] Natural  resources and the environment Department’s instructor and Environmental Education PhD student in Payame Noor University, Tehran, Iran(Corresponding Auther)

 

رابطه میزان استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات (با تاکید بر اینترنت)

 با سواد زیست محیطی دانشجویان

 

مهدیه رضائی[1]*

mdrezaee@pnu.ac.ir

سید محمد شبیری[2]

 

 

چکیده

هدف پژوهش حاضر آشنایی با میزان آگاهی، نوع نگرش و رفتارهای زیست‌محیطی دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی و بررسی میزان تاثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات با تاکید بر اینترنت بر این متغیرها است.روش این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از لحاظ نحوه گردآوری داده‌ها، توصیفی از نوع پیمایشی است. در این پژوهش جامعه آماری عبارت بود از  26701 نفر دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی که با استفاده از فرمول کوکران تعداد 377 نمونه از آن‌ها به صورت تصادفی انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفت.ابزار پژوهش پرسشنامه ای در پنج بخش است که قبل از اجرا برای افزایش روایی و اعتبار آن به صورت آزمایشی به اجرا در آمد. تجزیه و تحلیل داده ‌ها با استفاده ازروش‌های آماری توصیفی و استنباطی از طریق نرم افزار spss انجام شد.بر اساس یافته های این پژوهش، نگرش و رفتار دانشجویان نسبت به آگاهی آنان سطح بالاتری را نشان داده و تفاوت معنی داری بین آگاهی ، نگرش و رفتارهای زیست محیطی دانشجویان زن و مرد وجود نداشت. هم چنین تنها بین آگاهی زیست محیطی با میزان استفاده از اینترنت رابطه معناداری در سطح 05/0  و با ضریب همبستگی نسبتا پایینی به دست آمد و بین نگرش و رفتارهای زیست محیطی دانشجویان با میزان استفاده آنها از اینترنت ارتباط معنی داری حاصل نشد.بین میزان استفاده از سایت های اینترنتی زیست محیطی و آگاهی، نگرش و رفتارهای زیست محیطی دانشجویان نیز ارتباط معنی داری به دست نیامد.

واژه‌های کلیدی:فناوری اطلاعات و ارتباطات، اینترنت، ، سواد زیست محیطی، دانشجویان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه

امروزه پژوهشگران به دلیل هزینه های زیاد طرح های تکنولوژیکی  برای حل معضلات زیست محیطی  به دگرگونی شیوه های زندگی مردم و راه حل های رفتاری علاقمند شده اند.بحرانهای زیست‌محیطی معاصر زاییده کژاندیشی یا جهالت عملی انسان در جهان می‌باشد. با اندکی تأمل در بحران‌های مختلف زیست‌محیطی که بشر پشت سر نهاده است، در‌می یابیم که آن‌چه این  بحران‌ها را تشدید می‌کند، بی‌سوادی زیست‌محیطی است که در یک جامعه مشکلات بی‌شماری به‌بار می‌آورد. . از همین رو اصلاح روند بحران محیط زیست به اعتقاد عموم صاحب نظران محیط زیست مشروط به اصلاح آموزه های انسان و تغییر در نگرش ، بینش و دانش انسان نسبت به سرنوشت خود و محیط پیرامونش است . بر اساس تعریف یونسکو، سواد زیست‌محیطی آموزش عملی پایه‌ای برای همه مردم است که برای آنها دانش، مهارت‌ها و انگیزه‌های مقدماتی را فراهم می‌کند تا بتوانند نیازهای زیست‌محیطی خود را برطرف نمایند و به توسعه پایدار کمک کنند(1).                         

برت) Barrett (، سواد زیست‌محیطی را درک تعاملات بین سیستم‌های طبیعی و سیستم‌های اجتماعی- انسانی تعریف کرده است(2) . اور Uor) )، سواد زیست‌محیطی را درک کردن ارتباط و به‌هم پیوستگی ما با محیط‌زیست و هم‌چنین داشتن نگرشی مسئولانه در مورد محیط‌زیست اطرافمان می‌داند.دویلیبی) Duailibi (سواد زیست‌محیطی را مهارت دریافت دانش از طبیعت، درک اصول اساسی بوم‌شناسی و زندگی کردن همراه با این اصول تعریف کرده است(3). در تعریفی دیگر آمده است: سواد زیست‌محیطی عبارت از توانایی و ظرفیت به‌کارگیری علم زیست‌محیطی پایه ای،مفاهیم و مهارت فکر کردن برای فرموله کردن عملیات برروی موضوعات به‌خصوص زیست‌محیطی در رفتارهای روزانه است(4).بر اساس نظر وولک (Volk )و مکبث( McBeth)، سواد زیست‌محیطی شامل 6 مولفه اصلی می‌باشد: دانش زیست‌محیطی، دانش سیاسی-اجتماعی، دانش مسائل زیست‌محیطی ، مهارت‌های عاطفی، مهارت‌های شناختی و رفتارهای مسئولانه زیست‌محیطی(1).

به طور خلاصه سواد زیست‌محیطی از چندین جزء تشکیل یافته است:دانش،نگرش‌ها(تاثیرگذاری و درجه تاثیر) و رفتار.آموزش محیط‌زیست روشی است که می‌تواند سواد زیست‌محیطی را در دانش‌آموزان و دانشجویان ایجاد کند.بنابراین برای برخورداری از سواد زیست‌محیطی ، نیازمند آموزش زیست‌محیطی هستیم و آموزش زیست‌محیطی نیز همچون هر آموزش دیگر، متضمن سه حیطه دانش(شناخت)، نگرش(تعهد اخلاقی و زیبا‌شناختی) و مهارت(عمل به راهکارهای زیست‌محیطی) است در این میان سواد زیست‌محیطی دانشجویان به عنوان قشری از جامعه که می توانند سفیر آموزش‌های زیست‌محیطی در خانواده‌ها باشند و نیز نمایندگان فرهنگ‌ها و لایه های مختلف اجتماعی نیز به شمار می روند،از اهمیت خاصی در جامعه برخوردار است و لازمه شکل گیری آن آموزش ‌های زیست‌محیطی مناسب می‌باشد.

از پژوهش هایی که در مورد تاثیر جنسیت بر آگاهی، نگرش و رفتارهای زیست محیطی صورت گرفته، نتایج مختلفی به دست آمده است، افرادی چون اسکات و ویلترز(1994) به نتایجی مبنی بر عدم تفاوت در نگرش و عملکرد دو جنس و آگاهی زیست محیطی بالاتر مردان دست یافته اند(5). نتایج پژوهش های افرادی چون آقا محمدی و صالحی عمران(1387) حاکی از عدم تفاوت در رفتارهای زیست‌محیطی زنان و مردان و نگرش و آگاهی بالاتر زیست محیطی زنان است(6).

 از سوی دیگر امروزه سلسله مراتب توسعه یافتگی کشورها ، بر مبنای محرک اصلی وقوع دگرگونی در وضعیت کشورهای جهان ، (یعنی جریان اطلاعات و ژئوپلتیک سرمایه) و گذر آنها به جامعه ی دانایی محور ،به میزان نقشی که هر یک از کشورها در زایش اطلاعات ، جریان سرمایه و مدیریت دانش بر دوش می کشند ، وابسته است.

آموزش دارای کیفیت مطلوب باید به مهارتهایی جون توانایی حل مسئله ، برقراری ارتباط مؤثر ، کارتیمی و تفکر انتقادی که ترکیب و تفسیر انبوهی از اطلاعات را ایجاب می کند بپردازد .با ورود فناوری های نوین ، همه عرصه های فردی و اجتماعی به شدت متاثر شده و در این میان آموزش های زیست محیطی نیز از این پدیده در امان نمانده است و شاید انقلابی آرام در حال شکل گرفتن است که اساس آموزش سنتی را نشانه گرفته و ضمن در نظر گرفتن مولفه های اصلی و اهداف آن ،فرصت های جدید یاد گیری را به همراه دارد .

فناوری ها روزنه‌ی امیدی برای حل مشکلات انسان باز کرده اند. پیشگامان آموزش در کشورهای در حال توسعه نیز  امیدوارند که بتوانند راه حل های مناسبی برای برخورد با  نقص های سیستم های خود پیدا کنند. لیکن آنها می دانند که راه حل های مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات (فاوا) (ICT[3]) غالبا پرهزینه بوده و در بسیاری موارد، این راه حل ها از خارج خود چامعه به صورت کمک آموزشی و یا راه حل های کاربردی آورده می شود(7). در حقیقت فناوری های فاوا با توجه به هزینه ی بالا و عدم اطمینان از بازگشت سرمایه فراگیر نشده و رشد چشمگیری نداشته اند.

تحقیقات وگوتسکی)  (Vyogotsky نشان می دهد که فرهنگ اولین عامل تعیین کننده ی توسعه ی فردی است و از این نقطه نظر راه حل های فناوری آموزشی از لجاظ فنی ممکن است جبرگرایانه باشند به خصوص اگر توسعه دهندگان درکی از زمینه و فرهنگ محلی نداشته باشند(8).  سلینگر اشاره می کند که در چنین راه حل هایی، کدهای زبانی، مفروضات فرهنگی، تصاویر اجتماعی و مفاهیم غربی/ اروپایی ، زیربنای انتخاب ترکیبات  مطلوبی از دانش می باشند(9).  ریسک ناشی از چنین پروژه هایی که به ابزار هایی بی اثر منجر می شوند بالا است. شانس بالایی وجود دارد که آنها به عنوان راه حل های فرهنگی امپریالیستی دیده شوند. هنوز هم برخی از راه حل ها از غرب می آیند، گرچه این راه حل ها در شیوه ی تفکر خود غربی هستند اما استفاده آنها از زبان اروپایی و در دسترسی به زیرساخت های فاوا آن‌ها ها را آسیب پذیر ساخته  و احتمال شکستشان زیاد است. چنین شکست هایی پر هزینه بوده و خصوصا برای کشورهای در حال توسعه نامطلوب می باشد.

خطری که امروزه آموزش‌های زیست محیطی را در سطح کلان تهدید می کند آراسته شدن به فن آوری به جای بهره مند شدن از ان است . اگر آموزش ما تنها با اتکا به استفاده از انواع فن آوری های نوین ، یادگیری یک محتوای سنتی و درک آن را عمق ببخشند فقط خود را به زیور فن آوری آراسته و هنوز افرادی را تربیت می کنند که بهره از فن آوری نبرده اند . بی شک آموزش های فردا باید بتوانند کسانی را تربیت کنند که توانایی روبه رو شدن مسائل نوین را به صورت خلاقانه داشته باشند(10).

بر اساس تعریف الستن( Elston)  فاوا، فناوری مورد استفاده برای مدیریت اطلاعات و کمک به برقراری ارتباطات است(11). این اصطلاح در سال 1990 جایگزین اصطلاحات پردازش داده ها و سیستم های اطلاعات مدیریت شد که در دهه 1970 و 1960 بسیار رایج بودند. فاوا معمولاً به کلیه فن آوری هایی اشاره دارد که در 5 حوزه ی جمع آوری ، ذخیره سازی ، پردازش ،  انتقال و نمایش اطلاعات کاربرد دارند . نیمه ی دوم سده ی بیستم با رشد فناوری های ارتباطی و نیز روز افزون ، به اشکال مختلف اطلاعات ، نطفه ی دوران جدیدی بسته شد که در آن ، حیات جوامع بشری به شدت به گردش اطلاعات و اطلاع رسانی به موقع وابسته شد . مهمترین ویژگی این دوران ، سرعت بیشتر و اتکا به اطلاعات ، به عنوان ماده خام مورد نیاز کشاورز ، صنایع و توسعه است . در این دوران کم کم نوعی دیدگاه جامع نگری بر امور سایه می افکند (12).

دسترسی سریع به اطلاعات  و انجام امور بدون در نظر گرفتن فواصل جغرافیایی و محدودیت های زمانی ، محوری ترین دستاورد این فناوری است . از دیگر ویژگی ها می توان به تعاملی بودن فناوری(دو طرفه بودن فرایند ارتباط ) ، جمع زدایی (گرایش به اتباط فردی) ، ارتباط ناهمزمان ، تمرکز زدایی، استفاده از ظرفیت بیشتر و انعطاف پذیری اشاره کرد (13).

اصطلاح شکاف دیجیتالی به شکاف مابین افرادی که به فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی دسترسی دارند و کسانی که به این فناوری ها دسترسی ندارند باز می گردد (14). تفاوت های جهانی در دسترسی به اینترنت و دیگر فناوری های ارتباطات و اطلاعات ، به شکاف دیجیتالی میان دارندگان این تکنولوژی و افراد محروم از این تکنولوژی منجر شده است . اغلب ، شکاف دیجیتالی را به جهانی ، منطقه ای یا ملی بخش کرده اند و همچنین در سطح ملی یک شکاف دیجیتالی میان شهر و روستا دیده می شود . ون دجیک  (Van Dijk)براین باور است که برای درک مفهوم شکاف دیجیتالی موضوع هایی همچون ، مهارت های دیجیتالی ، تحلیل فرهنگ و نوع زندگی و الگوهای مورد استفاده ی روزانه باید مورد بررسی قرار گیرد (15).

نشست جهانی جامعه ی اطلاعاتی (2003) به شدت بر ضرورت پر کردن شکاف دیجیتالی تآکید کرده است . از آنجایی که بیشتر مردم آسیا و اقیانوسیه در مناطق روستایی زندگی می کنند ، پر کردن شکاف دیجیتالی بین شهر و روستا یکی از مهم ترین وظایف در جهت خلق جامعه و مردم جهت دهی شده به سوی جامعه اطلاعاتی است (16).

پژوهشی که در سال 1391 توسط مسعودی و همکاران با عنوان نقش رسانه های مجازی در ارتقای آگاهی اجتماعی و فرهنگی در رابطه با روش های حفاظت از محیط زیست و کاهش بحران های آن صورت گرفته است که بر اساس نتایج آن ابتدا باید بسترسازی دسترسی همگان به اینترنت فراهم شود، خدمات دولت الکترونیک رونق یافته و گسترش موضوعی بیشتری را بالاخص در زمینه آموزش یابد ، شهروندان بایستی سرعت، سهولت و هزینه پایین اینترنت را درک نموده و در زمینه بحران های طبیعی و انسانی آگاهی خود را ارتقا دهند(17).

استرن (Stren)، نوردلاند و گارویل (Nordlund & Garvil) و ویدگرن (Widegern) بیان می کنند که علاوه بر عامل نگرشی ، سه عامل دیگر نیز رفتار مثبت محیطی را تحت تأثیر قرار می دهد نخست ، عوامل زمینه ای نظیر هزینه های مادی ، پاداش و دسترسی به تکنولوژی است . دوم توانایی های فردی مثل دانش  خاص محیطی و مهارت است و سوم عادات هستند که باید به منظور تغییر رفتار در جهت رفتار مثبت محیطی سست شوند . بنابراین ، برای درک بهتر رفتارهای محیطی باید عامل نگرشی ، موقیعتی ، توانایی های فردی و عادات در رابطه با یکدیگر مورد بررسی قرار گیرند(6).

مجمع جهانی اقتصاد در گزارشی با نام «گزارش جهانی فناوری اطلاعات ۲۰۱۴» به بررسی وضعیت آمادگی محیط فناوری اطلاعات در کشورهای گوناگون تحت شاخص آمادگی شبکه‌ای ( Networked Readiness Index)پرداخته است. این شاخص، تعیین‌کننده میزان آمادگی کشور‌ها برای بهره‌برداری از فرصت‌های فراهم شده توسط فناوری ارتباطات و اطلاعات است و با توجه به چهار مؤلفه تعیین می‌شود که عبارتند از محیط فراهم شده برای این فناوری در کشور، میزان آمادگی بازیگران داخلی برای استفاده از این فناوری و میزان استفاده از این فناوری در میان بازیگران داخلی حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات و تأثیر این فناوری بر اقتصاد و اجتماع. در میان ۱۴۲ کشور و منطقه مورد بررسی، فنلاند، سنگاپور، سوئد، هلند، نروژ، سوئیس، ایالات متحده آمریکا، منطقه هنگ‌کنگ، بریتانیا و کره جنوبی به ترتیب در رتبه‌های نخست تا دهم قرار دارند و ایران با سه رتبه نزول نسبت به سال گذشته به رتبه ۱۰۴ رسیده است. هم چنین رتبه ایران در چهار شاخصی که در بالا به آن اشاره شد، به ترتیب ۸۶، ۱۱۰، ۱۱۳ و ۱۰۷ است(18).

پژوهش حاضر در پی این است که سیاستگذاران آموزش‌های زیست محیطی را با میزان تاثیر اینترنت و سایت های اینترنتی زیست محیطی در شکل‌گیری شناخت، نگرش و رفتارها و در یک کلام سواد زیست‌محیطی دانشجویان به عنوان قشر تاثیرگزار جامعه آشنا ساخته و  بتواند با بررسی شناخت، نگرش و رفتارهای زیست‌محیطی دانشجویان و میزان استفاده آنها از موارد ذکر شده در برنامه‌ریزی جهت استفاده از فاوا در آموزش‎‌های زیست‌محیطی ، به سیاستگزاران آموزشی یاری رساند. گسترش کاربرد اینترنت  ضرورت توجه به ظرفیت آن برای استفاده در آموزش های زیست محیطی  را خاطر نشان می سازد.

این پژوهش در پی پاسخگویی به این سوال است که دانش و آگاهی زیست محیطی دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی تا چه اندازه است؟ دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی چه نوع نگرشی نسبت به محیط زیست دارند؟مهارت یا عملکرد زیست محیطی دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی تا چه اندازه است؟ و  نیزدرصد استفاده کنندگان از اینترنت و سایت های اینترنتی زیست محیطی را به تفکیک مشخص کرده و فرضیه‌های7 گانه مربوط به تاثیر جنسیت و ارتباط استفاده از فناوریهای نامبرده با آگاهی، نگرش و رفتارهای زیست‌محیطی دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی را مورد بررسی قرار دهد.پاسخ به این سوالات و نتایج بررسی فرضیه ها برای برنامه ‌ریزی در زمینه استفاده از ظرفیت‌های فضای اینترنت در ارتقای سواد زیست‌محیطی دانشجویان  ، هدف پژوهش حاضر می‌باشد.

فرضیه های پژوهش

1. بین دانش، نگرش و عملکرد زیست محیطی دانشجویان زن و مرد و جنسیت آن‌ها رابطه وجود دارد.

2. بین میزان استفاده از اینترنت و آگاهی زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد.

3.  بین میزان استفاده از اینترنت و نگرش زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد. 

4. بین میزان استفاده از اینترنت و رفتار زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد.

5. بین میزان استفاده از سایت های اینترنتی زیست محیطی و آگاهی زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد.

6 .بین میزان استفاده از سایت های اینترنتی زیست محیطی و نگرش زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد.

7. بین میزان استفاده از سایت های اینترنتی زیست محیطی و رفتار زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد.

 

مواد و روش بررسی

روش این پژوهش از نظر هدف کاربردی و  ازلحاظ نحوه گردآوری داده‌ها توصیفی از نوع  پیمایشی است. در این پژوهش جامعه آماری عبارت است از کلیه دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی که بر اساس اطلاعات آماری رسمی دانشگاه26701 نفر می باشند که در 13 مرکز و واحد استان مشغول به تحصیل هستند. به منظور تعیین حجم نمونه و با توجه به دانستن اینکه جامعه ما 26701 عضو و 13 مرکز و واحد دارد، ابتدا 3 مرکز اراک، خمین و محلات و واحدهای فراهان و چهارچشمه بر مبنای پراکنش جغرافیایی (از نقاط مختلف استان) و دارا بودن فرهنگ محلی شاخص برای معرف بودن از کل جامعه مطالعاتی(دانشگاه پیام نور استان مرکزی) انتخاب شدند و سپس با بهره گیری از جدول مورگان، حجم نمونه 338 نفر حاصل شد ، این نتیجه با استفاده از فرمول نسبتی کوکران نیز با اختلاف ناچیزی تایید شد که برای بالا رفتن دقت کار 377 نمونه در نهایت به صورت تصادفی انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفت.                                                            

در این مقاله با توجه به این‌که سواد زیست‌محیطی دارای محدوده وسیعی می باشد، لذا برای تحدید مسئله به بررسی ابعاد مهم سواد زیست‌محیطی (آگاهی، نگرش و رفتار) بسنده گردیده است.ابزار پژوهش حاضر پرسشنامه ای در پنج بخش است که دو بخش اول آن محقق ساخته بوده و بخشهای مربوط به سنجش سواد زیست محیطی(آگاهی، نگرش و رفتار) در تحقیقات صالحی عمران و آقامحمدی(1387)  مورد استفاده قرار گرفته است. این پرسشنامه با توجه به فرهنگ جامعه ایران و با استفاده از نظرات تکمیلی مورد استفاده قرار گرفته و قبل از اجرا برای افزایش روایی و اعتبار آن به صورت آزمایشی به اجرا درآمده است

.بخش اول پرسشنامه با محتوای تعدادی سوال در زمینه اطلاعات دموگرافیک شامل:جنسیت، مقطع تحصیلی، رشته تحصیلی،مرکز یا واحد محل تحصیل و سن پاسخگو می باشد.بخش دوم پرسشنامه شامل دو سوال مربوط به میزان استفاده از اینترنت و سایت های اینترنتی زیست محیطی می باشد با پاسخهای پنج گزینه ای به ترتیب از استفاده نمی کنم تا بیش از 6 ساعت وخیلی زیاد تا خیلی کم ، تدوین و ارائه شده اند.بخش سوم پرسشنامه نیز شامل 9 گویه یا سوال تشریحی کوتاه پیرامون سنجش دانش یا آگاهی‌های زیست‌محیطی دانشجویان است . برای سنجش و اندازه گیری متغیر آگاهی یا دانش ، جهت فهم بهتر مطلب و سهولت کار ، 9 گویه مورد سنجش دانش ، از عدد صفر تا 9 شماره گذاری شده است . عدد1 برای گویه ای است که جواب درست و عدد صفر برای گویه ای که جواب نادست داده اند ، کدگذاری متغیر آگاهی یا دانش به چهار بازه تقسیم بندی شده است . عدد صفر به بازه صفر ، آگاهی اصلاً نمی دانم ؛ عدد1 به بازه 3تا 1 آگاهی اندک ؛ عدد2 به بازه 6 تا 4 آگاهی متوسط و عدد 3 به بازه 9 تا 7 آگاهی زیاد ، اختصاص دارد .جدول شماره1 گویه های سنجش متغیر آگاهی یا دانش را نشان می دهد .                                                                                                                                                    

جدول شماره1 : گویه های سنجش متغیر آگاهی یا دانش

 

متغیر

گویه ها

 

 

 

آگاهی یا دانش

مهمترین منبع تولید برق درکشور چیست؟

گونه های کاملاً متفاوت حیوانات و گیاهان را که در محیط های متفاوتی زندگی می کنند چه می نامند؟

مهمترین علت نابودی حیوانات و گیاهان در ایران چیست؟

فایده اصلی زمین های باتلاقی چیست؟

کدام یک از موارد زیر به عنوان زباله خطرناک محسوب می شود؟

لایه اوزن چه کاری انجام می دهد؟

عامل اصلی ایجاد مونواکسید کربن در ایران چیست؟

علت اصلی آلودگی آب رودخانه ها و نهرها چیست؟

زباله هایی که از منازل جمع آوری می شوند نهایتاً چه می شوند؟

 

در بخش چهارم پرسشنامه نیز برای سنجش و اندازه گیری متغیر نگرش مطابق جدول شماره 2 عمل شده است ، این بخش از پرسشنامه دارای 11 گویه می باشد و طیف سنجش به ترتیب اولویت به مقوله های ؛ کاملاً موافقم ، موافقم ، نظری ندارم ، مخالفم ، کاملاً مخالفم رتبه بندی شده است .  این متغیر برحسب طیف لیکرت تنطیم گردیده و سپس توزیع فراوانی متغیر نگرش محیط‌زیستی براساس نمره مقیاس 1 تا 5 در جدول شماره 2آورده شده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره2: گویه های متغیر نگرش

 

متغیر

گویه

 

 

 

 

 

نگرش

ما در حال رسیدن به مرحله ای هستیم که کره زمین نمی تواند بیشتر از اینها نیازهای جمعیت را برآورده سازد .

تعادل طبیعت بسیار حساس است و به راحتی به هم می خورد .

انسان حق دارد مه محیط طبیعی را طبق نیازهای خودشان دستکاری کنند.

دخل و تصرف انسان در طبیعت اغلب نتایج فاجعه آمیزی را به دنبال داشته است .

گیاهان و حیوانات برای این خلق شده اند که انسان آنها را مورد بهره برداری قرار دهد.

برای حفظ یک اقتصاد سالم ،باید اقتصاد با رشد متعالی داشته باشیم که توسعه صنعتی در آن تحت کنترل باشد .

انسان برای حفظ و ادامه بقا باید با طبیعت هماهنگ باشد .

کره زمین شبیه یک سفینه فضایی است که منابع و فضای آن محدود است .

انسان نیازی ندارد که خود را با محیط زیست تطبیق دهد،چون می تواند محیط زیست را مطابق نیازهایش از نو بسازد .

برای توسعه صنعتی محدودیت هایی وجود دارد که جامعه صنعتی ما بیش از آن نمی تواند گسترش پیدا کند .

انسان بیش از حد از محیط زیست سوء استفاده می کند .

 

در بخش پنجم پرسشنامه هم برای سنجش و اندازه گیری متغیر مهارت ؛ مطابق جدول شماره 3 از 18 گویه استفاده شده که این متغیر برحسب طیفی به ترتیب اولویت به مقوله های ؛ همیشه ، بعضی وقت ها ، به ندرت و اصلاً رتبه بندی شده ، سپس توزیع فراوانی متغیر رفتار محیط‌زیستی براساس نمره مقیاس 1 تا 4 در جدول شماره 3  نشان داده شده است.

روایی ابزار پژوهش یا پرسشنامه از نوع روایی محتوایی است.بدین صورت که ابتدا ، مدلی از حیطه‌های مختلف موضوع تدوین گردید، سپس برای هر حیطه سوالهای متعددی طراحی شد و پس از تعدیل سوالها، فهرست اولیه پرسشنامه تهیه گردید و در اختیار افراد متخصص(استادراهنما، 4 نفر کارشناس در حوزه تحقیقات و پژوهش، 4نفر کارشناس ارشد آموزش محیط‌زیست) قرار گرفته و در چندین نوبت با اعمال نظر متخصصین ، سوالهایی که به لحاظ صوری و محتوایی مناسب تشخیص داده نشده بودند ، حذف گردید و سوالات مناسب جایگزین شد و در نهایت پرسشنامه‌ای حاوی 40 سوال2 سوال در زمینه استفاده از اینترنت و سایت های اینترنتی زیست محیطی، 9 گویه در حوزه دانش، 11 گویه در حوزه نگرش و 18 گویه در مورد مهارت یا رفتارهای زیست محیطی  دانشجویان) تهیه شده و برای سنجش روایی  مورد ارزیابی قرار گرفت و سپس تایید شد.                                                                                                             

به منظور بررسی پایایی در این پژوهش با استفاده از نرم افزار spss به محاسبه آلفای کرونباخ اقدام شد ونتیجه 83/. در خصوص پایایی بخش نگرش پرسشنامه وآلفای 79/. در خصوص بخش رفتار پرسشنامه حاصل شد.البته در مورد بخش مربوط به سنجش آگاهی های زیست محیطی به علت استفاده از سوالات باز امکان محاسبه آلفای کرونباخ وجود نداشت و به استفاده از آن در تحقیقات پیشین اعتماد شد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره3: گویه های عملکرد یا مهارت

 

متغیر

گویه

 

 

 

 

 

عملکرد یا مهارت

در اتاق هایی که لازم نیست گرم باشند،وسایل گرمایی را خاموش می کنم .

موقع استفاده از آب گرم ، درجه اب گرم را کم می کنیم.

در مواقع حمام کردن خیلی سریع فقط دوش می گیریم و از هدر دادن آب جلوگیری می کنیم.

در دستشویی از اب فقط به اندازه لازم استفاده می کنم.

از مواد شوینده ای استفاده می کنم که برای محیط زیست ضرر نداشته باشد .

از افشانه ها استفاده می کنم .

از ظروف و بطری های شیشیه ای استفاده مجدد می کنم(مثلاً برای نگهداری مربا و ترشی)

از کاغذهای باطله استفاده مجدد می کنم(مثلا برای نوشتن یاداشت و یا پاک کردن شیشه)

از ماشین لباسشویی هنگامی استفاده می کنم که به اندازه کافی لباس کثیف جمع شده باشد.

در فصل سرما به جای زود روشن کردن وسایل گرمایی سعی می کنم لباس گرم بیشتری بپوشم .

سعی می کنم تعداد دفعاتی که دوش می گیرم را کمتر کنم.

هنگام مسواک زدن شیر آب را ببندم .

از میوه ها و سبزی هایی استفاده می کنم که باکودهای گیاهی و حیوانی(ونه شیمیایی)پرورش یافته باشند.

لباس هایی را که استفاده نمی کنم به دیگران می دهم تا از آنها استفاده کنند.

چراغهای اضافی منزل را خاموش می کنم .

وسایل خانه را که دیگر نمی خواهم استفاده کنم به دیگران می دهم تا از آنها استفاده کنند .

برای ذخیره انرژی درجه حرارت وسایل گرمایی خانه را تا جایی که ممکن است پایین نگه می دارم .

زباله های آشپزخانه را که قابل تبدیل شدن به کود هستند در باغچه می ریزم .

 

در این پژوهش به منظور تجزیه و تحلیل داده‌های جمع‌آوری شده از روش‌های آمار توصیفی و استنباطی با بهره‌گیری از نرم افزارspss به شرح زیر استفاده شده است:

1) تشکیل و تنظیم جداول توزیع فراوانی، درصد، میانگین وزنی و انحراف معیار (استاندارد)

2) رسم نمودار میله‌ای

3) استفاده از آزمون پیرسون برای بررسی تاثیر اینترنت و سایت های اینترنتی زیست محیطی با توجه به فاصله ای بودن مقیاس این متغیرهای مستقل و متغیرهای وابسته و آزمون T برای بررسی تاثیر جنسیت در آگاهی، نگرش و رفتارهای زیست محیطی دانشجویان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

یافته ها

 توصیف متغیرهای زمینه­ای

جدول شماره­4: توزیع درصدی و آماره­های توصیفی برحسب متغیرهای زمینه­ای

 

مشخصات فردی آزمودنی‌ها

فراوانی

درصد

بی پاسخ

سن

18-22

140

1/37

61

23- 27

96

5/25

38-32

37

8/9

33-37

25

6/6

38 به بالا

18

8/4

جنسیت

زن

281

5/74

1

مرد

95

2/25

مقطع تحصیلی

کاردانی

2

5/0

53

کارشناسی

282

8/74

کارشناسی ارشد

40

6/10

مرکز دانشگاهی

اراک

126

4/33

2

خمین

79

0/21

چهار چشمه (قورچی باشی)

44

7/11

فرمهین

55

5/0

محلات

71

2/8

 

همان‌طور که جدول نشان می‌دهد تقریباً 37 درصد از پاسخگویان بین 18 تا 22 سال سن داشته و سن تقریبا ً25 درصد از آنها بین 23 تا 27 سال بوده است. با این حال، تعداد قابل ملاحظه‌ای از افراد (61 نفر) سن خود را مشخص نکرده‌اند. اکثریت آنها زن (5/74 درصد) بوده اند. داده‌های جدول نشان می‌دهد که نزدیک به 75 درصد از پاسخگویان در مقطه کارشناسی در حال تحصیل بوده‌اند.همچنین، 53 پاسخگو به مقطع تحصیلی خود،  اشاره‌ای نکرده‌اند. در نهایت  4/33 درصد از آنها در دانشگاه پیام نور مرکز اراک مشغول به تحصیل بوده و 21 درصد مرکز خمین و مابقی پاسخگویان چهارچشمه( قورچی باشی،) فرمهین و محلات را به عنوان   محل تحصیل خود انتخاب نموده‌اند. ضمن اینکه، 2 نفر به این سئوال پاسخ نداده‌اند.

سوال اول: دانش و آگاهی زیست محیطی دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی تا چه اندازه است؟

جدول شماره 5 توزیع فراوانی متغیر آگاهی محیط‌زیستی را براساس نمره مقیاس صفر تا 3 نشان می‌دهد.

 

جدول شماره 5 : توزیع فراوانی متغیر آگاهی محیط‌زیستی

 

گویه ها

اصلا نمی‌دانم

آگاهی اندک

آگاهی متوسط

آگاهی زیاد

میانگین

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

آگاهی محیط‌زیستی

43

4/11

254

4/67

78

7/20

2

5/0

10/1

 

داده های جدول شماره 5  حاکی از آن است که بیشترین فراوانی (254 پاسخگو) به پاسخگویانی است که اگاهی اندکی دارند. این تعداد بیش از 67 درصد از پاسخگویان را شامل می‌گردد. تعداد 78نفر یعنی نزدیک به 21 درصد از پاسخگویان آگاهی متوسط داشته و 2 پاسخگو نیز آگاهی زیاد (بین هفت تا نه امتیاز) را نشان داده‌اند. با این حال، 4/11 درصد (43 پاسخگو) امتیاز صفر را در زمینه آگاهی محیط‌زیستی کسب کرده‌اند. در مجموع، میانگین آگاهی محیط‌زیستی 10/1 (از صفر تا 3) می‌باشد.

سوال دوم: دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی چه نوع نگرشی نسبت به محیط زیست دارند؟

جدول شماره 6 توزیع فراوانی متغیر نگرش محیط‌زیستی را براساس نمره مقیاس 1 تا 5 نشان می‌دهد.

 

جدول شماره 6: توزیع فراوانی متغیر نگرش محیط‌زیستی

 

گویه‌ها

کاملاً موافق

موافق

بی‌نظر

مخالف

کاملاً مخالف

بی‌

پاسخ

میانگین

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

1

94

9/24

156

4/41

64

0/17

48

7/12

10

7/2

5

75/3

2

97

7/25

158

9/41

62

4/16

52

8/13

3

8/0

5

79/3

3

21

6/5

38

1/10

39

3/10

169

8/44

104

6/27

6

80/3

4

118

3/31

169

8/44

40

6/10

31

2/8

8

½

11

98/3

5

55

6/14

138

6/36

70

6/18

82

8/21

19

0/5

13

65/2

6

132

0/35

166

0/44

60

9/15

6

6/1

4

1/1

9

13/4

7

163

2/43

170

1/45

24

4/6

11

9/2

3

8/0

6

29/4

8

83

0/22

134

5/35

87

1/23

53

1/14

8

½

12

63/3

9

13

4/3

32

5/8

57

1/15

178

2/47

90

9/23

7

81/3

10

31

2/8

93

7/24

122

4/32

95

2/25

22

8/5

14

04/3

11

122

4/32

173

9/45

48

7/12

21

6/5

8

½

5

02/4

 

بر اساس داده های جدول شماره 6 مقایسه میانگین‌ها نشان می‌دهد که میانگین 29/4 (از 5) مربوط به گویه هفتم در بالاترین سطح و میانگین 65/2 (از 5) مربوط به گویه پنجم در پائین‌ترین سطح قرار دارد.در مجموع، میانگین نگرش محیط‌زیستی 71/3 از 5 می‌باشد که بالاتر از حد متوسط می‌باشد.

سوال سوم: مهارت یا عملکرد زیست محیطی دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی تا چه اندازه است؟

جدول شماره 7، توزیع فراوانی متغیر رفتار محیط‌زیستی را براساس نمره مقیاس 1 تا 4 نشان می‌دهد.مقایسه میانگین‌ها نشان می‌دهد که میانگین 56/3 (از 4) مربوط به گویه اول یعنی «خاموش کردن وسایل گرمایش در اتاق‌هایی که لازم نیست روشن باشد» در بالاترین سطح و میانگین 09/2 (از 4) مربوط به گویه هجدهم یعنی «ریختن زباله‌های آشپزخانه در باغچه» در پائین‌ترین سطح قرار دارد. در مجموع، میانگین رفتار محیط‌زیستی پاسخگویان 87/2 از 4 می‌باشد که بالاتر از حد متوسط می‌باشد

 

 

جدول شماره7:  توزیع فراوانی متغیر رفتار محیط‌زیستی

 

گویه‌ها

همیشه

معمولاً

گاهی اوقات

به ندرت

بی‌

پاسخ

میانگین

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

1

245

0/65

105

9/27

20

3/5

7

9/1

0

56/3

2

77

4/20

149

5/39

78

7/20

70

6/18

3

62/2

3

88

3/23

116

8/30

92

4/24

79

0/21

2

57/2

4

178

2/47

128

0/34

33

8/8

37

8/9

1

19/3

5

72

1/19

121

1/32

84

3/22

93

7/24

7

46/2

6

59

6/15

92

4/24

98

0/26

118

3/31

10

75/2

7

159

2/42

104

6/27

56

9/14

56

9/14

2

98/2

8

137

6/36

122

4/32

63

7/16

53

1/14

2

91/2

9

230

0/61

91

1/24

38

1/10

16

2/4

2

43/3

10

120

8/31

137

6/36

64

0/17

50

3/13

6

88/2

11

55

6/14

112

7/29

99

3/26

109

9/28

2

30/2

12

227

2/60

76

2/20

35

3/9

30

0/8

9

36/3

13

86

8/22

121

1/32

91

1/24

70

6/18

9

61/2

14

110

2/29

123

6/32

78

7/20

57

1/15

9

78/2

15

244

7/64

83

0/22

27

2/7

17

5/4

6

49/3

16

106

1/28

119

6/31

83

0/22

63

7/16

6

72/2

17

134

5/35

140

1/37

70

6/18

31

2/8

2

01/3

18

64

0/17

67

8/17

82

8/21

162

0/43

2

09/2

 

سوال چهارم: درصد دانشجویان استفاده کننده از اینترنت و سایت های اینترنتی زیست محیطی به تفکیک در دانشگاه پیام نور استان مرکزی چقدر است؟

جدول شماره8 به میزان کاربرد اینترنت در بین پاسخگویان پرداخته است. همانطور که نمودار شماره 1 نشان می دهد تقریباً 45 درصد از افراد کمتر از یک ساعت در روز از اینترنت استفاده می‌کنند. کمترین فراوانی مربوط به افرادی است که اینترنت بیش از 6 ساعت از وقتشان را پر می‌کنند.

 

 

 

جدول شماره8: میزان کاربرد اینترنت دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی

 

 

استفاده نمی‌کنم

کمتر از یک ساعت

2- 4 ساعت

4- 6 ساعت

بیش از 6 ساعت

بی پاسخ

میانگین

از 5

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

کاربرد اینترنت

81

5/21

17

1/45

78

7/20

27

2/7

20

3/5

1

30/2

 

جدول شماره 9: میزان استفاده از سایت های اینترنتی زیست محیطی در بین دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی

 

 

خیلی کم

کم

متوسط

زیاد

خیلی زیاد

بی پاسخ

میانگین

از 5

تعداد

درصد

تعداد

درص

د

تعداد

درصد

تعداد

درصد

تعداد

درصد

مطالب محیط‌زیستی

151

1/40

119

6/31

92

4/24

8

½

3

8/0

4

91/1

 

میزان استفاده از سایت‌های اینترنتی زیست‌محیطی در جدول شماره 9 آورده شده است. داده‌های جدول نشان می‌دهد که بیش از 70 درصد از افراد «خیلی کم» یا «کم» از مطالب محیط‌زیستی در اینترنت استفاده می‌کنند.

 

آزمون فرضیات

فرضیه 1: میان دانش، نگرش و عملکرد زیست محیطی دانشجویان زن و مرد و جنسیت آن‌ها رابطه وجود دارد.

جدول شماره10 تمایزپذیری میزان سه متغیر آگاهی محیط‌زیستی، نگرش محیط‌زیستی و رفتار محیط‌زیستی را برحسب جنسیت مورد بررسی قرار می دهد.این جدول مقایسه میانگین‌ها را‌ برحسب جنسیت نشان می‌دهد.

جدول شماره 10: خلاصه شاخص‌های آماری مقایسه میانگین‌های دو گروه مستقل بر حسب جنسیت

 

متغیر وابسته

گروه‌های مستقل

میانگین

انحراف معیار

مقدار آزمون

سطح معناداری

آگاهی محیط‌زیستی

زن

24/2

398/1

098/0

755/0

مرد

66/2

470/1

نگرش محیط‌زیستی

زن

70/3

415/0

130/0

719/0

مرد

74/3

403/0

رفتار محیط‌زیستی

زن

84/2

467/0

039/1

309/0

 

همان‌طور که ملاحظه می‌شود، میانگین میزان آگاهی محیط‌زیستی مردان دانشجو بیش از زنان دانشجو بوده است. با این حال از نظر آماری این تفاوت معنادار نیست. بنابراین، تفاوت چندانی در آگاهی محیط‌زیستی در بین زنان و مردان وجود ندارد. به همین ترتیب، میانگین میزان نگرش محیط‌زیستی مردان بیش از زنان بوده است، اما این تفاوت میانگین‌ها نیز مورد تأیید واقع نشد. علاوه بر این، میانگین رفتار محیط‌زیستی مردان بیش از زنان  بوده در حالی‌که، این تفاوت نیز از نظر آماری معنی‌دار نیست و  نمی توان تفاوتی بین رفتار محیط‌زیستی زنان و مردان قایل شد.

فرضیه دوم: بین میزان استفاده از اینترنت و آگاهی زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد.

 

جدول شماره 11 رابطه بین میزان استفاده از اینترنت با آگاهی محیط‌زیستی دانشجویان را نشان می‌دهد.

 

 

جدول شماره 11: رابطه بین آگاهی زیست محیطی دانشجویان و استفاده از اینترنت بر اساس ضریب همبستگی پیرسون

 

متغیر وابسته

متغیر مستقل (میزان استفاده از اینترنت)

شدت همبستگی

سطح معناداری

آگاهی محیط‌زیستی

*118/0

022/0

 

داده‌های جدول شماره 11 نشان می‌دهد که بین آگاهی محیط‌زیستی با میزان استفاده از اینترنت رابطه معناداری با قبول خطای کمتر از 05/0 بدست آمده است. این ارتباط مستقیم و مثبت بوده، بدین معنا که می‌توان گفت هرچه میزان استفاده از اینترنت افزایش می‌یابد، آگاهی محیط‌زیستی  نیز افزایش می‌یابد. لیکن این رابطه  از نظر شدت همبستگی در سطح نسبتاً پایینی بوده است.

فرضیه سوم: بین  میزان استفاده از اینترنت و نگرش زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد. 

جدول شماره 12: رابطه بین نگرش زیست محیطی دانشجویان ومیزان استفاده از اینترنت بر اساس ضریب همبستگی پیرسون

 

متغیر وابسته

متغیر مستقل (میزان استفاده از اینترنت)

شدت همبستگی

سطح معناداری

نگرش محیط‌زیستی

077/0

136/0

 

جدول شماره 12 رابطه بین میزان استفاده از سایت های اینترنتی زیست‌محیطی نگرش محیط‌زیستی دانشجویان را نشان می‌دهد.همانطور که از داده های جدول مشخص است ، رابطه معنی داری بین  میزان استفاده از اینترنت و نگرش زیست محیطی دانشجویان به دست نیامد.

 

فرضیه چهارم: بین میزان استفاده از اینترنت و رفتار زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد.

 

جدول شماره 13: رابطه بین رفتار زیست محیطی دانشجویان و میزان استفاده از اینترنت بر اساس ضریب همبستگی پیرسون

متغیر وابسته

متغیر مستقل (میزان استفاده از اینترنت)

شدت همبستگی

سطح معناداری

رفتار محیط‌زیستی

066/0-

201/0

 

جدول شماره 13 نیز ارتباط بین میزان استفاده از سایت های اینترنتی زیست‌محیطی و رفتارهای محیط‌زیستی دانشجویان را نشان می‌دهد.بر اساس داده های حاصل از آزمون آماری، رابطه معنی داری بین میزان استفاده از سایت های اینترنتی زیست محیطی و رفتار زیست محیطی دانشجویان حاصل نشد.

 

فرضیه پنجم: بین میزان استفاده از سایت های اینترنتی زیست محیطی و آگاهی زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد.

 

جدول شماره 14: رابطه بین آگاهی زیست محیطی دانشجویان و میزان استفاده از سایت‌های اینترنتی زیست‌محیطی بر اساس ضریب همبستگی پیرسون

متغیر وابسته

متغیر مستقل

(میزان استفاده از مطالب سایت های اینترنتی محیط‌زیستی)

شدت همبستگی

سطح معناداری

آگاهی محیط‌زیستی

078/0

134/0

 

داده‌های جدول شماره 14 نشان می‌دهد که بین متغیر مستقل ( میزان استفاده از مطالب سایت های اینترنتی زیست محیطی) ومتغیر وابسته (آگاهی محیط‌زیستی)رابطه‌ای وجود ندارد.

 

فرضیه ششم: بین میزان استفاده از از سایت های اینترنتی زیست محیطی و نگرش زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد.

 

جدول شماره 15: رابطه بین نگرش زیست محیطی دانشجویان ومیزان استفاده از سایت‌های اینترنتی زیست‌محیطی بر اساس ضریب همبستگی پیرسون

متغیر وابسته

متغیر مستقل

(میزان استفاده از مطالب سایت های اینترنتی محیط‌زیستی)

شدت همبستگی

سطح معناداری

نگرش محیط‌زیستی

090/0

084/0

 

داده‌های جدول شماره 15 نیز حاکی است که بین متغیر مستقل (میزاناستفاده از مطالب سایت های اینترنتی زیست محیطی) ومتغیر وابسته (نگرش محیط‌زیستی)رابطه‌ای وجود ندارد.

فرضیه هفتم: بین میزان استفاده از از سایت های اینترنتی زیست محیطی و رفتار زیست محیطی دانشجویان رابطه وجود دارد.

 

جدول شماره 16: رابطه بین رفتار زیست محیطی دانشجویان ومیزان استفاده از سایت‌های اینترنتی زیست‌محیطی بر اساس ضریب همبستگی پیرسون

 

متغیر وابسته

متغیر مستقل

(میزاناستفاده از مطالب سایت های اینترنتی محیط‌زیستی)

شدت همبستگی

سطح معناداری

رفتار محیط‌زیستی

058/0

263/0

 

داده‌های جدول شماره 16 بیانگر این است که بین متغیر مستقل (میزاناستفاده از مطالب سایت های اینترنتی زیست محیطی) متغیر وابسته (رفتارمحیط‌زیستی)رابطه معنی داری وجود ندارد.

بحث و نتیجه گیری

در پژوهش حاضر بررسی ها نشان داده است که در بخش سنجش آگاهی، نگرش و رفتار دانشجویان و در پاسخ به سوال اول پژوهش ،میانگین آگاهی محیط‌زیستی 10/1 (از صفر تا 3)بود که این میزان اگاهی زیست محیطی ، سطح پایینی را ارایه داده است.

 در پاسخ به سوال دوم پژوهش ، میانگین نگرش محیط‌زیستی نیز 71 /3 از 5 بود که بالاتر از حد متوسط می‌باشد. همانگونه که ملاحظه گردید، به طور کلی یافته‌ها حاکی از آن است که پاسخگویان، نگرش محیط‌زیستی مناسبی از خود نشان داده اند.

در پاسخ به سوال سوم نیز میانگین رفتار محیط‌زیستی پاسخگویان 87/2 از 4 بود که بالاتر از حد متوسط می‌باشد. به طور کلی یافته‌ها حاکی از آن است که پاسخگویان، رفتار محیط‌زیستی نسبتاً مناسبی از خود نشان داده اند.

در پاسخ به سوال چهارم پژوهش،میزان استفاده از اینترنت نیز سطح متوسط رو به پایین(میانگین 3/2 از 5 ) قرار دارد ، این نتیجه می تواند تاییدکننده نظرات دی و گرین وود(Day and Greenwood)مبنی بر پرهزینه بودن فناوری های فاوا با توجه به ضعف زیرساخت های مربوط در کشورهای در حال توسعه باشد،  همچنین داده ها نشان داد که که بیش از 70 درصد از افراد «خیلی کم» یا «کم» از مطالب محیط‌زیستی در اینترنت استفاده می‌کنند.

نتایج این پژوهش نشان داد نگرش و رفتار دانشجویان نسبت به آگاهی آنان سطح بالاتری را نشان می دهد که این امر به نظر می‌رسد ریشه در باورهای سنتی، تربیت خانوادگی و آموزه های مذهبی آنها داشته باشد که این خود می تواند بیانگر خطی نبودن مطلق رابطه آگاهی، نگرش و رفتار و وجود عوامل متعدد موثر در رفتارهای زیست محیطی افراد و پیچیدگی این مسئله باشد. این نتایج با  آن بخش ازمطالعات هینز، مبنی بر این که آگاهی و تمایل فرد برای رفتارهای مسئولانه به تنهایی برای تحقق پذیرفتن رفتار کافی نیست ، زیرا رفتار مسئولانه محیطی تحت تأثیر فشارهای اقتصادی ، اجتماعی و فرصت انتخاب رفتارهای متفاوت نیز قرار دارد و بسیاری از رفتارهای روزمره که پیامدهای منفی یا حتی مثبت برای محیط دارند ، بر حسب رفتار مبتنی بر عادت صورت می گیرند ، مطابقت دارد .هم چنین این نتایج با آن بخش از مطالعه استرن و دیتز) Stren & Dietz (و شولتز) Schultz (مبنی بر این‌که نوع نگرش به محیط ریشه در نظام ارزشی اشخاص دارد ونگرش های افراد در مورد موضوعات محیطی بر اساس نوع ارزشی است که این اشخاص برای خود ، دیگران یا گیاهان و حیوانات (موجودات دیگر) قایل اند، همخوانی دارد. بر اساس مطالعات استرن (1993) ، نوردلاند و گارویل(2002)  و ویدگرن (1998) علاوه بر عامل نگرشی ، سه عامل دیگر نیز رفتار مثبت محیطی را تحت تأثیر قرار می دهد نخست ، عوامل زمینه ای نظیر هزینه های مادی ، پاداش و دسترسی به تکنولوژی است . دوم توانایی های فردی مثل دانش  خاص محیطی و مهارت است و سوم عادات هستند که باید به منظور تغییر رفتار در جهت رفتار مثبت محیطی سست شوند(6) . بنابراین ، برای درک بهتر رفتارهای محیطی باید عامل نگرشی ، موقیعتی ، توانایی های فردی و عادات در رابطه با یکدیگر مورد بررسی قرار گیرند.

بر اساس نتایج آزمون آماری، میانگین میزان آگاهی محیط‌زیستی مردان دانشجو بیش از زنان دانشجو بوده است. با این حال از نظر آماری این تفاوت معنادار نیست. بنابراین، تفاوت چندانی در آگاهی محیط‌زیستی در بین زنان و مردان وجود ندارد. به همین ترتیب، میانگین میزان نگرش محیط‌زیستی مردان بیش از زنان است، اما این تفاوت میانگین‌ها نیز مورد تأیید واقع نمی‌شود. لذا، می‌توان اینگونه استدلال کرد که تفاوتی بین نگرش محیط‌زیستی زنان و مردان وجود ندارد. علاوه بر این، میانگین رفتار محیط‌زیستی مردان بیش از زنان است. در حالی‌که، این تفاوت نیز از نظر آماری معنی‌دار نیست و  نمی توان تفاوتی بین رفتار محیط‌زیستی زنان و مردان قایل شد، بنابراین فرضیه اول پژوهش رد شد، این قسمت از نتایج با آن بخش از نتایج تحقیقات اسکات و ویلترز(1994) به نقل از زین و پییرس( 1992) مبنی بر عدم تفاوت در نگرش و عملکرد دو جنس مطابقت داشته ، لیکن با آن بخش از تحقیقات ایشان که حاکی از آگاهی زیست محیطی بالاتر زنان است هم خوانی ندارد.هم چنین این نتیجه با آن بخش از نتایج مطالعات آقا محمدی و صالحی عمران(1387) که حاکی از عدم تفاوت در رفتارهای زیست‌محیطی دو جنس است هم خوانی داشته ولی با آن بخش از نتایج پژوهش ایشان که حاکی از نگرش و آگاهی بالاتر زیست محیطی زنان است، مطابقت ندارد.

 علیرغم ظرفیت غیرقابل انکار  فضای اینترنت  تنها بین کاربرد آن با  آگاهی زیست محیطی رابطه معناداری در سطح 05/0 بدست آمد ،این ارتباط مستقیم و مثبت می‌باشد، بدین معنا که می‌توان گفت هرچه میزان استفاده از اینترنت افزایش می‌یابد، آگاهی محیط‌زیستی افزایش می‌یابدبنابراین، فرضیه دوم  پژوهش مبنی بر ارتباط بین میزان استفاده از اینترنت و آگاهی محیط‌زیستی مورد تأیید قرار می‌گیرد که این نتیجه با مطالعات مسعودی و همکاران که در پیشینه پژوهش به آن اشاره شد نیز مطابقت دارد. همچنین، اگر به شدت رابطه نگاه کنیم، خواهیم دید که علاوه بر رابطه معنی‌دار آماری بین  میزان استفاده از اینترنت و آگاهی محیط‌زیستی، شدت رابطه بین این دو مفهوم چندان قوی و شدید نیست. بلکه در حد نسبتاً پایینی ارزیابی می‌شود. و هیچ ارتباط معنی داری بین میزان کاربرد اینترنت و  نگرش و رفتارهای زیست محیطی دانشجویان دانشگاه پیام نور استان مرکزی مشاهده نشد. بنابراین دو فرضیه سوم و چهارم یعنی تاثیر میزان استفاده از اینترنت در نگرش محیط‌زیستی و رفتار محیط‌زیستی مورد تایید قرار نمی‌گیرد.                                                                                                                                                 

همچنین بر اساس داده ها نتیجه گیری شدکه بین متغیر مستقل ( میزاناستفاده از سایت های اینترنتی زیست محیطی) ومتغیرهای وابسته (آگاهی محیط‌زیستی، نگرش محیط‌زیستی و رفتار محیط‌زیستی)رابطه‌ای وجود ندارد و فرضیه های پنجم ،  ششم و هفتم پژوهش نیز رد شد. این امر می تواند ناشی از عدم غنای کافی مطالب منتشره در سایت های اینترنتی تخصصی محیط زیست به علت عدم نیاز سنجی و جذابیت های لازم این سایت ها با توجه به طیف های مختلف مخاطبان باشد به این صورت که به نظر می رسد افراد در استفاده عمومی از اینترنت به تاثیرپذیری موثرتری از مطالب زیست محیطی دست می یابند بنابراین به نظر می رسد آموزش های زیست محیطی به صورت عمومی و به صورت انتشار پراکنده در صفحات مجازی تاثیرپذیری بیشتری از صفحات مختص مطالب زیست محیطی- که قاعدتا مخاطبان خاص و دارای زمینه قبلی را دارد – داشته باشد، این نتیجه گیری با آن بخش از مطالعات هاوس(2011) که معتفد است در بسیاری موارد آموزش ها صرفا خود را به زیور فناوری می آرایند هم خوانی دارد.

هم چنین این نتایج می تواند تاییدی بر اظهارات وگوتسکی (1978)  مبنی بر این‌ که فرهنگ اولین عامل تعیین کننده ی توسعه ی فردی است و از این نقطه نظر راه حل های فناوری آموزشی از لجاظ فنی ممکن است جبرگرایانه باشند به خصوص اگر توسعه دهندگان درکی از زمینه و فرهنگ محلی نداشته باشند، تلقی شود. و همانطور که در سر آغاز مقاله اشاره شد سلینگر(2009) نیز بیان می کند چنین راه حل هایی، کدهای زبانی، مفروضات فرهنگی، تصاویر اجتماعی و مفاهیم غربی/ اروپایی ، زیربنای انتخاب ترکیبات  مطلوبی از دانش می باشند.بنابراین ریسک ناشی از چنین پروژه هایی که به ابزار هایی بی اثر منجر می شوند بالا است. احتمال بالایی وجود دارد که آنها به عنوان راه حل های فرهنگی امپریالیستی دیده شوند. فرضیات در مورد در دسترس بودن برق، در دسترس بودن فاوا و ترس از امپریالیست فرهنگی نیز از جمله دلایل مربوط به استفاده نادر از راه حل های مبنی بر فاوا در چندین کشور در حال توسعه می باشد. هنوز هم برخی از راه حل ها از غرب می آیند، گرچه این راه حل ها در شیوه ی تفکر خود غربی هستند اما استفاده آنها از زبان اروپایی و در دسترسی به زیرساخت های فاوا آن ها را آسیب پذیر ساخته  و احتمال عدم موفقیت آن‌ها زیاد است. چنین شکست هایی پر هزینه بوده و خصوصا برای کشورهای در حال توسعه نامطلوب می باشد.

از مطالب فوق می توان چنین جمع بندی کرد که فاوا به خودی خود یک چاره ی معجزه آسا برای آموزش های زیست محیطی نیست ولی می توان از آن برای غلبه بر ضعف ها و کمبوهای آموزشی استفاده کرد یعنی فناوری را در خدمت آموزش های زیست محیطی قرارداد ونه آموزش ها ی زیست محیطی را در خدمت فناوری.آموزش باید دارای کیفیت مطلوب باشد . منظور از کیفیت مطلوب آن است که باید به مهارتی جون توانایی حل مسئله ، برقراری ارتباط مؤثر ، کارتیمی و تفکر انتقادی که ترکیب و تفسیر انبوهی از اطلاعات را ایجاب می کند بپردازد .

در همین راستا خطری که امروزه دانشگاه ما را در سطح خرد ،  نظام آموزشی را در سطح کلان و جامعه را در سطح فراکلان تهدید می کند آراسته شدن به فن آوری به جای بهره مند شدن از ان است . اگر آموزش های ما تنها با اتکا به استفاده از انواع فن آوری های نوین ، یادگیری یک محتوای سنتی و درک آن را عمق ببخشند فقط خود را به زیور فن آوری آراسته و هنوز افرادی را تربیت می کنند که بهره از فن آوری نبرده اند . بی شک آموزش های امروز باید بتوانند کسانی را تربیت کنند که توانایی روبه رو شدن با  مسایل نوین را به صورت خلاقانه داشته باشند.

بنابراین  به این سوال که چگونه می توان از فناوری اطلاعات و ارتباطات( با تاکید بر اینترنت) برای رسیدن به اهداف یاد دهی - یادگیری  در زمینه محیط زیست استفاده کرد ؟ می توان به دو صورت پاسخ داد:

  1. از فناوری اطلاعات و ارتباطات(با تاکید بر اینترنت) نه تنها برای ایجاد انگیزه در مخاطبان و تشویق آنها ، بلکه برای دست یابی به اهداف یاددهی – یادگیری ؛ به طور مؤثر تر می توان استفاده کرد .
  2. استفاده نکردن از فناوری اطلاعات و ارتباطات در فعالیت های اسان و ساده ای که در صورت کاربرد روش های دیگر ، فرد را راحت تر به اهداف مورد نظر رسانند،  می تواند جنبه دیگری از تصمیم گیری باشد .

بر اساس نتایج حاصل از این پژوهش علت تفاوت در نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات و به طور خاص اینترنت در آگاهی، نگرش و رفتارهای زیست محیطی در جامعه ما نسبت به جوامع توسعه یافته را میتوان اینطور تفسیر کرد که چالشها و موانعی در کاربست فناوری اطلاعات و ارتباطات به طور عام و اینترنت به طور خاص در آموزش زیست محیطی وجود دارد، این عوامل به صورت فهرست وار عبارتند از:

  1. نداشتن مهارت لازم در استفاده از اینترنت
  2. عدم تسلط به زبان انگلیسی
  3. ضعف انگیزه و رغبت در استفاده از فناوریهای نوین
  4. نگرش منفی نسبت به ورود فناوریهای اطلاعات و ارتباطات از غرب
  5. مقاومت در برابر تغییرات ناشی از فناوریهای نوین
  6. موانع مادی(کمبود امکانات و منابع مادی)
  7. کمبود ارائه خدمات فنی
  8. هزینه بودن اشتراک و استفاده از اینترنت
  9. عدم استفاده واقعی از فناوری اطلاعات و ارتباطات و فضای اینترنت

10. رواج استفاده های سرگرمی و غیر مفید از ظرفیت فضای مجازی

11. عدم آشنایی بسیاری از دانشجویان و به تبع آن سایر اقشار مردم با فناوری

12. عدم وجود جهت گیری و چشم انداز مناسب نسبت به فناوری  در بین سیاست گذاران و مدیران اجرایی مرتبط با آموزش های زیست محیطی

13. عدم وجود زیرساختهای مناسب برای ارائه آموزش‌های زیست‌محیطی  اینترنتی به مناطق مختلف شهری و روستایی

14. عدم انجام حمایتهای لازم سازمانی و ساختاری

15. عدم آگاهی از مزایای فن آوری اطلاعات و ارتباطات

به طور کلی می توان این چالشها و موانع را در چند طبقه کلی دسته بندی کرد که در ذیل به این چالشها اشاره می شود:

1-   مبتنی نبودن برنامه‌های آموزشی بر محیط‌های چندرسانه‌ای

2-   ضعف فرهنگسازی در جهت آشنایی و کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات

3-   ناکافی بودن دانش و مهارت مسئولان و کاربران در فناوری اطلاعات و ارتباطات

4-   هزینه بر بودن توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات

5-   فقدان سیاست ملی یکپارچه در خصوص استفاده از فناوری اطلاعات در آموزش های زیست محیطی

در پایان می توان چنین نتیجه گیری کرد که ابتدا بایستی بستر سازی دسترسی همگان به فناوری اطلاعات و ارتباطات  فراهم شود .خدمات دولت الکترونیک رونق یافته و گسترش موضوعی بیشتری را بالاخص در زمینه آموزش به خود ببیند. دانشجویان و در افق وسیع تر شهروندان بایستی سهولت، سرعت و هزینه پایین استفاده از نرم افزارهای ارتباطی را درک نموده و در زمینه بحران های طبیعی و انسانی آگاهی خود را ارتقا دهند.انجمن های اجتماعی و مردم نهاد نیز با استفاده از رسانه ی جمعی سه بعد نگرشی مردم به محیط زیست و ابعاد آن  یعنی شناخت مردم، احساس مردم و رفتار مردم را بهبود بخشند.

پیشنهادهایی که در این زمینه می توان ارائه داد عبارتند از:

1-      انجام تحقیقات بیشتر از جانب پژوهشگران درباره رفع چالشهای موجود در استفاده از فنآویهای نوین اطلاعات و ارتباطات(به طور موردی)

2-      اطلاع رسانی به جامعه به ویژه جامعه دانشگاهی به عنوان گروه مرجع در رابطه با آخرین فناوریهای نوین

3-      فراهم آوردن زیرساختهای لازم برای استفاده از اینترنت حداقل در محیط دانشگاه برای دانشجویانی که امکان دسترسی به آن را در محیط بیرون ندارند

4-      سیاستگذاری و تدوین برنامه یکپارچه ملی برای استفاده از فنآویهای اطلاعات و ارتباطات در ارائه  آموزش های زیست محیطی به جامعه

5-      ارائه حداقل 2 واحد درسی شناخت محیط زیست به دانشجویان کلیه رشته ها جهت ارتقای آگاهی های زیست محیطی

6-      تدوین برنامه هایی جهت ارتقای آگاهی های زیست محیطی دانشجویان در محیط دانشگاه و برنامه ریزی مدیریت فرهنگی

7-      واحدهای دانشگاهی در این زمینه

منابع :

1.عظیمی-م،  غلامی- م،  تبیین نشانگرهای سواد زیست‌محیطی بر اساس استانداردهای سواد علوم در پروژه 2061 آمریکا، چهاردهمین سمینار آموزشی محیط‌زیست،دی 1392، تهران، ایران.

2.Barrett GW,Peles JD,Odum E.,1997.Transcending processes and the level of organization concept,Bioscience 47(8)P.P: 531-5.

3.Duailibi,M.,2006.Ecological literacy: What are talking about? Convergence,39(4),P.P: 65-68.

 

4.شبیری ، سیدمحمد ، عبداللهی،سهراب، نظریه ها و کاربرد های آموزش محیط زیست ،تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور، 1388.

5.Zinn,H.C and  Pierce,C., 2002.Value,Gender, and Concern about potentially dangerous wildlife,Vol 34,pp.239-256.

6. صالحی عمران، ابراهیم و علی آقامحمدی، بررسی دانش، نگرش و مهارتهای زیست‌محیطی معلمان آموزش دوره ابتدایی استان مازندران، فصلنامه تعلیم و تربیت،پاییز 1387، شماره 95، ص118-91.

7. Day and P. Greenwood. 2009.“ICT for rural development” InICT4D,T. Unwin, Ed. Cambridge: Cambridge University Press, , pp.321-359.

8.Vyogotsky.L1978, Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Cambridge, MA: Harvard University Press, , pp. 216.

9.Selinger,M.2009., "ICT in education: catalyst for development" In ICT4D, T. Unwin, Ed. Cambridge: Cambridge University Press, , pp. 206-248.

10.Hus, V.2011., The use of ICT in the environmental studies subject. Procedia - Social and Behavioral Sciences,15(0): p. 3855-3860.

11.Elston,Carol.2008., Using ICT in the primary school. British Journal of Educational Technology, 39: 191. doi: 10.1111/j.1467-8535.2007.00792_18.x.

 

12. قضاوی- غ ، ولی- ع. ، بررسی نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در توسعه اجتماعی و آموزش روستا ییان جهت حفاظت از منابع طبیعی، اولین همایش کاربرد فنّاوری اطلاعات و ارتباطات در روستا،اسفند 1382، تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران، پژوهشکده الکترونیک.

13. زنگی‌آبادی، علی، علی‌حسینی، رحمان، تحلیل فضایی فناوری اطلاعات و ارتباطات در کشورهای جهان، فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی،پاییز 1388 ،شماره 1، ص65-56.

14.Mcclure,D.P,.2008.,Deployment of Broadband to Rural America and Evaluation of current Broadband Services to Rural American and the impact of Internet Public Policy on Broaband Deployment,Usiia(Us Internet Industery Association).http://usiia-net.org/puds/rural.pdf.

15.Furuholt ,B.Stein,K.2007,A Rural-Urban Digital Divide? Regional Aspects of Internet Use in Tanzania ,Proceedings of the 9 International Conference on Social Implications in Computers,Sao Paulo,Brazil.

16.Sam Kang,B.2009.,Bridging the Digital Divide between Urban and Rural Areas: Experience of the Republic of Korea ,Escap Technical Paper ,Information and Communications Technology and Disaster Risk Reduction Division,Authorized for Distribution by Xuan Zengpei.

17. مسعودی، حمید و همکاران، نقش رسانه های مجازی در ارتقای آگاهی اجتماعی و فرهنگی در رابطه با روش های حفاظت از محیط زیست و کاهش بحران های آن، دومین کنفرانس مدیریت و برنامه ریزی محیط زیست، بهار 1391، تهران.

18.The Global Information Technology Report,(2014).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

The relationship between the degree of using ICT (with an emphasis on the Internet) with the environmental literacy of students

Mahdieh Rezaei[4]*

mdrezaee@pnu.ac.ir

 

Seyyed Mohammad Shobeiri[5]

 

Abstract

 

The aim of the present research is to become familiar with awareness, attitude, and environmental behavior of the students at Payame Noor University, Markazi Province  and to examine the degree of effect of ICT on these variables, with an emphasis on the Internet . The method used in the present research was an applied method in terms of the objective and the data were collected via the survey descriptive method. The population included 26701 students at  Payame Noor University, Markazi Province, Iran, and 377 samples were randomly selected using Cochran’s sample size formula and then examined. The research  instrument was a questionnaire composed of five sections ,which was piloted in order to increase its reliability and validity. Based on the findings, the attitude and behaviors of the students were higher than their awareness and there was no significant difference between awareness, attitude, and environmental behaviors of male and female university students. Moreover, there was only a significant relationship between the environmental awareness and amount of using the Internet at 0.05 significance level with a relatively low correlation coefficient . No relationship was found between the university students ’environmental behaviors and attitude and the degree to which they used the Internet. There was also no relationship between visiting the environmental websites on the Internet and their environmental behaviors, attitude, and awareness.

 

Key words: ICT, the internet, environmental literacy, Students

 

 



[1] مربی گروه منابع طبیعی و محیط زیست و دانشجوی دکتری رشته آموزش محیط زیست ،دانشگاه پیام نور، تهران، ایران(مسئول مکاتبات) 

[2] دانشیارگروه آموزش محیط‌زیست، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران                                                                                     

[3] . Information and Communication Technology

[4] Natural  resources and the environment Department’s instructor and Environmental Education PhD student in Payame Noor University, Tehran, Iran(Corresponding Auther)

 

[5]Environmental Education Department’s Associate  professor in Payame Noor University, Tehran, Iran

 

[5]Environmental Education Department’s Associate  professor in Payame Noor University, Tehran, Iran

 

.عظیمی-م،  غلامی- م،  تبیین نشانگرهای سواد زیست‌محیطی بر اساس استانداردهای سواد علوم در پروژه 2061 آمریکا، چهاردهمین سمینار آموزشی محیط‌زیست،دی 1392، تهران، ایران.

2.Barrett GW,Peles JD,Odum E.,1997.Transcending processes and the level of organization concept,Bioscience 47(8)P.P: 531-5.

3.Duailibi,M.,2006.Ecological literacy: What are talking about? Convergence,39(4),P.P: 65-68.

 

4.شبیری ، سیدمحمد ، عبداللهی،سهراب، نظریه ها و کاربرد های آموزش محیط زیست ،تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور، 1388.

5.Zinn,H.C and  Pierce,C., 2002.Value,Gender, and Concern about potentially dangerous wildlife,Vol 34,pp.239-256.

6. صالحی عمران، ابراهیم و علی آقامحمدی، بررسی دانش، نگرش و مهارتهای زیست‌محیطی معلمان آموزش دوره ابتدایی استان مازندران، فصلنامه تعلیم و تربیت،پاییز 1387، شماره 95، ص118-91.

7. Day and P. Greenwood. 2009.“ICT for rural development” InICT4D,T. Unwin, Ed. Cambridge: Cambridge University Press, , pp.321-359.

8.Vyogotsky.L1978, Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Cambridge, MA: Harvard University Press, , pp. 216.

9.Selinger,M.2009., "ICT in education: catalyst for development" In ICT4D, T. Unwin, Ed. Cambridge: Cambridge University Press, , pp. 206-248.

10.Hus, V.2011., The use of ICT in the environmental studies subject. Procedia - Social and Behavioral Sciences,15(0): p. 3855-3860.

11.Elston,Carol.2008., Using ICT in the primary school. British Journal of Educational Technology, 39: 191. doi: 10.1111/j.1467-8535.2007.00792_18.x.

 

12. قضاوی- غ ، ولی- ع. ، بررسی نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در توسعه اجتماعی و آموزش روستا ییان جهت حفاظت از منابع طبیعی، اولین همایش کاربرد فنّاوری اطلاعات و ارتباطات در روستا،اسفند 1382، تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران، پژوهشکده الکترونیک.

13. زنگی‌آبادی، علی، علی‌حسینی، رحمان، تحلیل فضایی فناوری اطلاعات و ارتباطات در کشورهای جهان، فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی،پاییز 1388 ،شماره 1، ص65-56.

14.Mcclure,D.P,.2008.,Deployment of Broadband to Rural America and Evaluation of current Broadband Services to Rural American and the impact of Internet Public Policy on Broaband Deployment,Usiia(Us Internet Industery Association).http://usiia-net.org/puds/rural.pdf.

15.Furuholt ,B.Stein,K.2007,A Rural-Urban Digital Divide? Regional Aspects of Internet Use in Tanzania ,Proceedings of the 9 International Conference on Social Implications in Computers,Sao Paulo,Brazil.

16.Sam Kang,B.2009.,Bridging the Digital Divide between Urban and Rural Areas: Experience of the Republic of Korea ,Escap Technical Paper ,Information and Communications Technology and Disaster Risk Reduction Division,Authorized for Distribution by Xuan Zengpei.

17. مسعودی، حمید و همکاران، نقش رسانه های مجازی در ارتقای آگاهی اجتماعی و فرهنگی در رابطه با روش های حفاظت از محیط زیست و کاهش بحران های آن، دومین کنفرانس مدیریت و برنامه ریزی محیط زیست، بهار 1391، تهران.

18.The Global Information Technology Report,(2014).