ارزیابی کیفیت بصری سراب گزنهله سنقر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

مربی، عضو هیأت علمی گروه مهندسی فضای سبز، دانشکده کشاورزی، دانشگاه سید جمال الدین اسدآبادی، همدان *(مسئول مکاتبات).

چکیده

از جمله فرصت‌های جدید اقتصادی و اجتماعی و اکولوژیکی که به دلیل نیازهای جهانی امروز بشدت در حال رشد و گسترش است، صنعت گردشگری است. یکی از مولفه‌های اساسی در برخورد با محیط طبیعی مخصوصاً در صنعت گردشگری، کیفیت منظر می‌باشد.     خصوصیات بصری منظر سهم مهمی در هویت ناحیه و حس مکان دارد، می‌تواند به لذت بردن مردم از محیط طبیعی و مصنوع اطرافش کمک کرده، سبب جذب سرمایه گذاری شده، به پیشرفت‌های اقتصادی و اجتماعی منطقه کمک کند. مقاله حاضر به ارزیابی منظر     پارک سراب گزنهله سنقر می‌پردازد. که به دلیل برخورداری از موقعیت مناسب و نزدیکی به شهر سنقر و داشتن جاذبه‌های طبیعی فراوان، از مناطق دیدنی و تفریحی شهر به حساب می‌آید.  ارزیابی منظر در سه مرحله انجام پذیرفته است. مرحله اول شامل شناسایی تیپ‌های منظر موجود در پارک و پهنه‌بندی آن بر اساس مشابهت فضاها، فعالیت‏ها و کاربری‏های موجود (سه پهنه)؛ مرحله دوم تحلیل داده‌ها و یافته‌های تحقیق با استفاده از ماتریس هسل؛ مرحله سوم نتیجه‌گیری و ارایه‏ی راهکارها و پیشنهادها است.  به طور کلی این تحقیق برای افزایش تقاضای تفرجی پارک سراب گزنهله سنقر، توجه به شکل‏های طبیعی آب(چشمه ها و نهر) در پارک، اصلاح نحوه کاشته       گیاهان موجود و تناسب آن با سیستم روشنایی برای حذف فضاهای بدون دفاع؛ استفاده از گونه‌های گیاهی متنوع بالاخص گیاهان بومی در  فضاهای بلااستفاده و شیب‏دار پارک، توزیع مناسب مبلمان پارک، ایجاد محل‌های مناسب و امن برای خانواده‌ها و همچنین ایجاد محوطه‌هایی همراه با وسایل بازی و ورزشی برای تمامی گروه‌های سنی در پارک را ضروری می‏داند.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 


 

 

فصلنامه انسان و محیط زیست، شماره 35، زمستان 94

 

ارزیابی کیفیت بصری سراب گزنهله سنقر

 

سجاد شمشیری [1]*

sajjadshamshiri@gmail.com

               

چکیده

از جمله فرصت‌های جدید اقتصادی و اجتماعی و اکولوژیکی که به دلیل نیازهای جهانی امروز بشدت در حال رشد و گسترش است، صنعت گردشگری است. یکی از مولفه‌های اساسی در برخورد با محیط طبیعی مخصوصاً در صنعت گردشگری، کیفیت منظر می‌باشد.     خصوصیات بصری منظر سهم مهمی در هویت ناحیه و حس مکان دارد، می‌تواند به لذت بردن مردم از محیط طبیعی و مصنوع اطرافش کمک کرده، سبب جذب سرمایه گذاری شده، به پیشرفت‌های اقتصادی و اجتماعی منطقه کمک کند. مقاله حاضر به ارزیابی منظر     پارک سراب گزنهله سنقر می‌پردازد. که به دلیل برخورداری از موقعیت مناسب و نزدیکی به شهر سنقر و داشتن جاذبه‌های طبیعی فراوان، از مناطق دیدنی و تفریحی شهر به حساب می‌آید.  ارزیابی منظر در سه مرحله انجام پذیرفته است. مرحله اول شامل شناسایی تیپ‌های منظر موجود در پارک و پهنه‌بندی آن بر اساس مشابهت فضاها، فعالیت‏ها و کاربری‏های موجود (سه پهنه)؛ مرحله دوم تحلیل داده‌ها و یافته‌های تحقیق با استفاده از ماتریس هسل؛ مرحله سوم نتیجه‌گیری و ارایه‏ی راهکارها و پیشنهادها است.  به طور کلی این تحقیق برای افزایش تقاضای تفرجی پارک سراب گزنهله سنقر، توجه به شکل‏های طبیعی آب(چشمه ها و نهر) در پارک، اصلاح نحوه کاشته       گیاهان موجود و تناسب آن با سیستم روشنایی برای حذف فضاهای بدون دفاع؛ استفاده از گونه‌های گیاهی متنوع بالاخص گیاهان بومی در  فضاهای بلااستفاده و شیب‏دار پارک، توزیع مناسب مبلمان پارک، ایجاد محل‌های مناسب و امن برای خانواده‌ها و همچنین ایجاد محوطه‌هایی همراه با وسایل بازی و ورزشی برای تمامی گروه‌های سنی در پارک را ضروری می‏داند.

 

کلمات کلیدی: ارزیابی کیفیت بصری، گردشگری،  ماتریس هسل، منظر، سراب گزنهله سنقر.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پ

 

 

 

 


مقدمه

 

با افزایش سریع جمعیت جهان در قرن بیستم و گسترش شهرنشینی، بیش از نیمی از جمعیت دنیا در کانون‌های شهری مستقر شده‌اند. صنعت گردشگری[2]  در چنین شرایطی         به‏عنوان مقوله‌ای چند وجهی و نسبتاً پیچیده مطرح شده است که ابعاد مختلف زندگی جامعه را در شهرها و نواحی طبیعی بیرون شهری تحت تأثیر قرار داده و خود نیز از آن‏ها          تأثیر می‌پذیرد. بنظر می‏رسد درک درست و آگاهانه و بهتر صنعت گردشگری در گرو آمیختن چندین گستره و نظام     بین‏رشته‌ای است. از این رو این علم را می‌توان دانشی       میان رشته‌ای تعریف کرد. بسیاری از رشته‌ها از جمله اقتصاد، جغرافیا، اکولوژی، جامعه شناسی، معماری، طراحی محیط، برنامه ریزی شهری و منطقه‌ای، روانشناسی، تحلیل رفتار و .... در پژوهش‌های  مربوط به گردشگری سهیم هستند و این امر موجب شده است که مطالعات در زمینه گردشگری بسیار متنوع شود. در سال‌های اخیر نقشی که منظر و              چشم اندازهای زیبای طبیعی در جذب گردشگر دارد،       مورد توجه پژوهشگران حوزه‌ی گردشگری قرار گرفته است. اگر چه ارتباط انسان با محیط از طریق حواس گوناگون     برقرار می‌شود، بیش از ۸۰ درصد آن از دیدن ایجاد می‌شود (1). بنابراین مشاهده منظر و ادراک آن توسط انسان        نقش مهمی در ادراک و شناخت وی از محیط و             تعیین رضایت‏مندی و عدم رضایت‏مندی آن دارد. در راستای برنامه‌های گردشگری پایدار و ایجاد محیط مناسب           برای گردشگری،  منظرسازی و یا پیداکردن منظره‌های زیبا و سپس جانمایی امکانات توسعه در میان نواحی با منظر زیبا، ضروری است. حتی گاهی اوقات ایجاب می‌کند منظر           در مکان‌های گردشگری که در گذشته طراحی شده و          در حال حاضر مورد استفاده مردم است از نظر زیبایی، ارزیابی و در صورت لزوم به بهسازی نماها اقدام نمود.

 در لغت‏نامه‌ی دهخدا مقابل کلمه‌ی منظر چنین آمده است: جای نگریستن، هر چیزی که آن‏را می‌نگرند، خواه خوشایند باشد و خواه بدنما (2). در فرهنگ عمید نیز آن‏چه در برابر چشم واقع شود، برابر با منظر ذکر شده است (3). گرین [3] (1996) منظر را آرایش ویژه‌ای از توپوگرافی، پوشش گیاهی، کاربری‌زمین و الگوی اسکان می‌داند که در ارتباط و پیوستگی با فرایندها و فعالیت‌های طبیعی و فرهنگی قرار دارند (4). بنابراین می‌توان گفت که منظر دیدی از چشم‌انداز است،      که چشم در یک نگاه از یک نقطه می‌بیند. توجه به کیفیت و خصوصیات بصری و عناصر سازنده منظر، از اجزای لاینفک و شاید مهم‌ترین جزء ایجاد محیط برای گردش به شمار می‌آید و امروزه تحقیقات و تالیفات متعددی در این زمینه          صورت می‌پذیرد تا با شیوه‌ای روشمند به امر                ارزیابی کیفی منظر[4]پرداخته شود و نتایج آن در طراحی منـــاظری با کیفیت بصری بهتر مورد استفاده قرار گیرد (5). اما این مشخصه به علت کیفی و نسبی بودن به سختی       مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. به طور کلی هدف  اصلی از       ارزیابی کیفیات بصری محیط تعیین میزان علاقه          استفاده کنندگان از فضا، معین کردن میزان مداخله و دخل و تصرف در فضا توسط طراح با لحاظ کردن                   کیفیت بصری محیط و منظر می‌باشد. در زمینه            ارزیابی کیفیت بصری منظر تاکنون افراد متعددی         فعالیت داشته‌اند که از جمله می‌توان به مطالعات موک و همکاران  در ارتباط با ویژگی‌های منظر خیابانی در کشور آمریکا (6)، بولوت و یلماز  در ارتباط با ویژگی‌های منظر کوهستانی در کشور ترکیه (7) و آریازا و همکاران  در ارتباط با ویژگی‌های منظر کشاورزی در کشور اسپانیا (8) در سال 2005 هسل در ارتباط با ویژگی‌های منظر طبیعی جنوب استرالیا (9) اشاره نمود.

سراب گزنهله واقع در سه کیلومتری شهر سنقر یکی از        ۵۰ منطقه نمونه گردشگری استان کرمانشاه به‏حساب می‏‏آید. این پارک با وجود داشتن مناظر طبیعی و آب فراوان         مورد استقبال شهروندان و گردشگران قرار نمی‌گیرد. هدف    این تحقیق علاوه بر ارزیابی منظر این پارک، مشخص کردن نقاط ضعف و ارایه راهکارهایی برای بهبود وضعیت این پارک می‌باشد.

مواد و روش­ها

معرفی منطقه مورد مطالعه

سنقر یکی از شهرستان‌های استان کرمانشاه در غرب ایران است. این شهر در ۸۵ کیلومتری شمال شرقی شهر کرمانشاه و در طول جغرافیایی ۴۷ درجه و ۳۶ دقیقه شرقی و عرض ۳۴ درجه و ۴۷ دقیقه شمالی واقع شده‌است. سنقر از لحاظ امکانات ارتباطی منطقه‌ای چهارراهی بین کرمانشاه، همدان-کردستان و اسدآباد-کنگاور و کامیاران قرار دارد (شکل 1). تاثیر مستقیم این ارتباطات باعث شده که بافت قدیم سنقر در طول محور کرمانشاه - همدان یعنی شمالی جنوبی گسترش یابد.           این شهرستان دارای 2330 کیلومتر مربع وسعت و حدود120000  نفر جمعیت؛ شامل دو بخش مرکزی و کلیایی با تعداد 216 پارچه روستای دارای سکنه است. ارتفـاع  شهرستان از سطح دریـا به طور متوسط 1700 متر است و بلندترین  نقطه استـان کرمانشاه  محسوب می‌گردد.            این شهرستان  دارای  موقعیتی  کوهستانی و آب و هوای معتدل سرد است و از چهار طرف بین رشته کوه زاگرس محصور گردیده است(10).

 

 

 

 

شکل 1 موقعیت سراب گزنهله نسبت به شهر سنقر

 

 

سراب‌های(سرچشمه‌ رودخانه) متعددی در این شهرستان    وجود دارد که دارای چشم اندازهای زیبایی هستند که سراب گزنهله با دبی 643 لیتر آب در ثانیه (در مهرماه 67 لیتر در ثانیه و در فروردین ماه 4311 لیتر در ثانیه) یکی از این موارد می باشد. این سراب به دلیل برخورداری از موقعیت مناسب و نزدیکی به شهرستان سنقر (شکل 1)، ازمناطق دیدنی و تفریحی سنقر به حساب می‌آید. چشمه‌های آب که از دل کوه بیرون می‌آیند (شکل 2)، پوشش گیاهی متنوع طبیعی و مصنوعی (باغات میوه)، ارتفاعات زیبا و مسیر کوهنوردی    (شکل 3) و قرارگیری دریک چشم انداز با زمینه کشاورزی از جمله ویژگی‌های بارز سراب گزنهله است. این ویژگی‌ها باعث شده این سراب یکی از ۵۰ منطقه نمونه گردشگری استان کرمانشاه به‏حساب آید.

 

 

  

شکل 2 سراب گزنهله با چشمه‌های آب فراوان که از دل کوهی بیرون می‌آیند

  

شکل 3   پوشش گیاهی و  ارتفاعات زیبای پارک سراب گزنهله

 


جهت رفتن به سراب گزنهله و استفاده از طبیعت زیبا و       هوای مطبوع آن گردشگر ماشین خود را در پارکینگی که       در ابتدای ورودی می‌باشد پارک نمایید. از ورودی که داخل محوطه می‌شود می‌تواند با استفاده از  پله‌هایی                      به پارک کوهستان  وارد شود؛ یا مستقیما به سمت سرچشمه سراب حرکت کند(شکل 3). در مسیر حرکت به سمت سرچشمه نهرآب و درختان کاشته شده در اطراف آن را    مشاهده کرده و نزدیک سرچشمه استخر بزرگ آبی           دیده می‌شود فلسفه احداث آن مشخص نیست زیرا نه امکانات قایق‌رانی بر روی آن فراهم است و  نه طراحی خاصی برای آن اجرا شده است، حتی اطراف آن برای جلوگیری از شنای افراد به وسیله توری‌های فلزی محافظت شده است. نهرآب حاصل از چشمه‌های متعدد سراب در مسیر خود بسیاری از باغات میوه و اراضی کشاورزی را آبیاری نموده و مناظری بسیار زیبا و دلنشین را به وجود آورده است. مخصوصاً در فصل پاییز با تنوع رنگ برگ درختان چشم انداز پارک بسیار زیبا خواهد شد. متاسفانه در بیش‏تر این باغات صاحبان باغ با احداث ساختمان‌هایی که منظره طبیعی پارک را مخدوش کرده       به عرضه کالا و خدمات به گردشگران اقدام می‌کنند. یکی از این خدمات عرضه قلیان است که فضای این محیط را به شدت مغشوش کرده است، باعث جذب افراد خاصی به پارک شده     که این مساله با روحیه گردشگری جمعی مغایرت دارد.

 

 

 

 

 

 

 

شکل 4   عکس هوای و توضیحات پارک سراب گزنهله


مطالعات طرح تامین-انتقال و ذخیره  شبکه آب شهر سنقر توسط مهندسین مشاور ایرانشهر در سال 1364 انجام شده علاوه بر استفاده از منابع آب زیرزمینی(16 حلقه چاه با دبی متوسط 15 لیتر بر ثانیه) به  برداشت آب از سراب گزنهله نیز تاکید شده که با روحیه گردشکری این سراب منافات دارد. احداث آب‌بند و تاسیسات      انتقال آب باعث قرق بخشی از سرچشمه سراب شده است که به شدت به زیبایی منظره این پارک لطمه             وارد کرده است(شکل 5).

 

  

شکل 5   تاسیسات جهت انتقال آب شرب شهر سنقر  در پارک سراب گزنهله


روش بررسی

 

در این پژوهش روش گردآوری اطلاعات از دو روش میدانی و اسنادی بهره‌گرفته شده است. در روش میدانی با شناسایی و بازدید از پارک، به بررسی وضعیت فعلی منطقه پرداخته شد. در روش مطالعه اسنادی نیز         با کنکاش در کتب و متون و نیز تجربیات نوشتاری       در زمینه مشابه، سعی شد تا  ساختار کلی برای روند تحقیق ارایه شود.  به دلیل طبیعی بودن منظر پارک سراب گزنهله و تاثیرات نامطلوب توسعه بر همبستگی کل منظر آن که شامل طراحی نامناسب مسیر‌ها و کاشت درختان و گیاهان در مقابل دید به مناظر زیبای اطراف؛ همچنین جانمایی برخی امکانات و تاسیسات از جمله ایستگاه استخراج و پمپاژ آب شرب شهری در نقاط خوش منظره، برای ارزیابی کیفیت منظر پارکاز روش ماتریس هسل استفاده گردید. فرایند ارزیابی در این تحقیق شامل مراحل زیر می‌باشد:

- شناسایی تیپ‌های منظر موجود در پارک و

- پهنه‌بندی پارک بر اساس مشابهت فضاها، فعالیت‌ها و کاربری‌های موجود درپارک (سه پهنه).

-تشکیل ماتریس هسل برای هر پهنه

- تحلیل داده‌ها و یافته‌های تحقیق

- نتیجه‌گیری و ارایه‏ی راهکارها و پیشنهادها.

 

شکل 1- فرایند ارزیابی کیفیت بصری پارک سراب گزنهله

ضمناً در این پژوهش از عکس‌های ماهواره‌ای دریافتی از نرم‌افزارگوگل‌ارث، نرم افزار AutoCAD 2013 بر‌ای ترسیم خطوط نقشه‌ها و از نرم افزار Adobe Photoshop CS6 برای جانمایی تصاویر و ویرایش آن‏ها استفاده شده است.

ارزیابی منظر

روش‌های ارزیابی کیفیت زیبایی مناظر به دو دستۀ 1) ارزیابی ترجیحات مردم و 2) ارزیابی توسط متخصص تقسیم بندی می‌شود. در مدل‌های ارزیابی تخصصی، ارزش‌گذاری بر اساس جنبه‌های بصری و عینی و توسط ارزیاب متخصص در قالب رویکرد «زیبایی در ذات منظر است» انجام می‌گیرد. در مدل‌های ارزیابی توسط ترجیحات مردم[5] ، رویکرد «زیبایی در چشم بیننده است» اهمیت می‌یابد و ارزش گذاری بر اساس احساس و ادراک(ذهن) افراد نسبت به منظر صورت می‌گیرد.  تفاوت بین این دو  دیدگاه در جدول (1)                نشان داده شده است (11 و 12). با توجه به رویکرد و هدف این تحقیق، روش دوم یعنی ارزیابی             توسط متخصص (رویکرد عینی به منظر) انتخاب گردید.

یکی از روش‏های ارزیابی به روش عینی توسط شخصی به نام هسل  [6] ارایه شده است. این روش در سال 1973 توسط سازمان جنگل‏بانی آمریکا [7] و  در سال 1980 توسط دفتر مدیریت زمین آمریکا  [8]توسعه پیدا کرد.     در سال 2005 هسل در ارزیابی منظر منطقه پیشنهادی برای جانمایی توربیت‌های باد در منطقه اطراف شهر تارالگا [9]که چشم انداز طبیعی داشت(9) اشاره نمود.     این مدل بر اساس نظر یک کارشناس(معمار منظر)      که بتواند ترکیبی از مناظر را از طریق فرم‌ها، خطوط، رنگ، بافت و رابطه بین آن‏ها به ارزشی کمی            (قابل اندازه‌گیری) تبدیل کند، ارزیابی می‌شود و معیارهای دیگری مانند: تسلط، تنوع، حرکت،        کیفیت ترکیبی و سایر معیارهای زیبایی شناسی نیز درنظر گرفته می‌شود[10] . در ادامه کیفیت بصری منظر       در پنج مرحله سنجیده می‌شود:

1) وضعیت موجود منظر

در این ارزیابی ویژگی بصری منظر موجود و تغییراتی که در آن داده شده در مقایسه با مناطق بکر و یا مناطق کشاورزی کم‏تر توسعه یافته مورد بررسی قرار می‌گیرد و طبق جدول 2 مورد ارزشیابی قرار می‌گیرد.

 

 


جدول1-  مقایسه دو رویکرد عینی و ذهنی در ادراک منظر (اقتباسی از  منابع 5، 11 و 12)


رویکرد عینی objective ) )

رویکرد ذهنی subjective))

-   کیفیت در منظر فیزیکی نهفته است

-   زیبایی در ذات منظر فیزیکی

-   زیبایی در منظر پیش چشم بیننده است

-   زیبایی، شامل منظرفیزیکی مقابل دید بیننده است

-   رویکردعینی زیبایی‌های اکولوژیک وفرمالی‌زیبایی را دربردارد

-   برنامه‌ریزان، جغرافیادانان و... با منظر بصورت شاخصه‌ای قابل طبقه بندی و نقشه‏برداری برخورد می‌کنند همچون انواع خاک، فرم‌های زمین و گیاهان.

-   آن‏ها فرضیاتی را مبنا قرار می‏دهند (به عنوان مثال: کوه‏ها و رودخانه‌ها از کیفیت بالای منظر برخوردارند) و منظر را بر اساس آن ارزیابی می‌کنند.

-   منظر می‌تواند بر مبنای یک مقیاس عددی و یا به‏صورت درجه بندی کیفیت (کم، متوسط و بالا) طبقه بندی شود.

-   این روش بر این پیش فرض استوار است که کیفیت منظر یک خصوصیت فیزیکی است و شیوه ارزیابی آن هم مانند دیگر شاخصه‌های فیزیکی است.

-   سلیقه شخصی افراد در این روش دخالتی ندارد.

-   بررسی منظر با این روش بیش‏تر در انگلستان و تا حدودی استرالیا مطرح بوده است.

-   کیفیت محصول ذهن بیننده است

-    زیبایی تنها یک خیال حاصل ساخت و ساز ذهن انسان بر پایه خاطرات، روابط، تصاویر و هر سمبل محرک دیگر است.

-   زیبایی طریق ذهنی که در پس دید بیننده قرار دارد قضاوت می‌شود

-   رویکرد ذهنی شامل پدیده‌شناسی، تجربه‌گرایی وادراک است

-   از روش‌های فیزیکی روانشناختی استفاده می‌شود تا ارزش‏گذاری جامعه برای منظر مشخص شود سپس توسط تجزیه تحلیل‌های آماری کیفیت کلی منظر بدست می‌آید

-   در اصطلاح رایج "منظر" را زیبا می‌پندارند ولی در حقیقت این زیبایی ساخته تخیل و محصول ویژگی‌های فرهنگی، اجتماعی و روانشناختی بیننده است

-   پارادایم ذهنی (فرد محور) کیفیت منظر را تنها یک عامل انسانی می‌داند که بر مبنای خاطرات، ارتباطات، تخیل و هر گونه نمادی که برای انسان بازآفرینی می‌شود، بوجود می‌آید

-   از طریق درک بهتر پاسخ‌های انسان به منظر می‌توان فاکتورهای اساسی تاثیرگذار برکیفیت منظر را شناسایی کرد

-   این روش بیش‏تر در آمریکا و کانادا و به‏صورت محدودتر در انگلستان مورد استفاده قرار گرفته است

 

 

 

2) میزان تغییرات بصری در منظر

در این ارزیابی میزان تغییرات بصری که در منظر اتفاق افتاده، و امکانات توسعه‌ای(راه یا هر امکاناتی که برای رفاه گردشگر) در منظر جانمایی شده، در مقایسه با قبل از تغییر و در ارتباط با زمینه و مناظر اطراف مورد ارزیابی قرار گرفته و این‏که آیا همخوانی دارد یا نه، منظر زیباتر شده و دارای تاثیر بصری بیش‏تر می‌باشد. طبق جدول 3 مورد ارزشیابی قرار می‌گیرد.

3) تاثیر بصری افقی(HVE)

به مقدار فضایی که چشم انسان آن‌را تحت پوشش      قرار می‌دهند میدان دید  گفته می‌شود. میدان دید       از لحاظ افقی و عمودی قابل بررسی است. تاثیرات بصری توسعه در میدان دید افقی را می‏توان مورد ارزیابی       قرار داد. میدان دیدی افقی زاویه‌ای 200درجه‌ای است.

به این صورت که مرکز منظر به عنوان نقطه دید در نظر گرفته شده و از هر طرف 100 درجه منظر را طبق جدول شمار 4 از لحاظ تاثیر بصری ارزیابی می‌کنیم.

4) تاثیر بصری عمودی(VVE)

 زاویه دید عمودی در انسان با حرکت سر در حدود 150 درجه در ارتفاع  است اما میدان دید موثر کم‏تر از این میزان است و بسته به فوکوس چشم و تمرکز  دارد.     این ارزیابی در جهت تکمیل زاویه دید افقی می‌باشد. تاثیر بصری منظر به صورت عمودی طبق جدول 5 ارزشیابی می‌شود.

5) تاثیر فاصله در دید    

در این ارزیابی تاثیر بصری منظر در فاصله‌های مختلف نسبت به ناظر سنجیده می‌شود. تاثیر مقیاس، توپوگرافی، طراحی کاشت و آب و هوا در فاصله‌های مختلف    متفاوت است که طبق جدول 6 مورد ارزشیابی          قرار می‌گیرد. هرچه زیبایی منظره در فاصله نزدیک‏تر درک شود ارزش آن منظر بالاتر است.

در ادامه امتیازات تمام مراحل با هم جمع شده و ارزش کلی منظر از لحاظ تاتیرات بصری طبق جدول 7 مشخص می‌شود.

 

جدول 2- وضعیت موجود منظر( 9)

خصوصیات منظر یا نوع استفاده

ارزش

توضیحات

حداقل تاثیر انسانی یا عدم ارتباط با اعمال انسان‌ها. مانند پارک‏های طبیعی و خطوط ساحلی، مناطق جنگلی بومی بکر

5

منظر بکر و طبیعی

منظر تغییر یافته، از طریق فصل مشترک بین مناطق طبیعی و نواحی کشاورزی و روستایی اصلاح شده

4

منظر تغییر یافته طبیعی

منظر کاملاً روستایی با الگوی زمینه کشت و زرع، همراه با جنگل کاری دست کاشت که توسط جاده‌ها و ساختمان‌ها در مقیاس کوچک بهم مرتبطند.

3

منظر روستایی تغییر یافته

(روستایی - کشاورزی)

مناظر عبوری که مربوط به مسیرهای ارتباطی بین مناطق روستایی - کشاورزی و مناطق توسعه یافته‏تر مثل حومه شهری یا مناطق شهری است.

2

منظر عبوری روستایی

( حومه شهری )

منظر کاملاً توسعه یافته است و سطح بالایی از پیامدهای بصری در رابطه با ساختمان‌ها، کارخانجات، جاده‌ها و دیگر زیرساخت‏های مربوط به آن دیده می‌شود.

1

منظر به شدت تغییر  یافته

شهری - صنعتی

 

جدول 3- میزان تغییرات بصری در منظر(9)

توضیحات تغییرات بصری

ارزش

درجه تغییر بصری

( بر اساس درصد تغییرات)

تاثیر بصری قابل توجه است. ویژگی اصلی منظر تغییر یافته و کاملا با زمینه و توسعه‌ای که در آن اتفاق افتاده تطبیق کامل دارد.

5

% 100 - 80

تاثیر بصری در حال افزایش است. منظر بطور مداوم در حال تغییر است. با وجود اینکه توسعه بر منظر موجود تسلط دارد اما بارشد گیاهان وگذشت زمان، منظر با زمینه و توسعه‌ای که درآن اتفاق افتاده تطبیق پیدا میکند.

4

% 79 - 60

تاثیر بصری متوسط است. یعنی سطح متوسطی از تغییرات در ویژگی منظر دخالت داشته و منظر به دلایلی از جمله مقیاس، فراوانی یا میزان توسعه، در حد کمی قادر به جذب یا کاهش تغییرات است.

3

% 59 - 40

تاثیر بصری محدود است. توسعه در داخل منظر قابل توجه است و منظر کم‏تر طبیعی به نظر می‏رسد. با این حال ظرفیت منظر برای جذب یا کاهش اثرات توسعه توسط شکل زمین و رشد پوشش گیاهی بالاست.

2

% 39 - 20

تاثیر بصری در داخل منظر وجود ندارد یا ناچیز است. توسعه بر کل منظر غلبه کرده و هیچ اثری از طبیعی بودن منظر وجود ندارد.

1

% 19- 0

جدول 4- تاثیر بصری افقی ( HVE )( 9)

شرح تغییر بصری

ارزش

درجه تغییر بصری افقی

(بر اساس زاویه دید موثر و درصد تغییرات )

تاثیر بصری افقی قابل توجه است. تاثیر بصری در تمام طول چشم انداز مشهود است.

5

° 200 - 161 (100- 80 درصد از زاویه دید °200 )

تاثیر بصری در حال افزایش

4

° 160 - 121 (80- 60 درصد از زاویه دید °200)

تاثیر بصری متوسط

3

°120 - 81 (60- 40 درصد از زاویه دید °200 )

تاثیر بصری محدود

2

° 80 - 41 (40- 20 درصد از زاویه دید °200 )

تاثیر جزیی یا عدم تاثیر بصری

1

° 40 - 0 (20- 0 درصد از زاویه دید °200 )

جدول5-تاثیر بصری عمودی ( VVE ) ( 9)

شرح تغییر بصری

ارزش

درجه تغییر بصری افقی

(بر اساس زاویه دید موثر و درصد تغییرات )

تاثیر بصری قابل توجه

5

° 150 - 120 (100- 80 درصد از زاویه دید عمودی °50)

تاثیر بصری زیاد

4

° 120 - 91 (80- 60 درصد از زاویه دید °150 )

تاثیر بصری متوسط

3

°90 - 61 (60- 40 درصد از زاویه دید °150 )

تاثیر بصری محدود

2

° 60 - 31 (40- 20 درصد از زاویه دید °150 )

تاثیر جزیی یا عدم تاثیر بصری

1

° 30 - 0 (20- 0 درصد از زاویه دید °150 )

جدول 6- تاثیر فاصله در دید( 9)

توضیحات

ارزش

محل توسعه(از نقطه دید)

مجاور

5

Km 0.5 - 0

پیش زمینه

4

Km 1 - 0.5

میان زمینه

3

Km 3 - 1

میان زمینه دورتر

2

Km 5 - 3

پس زمینه

1

بیشتر از Km5

 

 

جدول 7- ارزش گذاری نهایی تاثیر بصری(9)

ارزش مجموعه معیارهای قبلی

درجه تاثیر بصری

میزان دخالت

راه‏کار

25- 21

شدید

عدم نیاز به مداخله

حفاظت کامل

20- 17

قابل توجه

مداخله حداقل

حفاظت

16- 13

متوسط

نیازمند تغییر محدود

تقویت و بهسازی

*12- 9

اندک

نیازمند تغییر عمده

بازسازی

* امتیاز کم‏تر از 9 به معنی منظر فاقد ارزش بصری است و نمی‌توان آن را با معیارهای این روش مورد ارزیابی قرار داد.


 

پهنه‌بندی سایت از نظر ویژگی‌های بصری

شناسایی پهنه‌های مختلف به منظور اعمال راه‏کارهای اجرایی در جهت بهبود شرایط کل منطقه و همچنین شامل ویژگی‌ها، پتانسیل‌ها و مسایل هر پهنه می‌باشد. پهنه‌بندی                  با در نظر گرفتن عکس هوایی منطقه و حضور در سایت، برداشت بصری و میدانی صورت گرفت و بخش‌هایی که از نظر عوامل فیزیکی، زیستی(بیولویکی) و انسانی مشابهت‌هایی بیش‏تری بایکدیگر داشتند در یک پهنه قرار گرفتند و به این نحوه کل منطقه به سه پهنه تقسیم‌‌بندی شد(پهنه1 سرچشمه سراب، پهنه 2 پارک کوهستان، پهنه3 منطقه ورودی).       باید توجه داشت که برای پهنه‌های موجود در منظر نمی‌توان حدود و مرزی مشخص و دقیق بر روی نقشه مشخص کرد و این مرزها فرضی و حدودی هستند. شکل3 پهنه‌بندی سایت از

 

 

لحاط بصری را نشان می‌دهد. در ادامه توضیحی مختصر درباره هر پهنه داده شده است.

پهنه 1(سرچشمه سراب)

این پهنه شامل سرچشمه سراب و استخرهای ذخیره آب بوده و به غیر از درختان بیدی که توسط مردم محلی در کنار نهرآب کاشته شده‌اند گیاهی در آن دیده نمی‌شود. تاثیر بصری این پهنه با توجه به ماتریس هسل(جدول8) اندک می‌باشد. بنابراین طراحی این پهنه باید به صورت کامل بازنگری شود. البته وجود کوه سنگی سراب و چشمه‌های آب این پهنه را جذاب کرده به طوری‏که نسبت به پهنه‌های دیگر بیش‏تر    مورد استفاده گردشکران قرار می‌گیرد اما وجود آب‌بند و امکانات انتقال آب و فنس‌ها و توری‌های اطراف استخرها،      این پهنه را از حالت طبیعی خارج کرده و به شدت به زیبایی آن لطمه وارد کرده است.

 

 

جدول8- ارزیابی بصری پهنه 1 به روش ماتریس هسل

جمع بندی نتایج

تاثیر فاصله در دید

تاثیر بصری عمودی

تاثیر بصری افقی

میزان تغییرات بصری در منظر

وضعیت موجود منظر

معیار‌های مطالعات

12

3

3

3

2

1

امتیاز

اندک (نیازمند تغییر عمده)

ارزش گذاری نهایی تاثیر بصری پهنه:

 

 


 

                                                  شکل 5   پهنه‌بندی سایت از لحاط بصری     


پهنه 2 (پارک کوهستان)

این پهنه به لحاظ چشم انداز و همچنین از نظر پوشش گیاهی دارای مطلوبیت بیش‏تری نسبت به پهنه‌های دیگر است. شیوه طراحی مسیرهای این پهنه متناسب با خصوصیات توپوگرافی زمین انجام شده است. به‏طوری‏که در طراحی این پهنه از بالاترین نقطه تا پایین‌ترین نقطه جوی آبی(نهر بتونی)           به صورت پله‌ای در دامنه کوه به صورت مستقیم کشیده شده و مسیرهای پیاده روی حول این نهر به صورت ماپیچ و        بسیار ساده دسترسی به دامنه شیب‏دار را از پایین به بالا    فراهم کرده است.  به احتمال خیلی زیاد طراحان این محوطه برای تامین آب این نهر به فکر استفاده از نیروی برق و      پمپاژ آب از سرچشمه سراب به مرتفع‌ترین نقطه نهر و سپس جاری شدن آب در نهر بوده‌اند که این هدف تا الان          محقق نشده و هیچ وقت آبی در این نهر جاری نشده است.   تاثیر بصری این پهنه با توجه به ماتریس هسل(جدول9)       قابل توجه می‌باشد. بنابراین طراحی این پهنه با در نظر گرفتن نکاتی که در ادامه به آن پرداخته می‌شود نیاز به مداخله   حداقل بوده و باید از آن حفاظت کرد.

 

 

جدول9- ارزیابی بصری پهنه 2 به روش ماتریس هسل

جمع بندی نتایج

تاثیر فاصله در دید

تاثیر بصری عمودی

تاثیر بصری افقی

میزان تغییرات بصری در منظر

وضعیت موجود منظر

معیار‌های مطالعات

20

2

5

5

4

4

امتیاز

قابل توجه( مداخله حداقل)

ارزش گذاری نهایی تاثیر بصری پهنه:

 


پهنه 3 (ورودی)

این پهنه در بدو ورود به پارک قرار داشته و تنها عنصر    شاخص مقبره شهدای گمنام می‌باشد که در مرتفع ترین     نقطه پارک قرار داشته و طرح خاص مقبره و قرارگیری         در ارتفاع آن را به یک نقطه عطف تبدیل کرده که از فاصله‏ی دور هم دیده می‌شود. اما دسترسی به مقبره به‏وسیله مسیرهای پرپیچ و خم که پوشش آن‏ها خاکی است و به غیر از        مسطح کردن و عملیات خاک‏برداری کار دیگری در این پهنه صورت نگرفته است. عدم وجود پوشش کف معابر در این پهنه باعث شده که در صورت بروز بارندگی هر گونه استفاده از آن توسط شهروندان غیرممکن شود. تاثیر بصری این پهنه با توجه به ماتریس هسل(جدول10) متوسط می‌باشد.

 

 

جدول10- ارزیابی بصری پهنه 3 به روش ماتریس هسل

جمع بندی نتایج

تاثیر فاصله در دید

تاثیر بصری عمودی

تاثیر بصری افقی

میزان تغییرات بصری در منظر

وضعیت موجود منظر

معیار‌های مطالعات

15

2

4

4

3

2

امتیاز

متوسط (نیازمند تغییر محدود)

ارزش گذاری نهایی تاثیر بصری پهنه:

 

 

 

 

 

بحث و نتیجه‌گیری

پارک سراب گزنهله سنقر به لحاظ بهره‌گیری فراوان از عنصر طبیعت و دارا بودن عناصری مانند آب فراوان کوه و صخره، نهرآب، باغات مشجر و آب و هوای سالم و            شیب طبیعی و مناسب زمین در دامنه کوه و .... که از بدیع‌ترین و مناسب‌ترین پتانسیل‌ها برای پارک‏سازی            به حساب می‌آید، می‌تواند از مکان‏های تفرجگاهی گردشگران و شهروندان سنقری قرار گیرد. اما علیرغم این پتانسیل‌ها      به دلیل عدم توجه به برخی از فاکتورهای پارک‏سازی      باعث شده که جذابیت و مطلوبیت آن کاهش یابد.            برای استفاده مطلوب و بهینه شهروندان از فضای پارک بایستی سلسله اقدامات زیر انجام گرفته تا علاوه بر افزایش        کیفیت تفرج، تقاضای تفرجگاهی را نیز بالا برده و گردشگران با رضایت بیش‏تری اوقات فراغت خود را سپری نمایند.

پهنه1: با عنایت به این نکته که محوطه سازی اطراف سرچشمه سراب دارای مساحت کم می‌باشد و این مساله       یک محدودیت برای پارک به حساب می‌آید. لذا در صورت امکان فضای کناری سرچشمه و استخرآب خریداری و          به محوطه سازی پارک اضافه شود به طوری که اطراف استخر آب کاملا محوطه سازی شده و از درختان، تجهیزات و مبلمان مناسب نیز در طراحی آن استفاده شود. از فضای استخر آب نیز می‏توان به صورت بهتر استفاده کرد یعنی فنس‌ها و توری‌های محافظ را برداشته و با طراحی مناسب و اضافه کردن امکانات مربوط به قایق‌رانی و یا مکانی برای پرورش ماهی و امکان کسب تجربه‌های جدید (مثل ماهی گیری با قلاب یا دیدن پرندگان و جانوران آبزی) را برای گردشگران فراهم کند. در رابطه با تاسیسات انتقال آب در این پهنه پیشنهاد می‌شود در صورت امکان شهرداری نسبت به تامین آب شهرب شهری از منبع دیگر اقدام نماید و فضا را به حالت اولیه و طبیعی خود بازگرداند. در صورتی که جابجایی این تاسیسات امکان پذیر نباشد می‌توان با کاشت گیاهان به عنوان سد بصری فضای تاسیسات را از دید بازدیدکنندگان مخفی نگاه داشت. روشنایی در پهنه مورد نظر به لحاظ پایه شاید کافی به نظر برسد ولی  

 

با توجه به نقص فنی اکثر پایه‌ها و یا شدت نور کم پایه‌ها      در حال حاضر روشنایی این پهنه در شب‌ها کافی به نظر نمی‏رسد.

پهنه2: همانطور که گفته شد شیوه طراحی این پهنه بسیار ساده بوده و فقط به کشیدن مسیرهای پیاده روی      پیچ و خم‏دار در دامنه کوه اکتفا شده و حد فاصل این مسیرها اقدام به درخت‏کاری در زمینه چمن شده است. اما متاسفانه   در برخی از نقاط درخت‏کاری چنان انبوه است که مانع دیدن مناظر اطراف شده و این پتانسیل خوب برای ایجاد مکانی   برای تماشای مناظر اطراف در این پهنه از بین رفته است. بنابراین در این پهنه باید نسبت به قطع درختانی که       جلوی دید به مناظر اطراف را گرفته‏اند اقدام نمود.

 از طرف دیگر کشیدن مسیر در دامنه کوه و       تامین شیب مناسب برای پیاده‏روی انجام خاک‏برداری را ضروری کرده که باعث ایجاد دیواری بلند در یک طرف مسیر شده و طرف دیگر مسیر که به سمت اراضی بازدید دارد، شهرداری با احداث یک دیواره به ارتفاع 75-50 سانتی‌متر مانعی در برابر ورود افراد به محوطه درخت‏کاری              ایجاد کرده است. این دیوار به عنوان یکی از عوامل مهم        در عدم استقبال خانواده‌ها از این پهنه شده است. زیرا مکانی برای نشستن گروهی خود پیدا نمی کنند.  بنابراین این دیوار باید حذف و یا ارتفاع آن کم‏تر شود.

یکی دیگر از این عوامل نوع کف‏سازی مسیر و ارتفاع زیاد پله‌ها می‌باشد. وجود پله‌ها مرتفع استفاده افراد معلول و یا افراد با شرایط خاص را از این پهنه با مشکل مواجه کرده، لذا ایجاد رمپ‌های مناسب و کاهش ارتفاع پله‌ها در این پهنه الزامی است. نوع کف‏سازی در این پهنه قلوه سنک که با ملات ماسه سیمان محکم شده است، می‌باشد که راه رفتن بر روی آن مشکل بوده و حتی اکر کفش کمی پاشنه داشته باشد    آزار دهنده بوده و به هیچ عنوان راه رفتن بر روی آن امکان‏پذیر نمی‏باشد. افراد بعد از ورود به این پهنه، بعد از کمی پیاده‏روی منصرف شده و دیگر به مناطق بالا دست نمی‌روند به همین دلیل افراد مسئول نیز در امر نگهداری و آبیاری فضای سبز بالادست این پهنه توجهی نکرده که این عامل     به شلوغی و اغتشاش پیش از اندازه فضا افزوده است.

درخت‏کاری انبوه و انجام ندادن عملیات نگهداری فضای سبز مخصوصا هرس درختچه‌ها و عدم وجود روشنایی کافی در این پهنه باعث به وجود آمدن فضاهای بی‌دفاع شده به طوری که محل انجام انواع بزه‏کاری‌ها و ناهنجاری‌های اجتماعی شده است. این عامل باعث شده که خانواده‌ها کم‏تر تمایل داشته باشند شب‌ها از این مکان استفاده کنند و تنها    در بخشی که شب‌ها دارای روشنایی کافی است و یا احساس امنیت بیش‏تر می‌کنند مراجعه نمایند. این عوامل از مهم‏ترین دلایلی هستند که با وجود زیبایی بصری از فاصله دور،       این پهنه مورد استفاده و استقبال  مردم شهر و گردشگران    قرار نمی گیرد.

پهنه3: این پهنه با داشتن قابلیت‌ها و پتانسیل‌های بلقوه مخصوصا به خاطر شیب‏دار بودن و داشتن دید وسیع     به اطراف با اقدامات تکمیلی(پوشش دادن به مسیر‌ها و کاشت گیاهان) می‌توان آن را به عنوان یک چشم اندازی زیبا در بدو ورود به شهر تبدیل کرد.

به طور کلی در رابطه با بهبود وضعیت  پارک سراب گزنهله و افزایش تقاضای تفرجگاهی آن می‏توان نکات زیر را برشمرد:

-          عدم توجه به عنصر آب با وجود دسترسی آسان    به آن در این پارک. به‏طوری‏که در پهنه1 فقط      به ایجاد یک استخر وسیع اما کم عمق اکتفا شده که هیچ کاربری دیگری ندارد. در پهنه 2 به نهر آب ناشی از چشمه‌های متعدد سراب که دارای آب    قابل توجهی است، هیچ توجهی نشده حتی به دلیل فرسایش شدید کناره‌های نهر آب چشم‏انداز نامناسبی ایجاد شده است. طراحی ساحل نهر و استفاده از گیاهان آب دوست در این مکان، همچنین ایجاد آب‏نماهای متعدد قطعاً به زیبایی پارک خواهد افزود.

-          نوع گونه‌های گیاهی بالاخص درختچه‌های زینتی و گل و گیاه فصلی در حد بسیار ضعیفی است به طوری که به غیر از فضای دسترسی بین پهنه یک و دو هیچ فضای گل‏کاری در آن وجود ندارد. بنابراین استفاده از گونه‌های گیاهی متنوع بالاخص گیاهان بومی رویشگاه استان و گلهای زینتی باعث زیبایی هرچه بیش‏تر چشم انداز پارک می‌شود.

-          فضاهایی که در داخل پارک به‏خاطر شیب زیاد و   یا به هر علت دیگری هنوز بلااستفاده مانده است و عملیات عمرانی در آن انجام نگرفته می‌توان         با کاشت گیاهان پوششی و درختچه‌هایی که به آب کم‏تری نیاز دارند پوشش داد و به زیبایی پارک افزود.

-          این پارک فاقد هرگونه زمین بازی برای کودکان و نوجوانان و جوانان است هرچند که فضای         بدون استفاده در آن زیاد است. بنابراین با توجه به نوع کاربری پارک(توقف طولانی مدت) ایجاد محل‌های مناسب و امن برای استراحت و        نشتن خانواده‌ها، همچنین ایجاد محوطه همراه با     وسایل بازی برای تمامی گروه‌های سنی             در پارک ضروری است. که این امر میزان تقاضای تفرجی پارک را افزایش می‏دهد.

-          نامناسب بودن و عدم توزیع مکانی مناسب     مبلمان پارک از معایب مهم این پارک بوده بطوری که تمام مبلمان در پهنه 1 که هیج درخت سایه اندازی ندارد جانمایی شده که امکان استفاده از آن         در ساعات گرم روز یا استفاده جمعی توسط خانواده‌ها وجود ندارد و نقاط دیگر پارک فاقد      هر گونه مبلمان می‌باشند. تصحیح و توسعه     مبلمان پارک مخصوصا سطل‌های زباله برای نظافت هرچه بیش‏تر فضای پارک ضروری می‌باشد.

-          سرویس بهداشتی تقریباً در پارک کافی است ولی فاقد پراکنش و یا تابلوی راهنماست، به‏نظر می‌رسد این عنصر باید در سطح پارک توزیع شوند.

-          برای اینکه طول ساعات بهره‏برداری از پارک افزایش داده شود و گردشگران بتوانند به راحتی تا پاسی از شب در پارک بمانند و از محیط پارک         استفاده کنند لازم است با نصب پایه‌های بلند که نور افکن قوی و پایه‌های  روشنایی کوتاه( برای زیر اشکوب درختان) روشنایی پاک را به حد مطلوب و استاندارد رسانده که این مساله در حذف فضاهای بدونه دفاع نیز موثر است.

منابع

1. Bell, S. 1993. Elements of Visual Design in the Landscape, London: E & FN Spon press, pp.6-7

2. دهخدا، علی اکبر (1385). لغت نامه‌ی دهخدا، تهران: دانشگاه تهران: مؤسسه لغت نامه‌ی دهخدا.

3. عمید، حسن ( 1389 ) فرهنگ فارسی عمید، تهران: اشجع.

4. Forman, R., & Gordon, M. (1986). Landscape Ecology. Johon Wiley & sons, UK.

5. بل، سایمون،( (1387 ، عناصر طراحی بصری در منظر، ترجمه محمد رضا مثنوی، تهران: دانشگاه تهران

6. Mok, J., Landphair, H.C., & Naderi, J.R. (2005). Landscape improvement impacts on roadside safety in Texas. Landscape and Urban Planning, 78(3), 263– 274.

7. Bulut, Z., Yilmaz, H. (2007). Determination of landscape beauties through visual quality assessment method: a case study for Kemaliye (Erzincan/Turkey). Journal of Environment monitoring assessment, no.141, pp.121- 129.

8. Arriaza, M., Canas-Ortega, J. F. , Canas-Madueno, J. A., & Ruiz-Aviles, P. (2004). Assessing the visual quality of rural landscapes. Landscape and Urban Planning, 69 , 115 – 125.

9. HASSELL. (2005). Taralga Wind Farm Landscape Visual Assessment. http://www.planning.nsw.gov.au/asp/pdf/taralga_app_d_hassell_report-01.pdf (accessed October 2012).

10. اسماعیلی، محمد و همکاران. (1387). جغرافیای استان کرمانشاه. تهران، سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموشی، وزارت آموزش و پرورش: شرکت چاپ و نشر کتب درسی.

11. Lothian, A. (1999). Landscape and the philosophy of aesthetics: is landscape quality inherent in the landscape or in the eye of the beholder? Landscape and Urban Planning 44.

12. امین زاده. بهناز. (1389) .ارزیابی زیبایی و هویت مکان، نشریه هویت شهر، سال پنجم، شماره 7،پاییز و زمستان 89.

 

 

 

 

 

 

 



1- مربی، عضو هیأت علمی گروه مهندسی فضای سبز، دانشکده کشاورزی، دانشگاه سید جمال الدین اسدآبادی، همدان *(مسئول مکاتبات).

[2]- Tourism

[3]- Green

[4]- Visual Quality Assessment

[5]- Public Preferences

[6]-HASSELL

[7]- U.S. Forest Service

[8]- US Bureau of Land Management

[9]-Taralga    واقع در جنوب استرالیا

[10]- رک به کتاب:  بل، سایمون، 1387 ، عناصر طراحی بصری در منظر ، ترجمه محمد رضا مثنوی ، انتشارات دانشگاه تهران.

1. Bell, S. 1993. Elements of Visual Design in the Landscape, London: E & FN Spon press, pp.6-7

2. دهخدا، علی اکبر (1385). لغت نامه‌ی دهخدا، تهران: دانشگاه تهران: مؤسسه لغت نامه‌ی دهخدا.

3. عمید، حسن ( 1389 ) فرهنگ فارسی عمید، تهران: اشجع.

4. Forman, R., & Gordon, M. (1986). Landscape Ecology. Johon Wiley & sons, UK.

5. بل، سایمون،( (1387 ، عناصر طراحی بصری در منظر، ترجمه محمد رضا مثنوی، تهران: دانشگاه تهران

6. Mok, J., Landphair, H.C., & Naderi, J.R. (2005). Landscape improvement impacts on roadside safety in Texas. Landscape and Urban Planning, 78(3), 263– 274.

7. Bulut, Z., Yilmaz, H. (2007). Determination of landscape beauties through visual quality assessment method: a case study for Kemaliye (Erzincan/Turkey). Journal of Environment monitoring assessment, no.141, pp.121- 129.

8. Arriaza, M., Canas-Ortega, J. F. , Canas-Madueno, J. A., & Ruiz-Aviles, P. (2004). Assessing the visual quality of rural landscapes. Landscape and Urban Planning, 69 , 115 – 125.

9. HASSELL. (2005). Taralga Wind Farm Landscape Visual Assessment. http://www.planning.nsw.gov.au/asp/pdf/taralga_app_d_hassell_report-01.pdf (accessed October 2012).

10. اسماعیلی، محمد و همکاران. (1387). جغرافیای استان کرمانشاه. تهران، سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموشی، وزارت آموزش و پرورش: شرکت چاپ و نشر کتب درسی.

11. Lothian, A. (1999). Landscape and the philosophy of aesthetics: is landscape quality inherent in the landscape or in the eye of the beholder? Landscape and Urban Planning 44.

12. امین زاده. بهناز. (1389) .ارزیابی زیبایی و هویت مکان، نشریه هویت شهر، سال پنجم، شماره 7،پاییز و زمستان 89.