تخلیه‌پساب‌ها‌ی صنعتی به سامانه‌های فاضلاب شهری، چالشها و راهکارها

نوع مقاله : مستخرج از پایان نامه

نویسندگان

1 کارشناس ارشد مهندسی محیط زیست – آلودگی های محیط زیست، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی

2 دکترای مهندسی محیط زیست، دانشیار پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

زمینه هدف: یکی از روش­های مدیریت فاضلاب‌های صنعتی به‌ویژه در محدوده شهرها، تخلیه‌ی آن‌ها به شبکه‌ی فاضلاب شهری است. در صورتی که این کار متناسب با ظرفیت تاسیسات و تحت نظارت انجام نشود، ممکن است موجب آسیب به سامانه‌های جمع­آوری، انتقال و تصفیه فاضلاب شهری شود.
روش بررسی: در این پژوهش به صورت مروری به بررسی اثرات تخلیه پساب‌های صنعتی بر تأسیسات فاضلاب شهری و استاندارد­ها و ضوابط مرتبط در کشورهای منتخب پرداخته شده‌ است.
یافته های بحث: بررسی‌ها نشان می‌دهد که کانادا، مکزیک، آرژانتین، سنگاپور، آمریکا و استرالیا و نیوزلند به‌ترتیب 13، 10، 14، 22، 34 و 29 ویژگی فاضلاب صنعتی را در استانداردهای خود در نظر گرفته‌اند. هم‌چنین در آمریکا برای نسبت حجم تخلیه‌ی فاضلاب صنعتی به کل فاضلاب شهری، محدودیت وجود دارد. در مقابل، ایران استاندارد مدونی برای تخلیه‌های صنعتی به تأسیسات فاضلاب شهری ندارد و تنها ضوابط موجود مربوط به تأسیسات فاضلاب در شهرک­های صنعتی است که هشت متغیر را در بر می‌گیرد. ورای این مورد، عدم ارزیابی ظرفیت شبکه و تصفیه‌خانه‌ی فاضلاب شهری برای پذیرش فاضلاب­های صنعتی که اغلب ناشی از عدم وجود اطلاعات و تجربه‌ی لازم در این زمینه است، می‌تواند موجب اختلال در انتقال و تصفیه فاضلاب شود.
نتیجه گیری: بنابراین، تهیه ضوابط و استاندارد ملی برای ساماندهی تخلیه‌های صنعتی به تأسیسات فاضلاب شهری، ارزیابی ظرفیت شبکه و تصفیه‌خانه برای پذیرش تخلیه‌های صنعتی و پایش و نظارت بر این تخلیه‌ها به‌منظور شناسایی و مقابله با تخلیه‌های غیرمجاز اقدام‌هایی حیاتی برای مدیریت فاضلاب‌های صنعتی به‌ویژه در محدوده شهرها در ایران می‌باشند.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


مقاله مستخرج از پایان ­نامه

 

 

 

 

 

فصلنامه انسان و محیط زیست، شماره 59، زمستان1400، صص 35-46

تخلیه­پساب‌ها­ی صنعتی به سامانه‌های فاضلاب شهری، چالشها و راهکارها

 

عقیل قربانی شاه نجفی[1]

سید حسین هاشمی*[2]

h_hashemi@sbu.ac.ir

تاریخ دریافت: 12/12/97                                                                                    تاریخ پذیرش: 13/3/99

چکیده

زمینه هدف: یکی از روش­های مدیریت فاضلاب‌های صنعتی به‌ویژه در محدوده شهرها، تخلیه‌ی آن‌ها به شبکه‌ی فاضلاب شهری است. در صورتی که این کار متناسب با ظرفیت تاسیسات و تحت نظارت انجام نشود، ممکن است موجب آسیب به سامانه‌های جمع­آوری، انتقال و تصفیه فاضلاب شهری شود.

روش بررسی: در این پژوهش به صورت مروری به بررسی اثرات تخلیه پساب‌های صنعتی بر تأسیسات فاضلاب شهری و استاندارد­ها و ضوابط مرتبط در کشورهای منتخب پرداخته شده‌ است.

یافته های بحث: بررسی‌ها نشان می‌دهد که کانادا، مکزیک، آرژانتین، سنگاپور، آمریکا و استرالیا و نیوزلند به‌ترتیب 13، 10، 14، 22، 34 و 29 ویژگی فاضلاب صنعتی را در استانداردهای خود در نظر گرفته‌اند. هم‌چنین در آمریکا برای نسبت حجم تخلیه‌ی فاضلاب صنعتی به کل فاضلاب شهری، محدودیت وجود دارد. در مقابل، ایران استاندارد مدونی برای تخلیه‌های صنعتی به تأسیسات فاضلاب شهری ندارد و تنها ضوابط موجود مربوط به تأسیسات فاضلاب در شهرک­های صنعتی است که هشت متغیر را در بر می‌گیرد. ورای این مورد، عدم ارزیابی ظرفیت شبکه و تصفیه‌خانه‌ی فاضلاب شهری برای پذیرش فاضلاب­های صنعتی که اغلب ناشی از عدم وجود اطلاعات و تجربه‌ی لازم در این زمینه است، می‌تواند موجب اختلال در انتقال و تصفیه فاضلاب شود.

نتیجه گیری: بنابراین، تهیه ضوابط و استاندارد ملی برای ساماندهی تخلیه‌های صنعتی به تأسیسات فاضلاب شهری، ارزیابی ظرفیت شبکه و تصفیه‌خانه برای پذیرش تخلیه‌های صنعتی و پایش و نظارت بر این تخلیه‌ها به‌منظور شناسایی و مقابله با تخلیه‌های غیرمجاز اقدام‌هایی حیاتی برای مدیریت فاضلاب‌های صنعتی به‌ویژه در محدوده شهرها در ایران می‌باشند.

کلمات کلیدی: فاضلاب صنعتی، سامانه فاضلاب شهری، بار آلودگی، پایش، تخلیه غیرمجاز

 

Human and Environment, No. 59, Winter 2021, pp 35-46

 

Discharge of Industrial Wastewater to Urban Wastewater System: Challenges and Solutions

 

Aghil Ghorbani Shahnajafi[3]

Sayed Hossein Hashemi[4]

h_hashemi@sbu.ac.ir

Received: March 3, 2019

Accepted: June 2, 2020

Abstract

Background and Purpose: Discharge of industrial wastewater to urban wastewater system is a way of its management, especially within the cities. If it is not done in proportion to the system’s capacity and under supervision, it may damage urban collection, transfer and treatment systems.

 Material and Methodology: In this study, impacts of industrial discharges on urban wastewater facilities and the related standards and regulations in the selected countries are reviewed.

Finding: The study shows Canada, Mexico, Argentina, Singapore, USA, and Australia and New Zealand consider 13, 10, 14, 22, 34 and 29 variables of industrial wastewater in their standards, respectively. Moreover, USA limits the flow ratio of industrial discharges to urban wastewater. In contrast, Iran has no standard for industrial discharges to urban wastewater facilities and there is just one guideline to regulate discharges in industrial towns, which consists eight variables. Moreover, the lack of assessment of urban wastewater network and treatment capacity to accept industrial discharges which, often due to deficiency of information and experience in this field, can disrupt sewage transmission and treatment processes.

Discussion and Conclusion: As a result, setting national standard and guideline up to regulate industrial discharges to urban wastewater system, assessment of network and treatment plant capacity for accepting industrial discharges, and monitoring and supervision of these discharges to discover and prevent unauthorized discharges are critical measures to manage industrial wastewater especially within the cities in Iran.

Keywords: Industrial wastewater, urban wastewater system, pollution load, monitoring, unauthorized discharge

 



مقدمه

با توجه به رشد فزاینده جمعیت و گسترش صنایع و در نتیجه افزایش تولید فاضلاب­های صنعتی، مدیریت و تصفیه مناسب این فاضلاب­ها به منظور پیشگیری از آلودگی محیط­زیست، به‌ویژه منابع آب، یک چالش اساسی در سراسر دنیا می‌باشد­ [1]. تفاوت در کمیت و کیفیت فاضلاب، نوع عملیات صنعتی و تنوع زیاد مواد مصرفی در صنایع مختلف، از جمله عواملی هستند که مدیریت فاضلاب­های صنعتی را به‌مراتب پیچیده­تر از فاضلاب­های شهری می­سازند [2،1]. از ویژگی‌های مهم فاضلاب صنعتی می­توان به نوسان شدید کمیت و کیفیت، وجود مواد شیمیایی مضر مانند مواد سمی و فلزات سنگین در آن­ها اشاره کرد­ [3،2].

امروزه برخی کشورها با اتصال فاضلاب صنایع به شبکه­ی فاضلاب شهری، بخشی از فاضلاب‌های صنعتی را مدیریت می­کنند. از آنجا که در این روش، حجم و بار آلودگی بالای فاضلاب صنایع می‌تواند موجب خسارت به تأسیسات جمع‌آوری، انتقال و تصفیه فاضلاب شهری شود، این کشورها استانداردها و ضوابط ویژه‌ای برای تخلیه‌های صنعتی تدوین کرده‌اند [6،5،4].

ایران به‌عنوان یک کشور در حال توسعه صنایع مختلفی دارد که بسیاری از آن‌ها داخل یا اطراف شهرها قرار دارند و انتقال آن­ها به خارج محدوده‌ی شهری در کوتاه مدت دشوار به‌نظر می‌رسد. از سوی دیگر، اغلب مدیران واحد­های صنعتی، تخلیه فاضلاب صنعتی به شبکه­های شهری را آسان­ترین راه دفع آن می­دانند، چرا که تا حدی هزینه­ها و پیچدگی­های تصفیه و دفع فاضلاب صنعتی را کاهش می‌دهد. این در حالی است که ترکیبات سمی، زیان­آور و خطرناک موجود در فاضلاب صنعتی می‌تواند موجب خسارت به شبکه‌ی جمع‌آوری و تصفیه‌خانه و هم‌چنین کاهش بازده تصفیه‌خانه شود [2،1].

از آن‌جا که تاکنون در ایران استاندارد و ضوابط مدونی برای تخلیه‌های صنعتی به شبکه‌های شهری تهیه نشده است، در این مقاله ویژگی‌های فاضلاب صنعتی و اثرات آن‌ها بر تأسیسات فاضلاب شهری و استانداردها و ضوابط تخلیه‌های صنعتی در کشورهای منتخب بررسی شده‌اند. 

 

روش کار

این تحقیق از نوع توصیفی و مروری است و داده‌ها و اطلاعات موردنیاز از منابع مختلف شامل کتاب­ها، مقالات، مجلات و گزارش‌های پروژه‌های مرتبط داخلی و خارجی مرتبط با موضوع تخلیه­ی فاضلاب‌های صنعتی به فاضلاب­روهای شهری گرد‌آوری شده‌اند.

منابع فاضلاب صنعتی

منشأ تولید فاضلاب صنعتی، آب مصرفی در صنایع و کارگاه‌ها برای مصارف مختلف مانند تولید و فرآوری محصول، شستشو، رنگرزی، خنک‌ کننده‌ها و بخشی نیز مربوط به مصارف بهداشتی کارکنان است. به‌طور کلی چهار نوع فاضلاب (الف) فاضلاب فرآیند، (ب) فاضلاب خنک‌کننده، (ج) فاضلاب بهداشتی و (د) فاضلاب حاصل از شستشو در واحدهای صنعتی تولید می­شود [4،3] که مقدار و ماهیت آن‌ها با فاضلاب خانگی تفاوت اساسی دارد و هر کارخانه، فاضلاب ویژه خود را تولید می‌کند.

اثرات تخلیه فاضلاب صنعتی بر تأسیسات فاضلاب شهری

اثرات بر شبکه جمع‌آوری فاضلاب

اگر شبکه جمع‌آوری فاضلاب به‌درستی و با لحاظ تخلیه‌های صنعتی طراحی، اجرا و نگهداری نشود یا به هر دلیلی در آن نشتی وجود داشته باشد، تخلیه ناگهانی فاضلاب صنعتی یا اختلاط فاضلاب‌های صنعتی با ترکیبات متفاوت، می‌تواند موجب بروز مشکلاتی مانند گرفتگی، تولید بو، فرسایش، خوردگی و انفجار در آن شود. هم‌چنین مشکلات ناشی از کمبود ظرفیت هیدرولیکی هنگامی رخ می‌دهد که حجم زیادی فاضلاب به‌طور ناگهانی یا مداوم وارد شبکه جمع‌آوری شود. از طرفی فاضلاب صنعتی ممکن است ترکیباتی مانند مواد فیبری، رشته‌ای، جامدات سنگین، مواد چسبنده و گریس داشته باشد که می‌توانند موجب گرفتگی شبکه شهری شوند. این مشکل بیش‌تر در فاضلاب‌روهای پایین دست یا ایستگاه‌های‌ پمپاژ رخ می‌دهد. علاوه بر این، برخی صنایع، فاضلاب­های اسیدی یا بازی تولید می­کنند که می­تواند تأثیر منفی بر سیستم جمع­آوری و تصفیه­خانه فاضلاب داشته باشند. از آنجاکه فاضلاب اسیدی می­تواند موجب خوردگی لوله­های بتنی و فلزی شود، در تأسیسات و تجهیزات جدید به موادی مانند پلاستیک­ها، فایبرگلاس­ها و مواد رزینی توجه ویژه­ای شده است، اما باید توجه داشت این مواد شاید در مقابل اسید مقاوم باشند اما اغلب در مقابل حرارت ناشی از واکنش­های شیمیایی در فاضلاب­روها، مقاوم نیستند. علاوه‌بر این، خطرناک­ترین عامل تخریب شبکه­های جمع­آوری فاضلاب، وجود مواد قابل اشتعال در فاضلاب صنعتی است. موادی مانند گازوئیل، بنزین و حلال­های آلی در فاضلاب می­تواند وقوع انفجار در شبکه و خسارت مالی و جانی فراوانی در پی داشته باشد. اغلب این مواد از آب سبک­تر هستند و روی سطح قرار می­گیرند و در بخش­هایی که سرعت فاضلاب کاهش می­یابد و ایستگاه­های پمپاژ تجمع می­یابند و با کوچک‌ترین جرقه یا آتش مشتعل یا موجب انفجار می­
شوند[9،8،7،6،].

 اثرات بر تصفیه‌خانه فاضلاب

علاوه بر سامانه جمع‌آوری، تخلیه فاضلاب صنعتی می‌تواند تصفیه‌خانه‌های فاضلاب را از طریق (1) افزایش ناگهانی دبی فاضلاب ورودی به تصفیه‌خانه و بروز شوک هیدرولیکی، (2) اختلال در فرآیند تصفیه بیولوژیکی به‌دلیل افزایش بار آلودگی یا ورود مواد سمی، (3) گرفتگی آشغال‌گیرها و پمپ‌ها توسط مواد جامد معلق، (4) خوردگی قطعات فلزی در تماس با فاضلاب‌های اسیدی یا قلیایی، (5) انفجار ناشی از وجود مواد قابل اشتغال، و (6) انسداد صافی‌ها و غشاهای اسمز معکوس توسط روغن و گریس، تحت تأثیر قرار دهد. به‌هنگام وقوع چنین رخدادهایی، اغلب بازده تصفیه­خانه و کیفیت فاضلاب تصفیه شده کاهش می‌یابد و نرخ تصفیه را کند یا حتی مختل کند. جدول 1 اثرات برخی آلاینده­های صنعتی بر فرآیند تصفیه فاضلاب شهری را نشان می­دهد.

 

 

جدول 1- اثرات برخی آلاینده‌های صنعتی بر فرآیند تصفیه فاضلاب شهری [11،10،9،8،7]

اثرات بر تأسیسات تصفیه فاضلاب شهری

    آلاینده

منبع

جلوگیری یا کاهش بازده فرآیندهای بیولوژیکی هوازی و بی‌هوازی

فلزات سنگین

آبکاری فلزات

عدم امکان استفاده از لجن تولیدی یا تبدیل آن به زائدات خطرناک

مشابه فلزات سنگین

محلول‌های حاوی کلر

مواجهه کارکنان تصفیه‌خانه با گازهای خطرناک

مرگ باکتری‌ها، توقف فرآیندهای بیولوژیکی

اسیدها

اختلال در فرآیند هاضم بی‌هوازی، کاهش تولید گاز

خوردگی تأسیسات

تولید کف زیاد در تأسیسات تصفیه ثانویه (حوض‌های هوادهی)، اختلال در فرآیند ته‌نشینی

شوینده‌ها

صنایع غذایی، کارواش، تعمیرگاه‌ها

افزایش اکسیژن موردنیاز فرآیندهای بیولوژیکی هوازی

اکسیژن‌خواهی بیوشیمیایی

صنایع غذایی

ایجاد تغییرات باکتریایی در فرایند تصفیه ثانویه، اختلال در فرآیند ته‌نشینی

تولید بوی نامطبوع

اختلال در فرآیند ته‌نشینی

روغن

پالایش نفت و روغن

سمیت برای باکتری‌های بی‌هوازی، کاهش تولید گاز در مقادیر بالا

خطر انفجار در سیستم‌های لجن فعال که از اکسیژن خالص استفاده می‌کنند

مشابه فلزات سنگین

مواد قابل اشتغال

خطر انفجار در صورت تجمع مواد آتش‌زا

سمیت برای کارکنان تصفیه‌خانه

سولفید

تولید بوی نامطبوع

افزایش اکسیژن موردنیاز

کاهش بازده انتقال اکسیژن

نمک

ممانعت از فعالیت‌های بیولوژیکی

تأثیر بر بازده فرآیند‌های بیولوژیکی

درجه حرارت (بالا)

صنایع تولیدکننده فاضلاب با درجه حرارت متغیر

تسریع تولید گاز سولفید هیدروژن و در نتیجه تولید بوی نامطبوع و خوردگی

 

 

اثرات منفی ورود فاضلاب صنعتی به تأسیسات جمع‌آوری، انتقال و تصفیه فاضلاب شهری به ویژگی‌ها و قابلیت انعطاف‌پذیری سامانه، تجربه و مهارت کارکنان بهره‌برداری، نحوه تحلیل و تفسیر داده‌های آزمایشگاهی و نوع و مقدار فاضلاب صنعتی ورودی به آن بستگی دارد. بنابراین برای حفاظت تأسیسات و محیط زیست، سامانه‌های پیش‌تصفیه باید بتوانند آلاینده‌های مشکل آفرین را از جریان فاضلاب صنعتی حذف کنند. با این وجود، تخلیه فاضلاب صنعتی همیشه اثرات منفی ندارد. برای مثال، تخلیه فاضلاب نیروگاهی با درجه حرارت بالا به شبکه فاضلاب شهری ممکن است کارایی فرآیندهای تصفیه بیولوژیکی را به‌ویژه در آب و هوای سرد افزایش دهد. در مقابل تخلیه پیوسته فاضلاب بویلر یک نیروگاه بزرگ می‌تواند نگران‌کننده باشد، چرا که درجه حرارت بالای آن می‌تواند (1) تجزیه زیستی، (2) افزایش گل‌ولای و لجن، (3) تولید بوی ناشی از فرآیندهای تجزیه بی‌هوازی و (4) خوردگی لوله‌ها و سایر بخش‌های فلزی مجاری فاضلاب را سرعت بخشد. هم چنین درجه حرارت بالای فاضلاب می‌تواند منجر به تغییر جمعیت باکتری‌ها در تصفیه بیولوژیکی، معلق شدن لجن و کاهش بازده حذف اکسیژن‌خواهی بیوشیمیایی و در نهایت تخطی از استانداردهای فاضلاب تصفیه شده در خروجی تصفیه‌خانه شود [12،11،10،9،8،7].

استانداردها و ضوابط تخلیه­های صنعتی به فاضلاب‌روهای شهری

به‌طور معمول، استانداردهای تخلیه فاضلاب به‌عنوان یکی از

ابزارهای قانونی کنترل تخلیه‌ها شناخته می‌شوند و بیشینه قابل قبول آلاینده‌های تخلیه شونده به محیط را برای حفظ سلامت انسان و محیط زیست تعیین می‌کنند. در بسیاری از مناطق جهان، فاضلاب تصفیه شده شهری و صنعتی به‌ویژه در مناطق با رشد اقتصادی و جمعیتی بالا، جزوه ذخایر آبی محسوب و برای کاربری‌هایی مانند کشاورزی، تغذیه آب‌های زیرزمینی، شست و شوی خیابان‌ها و خودروها، آبیاری فضای سبز و تفرج استفاده می‌شود [14،10].

ضوابط تخلیه فاضلاب صنعتی در ایران

مطابق ماده 5 آیین‌نامه جلوگیری از آلودگی آب، تعیین حدود مجاز کیفیت پساب برای تخلیه به محیط‌های پذیرنده بر عهده سازمان حفاظت محیط زیست است. با این وجود، تاکنون استانداردی برای تخلیه فاضلاب­های صنعتی به فاضلاب‌روهای شهری تهیه نشده است و تنها استاندارد موجود مربوط به تخلیه پساب به محیط‌های پذیرنده است. به‌عبارت دیگر، از آنجا که تخلیه فاضلاب صنعتی به فاضلاب‌رو شهری را نمی‌توان تخلیه به محیط محسوب کرد، بنابراین تدوین استاندارد در این زمینه بر عهده سازمان محیط زیست نیست. با این وجود، به‌دلیل محدودیت‌های تاسیسات جمع آوری و انتقال و تصفیه‌خانه‌های‌ فاضلاب شهری و اثرات احتمالی تخلیه‌های صنعتی بر آنها، لازم است وزارت نیرو به عنوان نهاد اصلی متولی این تاسیسات با همکاری سایر نهادهای ذیربط ضوابط و استانداردهایی برای پیش تصفیه و پذیرش فاضلاب های صنعتی در تاسیسات فاضلاب شهری تهیه و به اجرا گذارند. در این زمینه، تاکنون تنها شرکت شهرک‌های صنعتی ایران مطابق جدول 2 اقدام به انتشار حدود مجاز کیفیت فاضلاب برای تخلیه به شبکه‌های جمع‌آوری فاضلاب واقع در شهرک‌های صنعتی دارای شبکه جمع آوری و تصفیه فاضلاب صنعتی کرده است [14].

استانداردهای تخلیه فاضلاب صنعتی به فاضلاب­روهای شهری در کشورهای منتخب

در اغلب کشورها حدود تعیین شده بیشینه مجاز هستند و ممکن است ایالت‌ها یا شهرهای واقع در آن‌ها با توجه به محدودیت‌ها و ویژگی‌های تأسیسات فاضلاب شهری، حدود مجاز را کاهش داده یا به‌طورکلی تخلیه فاضلاب‌های صنعتی به فاضلاب‌روهای شهری را ممنوع کنند. جدول‌ 2 استاندارد تخلیه فاضلاب صنعتی به فاضلاب‌روهای شهری کشورهای آمریکا، کانادا، مکزیک، سنگاپور، آرژانتین، استرالیا و نیوزلند را نشان می‌دهد که در آن کانادا، مکزیک، آرژانتین، سنگاپور، آمریکا و استرالیا و نیوزلند به‌ترتیب 13، 10، 14، 22، 34 و 29 ویژگی فاضلاب صنعتی را در استانداردهای خود در نظر گرفته‌اند. اغلب کشورهای مورد بررسی حدود فلزات سنگین و سمی که می‌توانند موجب اختلال در فرایند تصفیه و نیز کاهش کیفیت لجن تولیدی شوند، اکسیژن‌خواهی که افزایش بار مواد آلی و کاهش کیفیت پساب تولیدی و مواد معلق و چربی و روغن که اغلب گرفتگی خطوط را در پی دارند، محدود کرده‌اند. در این میان آمریکا و پس از آن استرالیا و نیوزلند و بعد سنگاپور بیش‌ترین عوامل محدود کننده را در نظر گرفته اند که می تواند ناشی از تنوع و گستردگی صنایع موجود و تخلیه‌های ناشی از آنها در آن کشورها و نیز نیازهای خاص سامانه‌های فاضلاب شهری آنها باشد. برای مثال هر سه کشور مقدار مجاز جامدات محلول در فاضلاب صنعتی را محدود کرده‌اند که می‌تواند به‌دلیل اثرات احتمالی این متغیر بر کاربری‌های پساب به‌ویژه آبیاری باشد.

 

 

جدول 2- استاندارد تخلیه فاضلاب صنعتی به شبکه فاضلاب شهری در کشور­های منتخب [19،18،17،16،14،13]

آزمایش

یکا

حداکثر مقدار مجاز برای تخلیه به شبکه فاضلاب شهری

ایران

(شهرک‌های صنعتی)

کانادا

مکزیک

آرژانتین

سنگاپور

آمریکا

استرالیا و نیوزلند

As

mg/l

1

75/0

5/0

5

3/0

5

-

BOD5

mg/l

300

200

200

400

750

600

1000

COD

mg/l

-

-

-

600

1500

1500

2000

Cd

mg/l

7/0

75/0

1/0

1

1

5

-

Cr6+

mg/l

-

75/0

2/0

-

1

10

-

total Cr

mg/l

4

-

2

5

3

20

-

Cu

mg/l

2

15

-

5

1

10

-

Oil & Grease

mg/l

150

75

100

60

100

200

50

F

mg/l

10

-

-

15

5

30

-

Pb

mg/l

1

5/1

5/0

5

1

10

-

Ba

mg/l

-

-

-

10

5

-

-

Hg

mg/l

001/0

0015/0

005/0

5/0

1/0

5/0

-

Ni

mg/l

2

6

-

-

2

10

-

Al

mg/l

-

-

-

-

20

100

-

Li

mg/l

-

-

-

1.5

2.5

-

-

Mn

mg/l

-

-

-

10

1

100

-

P

mg/l

10

-

-

10

8

-

-

TSS

mg/l

350

-

200

400

600

600

300

Zn

mg/l

2

5/1

 

10

5

10

-

V

mg/l

-

-

-

-

1/0

-

-

Fe

mg/l

-

-

-

-

3

100

-

CN

mg/l

-

-

1/0

2

1/0

5

-

Phenol

mg/l

-

-

-

-

5

100

-

Temp.

-

-

45

45>

45

38>

45

hydrocarbon

mg/l

-

-

50

-

-

30

-

pH

-

-

-

5/5-10

9-6

5/9-5/6

10-6

5/8-5/6

S2-

mg/l

-

-

1

1

5

5

-

SO42-

mg/l

-

-

-

1000

600

2000

40

NH3

mg/l

-

-

-

-

100

100

-

Org-N

mg/l

-

-

-

-

75

150

-

TDS

mg/l

-

-

-

3000

3200

10000

-

NO3-

mg/l

-

-

-

-

45

-

-

total Hardness

mgCaCO3/l

-

-

-

-

2000

-

-

flow rate

-

-

-

-

-

20 درصد دبی فاضلاب‌شهری

-

-

Color

-

-

-

-

-

رنگ غیر قابل رؤیت

ترقیق 100 و غیرقابل رؤیت

-

 

 

ضوابط تخلیه فاضلاب­های صنعتی به فاضلاب­روهای شهری در کشور­های منتخب

آمریکا، انگلستان، استرالیا و نیوزلند

همان‌طور که پیش‌تر بیان شد، تخلیه‌های صنعتی اثرات گسترده و متنوعی بر تاسیاست فاضلاب شهری دارند و تنها تعیین حدود مجاز غلظت آلاینده نمی‌تواند برای کنترل و مدیریت آنها کافی باشد. بنابراین کشورهای مورد بررسی علاوه بر تعیین حدود مجاز، ضوابطی برای پذیرش و کنترل تخلیه‌های صنعتی و هم‌چنین هزینه‌های مرتبط بر این کار تعریف کرده‌اند. جدول 3، اجزای برنامه مدیریت تخلیه­ی فاضلاب­های صنعتی در آمریکا، انگلستان، استرالیا و نیوزلند شامل مجوزهای تخلیه فاضلاب، بازرسی، اجرا، پایش برای تعیین انطباق با قوانین، ضوابط و استانداردها و دریافت هزینه­ها را نشان می‌دهد.

 

 

 

جدول 3-  ضوابط مدیریت تخلیه­های فاضلاب صنعتی در کشور آمریکا و انگلستان [18،17،16].

مراحل مدیریت فاضلاب صنعتی در کشورهای منتخب

توضیحات

 

 

 

دریافت مجوز تخلیه

آمریکا: همه تخلیه­ کنندگان باید پیش از تخلیه به سیستم فاضلاب شهری با برنامه محلی مدیریت فاضلاب­های صنعتی تماس و درخواست خود را اعلام کنند. دو نوع محدودیت فدرال و محلی برای تخلیه وجود دارد. برای تخلیه­های بزرگ که نیاز به مجوز فدرال دارند، باید 90 روز پیش از تخلیه درخواست مجوز ارائه شود. مجوز­ها بر اساس حجم تخلیه، ماهیت صنعت، ویژگی­های فاضلاب و مخاطرات برای سیستم فاضلاب شهری صادر می‌شود. برای مثال برای تخلیه­های حدود 100 متر مکعب در روز نیاز به مجوز است.

انگلستان: در انگلستان همه تخلیه کنندگان فاضلاب صنعتی باید پیش از تخلیه به شبکه فاضلاب عمومی، درخواست خود را جهت دریافت مجوز برای برنامه مدیریت فاضلاب صنعتی ارسال کنند. مدت زمان انتظار برای کسب مجوز به نوع و مقدار فاضلاب واحد صنعتی بستگی دارد، به‌طوری که بر اساس قوانین موجود، تخلیه‌کنندگان بیش از 100 متر مکعب در روز، 60 روز قبل و تخلیه‌های کم‌تر حداقل 30 روز پیش از تخلیه باید درخواست خود را ارسال کنند.

استرالیا و نیوزلند: مجوزهای تخلیه بر اساس ضوابط محلی، ایالتی و ملی صادر می‌شوند. این مجوزها به‌طور منظم و در پاسخ به تغییر قوانین ملی و ایالتی، معیارهای حفاظت محیط زیست، ارزیابی عملکرد سیستم فاضلاب شهری و مقدار کل فاضلاب تولیدی بازنگری می‌شود.

تعرفه مجوز تخلیه صنعتی

آمریکا و انگلستان: تعرفه صدور و تمدید مجوز، هزینه­های اداری، عملیاتی و کنترل تخلیه­های صنعتی را پوشش می­دهد. تعرفه مجوز بر اساس نوع آلاینده­های فاضلاب و حجم تخلیه محاسبه می‌شود.

استرالیا و نیوزلند: به‌طور معمول شرکت‌های فاضلاب در استرالیا و نیوزلند تعرفه‌ها را بر اساس اصول تجاری و مطابق هزینه خدمات محاسبه می‌کنند. در حال حاضر تعرفه بر اساس ترکیبی از کمیت و کیفیت، به‌ویژه برای شرکت‌های بزرگ، معمول‌ترین روش است.

 

برنامه بار اضافی

آمریکا و انگلستان: این برنامه، صنایعی که فاضلاب با بار آلودگی بیش از مقدار پایه برای کل جامدات معلق (بیش از 400 میلی‌گرم بر لیتر) یا اکسیژن­خواهی بیوشیمیایی (بیش از 300 میلی‌گرم بر لیتر) وارد می­کنند را در بر می­گیرد. این صنایع باید هزینه تصفیه مربوط به مازاد بار آلودگی خود را پرداخت کنند.

 

محدودیت­های تخلیه فاضلاب صنعتی

آمریکا و انگلستان: در آمریکا محدودیت­های محلی توسط شهرداری­ها که مسئول تأسیسات فاضلاب عمومی هستند اعمال می­شود. آلاینده­هایی که محدودیت­های محلی برای آن­ها در نظر گرفته می­شود عبارتند از فلزات سنگین و سیانید، چربی، روغن و گریس، مواد خورنده (پ­هاش)، مواد قابل اشتعال و انفجار، ترکیبات آلی، سولفید هیدروژن، مواد زائد جامد و درجه حرارت.

 

 

مجوز تخلیه صنعتی

آمریکا: مجوز تخلیه باید وظایف و تعهدات طرفین شامل ضوابط، استاندارد­ها، ممنوعیت­ها، پایش و سایر الزامات اجرایی را بیان کند. تاریخ شروع و انقضای مجوز باید به وضوع در آن ذکر شود.

استرالیا و نیوزلند: مجوز‌های محلی تخلیه بر اساس ضوابط محلی، ایالتی و ملی صادر می‌شوند. این مجوزها به‌طور منظم و در پاسخ به تغییر قوانین ملی و ایالتی، معیارهای حفاظت محیط زیست، ارزیابی عملکرد سیستم فاضلاب شهری و مقدار کل فاضلاب تولیدی بازنگری می‌شوند.

 

جمع­آوری نمونه

آمریکا و انگلستان: پیش از تخلیه فاضلاب صنعتی به سیستم فاضلاب لازم است از فاضلاب صنعتی تولیدی نمونه­برداری و نتایج به‌دست آمده برای اخذ مجوز به برنامه محلی مدیریت فاضلاب صنعتی ارائه شود.

پایش

آمریکا: پایش، شهرداری یا مقامات مسئول را قادر به بررسی ویژگی­های تخلیه و در نتیجه اعمال تغییرات لازم در مجوز یا اجرای ضوابط و مقررات می­کند.

 

تخلیه­های صنعتی غیرمجاز

انگلستان: تخلیه­های صنعتی غیرمجاز با توجه به خسارت وارده، باید جریمه تخلیه­های صنعتی غیرمجاز به سیستم فاضلاب عمومی را پرداخت کنند علاوه بر این صنایع آلوده­کننده باید نام و فعالیت­های مولد آلودگی خود را در پرتیراژترین روزنامه شهر آگهی کنند.

 

پیشگیری از آلودگی

آمریکا: با کاهش فاضلاب تولیدی، هزینه­ها کاهش یافته و سلامت مردم، کارکنان و محیط زیست بهبود می‌یابد. برخی روش­های پیشگیری از آلودگی عبارتند از (1) تغییر فرایندها یا عملکردها برای افزایش بازده مواد و انرژی، (2) بازیابی مواد خام استفاده نشده و بازچرخش آن­ها، (3) جایگزینی مواد خام بسیار سمی با دیگر مواد یا نوآوری در فرآیند و (4) جایگزینی محصولات نهایی با محصولات با کارایی مشابه اما زائدات با سمیت کم‌تر.

استرالیا و نیوزلند: روش‌های پیشگیری عبارتند از (1) نصب سیستم‌های هشدار برای تشخیص تخلیه‌های غیرمجاز، (2) تضمین عملکرد تصفیه‌خانه و تأسیسات مرتبط مطابق ضوابط و استانداردها و (3) نصب تجهیزات جداسازی خودکار برای جلوگیری از ورود تخلیه‌های غیرمجاز.

رهنمودهای برای پذیرش تخلیه‌های صنعتی

استرالیا و نیوزلند: در این کشورها رهنمودهای مختلفی از جمله رهنمودهای ویژه برای فلزات سنگین، رهنمودهای ویژه برای ترکیبات آلی، رهنمودهای ملی برای تخلیه فاضلاب‌های صنعتی در نظر گرفته شده است.

ضوابط و معیارهای محلی برای پذیرش

استرالیا و نیوزلند: در این کشورها ضوابط و معیارها محلی پذیرش تخلیه‌های صنعتی بر اساس شرایط زیر تعیین می‌شوند (1) ظرفیت هیدرولیکی سیستم فاضلاب شهری (2) ظرفیت تصفیه‌خانه فاضلاب شهری (3) بار جرمی موجود یا پیش‌بینی شده (4) نوع تصفیه‌خانه و درجه تصفیه، (5) فاصله تخلیه کنندگان صنعتی از تصفیه‌خانه و (6) حفاظت محیط زیست و محیط‌های آبی پذیرنده.

 

 

مقایسه‌ی استاندارد­ها و ضوابط تخلیه­های صنعتی در ایران با کشورهای منتخب

در ایران استاندارد مدون و مشخصی برای تخلیه‌های صنعتی به تأسیسات فاضلاب شهری تهیه نشده است و تنها ضوابط موجود مربوط به تأسیسات فاضلاب واقع در شهرک­های صنعتی است که هشت متغیر را شامل می‌شود و موارد مهمی چون فلزات سنگین و ترکیبات آلی و هیدروکربنی در نظر گرفته نشده‌اند. هم‌چنین این ضوابط تنها برای شهرک‌های صنعتی می‌باشد و تخلیه‌های صنعتی به شبکه‌های فاضلاب شهری را در برنمی‌گیرد..

این در حالی است که کشورهای مورد بررسی علاوه بر تعیین حدود مجاز آلاینده‌ها، ضوابط مدونی برای کنترل و مدیریت تخلیه‌های صنعتی وضع کرده‌اند. هم‌چنین در آمریکا برای نسبت حجم تخلیه‌ی فاضلاب صنعتی به کل فاضلاب شهری، محدودیت وجود دارد و حجم فاضلاب صنعتی نباید بیش از 20 درصد دبی کل فاضلاب شهری را تشکیل دهد. در صورت عدم رعایت نسبت دبی تخلیه‌های صنعتی به فاضلاب شهری یا در نظر نگرفتن دبی آن‌ها در طراحی شبکه، ممکن است شبکه در نقاطی که تراکم صنایع بالا است، با مشکل مواجه شود. اغلب مشکل عدم ارزیابی ظرفیت شبکه و تصفیه­خانه‌ی فاضلاب شهری برای دریافت فاضلاب­های صنعتی ناشی از عدم وجود اطلاعات و تجربه‌ی لازم در زمینه‌ی ارزیابی ظرفیت تأسیسات و فرآیندهای تصفیه برای پذیرش این نوع فاضلاب­ها است، که می‌تواند موجب اختلال در انتقال و تصفیه فاضلاب شود.

بدین‌ترتیب، علاوه بر نبود استانداردی مدون برای تخلیه فاضلاب‌های صنعتی به تأسیسات فاضلاب شهری، سیاست و ضوابط مشخصی نیز در این زمینه در ایران وجود ندارد. با مقایسه‌ استانداردها و ضوابط تخلیه‌های صنعتی در کشورهای منتخب راهکارهای زیر برای کنترل و مدیریت این نوع تخلیه‌ها در ایران پیشنهاد می‌شود:

  • تعیین ضوابط و محدودیت‌ها برای تخلیه فاضلاب‌های صنعتی به تأسیسات فاضلاب شهری با توجه به‌ظرفیت شبکه‌ها و تصفیه‌خانه‌های فاضلاب شهری. از آن‌جا که استانداردهای طراحی و بهره‌برداری تاسیسات فاضلاب شهری در ایران در برگیرنده موضوع تخلیه فاضلاب‌های صنعتی نمی‌باشند، اهمیت بالایی دارد و لازم است ضوابط و فرایند پذیرش این نوع فاضلاب‌ها همراه با ارزیابی دقیق ظرفیت سامانه‌های شهری با توجه به ویژگی‌های کمی و کیفی فاضلاب‌های صنعتی و اثرات تجمعی ناشی از تخلیه‌کنندگان متعدد باشد.
  • تهیه یک استاندارد مدون و جامع برای تخلیه‌ فاضلاب‌های صنعتی به تأسیسات فاضلاب شهری بر اساس ظرفیت تاسیسات و الگوی کشورهای منتخب که در آن علاوه بر تبعات ناشی از تخلیه‌های صنعتی بر عملکرد و ایمنی تاسیسات توجه شود، باید به اثرات بر کیفیت پساب و لجن تولیدی توجه ویژه شود.
  • طراحی سامانه‌های نظارت و تدوین قوانین سخت‌گیرانه برای صنایع در صورت تخلف از استانداردها و ضوابط تعیین شده. به طور معمول، پایش و نظارت بر تخلیه های صنعتی به ویژه کنترل تخلیه های غیرمجاز بسیار دشوار است و بدون همکاری همه ذینفعان تقریبا دست نیافتنی است. با این وجود، این موضوع یک نیاز حیاتی برای مدیریت تخلیه های صنعتی است. در کنار پیشرفت‌های فناوری که به تحلیل رفتار سامانه‌های فاضلاب شهری و شناسایی و مقابله با تخلیه‌های غیرمجاز کمک می‌کنند، فراهم کردن بستر مناسب برای اتصال مجاز صنایع به تاسیسات شهری همراه با قوانین سختیگیرانه برای تخطی از ضوابط و استانداردهای تعیین شده، می‌تواند به اعمال نظارت و پایش موثر آنها کمک کند.

 

نتیجه­­گیری

توسعه فعالیت‌های صنعتی همراه با افزایش جمعیت و توسعه شهرها موجب شده است که بسیاری در فعالیت‌های صنعتی درون یا پیرامون شهرها انجام شوند. این در حالی است که بسیاری از این صنایع، به‌دلیل پیچیدگی‌ها و مشکلات ناشی از تصفیه و دفع فاضلاب‌های صنعتی و لجن حاصل از آنها و در برخی مواقع قیمت بالا یا نبود زمین مناسب، ترجیح می‌دهند فاضلاب‌های تولیدی خود را به شبکه‌های فاضلاب شهری تخلیه کنند. به‌دلیل ویژگی‌های این نوع فاضلاب‌ها از جمله وجود ترکیبات آلاینده خطرناک و سمی، بار آلودگی بالا، نوسان‌های شدید دبی، مواد چسبنده یا خورنده، تخلیه‌های صنعتی به شبکه­ی فاضلاب شهری می‌تواند موجب اختلال در عملکرد شبکه­های جمع‌آوری و انتقال و تصفیه فاضلاب شود. بنابراین بسیاری از کشورها هم‌زمان با پذیرش تخلیه فاضلاب‌های صنعتی به تاسیسات فاضلاب شهری به عنوان یک راهکار کنترل و مدیریت این فاضلاب‌ها، به‌منظور جلوگیری از اثرات منفی این نوع تخلیه‌ها، استانداردها و ضوابطی ویژه برای تعیین حدود مجاز آلاینده‌های مختلف و ضوابط دریافت مجوز تخلیه، تعرفه بار اضافه، محدودیت‌های تخلیه، پیشگیری از آلودگی و پایش آن‌ها وضع کرده‌اند.

با وجود توسعه زیرساخت‌های فاضلاب شهری در ایران و قرارگیری بسیاری از صنایع در داخل شهرها یا نزدیک به تاسیسات فاضلاب شهری که امکان تخلیه‌های صنعتی را به تاسیسات شهری فراهم کرده است، تاکنون استاندارد یا ضوابطی برای پذیرش فاضلاب‌های صنعتی وضع نشده است. این در حالی است که در موارد متعددی تخلیه‌های صنعتی به‌صورت قانونی یا غیرقانونی به شبکه‌های شهری انجام می‌شود. بنابراین، تدوین استاندارد و ضوابطی مدون و جامع در ایران به‌عنوان کشوری در حال توسعه که صنایع متنوعی به‌ویژه در محدوده شهرها دارد، می‌تواند به‌عنوان اقدامی اساسی برای بهبود و ساماندهی وضعیت تخلیه‌های صنعتی به شبکه فاضلاب شهری مورد توجه قرار گیرد.

 

منابع

  • هاشمی، حسین، کشفی، حمیدرضا، اسماعیلی، کامران. « برنامه تخلیه فاضلاب­های صنعتی به فاضلاب­روها شهری (CAPs)»، چاپ اول، انتشارات وزارت نیرو، معاونت برنامه­ریزی و توسعه شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، 1391، جلد اول، ص 124.
  • محوی، امیرحسین و همکاران، « بررسی کمی و کیفی فاضلاب غذای و دارویی تهران بزرگ » مجله علوم و تکنولوژی محیط زیست، زمستان 1383، شماره 23، ص 87 تا 96.
  • مسافری، محمد، «کنترل‌های کیفی فاضلاب صنعتی توسط بهداشت محیط». دوره آموزشی پایش و اندازه‌گیری بهداشت صنعتی، تابستان 1385، دانشگاه علوم پزشکی تبریز.
  • Wun Jern Ng. 2006. “Industrial wastewater treatment”. World scientific publishing Co. Singapore.
  • L.K, Hang. Y.T, Lo. H.H, Yapijakis. C. Handbook of Industrial and hazardous wastes treatment. 2nd ED, Marcel Dekker, Inc, New York 2004.
  • N.L. Industrial waste treatment: contemporary practice and vision for the future.Elsevier Inc, USA. 2007.
  • Alturkmani 2007. “Dairy industry effluents treatment”. Thesis. UTCB. University, Bucharest-Romania.
  • PUB statutory board. 2007. “Trade effluent discharge into sewers: guidebook to good practices”. The Ministry of the Environmente and Water Resources. Singapore.
  • Department of natural resources and parks. 2010. “Discharging industrial wastewater to the country sewer seystem”.
  • Elhatip,(2005), Influences of wastewater discharges on the water quality of Mamasın dam.
  • Verdaguer • J. Suym, An exact approach for the prioritization process of industrial influents in wastewater systems, Clean Techno Environ Policy (2016) 18:339–346.
  • Wen-Wei Li & Guo-Ping Sheng & Raymond J. Zeng,(2012), China’s wastewater discharge standards in urbanization, Environ Sci Pollut Res (2012) 19:1422–1431.
  • Department of public works, bureau of sanitation, City of Los Angeles, 1998. “ Guide for discharging industrial wastewater to the sewer.
  • Yekom consulting engineers.2004. “Environmental managmente plan for Theran sewerage project-draft standards for the discharge of industrial effuents into the sewerage network”. Theran, Iran.
  • Metcalfe and Eddy. 1991. “wastewater engineering: treatment, disposal, and reuse”. McGraw-Hill.
  • Board of investment of Sri Lanka, 2011. “Environmental norms, standards pertaining ”.Massachusetts water resource authority, Medical acadmic and scientific community organization, Inc. 1997. “pretreatment guidance manual”. Massachusetts‌ water resources authority, Medical academic and scientific community organization, incorporated.
  • PG#Es energy efficiency programs and other services.2000. “wastewater treatment technology and applications in industrial facilities England”.
  • California state university. 1999. “Industrial waste treatment”. Vol. 1 and 2. USA.
  • Australian and New Zealand Environment and Conservation Council, Agriculture and Resource Management Council of Australia and New Zealand. 1994. “Guidelines for Sewerage systems: Acceptance of Trade Waste (industrial Waste)”. Agriculture and Resource Management Council of Australia and New Zealand and Australia and New Zealand Environment and Conservation Council.

 

[1]- کارشناس ارشد مهندسی محیط زیست – آلودگی های محیط زیست، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی

[2]- دکترای مهندسی محیط زیست، دانشیار پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی (نویسنده مسئول)

[3]- Environmental Engineering – Environmental pollution (M.S.)

[4]- Environmental Engineering (Ph.D.), Associate Professor, Environmental Sciences Research Institute, Shahid Beheshti University (Corresponding Author)

  • هاشمی، حسین، کشفی، حمیدرضا، اسماعیلی، کامران. « برنامه تخلیه فاضلاب­های صنعتی به فاضلاب­روها شهری (CAPs)»، چاپ اول، انتشارات وزارت نیرو، معاونت برنامه­ریزی و توسعه شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، 1391، جلد اول، ص 124.
  • محوی، امیرحسین و همکاران، « بررسی کمی و کیفی فاضلاب غذای و دارویی تهران بزرگ » مجله علوم و تکنولوژی محیط زیست، زمستان 1383، شماره 23، ص 87 تا 96.
  • مسافری، محمد، «کنترل‌های کیفی فاضلاب صنعتی توسط بهداشت محیط». دوره آموزشی پایش و اندازه‌گیری بهداشت صنعتی، تابستان 1385، دانشگاه علوم پزشکی تبریز.
  • Wun Jern Ng. 2006. “Industrial wastewater treatment”. World scientific publishing Co. Singapore.
  • L.K, Hang. Y.T, Lo. H.H, Yapijakis. C. Handbook of Industrial and hazardous wastes treatment. 2nd ED, Marcel Dekker, Inc, New York 2004.
  • N.L. Industrial waste treatment: contemporary practice and vision for the future.Elsevier Inc, USA. 2007.
  • Alturkmani 2007. “Dairy industry effluents treatment”. Thesis. UTCB. University, Bucharest-Romania.
  • PUB statutory board. 2007. “Trade effluent discharge into sewers: guidebook to good practices”. The Ministry of the Environmente and Water Resources. Singapore.
  • Department of natural resources and parks. 2010. “Discharging industrial wastewater to the country sewer seystem”.
  • Elhatip,(2005), Influences of wastewater discharges on the water quality of Mamasın dam.
  • Verdaguer • J. Suym, An exact approach for the prioritization process of industrial influents in wastewater systems, Clean Techno Environ Policy (2016) 18:339–346.
  • Wen-Wei Li & Guo-Ping Sheng & Raymond J. Zeng,(2012), China’s wastewater discharge standards in urbanization, Environ Sci Pollut Res (2012) 19:1422–1431.
  • Department of public works, bureau of sanitation, City of Los Angeles, 1998. “ Guide for discharging industrial wastewater to the sewer.
  • Yekom consulting engineers.2004. “Environmental managmente plan for Theran sewerage project-draft standards for the discharge of industrial effuents into the sewerage network”. Theran, Iran.
  • Metcalfe and Eddy. 1991. “wastewater engineering: treatment, disposal, and reuse”. McGraw-Hill.
  • Board of investment of Sri Lanka, 2011. “Environmental norms, standards pertaining ”.Massachusetts water resource authority, Medical acadmic and scientific community organization, Inc. 1997. “pretreatment guidance manual”. Massachusetts‌ water resources authority, Medical academic and scientific community organization, incorporated.
  • PG#Es energy efficiency programs and other services.2000. “wastewater treatment technology and applications in industrial facilities England”.
  • California state university. 1999. “Industrial waste treatment”. Vol. 1 and 2. USA.
  • Australian and New Zealand Environment and Conservation Council, Agriculture and Resource Management Council of Australia and New Zealand. 1994. “Guidelines for Sewerage systems: Acceptance of Trade Waste (industrial Waste)”. Agriculture and Resource Management Council of Australia and New Zealand and Australia and New Zealand Environment and Conservation Council.